Đề cương Nhà nước Pháp luật 1: Đặc điểm và Chức năng Chính giữa XHCN Việt Nam | Pháp luật đại cương | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Đề cương Nhà nước pháp luật
Câu 1: Nhà nước xã hội chủ nghĩa VN có bản chất gì?
Nêu các đặc trưng thể hiện bản chất của nhà nước XHCN VN.
- Trong nhà nước XHCN VN, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước
+, Nhân dân với tư cách là chủ thể tối cao của quyền lực nhà
nước và thực hiện quyền lực nhà nước bằng nhiều hình thức
khác nhau. Hình thức cơ bản nhất là thông qua bầu cử lập ra
các cơ quan đại diện quyền lực của mình. Điều 6 hiến pháp quy
định: Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ
trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua quốc hội, HĐND và
thông qua các cơ quan khác của Nhà nước
+, Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước thông qua các hình
thưc kiểm tra giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc
trực tiếp thông qua thực hiện các quyền yêu cầu của mình với
các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Nhà nước XHCN VN là 1 nước dân chủ thực sự và rộng rãi
Những thiết chế nhà nước đầu tiên dựa trên cơ sở dân chủ: Các
hình thức quốc hội đại hội để bầu ra chính phủ lâm thời, tổng
tuyển cử để bầu ra quốc hội,..
Là nhà nước của dân, do dân mọi chính sách, pháp luật và hoạt
động của nhà nước XHCN VN đều vì lợi ích của nhân dân. Nhà
nước bảo đảm trật tự an toàn XH, chăm lo pt Kte. Bản chất dân
chủ thể hiện trên lĩnh vực KT, Ctri, tư tưởng, VH, XH.
+, Kinh tế: Nhà nước thực hiện chủ trương tự do, bình đẳng, tạo
điều kiện cho nền kinh tế có tính năng động. Phát triển nền
kinh tế hàng hía nhiều thành phần, bảo đảm lợi ích kte của người lao động.
+, Chính trị: Nhà nước xác lập và thực hiện cơ chế dân chủ đại
diện thông qua chế độ bầu cử, thực hiện chế độ dân chủ trực
tiếp, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào quản lý nhà
nước, tham gia đóng góp ý kiến về đường lối, chủ trương, chính
sách, các dự thảo luật quan trọng làm cho nhân dân thực sự là
chủ thể của những chủ trương
+, Văn hoá- Xã hội: Thực hiện chủ trương tự do tư tưởng, phát
huy mọi khả năng của cng. Tự do tư tưởng, văn hoá XH dựa
trên cơ sở chủ nghĩa Mác, tư tưởng HCM và đường lối của đảng
- Nhà nước xã hội chủ nghĩaViệt Nam thống nhất các dân
tộc cùng sinh sống trên đất nước
+, Nhà nước đã xây dựng cơ sở pháp lý chi việc thiết lập, củng
cố khối đại đoàn kết dân tộc, tạo điều kiện cho mỗi dân tộc đều
có thể tham gia và việc thiết lập, phát huy sức mạnh của nhà nước
+, Coi việc thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc, xây dựng
nhà nước Việt Nam thống nhất là mục tiêu chung
+, Chú trọng việc ưu tiên với dân tộc thiểu số tạo điều kiện để
các dân tộc giúp đỡ lẫn nhau
+, Chú ý tới hoàn cảnh cụ thể của mỗi dân tộc, xây dựng bản
sắc riêng của nhà nước VN phong phú, đảm bảo sự nhất quán
- Nhà nước XHCN VN thể hiện tính xã hội rộng rãi
Nhà nước xã hội chủ nghĩa VN luôn quan tâm thực hiện quản lý
XH, đảm bảo an sinh xh cho nhân dân. Nhà nước đã quan tâm
đặc biệt tới giải quyết các vấn đề xã hội như: xây dựng các
công trình phúc lợi xã hội, đầu tư phòng chống thiên tai, giải
quyết xoá đói, giảm nghèo, gp việc làm, chống thất nghiệp,..
