Đề cương môn Tư tưởng Hồ chí minh  - trường đại học Khoa học tự nhiên- Đh Quốc Gia Hà Nội.

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) ở Việt
Nam là một nội dung quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người. Hồ Chí
Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt
Nam để đề ra đường lối quá độ phù hợp.
Dưới đây là những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá
độ lên CNXH ở Việt Nam:
1. Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một tất yếu khách quan, xuất
phát từ cả cơ sở lý luận và thực tiễn của đất nước.
Về cơ sở lý luận, theo chủ nghĩa Mác - Lênin, những nước tư bản phát triển có
thể đi thẳng lên chủ nghĩa xã hội khi cách mạng vô sản giành thắng lợi, do lực
lượng sản xuất đã phát triển mạnh và mâu thuẫn giữa tư bản và lao động đã bộc
lộ rõ. Tuy nhiên, đối với những nước kém phát triển, chưa trải qua giai đoạn
phát triển tư bản chủ nghĩa, thì không thể tiến ngay lên chủ nghĩa xã hội mà
phải trải qua một thời kỳ quá độ. Lenin nhấn mạnh rằng, trong thời kỳ này, các
nước lạc hậu phải vừa cải tạo xã hội cũ, vừa xây dựng xã hội mới, kết hợp phát
triển kinh tế và nâng cao dân trí để từng bước xây dựng nền tảng của chủ nghĩa
xã hội. Hồ Chí Minh tiếp thu và vận dụng sáng tạo quan điểm này vào điều kiện
Việt Nam, xác định rằng cách mạng Việt Nam phải đi lên chủ nghĩa xã hội
nhưng không thể nóng vội mà cần có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước.
Về cơ sở thực tiễn, Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kiến, nền kinh
tế nghèo nàn, lạc hậu, chủ yếu là nông nghiệp nhỏ lẻ, công nghiệp chưa phát
triển, đời sống nhân dân khó khăn. Sau khi giành độc lập, đất nước phải đối mặt
với hậu quả nặng nề của chiến tranh, cơ sở hạ tầng yếu kém, trình độ dân trí
thấp. Nếu không trải qua thời kỳ quá độ để xây dựng và củng cố nền tảng kinh
tế - xã hội, Việt Nam sẽ không thể tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách bền vững.
Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh rằng Việt Nam không thể đi theo con đường tư
bản chủ nghĩa, vì điều đó sẽ dẫn đến bất công xã hội, phân hóa giàu nghèo và sự
lệ thuộc vào nước ngoài. Chỉ có con đường chủ nghĩa xã hội mới đảm bảo độc
lập dân tộc, mang lại tự do, hạnh phúc thực sự cho nhân dân. Do đó, thời kỳ quá
độ là giai đoạn tất yếu để Việt Nam từng bước xây dựng cơ sở vật chất, nâng
cao trình độ sản xuất, phát triển con người và hoàn thiện hệ thống chính trị theo
định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Đặc điểm của thời kỳ quá độ ở Việt Nam
Là một quá trình lâu dài và khó khăn: Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam không thể diễn ra nhanh chóng mà phải
trải qua một quá trình lâu dài và đầy khó khăn. Điều này xuất phát từ thực tế
rằng Việt Nam đi lên từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, nền kinh tế lạc
hậu, công nghiệp chưa phát triển, sản xuất chủ yếu là nông nghiệp nhỏ lẻ, đời
sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Để xây dựng chủ nghĩa xã hội, đất nước cần
thời gian để củng cố nền tảng kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Trong thời
gian này, Việt Nam vừa phải phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độ
khoa học - kỹ thuật, vừa cải tạo quan hệ sản xuất để phù hợp với mục tiêu xã
hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, thời kỳ quá độ còn gặp nhiều thách thức do sự tồn
tại của các yếu tố cũ lạc hậu, những khó khăn trong việc chuyển đổi mô hình
kinh tế, cũng như sự chống phá của các thế lực thù địch. Vì vậy, Hồ Chí Minh
nhấn mạnh rằng, trong quá trình này, cần có sự kiên trì, từng bước thực hiện các
chính sách phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn, tránh nóng vội hoặc chủ quan duy ý chí.
Tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần: Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam, Hồ Chí Minh nhận thức rằng nền kinh tế sẽ không thể ngay lập
tức chuyển sang mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa hoàn toàn, mà phải duy trì và
phát triển nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Đây là đặc điểm quan trọng của
quá trình quá độ, khi mà nền kinh tế Việt Nam xuất phát từ một nước nông
nghiệp lạc hậu, với nền sản xuất nhỏ lẻ và thiếu thốn các yếu tố phát triển. Vì
vậy, trong giai đoạn quá độ, Việt Nam cần tận dụng mọi nguồn lực từ các thành
phần kinh tế để thúc đẩy phát triển, đồng thời tạo điều kiện cho sự chuyển đổi
dần dần sang chủ nghĩa xã hội.
Cụ thể, nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ quá độ sẽ bao gồm các thành phần
kinh tế như kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân. Mỗi thành
phần có vai trò và nhiệm vụ riêng biệt:
• Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là động lực chính của nền kinh tế,
đặc biệt là trong các lĩnh vực trọng yếu như công nghiệp, giao thông,
năng lượng, và các ngành kinh tế chiến lược.
• Kinh tế tập thể (như hợp tác xã) đóng vai trò quan trọng trong việc tổ
chức sản xuất ở nông thôn, giúp nông dân tăng cường sức sản xuất, nâng
cao năng suất lao động và giảm thiểu các tàn dư của nền sản xuất nhỏ lẻ.
• Kinh tế tư nhân vẫn tồn tại và phát triển trong các lĩnh vực không thuộc
diện trọng yếu của nhà nước, tạo ra sự linh hoạt trong sản xuất và đóng
góp vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nền kinh tế tư nhân phải hoạt
động trong khuôn khổ pháp lý và dưới sự quản lý của nhà nước để tránh
sự phân hóa giàu nghèo và bảo vệ lợi ích chung của xã hội.
Việc duy trì nền kinh tế nhiều thành phần giúp Việt Nam tận dụng tối đa các
nguồn lực, tạo sự phát triển toàn diện trong giai đoạn quá độ, đồng thời tránh
được những bất cập khi chuyển đổi trực tiếp từ một nền kinh tế nông nghiệp
sang một nền kinh tế công nghiệp xã hội chủ nghĩa.
Đấu tranh giữa cái cũ và cái mới: Một đặc điểm quan trọng của thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, thể
hiện rõ trong quá trình chuyển từ xã hội phong kiến, thuộc địa sang xã hội chủ
nghĩa. Hồ Chí Minh nhận thức rằng, trong thời kỳ quá độ, xã hội Việt Nam phải
đối mặt với sự tồn tại song song của hai hệ thống xã hội: cái cũ là những tàn dư
của chế độ phong kiến, thực dân, và cái mới là các yếu tố của xã hội chủ nghĩa
mà cách mạng muốn xây dựng.
• Cái cũ bao gồm những tàn dư của chế độ phong kiến, tư bản chủ nghĩa,
như quan hệ sản xuất lạc hậu, sự phân chia giai cấp rõ rệt, đặc biệt là sự
tồn tại của chế độ chiếm hữu đất đai không công bằng, sự áp bức của địa
chủ, sự phân biệt giàu nghèo và những bất công trong xã hội. Cùng với
đó là hệ tư tưởng phong kiến, thói quen và tập quán lạc hậu của một xã
hội nông nghiệp truyền thống. Những yếu tố này cản trở quá trình phát
triển và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
• Cái mới là những giá trị của chủ nghĩa xã hội mà cách mạng muốn xây
dựng: công bằng xã hội, bình đẳng, dân chủ, và tự do cho mọi người.
Cái mới biểu hiện qua các chính sách cải cách, xây dựng nền kinh tế tập
thể, phát triển sản xuất xã hội chủ nghĩa, và xây dựng một nhà nước của
nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Trong quá trình quá độ, cái cũ không thể bị xóa bỏ ngay lập tức, mà cần phải
được cải tạo dần dần. Điều này đòi hỏi một cuộc đấu tranh tư tưởng, chính
trị mạnh mẽ giữa những thế lực bảo thủ, phản động và những lực lượng tiến bộ
muốn xây dựng xã hội mới. Hồ Chí Minh khẳng định rằng, trong giai đoạn này,
công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa phải được thực hiện vừa cải tạo cái cũ,
vừa xây dựng cái mới, kết hợp giữa việc duy trì trật tự, ổn định xã hội và cải
cách, đổi mới mạnh mẽ các yếu tố kinh tế, chính trị và văn hóa.
