Đề cương môn Tài liệu Triết học - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế

VĂN HOÁ KHU VỰC ĐÔNG BẮC Á
Đóng góp của Nho giáo đến với nền văn hoá khu vực
- Góp phần quan trọng vào việc tổ chức đời sống xã hội một cách có nề nếp
- Thúc đẩy việc học tập tu dưỡng, cống hiến tích cực cho việc con người biết hướng thiện
- Thể hiện tinh thần nhập thế, đi vào đời sống xã hội, đảm nhiệm việc dân việc nước việc thiên hạ nhằm
đạt được lý tưởng của mình.
- Niềm tin vào việc thực hiện một xã hội trị bình hoà mục, ổn định, trật tự và đưa con người về với cái thiện vốn có.
Một số nét văn hoá ở khu vực Đông Bắc Á chịu ảnh hưởng lớn từ Nho giáo
- Trọng trật tự và thứ bậc
- Vai trò quan trọng của gia đình - Xã hội trọng nam Con đường tơ Lụa
- Thời gian ra đời: thế kỉ II TCN (Nhà Hán)
- Tuyến đường: Tây An – Mông Cổ, Ấn Độ - Các nước Ả Rập – Thổ Nhĩ Kỳ - Địa Trung Hải – Châu Âu
- Con đường thông thương giao lưu văn hoá Đông – Tây
- Ý nghĩa đối với Trung Hoa và các nước láng giềng ( NB, TT)
+ Kinh tế: thu được nguồn lợi nhuận to lớn
+ Chính trị: mở rộng lãnh thổ đến các vùng đất lân cận, tìm hiểu được các quốc gia xung quanh
+ Văn hoá: mối liên kết văn hoá Đông – Tây
Sự truyền bá Phật giáo đến khu vực Đông Bắc Á
- Thông qua tuyến đường tơ lụa trên đất liền và trên biển
- Truyền bá đến TQ đầu tiên ở TK I
- Đặt được những nền tảng cơ bản trong xã hội TQ trong 4 TK đầu CN
- Du nhập vào Triều Tiên vào khoảng TK IV
- Phát triển rực rỡ dứoi thời Shilla thống nhất
- Sau đó thông qua Triều Tiêng và TQ, Phật giáo đã du nhập vào NB từ TK VI
Ảnh hưởng của Phật giáo đến các quốc gia thuộc khu vực Đông Bắc Á
- Học thuyết “nhân quả” là một học thuyết có gia strij nhân văn và tính giáo dục cao => thúc đẩy người
dân khu vực “tu thân tích đức”
- Ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần của ngừoi dân khu vực
- Đóng góp quan trọng trong việc phát triển nhiều lĩnh vực ở khu vực ĐBA như triết học, văn học, nghệ thuật Trường hợp NB
- Văn hoá phương Tây bắt đầu từ những hoạt động thương mại tại Nagasaki và Deshima
- Những thành tự khoa học kĩ thuật phương Tâ đến với NB qua ptrao Hà Lan học và cuốic ùng là sự mở cửa đất nước.
- Sau đó, dưới thời Minh Trị, NB càng tiếp cận nhiều giá trị văn hoá phương Tây tiên tiến trong các lĩnh
vực như tư tưởng, mô hình nhà nước, hệ thống pháp luật, giáo dục
- Từ những ảnh hưởng này, lối sống của người NB đã có những thay đổi lớn
Trường hợp bán đảo TT (HQ)
- Người phương Tây bắt đầu đặt chân đến bán đảo Triều Tiên từ TK 17
- Trong đó, Thiên Chúa giáo thâm nhập vào HQ từ con đường TQ vào thời hậu Joseon
- Từ năn 1910 cho đến khi kết thúc WWII, bán đảo TT bị NB chiếm đóng và nền văn hoá truyền thống bị tàn phá
- Sau khi Nhật dầu hàng, bán đảo TT chia thành 2 miền
- Miền Nam (HQ) dưới sự ảnh hưởng của Mỹ đã tiếp nhận nahnh chóng nền văn hoá phương Tây và có
những sự phát triển vượt bậc Trường hợp TQ
- Từ những năm 60 - 90 của thế kỷ 19, xã hội Trung Quốc khủng hoảng nghiêm trọng.
- Hoạt động truyền giáo của giáo sĩ ngoại quốc giữa thời Minh - Thanh là một trong những con đường đầu
tiên để Tây học du nhập vào Trung Quốc thời cận đại
- Cuối thời Minh đầu thời Thanh, việc truyền bá khoa học tự nhiên của phương Tây bắt đầu xuất hiện và có kết quả khả quan
- Sau chiến tranh nha phiến, nền khoa học tự nhiên phương Tây càng du nhập vào Trung Quốc mạnh mẽ
- Giáo sĩ nước ngoài và sự truyền giáo, truyền bá Tây học, KHKT là điểm đột phá nối liền vhóa Trung- Tây
- Quá trình du nhập của văn hóa phương Tây gặp rất nhiều lực cản (tính khép kín trong nền văn hóa
Trung Quốc truyền thống khoa cử...)