- Nhà nước thực hiện đường lỗi đối ngoại hoà bình, hợp tác và hữa nghị
Chính sách và hoạt động đối ngoại của nhà nước ta ther hiện
khát vọng hoà bình, hữu nghị, cùng có lợi với tất cả các quốc
gia. Phương châm: Việt nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy
của tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà
bình, độc lập và phát triển, thể hiện đường lối đối ngoại cởi mở.
Để thực hiện đúng bản chất của mình, nhà nước cần tiếp tục
đổi mới nhiều mặt cho phù hợp với quy định phấp luật.
Câu 2: Nêu các biểu hiện cụ thể khẳng định Nhà nước
XHCN VN là 1 nhà nước dân chủ thực sự và rộng rãi
Những thiết chế nhà nước đầu tiên dựa trên cơ sở dân chủ: Các
hình thức quốc hội đại hội để bầu ra chính phủ lâm thời, tổng
tuyển cử để bầu ra quốc hội,..
Là nhà nước của dân, do dân mọi chính sách, pháp luật và hoạt
động của nhà nước XHCN VN đều vì lợi ích của nhân dân. Nhà
nước bảo đảm trật tự an toàn XH, chăm lo pt Kte. Bản chất dân
chủ thể hiện trên lĩnh vực KT, Ctri, tư tưởng, VH, XH.
+, Kinh tế: Nhà nước thực hiện chủ trương tự do, bình đẳng, tạo
điều kiện cho nền kinh tế có tính năng động. Phát triển nền
kinh tế hàng hía nhiều thành phần, bảo đảm lợi ích kte của người lao động.
+, Chính trị: Nhà nước xác lập và thực hiện cơ chế dân chủ đại
diện thông qua chế độ bầu cử, thực hiện chế độ dân chủ trực
tiếp, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào quản lý nhà
nước, tham gia đóng góp ý kiến về đường lối, chủ trương, chính
sách, các dự thảo luật quan trọng làm cho nhân dân thực sự là
chủ thể của những chủ trương
+, Văn hoá- Xã hội: Thực hiện chủ trương tự do tư tưởng, phát
huy mọi khả năng của cng. Tự do tư tưởng, văn hoá XH dựa
trên cơ sở chủ nghĩa Mác, tư tưởng HCM và đường lối của đảng
 Nguyên tắc cơ bản để thực hiện dân chủ, phát huy quyền
lực nhà nước, quyền làm chủ của nhân dân là bảo đảm sự
lãnh đạo của đảng với nhà nước. Nhà nước luôn đặt nhiệm
vụ tôn trọng kiểm tra, giám sát của nhân dân, đẩy mạnh
đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng trong nhà nước
Câu 3: Nêu các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước xã hội chủ nghĩa VN
KN: Chức năng là những nhiệm vụ cơ bản của nhà nước, thể
hiện bản chất giai cấp, tính xã hội, mục đích và nhiệm vụ của
nhà nước trong việc xây dựng CNXH
 Bảo vệ chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước
- Đây là chức năng chủ yếu của nhà nước, thể hiện ở việc
bảo vệ chủ quyền đất nước, bảo vệ chế độ chính trị, thực
hiện ý chí nhân dân trong các quyết định của nhà nước
- Nhà nước phải quán triệt tư tưởng đường lối quốc phòng
bao gồm tư tưởng chỉ đạo: Kết hợp 2 nhiệm vụ chiến lược
là xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc, kết hợp quốc phòng
an ninh với kte, gắn nhiệm vụ qp với nvu an ninh, củng cố
qp, giữ vững an ninh. Phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ
thống chính trị, tích cực của khối đại đoàn kết toàn dân
xây dựng thế trận qp, an vững mạnh, xây dựng lực lượng
vũ trang nhân dân tinh nhuệ, từng bước hiện đại, tăng
cường sự lãnh đạo của đảng đối với quân đội và công an,
đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng và an ninh.