Quá trình đấu tranh giữa cái cũ và cái mới là một thử thách lớn đối với cách
mạng Việt Nam, yêu cầu sự kiên trì, sáng suốt, và linh hoạt trong việc phát huy
các yếu tố tích cực, đồng thời loại bỏ và thay thế những yếu tố lạc hậu, phản
động. Thực hiện thành công cuộc đấu tranh này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho
việc xây dựng một xã hội chủ nghĩa công bằng, dân chủ và giàu mạnh.
Kết hợp giữa cải tạo và xây dựng: Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội,
một đặc điểm quan trọng mà Hồ Chí Minh nhấn mạnh là kết hợp giữa cải tạo
và xây dựng. Đây là một quá trình song hành và hỗ trợ lẫn nhau, phản ánh tính
chất đặc biệt của thời kỳ quá độ từ xã hội phong kiến, thực dân sang xã hội xã hội chủ nghĩa.
• Cải tạo là quá trình thay đổi những yếu tố cũ, lạc hậu của xã hội. Trong
trường hợp của Việt Nam, cải tạo chủ yếu là cải cách quan hệ sản xuất,
đặc biệt là cải tạo các quan hệ sản xuất phong kiến, nửa phong kiến và tư
bản chủ nghĩa còn tồn tại trong xã hội. Điều này bao gồm việc xóa bỏ các
hình thức bóc lột, phân hóa giai cấp, và tập trung vào việc xây dựng các
mô hình sản xuất mới như hợp tác xã, kinh tế tập thể. Cải tạo cũng
đụng đến việc chuyển đổi tư tưởng, nhận thức của nhân dân về các giá
trị xã hội chủ nghĩa, như công bằng, bình đẳng, và hợp tác thay vì cạnh
tranh, phân biệt giai cấp.
• Xây dựng là quá trình tạo dựng và phát triển những yếu tố mới của chủ
nghĩa xã hội. Trong giai đoạn này, việc xây dựng các nền tảng kinh tế,
chính trị, và văn hóa xã hội chủ nghĩa đóng vai trò quan trọng. Việc xây
dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phải đảm bảo sự phát triển của lực
lượng sản xuất, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp,
và dịch vụ. Cùng với đó, việc xây dựng một hệ thống chính trị vững
mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, phát triển một văn hóa xã
hội chủ nghĩa tập trung vào nâng cao trình độ dân trí, đạo đức xã hội và
đoàn kết toàn dân tộc là hết sức cần thiết.
Hồ Chí Minh chỉ rõ rằng cải tạo và xây dựng phải diễn ra đồng thời và có sự
kết hợp chặt chẽ. Không thể chỉ cải tạo mà không xây dựng, vì như vậy sẽ dẫn
đến sự hoang mang, mất định hướng. Đồng thời, không thể chỉ xây dựng mà
thiếu cải tạo, vì như vậy sẽ khó tạo ra một xã hội mới vững mạnh. Chỉ khi cả hai
quá trình này được thực hiện đồng bộ và song song, xã hội Việt Nam mới có thể
phát triển ổn định, bền vững và tiến lên chủ nghĩa xã hội.
3. Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên CNXH
Hồ Chí Minh xác định rằng thời kỳ quá độ có những nhiệm vụ trọng tâm sau: Về kinh tế:
- Xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo:
Hồ Chí Minh xác định nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ quá độ phải bao gồm
nhiều thành phần kinh tế, với kinh tế nhà nước là lực lượng chủ đạo. Kinh tế
nhà nước sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và phát triển các ngành
trọng yếu, đồng thời thúc đẩy các thành phần kinh tế khác như kinh tế tập thể
và kinh tế tư nhân phát triển, tạo nên sự phát triển đồng đều và bền vững.
- Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước:
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền
kinh tế. Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp, đặc biệt là công
nghiệp nhẹ, công nghiệp nông thôn, và công nghiệp chế biến để tăng trưởng
kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân. Cùng với đó, việc hiện đại hóa nền kinh
tế cũng là yếu tố then chốt để xây dựng một xã hội giàu mạnh, phồn thịnh.