1. Lịch sử và văn hoá là gì
- Lịch sử: những sự việc xảy ra trong quá khứ được ghi chép lại
- Văn hóa theo nghĩa rộng là chị toàn bộ các giá trị sáng tạo (vật chất và tinh thần) của con người
- Văn hóa gắn liền với con người với sự sáng tạo qua quá trình hoạt động của con người, tích hợp từ thế
hệ này qua thế hệ khác nên hàm chứa tính nhân văn, tính dân tộc và tính khu vực sâu sắc
Văn hoá Phương Đông Văn hoá Phương Tây
Tư duy tổng hợp, duy linh ( Animism)
Tư duy phân tích, duy lý (Rationalism)
Thiên về gá trị tinh thần, đạo đức
Thiên về vật chất, kinh tế Mang tính truyền thống Mang tính phát triển Tính cộng đồng Tính cá nhân Hoà hợp với thiên nhiên
Đấu tranh, chinh phục thiên nhiên 2. Khu vực ĐBA
Địa hình: - Phía Tây: địa hình núi cao, dãy Himalaya
- Phía Bắc: hoang mạc Gobi - Phía Đông: biển
- Phía Tây Nam: khu vực biê giới với Myanmar là rừng rậm
Khí hậu: - Phía Đông (ven biển và hải đảo): gió mùa
- Phía Tây ( đất liền ): lục địa khô hạn
Các vùng đất: - Vùng phía Tây: núi cao, cao nguyên hiểm trở
- Phía Đông, duyên hải: vùng đồi núi thấp, xen đồng bằng
- Hải đảo: vùng núi trẻ, nằm trong vành đai Thái Bình Dương
Sông ngòi: - Dày đặc
- Sông lớn: Amua, Hoàng Hà, Trường Giang
- Tạo nên các vùng đồng bằng phì nhiêu
Tộc người: - Người TQ, NB và TT đều gần với chủng hệ Môngloid
- Trải dài theo lịch sử, TQ đã là sự tập hợp của nhiều dân tộc khác nhau
- NB và TT hầu như ko có ngừoi thiểu số. Điều này đem đến sự thống nhất về ngôn ngữ và
văn hoá, những thuận lợi khác nhau trong quá trình phát triển
2.1. Một số đặc điểm văn hoá thời kỳ đầu
- Đồng bằng Hoa Bắc là trung tâm TQ
- Khoảng 3500 năm trước, triều đại nhà Thương (triều đại đầu tiên có sử) cai trị vùng này
- Bằng chứng: Đoạn văn khắc trên mai rùa hoặc xương thú – giáp cốt văn
Văn hoá: - Văn hoá đồng thau
- Chữ viết ( chữ giáp cốt) - Kỹ thuật đất nện
TQ thống nhất đất nước và chính thức bước vào thời kỳ phong kiến
- Tần Thuỷ Hoàng thống nhất TQ vào năm 221 TCN
- Nhà Tần thống nhất cũng đã thống nhất những yếu tố nào trên lãnh thổ TQ?
- Xã hội TQ có nhiều thay đổi, phát triển các giai cấp mới
=> Tiền đề cho sự phát triển về văn hoá, xã hội, kte NB: Nhà nước Yamato
- Ra đời vào khoảng TK III- VI
- Nhà nước đầu tiên của NB gắn liền với nền văn hoá lúa nước và tín ngưỡng bản địa
- Thời kỳ đầu tiên đặt dưới sự trị vị của Nữ hoàng Himiko
- Cơ cấu tổ chức sơ khai
2.2 Những yếu tố ảnh hưởng lớn đến văn hoá khu vực Đông Bắc Á
+ Nền văn hoá găn với nông ngiệp và tín ngưỡng bản địa + Nho giáo + Con đường Tơ lụa
+ Yếu tố văn hoá Trung Quốc + Văn hoá phương Tây
Mội số trường phái tư tuởng của Trung Hoa cổ đại
- Nho giáo: + Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử
+ Tam cương (vua-tôi, cha-con, chồng-vợ), Ngũ thường (nhân, lễ, nghĩa, trí, tín)
+ Xây dựng một xã hội đại đồng - Đạo giáo: + Lão Tử
+ Học thuyết về Đạo cùng với học thuyết “Vô vi “ về lĩnh vực chính trị- xã hội. - Mặc gia: + Mặc Tử
+ Phi thiên mệnh, Khuyết thiêm ái - Pháp gia: + Hàn Phi Tử
+ Tính người là ác, trật tự xã hội cần được duy trị bằng pháp trị. Nội dung chính
- Luận bàn về đạo đức
- Ngũ luân (Vua-tôi, cha-con, chồng-vợ, anh-em, bạn bè) - Ngũ thường