 Tổ chức quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Chức năng tổ chức quản lý kte thị trường được coi là hoạt động
của nhà nước trong quá trình phát triền nền kte thị trường định
hướng XHCN, biểu hiện thông qua: Xác định giới hạn chức năng
tổ chức quản lý kinh tế, ban hành và thực thi chính sách kinh tế
vĩ mô, phát triển kinh tế quốc dân, quản lý kte vĩ mô bằng pháp luật
Chuyển snag nền kinh tế thị trường XHCN, Vn đã tiến hành cải
cách hoạt động của bộ máy nhà nước, xác định cơ cấu thẩm
quyền, chức năng- nhiệm vụ của cơ quan nhà nước theo yêu
cầu phát triển kte-xh. Tổ chức hoạt động của bộ máy đó đảm
bảo tính nhân dân, dân chủ rộng rãi, đề cao trách nhiệm của
mỗi cơ quan, đảm bảo tính chủ động trong quản lý kinh tế.  Chức năng xã hội
- Chức năng xã hội là phương hướng hoạt động của nhà
nước tác động vào lĩnh vực xã hội của đời sống xã hội, nó
thể hiện tập trung thuộc tính xã hội của bản chất nhà nước
quy định hoạt động của nhà nước. Xét cho cùng tất cả
hoạt động của nhà nước đều thể hiện tính giai cấp và tính xã hội.
- Mục tiêu của nhà nước khi thực hiện chức năng xã hội là
ổn định và phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống,thực
hiện công bằng xã hội đảm bảo sự hài hoà giữa lợi ích cá
nhân và lợi ích cộng đồng. Một trong những chức năng và
nhiệm vụ cơ bản của nhà nước là phục vụ và giải quyết
các vấn đề xã hội: nhu cầu nảy sinh từ cá nhân, xây dựng
xã hội có trình độ văn hoá, nhân đạo
 Thể hiện chủ yếu qua lĩnh vực: lao động, văn hoá, xoá đói
giảm nghèo, an sinh xã hội ( vai trò chủ đạo thuộc về nhà nước)
 Bảo vệ trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân
- Là chức năng quan trọng + Trở thành vấn đề cả thế giới quan tâm
+ Nhà nước phải bảo đảm tốt
trật tự nhằm duy trì ổn định tạo điều kiện để thực hiện cong
người, công dân mà hiến pháp ghi nhận
Nhiệm vụ: Xây dựng, hoàn thiện quy định pháp luật về bảo
đảm an toàn trật tự XH, xử lý nghiêm minh những hành vi
phạm pháp. Để đạt được hiệu quả trong việc đấu tranh giữ
gìn bảo vệ trật tự an toàn xã hội nah nước huy động sức
mạnh của toàn bộ hệ thốn chính trị, nhân dân cùng tham gia
 Mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ đọng hội nhập ktqt, hợp
tác và hữu nghị với các dân tộc vì hoà bình, ổn định và phát triển
- Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế trở thành xu thế
tất yếu trong quan hệ quốc tế hiện đại. Xu hướng đó làm
thay đổi nhận thức và hành động của mỗi quốc gia. Bên
cạnh chức năng đối nội, nhà nước ta tiếp tục thực hiện
chức năng đối ngoại. Chủ động hội nhập, hợp tác, hữ nghị
với các dân tộc trong cộng đồng quốc tế vì hoà bình, độc
lập và phát triển là nguyên tắc quan trọng trong quan hệ
đối ngoại của nhà nước ta.
- Nhiệm vụ: Tiếp tục giữ vững hoà bình, đẩy mạnh phát
triển kt- xã hội, công nghiệp hoá, hđh đất nước, xây dựng
bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm độc lập chủ quyền quốc gia. Chủ
động hội nhập kinh tế qt, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế
Câu 4: Hình thức của nhà nước là gì? Nêu các yếu tố cấu
thành hình thức nhà nước XHCN VN
+> KN: Là cách tổ chức và phương pháp thực hiện quyền lực nhà nước
+> 3 yếu tố: hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhà nước và chế độ chính trị
 Hình thức chính thể:
- là cách tổ chức, cơ cấu, trình tự thành lập các cơ quan nhà nước cao nhất.