- Kết hợp giữa phát triển kinh tế và cải tạo quan hệ sản xuất, đặc biệt chú
trọng phát triển kinh tế hợp tác xã:
Quá trình phát triển kinh tế phải gắn liền với việc cải cách quan hệ sản xuất cũ,
chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình sản xuất tập thể, hợp tác xã. Hồ Chí
Minh cho rằng việc phát triển kinh tế hợp tác xã sẽ giúp nông dân tăng cường
sức sản xuất và đảm bảo quyền lợi của họ trong quá trình chuyển sang xã hội chủ nghĩa. Về chính trị:
- Giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam:
Đảng Cộng sản Việt Nam phải luôn giữ vững vai trò lãnh đạo tối cao trong quá
trình xây dựng xã hội chủ nghĩa. Đảng không chỉ là lực lượng lãnh đạo mà còn
phải đại diện cho quyền lợi của nhân dân, đấu tranh cho công bằng xã hội và phát triển đất nước.
- Xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân:
Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc xây dựng một Nhà nước pháp quyền, dưới sự
lãnh đạo của Đảng Cộng sản, nhưng phải lấy nhân dân làm gốc, bảo vệ quyền
lợi của mọi tầng lớp nhân dân, đồng thời đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân
trong các lĩnh vực chính trị và xã hội.
- Đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân:
Trong thời kỳ quá độ, nhiệm vụ là phải đảm bảo mọi công dân có quyền tham
gia vào các công việc của xã hội, thực hiện quyền làm chủ trên các phương
diện chính trị, kinh tế, và văn hóa.
- Đấu tranh chống lại các thế lực phản động, bảo vệ thành quả cách mạng:
Để bảo vệ nền độc lập và thành quả cách mạng, Hồ Chí Minh yêu cầu đấu tranh
kiên quyết chống lại các thế lực phản động, bảo vệ vững chắc nền tảng chính trị
xã hội chủ nghĩa mà nhân dân đã xây dựng.
Về văn hóa - xã hội:
- Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc:
Xây dựng một nền văn hóa xã hội chủ nghĩa hiện đại, phát huy các giá trị
truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu những tinh hoa văn hóa thế
giới, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển xã hội.
- Nâng cao dân trí, đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa:
Việc nâng cao dân trí là nhiệm vụ quan trọng để phát triển nguồn nhân lực,
nhất là trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Hồ Chí Minh
đặc biệt chú trọng vào việc đào tạo con người mới, có đạo đức, tri thức, sáng
tạo và có tinh thần cống hiến cho xã hội.
- Phát triển giáo dục, khoa học - công nghệ:
Phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, và thúc
đẩy khoa học - công nghệ là những yếu tố then chốt giúp đất nước hiện đại hóa
và phát triển bền vững. Hồ Chí Minh tin rằng phát triển tri thức là nền tảng để phát triển đất nước.
- Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân:
Đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân là mục tiêu chính của
cách mạng. Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc giải quyết các vấn đề xã hội, chăm lo
đời sống của người dân, đảm bảo mọi người đều được hưởng thành quả từ công
cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa.
Về quốc phòng - an ninh:
- Bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia:
Trong bối cảnh quốc tế phức tạp, việc bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc
gia luôn là nhiệm vụ hàng đầu. Hồ Chí Minh cho rằng, không thể xây dựng chủ
nghĩa xã hội vững mạnh nếu không bảo vệ được toàn vẹn lãnh thổ và sự độc lập của đất nước.
- Giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo trật tự an toàn xã hội:
Việc duy trì ổn định chính trị, đảm bảo trật tự, an toàn xã hội là điều kiện
tiên quyết để phát triển đất nước. Hồ Chí Minh yêu cầu phải có một lực lượng
công an, bảo vệ và quân đội mạnh mẽ, sẵn sàng đối phó với mọi tình huống.
- Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh:
Lực lượng vũ trang nhân dân phải được xây dựng mạnh mẽ, vững chắc để bảo
vệ thành quả cách mạng, cũng như đảm bảo an ninh quốc gia trong mọi hoàn cảnh.
4. Con đường và phương pháp quá độ lên CNXH ở Việt Nam
1. Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Hồ Chí Minh cho rằng, Việt Nam không thể thực hiện một cuộc cách mạng xã
hội chủ nghĩa theo con đường "vắt sữa từ đầu đến cuối" như ở các nước phát
triển phương Tây. Do đó, con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
phải phù hợp với tình hình và hoàn cảnh của đất nước, nhất là khi Việt Nam
đang xuất phát từ một nước thuộc địa, nông nghiệp lạc hậu, và có nền tảng công nghiệp chưa phát triển.
• Con đường cách mạng vô sản:
Việt Nam đã tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân (1945) để
giành lại độc lập, đồng thời giải quyết vấn đề ruộng đất, phong kiến, và
các vấn đề xã hội. Sau khi giành độc lập, quá trình chuyển sang xã hội
chủ nghĩa sẽ được thực hiện bằng cách mạng xã hội chủ nghĩa từ bên
trong đất nước, với mục tiêu là xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây
dựng nền kinh tế tập thể, và phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa.
• Con đường lâu dài và bước đi từng bước:
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng thời kỳ quá độ không thể diễn ra một cách
nhanh chóng mà phải từng bước và lâu dài, nhằm xây dựng nền tảng xã
hội chủ nghĩa một cách vững chắc. Vì vậy, Việt Nam phải kết hợp giữa
cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới đồng thời, thực hiện những cải
cách về các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, đảm bảo sự phát triển đồng đều.
2. Phương pháp quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Để đạt được mục tiêu này, Hồ Chí Minh đã xác định một số phương pháp quan
trọng để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
• Phương pháp dựa vào nhân dân:
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của nhân dân trong quá trình quá
độ lên chủ nghĩa xã hội. Mọi lực lượng cách mạng, đặc biệt là công
nông phải được tập hợp và phát huy sức mạnh để tham gia vào quá
trình xây dựng đất nước mới. Nhân dân phải là chủ thể trong tất cả các
quá trình thay đổi và xây dựng xã hội. Chính vì vậy, Hồ Chí Minh rất coi
trọng đoàn kết dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tạo nền
tảng vững chắc để phát triển xã hội chủ nghĩa.
• Kết hợp giữa xây dựng và cải tạo:
Một trong những phương pháp quan trọng là kết hợp giữa xây dựng xã
hội mới và cải tạo xã hội cũ. Hồ Chí Minh xác định rằng trong thời kỳ
quá độ, xã hội cũ (chế độ phong kiến, thực dân) không thể bị xóa bỏ ngay
lập tức mà phải cải tạo từ từ. Đồng thời, phải xây dựng xã hội mới với
các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến như kinh tế tập thể, hợp tác xã,
phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa. Phương pháp này giúp giải quyết
dần dần các vấn đề xã hội, không gây xáo trộn lớn trong xã hội.
• Phương pháp kết hợp giữa cải cách và cách mạng:
Hồ Chí Minh cho rằng, trong quá trình quá độ, phải cải cách một số yếu
tố cũ như cải cách quan hệ sản xuất, cải cách ruộng đất, xóa bỏ sự phân
hóa xã hội và xây dựng các chính sách công bằng hơn. Tuy nhiên, cũng
cần phải tiến hành cách mạng sâu rộng trên các lĩnh vực kinh tế, chính
trị, văn hóa để xây dựng một xã hội xã hội chủ nghĩa hoàn chỉnh.
• Phương pháp thực tiễn, linh hoạt và sáng tạo:
Hồ Chí Minh khẳng định rằng mỗi bước đi trong quá trình quá độ phải
được căn cứ vào thực tiễn cụ thể của Việt Nam. Việc xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam không thể giống y hệt các nước khác, mà phải sáng
tạo và linh hoạt trong việc áp dụng các lý thuyết vào điều kiện thực tế
của đất nước, dựa trên cơ sở tình hình chính trị, văn hóa, và kinh tế của Việt Nam.
• Phương pháp hòa bình, không bạo lực:
Mặc dù Việt Nam đã phải trải qua những cuộc đấu tranh vũ trang để
giành độc lập và giải phóng dân tộc, nhưng trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh chủ trương thực hiện quá trình này một
cách hòa bình, dựa trên sự đồng thuận của nhân dân, xây dựng xã hội
chủ nghĩa bằng con đường bất bạo động, hòa hợp dân tộcvà đoàn kết quốc gia.
5. Vai trò của Đảng Cộng sản trong thời kỳ quá độ
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Đảng Cộng sản giữ vai
trò lãnh đạo tối cao và quyết định trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Hồ
Chí Minh đã chỉ rõ rằng, Đảng Cộng sản là lực lượng chính trị tiên phong, có
trách nhiệm quan trọng trong việc định hướng, tổ chức và lãnh đạo toàn dân
thực hiện cách mạng xã hội chủ nghĩa. Dưới đây là một số vai trò cụ thể của
Đảng Cộng sản trong thời kỳ quá độ:
- Lãnh đạo toàn diện mọi lĩnh vực
Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo duy nhất trong quá trình quá độ
lên chủ nghĩa xã hội. Theo Hồ Chí Minh, Đảng phải lãnh đạo toàn diện
về chính trị, kinh tế, văn hóa, và xã hội. Đảng không chỉ tổ chức thực hiện các
chính sách mà còn phải cung cấp đường lối và phương hướng chính trị phù hợp
với tình hình thực tế của đất nước.