- Hình thức chính thể của nhà nước ta là cộng hoà dân chủ
nhân dân9 quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất đại diện cho ND)
- Quốc hội quyết định những vấn đè quan trọng của đất
nước, giám sát hoạt động của các cơ quan TW => Chủ tịch
nước, thủ tướng chính phủ
<= báo cáo hđ, có thể bị QH bãi, miễn nhiệm  Hình thức cấu trúc
- Là cách thức tổ chức quyền lực nhà nước theo đơn vị hành
chính, lãnh thổ, xác lập mqh giữa các cấp chính quyền
- Nhà nước XHCN VN có hình thức cấu trúc nhà nước đơn nhất
- Chính quyền địa phương gồm 3 cấp: tỉnh, huyện, xã
- Nguyên tắc: Cấp dưới phục tùng cấp trên, địa phương phục tùng TW
 Về chế độ chính trị:
- Là tổng thể các phương pháp, cách thức, biện pháp mà cơ
quan nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước
- CĐCT nước ta là chế độ dân chủ
- Nhân dân + thực hiện quyền bầu cử thành lập QH, hội đồng ND các cấp
+ Kiểm tra, giám sát với các hoạt động của cơ
quan nhà nước ( bãi, miễn các đại biểu không đủ tư cách)
- Nhà nước bảo đmả, bảo vệ các quyền tự do dân chủ của
ND, hoạt động nhà nước đc thực hiện công khai, vai trò công dân được đề cao
Câu 5: Bộ máy nhà nước là gì? Kể tên các cơ quan trong bộ máy nhà nước XHCN VN
KN: là tổ chức triển khai, thực thi pháp luật của nhà nước. Các cơ quan:
 Cơ quan quyền lực nhà nước
- Bao gồm: quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp ( chịu
trách nhiệm báo cáo trước nhân dân)
- Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ
quan quyền lực cao nhất nước. Thực hiện quyền lập hiến,
lập pháp, giám sát hđ của nhà nước, thay mặt ND thực
hiện quyền lực thống nhất trong cả nước
- Cơ quan thường trực là uỷ ban thường vụ quốc hội thực
hiện 1 số nhiệm vụ: phê chuẩn đề nghị của thủ tướng
chính phủ về việc bổ, bãi nhiệm phó thủ tướng, bộ trưởng,
tuyên bố chiến tranh,..( báo cáo quốc hội ở kì họp gần nhất)
- Cơ quan quyền lực ở địa phương: Hội đồng ND các cấp
( ND bầu, chịu trách n trc ND)  Chủ tịch nước
- Là ng đứng đầu nhà nước VN, do quốc hội bầu, chịu trách nhiệm báo cáo trc QH
- Quốc hội có quyền bỏ phiếu tín nhiệm với chủ tịch nước k xứng đáng
- Được trao nhiều quyền hạn trong 3 lĩnh vực: lập, hành, tư
pháp nhưng k thuộc cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan quản lý nhà nước
 Các cơ quan quản lý nhà nước
- Gọi là cơ quan chấp hành ( khi tiếp cận từ địa vị pháp lý,
trong mqh với cơ quan quyền lực nhà nc), điều hành( góc
độ chức năng) hoặc hành chính nhà nước( xem xét tính chất)
- Bộ máy quản lý nn bao giờ cũng là bộ máy lớn nhất, cơ
cấu phức tạp nhất và đội ngũ công chức đông đảo nhất
- Hệ thống cơ quan quản lý nn gồm: chính phủ, các bộ, cơ
quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ và UBND các cấp
+, Chính phủ: Cơ quan cao nhất trong hệ thống quản lý
nn, cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung, quản
- Có nhiệm vụ bảo vệ hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền
cng và côg dân, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của nn,
quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân góp phần bảo
đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất
- VKSND được tổ chức và hoạt động trên cơ sở các nguyên tắc
tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Là nguyên tắc
tập trung, thống nhất lãnh đạo trong ngành và nguyên tắc độc lập
- Mọi hoạt động của VKSND đều đặt dưới sự lãnh đạo của viện
trưởng và viện trưởng phải chịu trách nhiệm cá nhân về hoạt
động của viện kiểm sát do mình lãnh đạo trước Viện trưởng VKSND tối cao
Câu 10: Bộ máy nhà nước XHCN VN được tổ chức và hoạt
động theo những nguyên tắc cơ bản nào?
KN: Là những nguyên lý, tư tưởng chỉ đạo đúng đắn, khách
quan phù hợp với bản chất nhà nước tạo thành cơ sở cho tổ
chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước và toàn thể bộ máy nhà nước
 Nguyên tắc bảo đảm quyền lực nhân dân
Nguyên tắc này bắt nguồn từbản chất của nhà nước XHCN:
Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân (của dân, do dân, vì dân)
- Bảo đảm cho ND tham gia đông đảo và tích cực vào việc
tổ chức lập ra bộ máy nhà nước. Có đủ các biện pháp phù
hợp để ND phát huy quyền làm chủ bầu ra các cơ quan đại
diện => quyền lực nn xuất phát từ ND, thể hiện ý chí của ND
cấp đầy đủ thông tin để dân biết, dân làm, dân ktra các hđ của nn
Câu 12: Thế nào là nguyên tắc tập trung dân chủ trong
tổ chức và hđ của bộ máy nn? Nêu nội dung
 Nguyên tắc tập trung dân chủ
KN: Là nguyên tắc thể hiện sự kết hợp giữa chỉ đạo tập trung
thống nhất của cơ quan nn ở TW và các cơ quan nn cấp trên
với việc mở rộng dân chủ, tính chủ động của cơ quan nn ở
địa phương và cơ quan nn cấp dưới
Nguyên tắc tập trung dân chủ được quy định ở điều 8 hiến
pháp 2013: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo hiến
pháp và pháp luật,.. thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”
- Về mặt tổ chức: Thể hiện ở chế độ bầu cử, cơ cấu tổ
chức bộ máy, chế độ công vụ,...ND trực tiếp bầu ra cơ
quan đại diện. Ở TW, QH là cơ quan cao nhất, cơ quan
khác báo cáo trc QH. Ở địa phương, HĐND là cơ quan
quyền lực. Các cơ quan địa phương phải phục tùng cơ
quan TW, cấp dưới phục tùng cấp trên
- Về hoạt động: Các cơ quan nhà nước ở TW có quyền
quyết định các vđ về: KT,VH,… và có quyền kiểm tra, giám
sát, đình chỉ đối với cơ quan cấp dưới. Cơ quan nn ở địa
phương, cấp dưới quyết định vấn đề ở địa phương mình
- Về chế độ thông tin: Thực hiện tốt chế độ thông tin,
kiểm tra, sử lý vấn đề kịp thời: Thông báo
Cấp trên ================ cấp dưới:  nắm được chỉ đạo
 Là nhà nước của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực nhà
nước thuộc về ND
- Gốc rễ của nn pháp quyền là xác lập dân chủ, tức là thừa
nhận bảo đảm thực hiện quyền lực của ND. Nhà nước phải
tôn trọng những quyết định ctri của ND, quyền lực nhà
nước phải là sp ý chí của ND
- Khẳng định quyền lực nn thuộc về ND là khẳng định ntac
trong hiến pháp và sự cần thiết lập ra cơ chế bảo đảm quyền lực của ND
- ND là chủ của quyền lực: Tạo lập nên nn, thực thi quyền
lực, tham gia qlnn => tác động mạnh quá trình hoạch định
đương lối của Đảng và NN
 Quyền lực nn tổ chức theo nguyên tắc quyền lực nn thống
nhất trên cơ sở có sự phân công, phối hợp và kiểm soát
giữa các cơ quan nn trong việc thực hiện: lập, hành, tư pháp
 Nn pháp quyền XHCN VN thừa nhận vị trí tối thượng của
hiến pháp và luật trong đời sống XH, tổ chức và hđ của nn
thực hiện trên cso hiến pháp, pl
- Hiến pháp được coi là đạo luật cơ bản của nn, có hiệu lực
pháp lý cao nhất, quy định chế độ ctri, kt, vh, qp,… hiến
pháp là điều kiện quan trọng bảo đảm sự ổn định XH và an toàn của ng dân
- Ở nước ta, hiến pháp gắn liền với nền dân chủ, với quyền
tự do dân chủ của ND. Những nội dung cơ bản của hiến
pháp là cơ sở pháp lý cho sự duy trì quyền lực nn, quyền làm chủ của ND