• Lãnh đạo kinh tế: Đảng Cộng sản cần định hướng phát triển nền kinh tế,
xác định các chiến lược quan trọng như phát triển công nghiệp, nông
nghiệp, xây dựng nền kinh tế đa dạng, với kinh tế nhà nước giữ vai trò
chủ đạo, nhưng cũng phải tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác phát triển.
• Lãnh đạo chính trị: Đảng cần duy trì và củng cố vai trò lãnh đạo của
mình trong hệ thống chính trị, xây dựng một nhà nước pháp quyền, phát
triển một nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, và bảo vệ quyền lợi của nhân dân.
• Lãnh đạo văn hóa - xã hội: Đảng phải chỉ đạo việc xây dựng nền văn
hóa xã hội chủ nghĩa, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, và đẩy mạnh các
công cuộc giáo dục, đào tạo, nâng cao dân trí, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa.
- Đảm bảo sự ổn định chính trị và trật tự xã hội
Một trong những vai trò quan trọng của Đảng Cộng sản là duy trì ổn định
chính trị và trật tự xã hội trong suốt thời kỳ quá độ. Đảng phải bảo vệ thành
quả cách mạng, giữ vững sự lãnh đạo của mình trước mọi thử thách từ các thế
lực thù địch, đồng thời đảm bảo trật tự xã hội, không để các tệ nạn xã hội, phân
hóa giai cấp, hoặc sự phản động làm ảnh hưởng đến quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
- Đoàn kết và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân
Đảng Cộng sản phải tổ chức và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, tạo
ra sự thống nhất trong nhân dân về mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội. Hồ Chí
Minh luôn coi trọng việc kết hợp sức mạnh của mọi tầng lớp nhân dân, xây
dựng một xã hội đồng thuận, không phân biệt giai cấp, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.
- Xây dựng và củng cố lực lượng cách mạng
Đảng Cộng sản đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đội ngũ cán
bộ và lực lượng cách mạng đủ năng lực, phẩm chất để lãnh đạo và quản lý đất
nước trong thời kỳ quá độ. Đảng phải phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức,
công nhân, nông dân, và quân đội nhân dân để bảo vệ và phát triển xã hội xã hội chủ nghĩa.
- Đảm bảo sự lãnh đạo kiên định và sáng tạo trong việc thực hiện lý luận và thực tiễn
Đảng Cộng sản có vai trò quan trọng trong việc ứng dụng lý luận cách mạng
vào thực tiễn. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng Đảng không chỉ phải kiên định
với chủ nghĩa Mác-Lênin mà còn phải linh hoạt, sáng tạo, đưa ra những giải
pháp phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam. Đảng phải không ngừng cải
tiến phương thức lãnh đạo, vừa đảm bảo lý luận đúng đắn, vừa phù hợp với sự
phát triển thực tế của xã hội Việt Nam.
- Tạo ra những bước đi dài hạn và bền vững trong quá trình quá độ
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một quá trình dài và khó
khăn. Đảng Cộng sản cần định hướng lâu dài, xây dựng kế hoạch cụ thể cho
từng giai đoạn và đảm bảo sự bền vững trong quá trình phát triển. Đảng phải
xác định các mục tiêu phù hợp với từng giai đoạn của quá trình phát triển đất
nước, tránh những thay đổi vội vàng, thiếu căn cứ thực tiễn.
- Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng luôn trong sạch và vững mạnh
Đảng Cộng sản phải duy trì được sự trong sạch, vững mạnh của mình trong
suốt thời kỳ quá độ. Hồ Chí Minh luôn khuyến khích Đảng phải giữ vững
phẩm chất đạo đức cách mạng, chống lại những biểu hiện tiêu cực, tham
nhũng, quan liêu trong Đảng. Việc xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh
không chỉ nâng cao niềm tin của nhân dân mà còn đảm bảo sự lãnh đạo hiệu quả và bền vững.