








Preview text:
https://youtuhttps://youtu.be/Vap2__5QlJs.be/Vap2__5QlJs
Chủ đề 1. ĐÀ NẴNG TỪ CUỐI THẾ KỈ XVI ĐẾN ĐẦU THẾ KỶ XIX
Thời gian thực hiện: 5 tiết
I. MỤC TÊU: Sau khi học xong bài, giúp học sinh
1. Về kiến thức
- Nêu được những nét chính về lịch sử vùng đất Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến cuối thế kỉ XIX.
- Trình bày được vị trí của Đà Nẵng trong mối quan hệ giữa triều Nguyễn và
thực dân phương Tây.
- Tự hào về truyền thống chống giặc ngoại xâm của quân dân Đà Nẵng.
2. Về năng lực
2. Về năng lực
a. Phát triển năng lực tìm hiểu về lịch sử
- Biết khai thác và sử dụng các tư liệu hình ảnh, hiện vật, lược đồ, video clip của bài học.
b. Phát triển năng lực nhận thức và tư duy lịch sử
- Nêu được những nét chính về lịch sử vùng đất Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến cuối thế kỉ XIX.
- Trình bày được vị trí của Đà Nẵng trong mối quan hệ giữa triều Nguyễn và
thực dân phương Tây.
c. Phát triển năng lực vận dung kiến thức kĩ năng đã học
- Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh liên quan đến những nét nổi bật về đời sống kinh tế, xã hội và văn hoá của dân cư Đà Nẵng trong giai đoạn từ cuối TK XVI đến TK XIX. 3. Về phẩm chất
- Tự hào về truyền thống chống giặc ngoại xâm của quân dân Đà Nẵng.
- Giáo dục lòng yêu nước, thái độ trân trọng đối với những thành tựu cha ông đã đạt được, có ý thức góp phần bảo vệ và xây dựng quê hương.
* Lồng ghép GD QPAN: Giáo dục lòng tự hào, tự tôn dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
- Máy tính, tranh ảnh.
- Phiếu học tập.
- Một số hình ảnh, video về đời sống kinh tế, xã hội và văn hoá của dân cư Đà Nẵng trong giai đoạn từ cuối TK XVI đến TK XIX.
- Bảng phụ, giấy A0 khổ to.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Trước khi vào nội dung bài học, GV giới thiệu sơ lược nội dung chính của chương trình giáo dục địa phương 8.
1. Hoạt động mở đầu
a. Mục tiêu: Giúp học sinh nêu được các nội dung cơ bản bước đầu của bài học cần đạt được đó là Vì sao Đà Nẵng trở thành trung tâm thương mại quan trọng của nhà Nguyễn với mục tiêu, nhiệm vụ học tập của chủ đề, từ đó đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới.
b. Tổ chức thực hiện
Bước 1 (chuyển giao nhiệm vụ): GV hỏi học sinh: Vì sao Đà Nẵng trở thành trung tâm thương mại quan trọng của nhà Nguyễn?
Bước 2 (thực hiện nhiệm vụ): HS thực hiện yêu cầu của giáo viên.
Bước 3 (báo cáo kết quả nhiệm vụ): HS trả lời.
Bước 4 (đánh giá): Đánh giá kết quả hoạt động của học sinh, xác nhận những kiến thức đúng mà các em đã có, từ đó giáo viên kết nối nội dung chủ đề: Vào cuối thế kỉ XV, các cuộc phát kiến địa lí diễn ra, bắt đầu thời kì mới của lịch sử thế giới: thời kì tiếp xúc, giao lưu văn hoá Đông – Tây. Đây là cơ hội để cho các quốc gia tìm kiếm con đường phát triển mới đồng thời cũng là thách thức lớn của các quốc gia trong việc bảo vệ nền độc lập dân tộc, nhất là các quốc gia có nền văn hoá lâu đời như các nước phương Đông, trong đó có Việt Nam. Phố cảng Đà Nẵng đã trở thành trung tâm thương mại trọng yếu của triều
Nguyễn vào buổi đầu thời cận đại.
2. Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động 1: 1. Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến trước năm 1858
- Mục tiêu: Nêu được những nét chính về lịch sử vùng đất Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến trước năm 1858.
- Tổ chức thực hiện
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Chia lớp thành 8 nhóm. Thảo luận nhóm (10 phút), hình thức trình bày (bảng nhóm, thuyết trình bằng sli, sơ đồ tư duy, khắn trải bàn…)
+ Nhóm 1,2: Trong các thế kỉ XVI – XVII, Đà Nẵng và Hội An đã có mối liên hệ với nhau như thế nào?
+ Nhóm 3,4: Tổ chức hành chính Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến trước năm 1858 như thế nào?
+ Nhóm 5,6: Tình hình văn hoá - xã hội Đà Nẵng từ thế kỉ XVI đến trước năm 1858 như thế nào?
+ Nhóm 7,8: Thực dân Pháp xâm lược Đà Nẵng như thế nào?
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
Các nhóm đọc SGK, quan sát tranh và thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập, GV theo dõi, hỗ trợ các nhóm làm việc. GV có thể định hướng thêm bằng 1 số câu hỏi liên quan để tìm ra kiến thức.
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV chọn 1 nhóm/nội dung để trình bày.
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của nhóm trình bày.
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh.
Sản phẩm
a. Quá trình hình thành phố cảng Đà Nẵng
- Từ xa xưa, Đà Nẵng và Hội An đã có sự liên lạc mật thiết với nhau qua con đường thuỷ là sông Cổ Cò.
- Hội An là một giang cảng, cách biển trên dưới 7 km, không đủ sâu và rộng để chứa các thuyền lớn của phương Tây. Nên một số tàu buôn phương Tây không vào Hội An mà phải bỏ neo tại cửa biển Đà Nẵng để bốc xếp hàng hoá.
- Từ khi sông Cổ Cò và cửa biển Đại Chiêm bị bồi lấp dần, tàu thuyền lui tới Hội An giảm sút, vịnh Đà Nẵng càng trở nên nhộn nhịp.
Như vậy, nhờ có những thuận lợi về tự nhiên và xã hội, phố cảng Đà Nẵng đã ra đời khá sớm – từ giữa hoặc muộn nhất là cuối thế kỉ XVII cùng với sự phát triển thịnh vượng của phố cảng Hội An.
* GV cung cấp thêm:
- Các Chúa Nguyễn đã thi hành nhiều biện pháp tích cực nhằm khai phá đất hoang, mở mang xóm làng, phát triển công thương, khai thác tốt tiềm năng trù phú của vùng đất này. Nông nghiệp, thủ công và thương nghiệp đều phát triển.
- Ngoại thương phát triển mạnh. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên cho lập nhiều hải cảng để đón thương thuyền nước ngoài ghé vào buôn bán.
b. Tổ chức hành chính Đà Nẵng
- Năm 1802, nhà Nguyễn chính thức thành lập, chọn Phú Xuân (Thừa Thiên Huế) làm kinh đô, tiến hành xây dựng nhà nước quân chủ chuyên chế tập quyền trên toàn lãnh thổ. Vùng đất Đà Nẵng trở thành địa bàn quan trọng được nhà Nguyễn ưu tiên đầu tư xây dựng hệ thống phòng thủ ven biển ở khu vực cửa Hàn – nơi được xem là yết hầu của kinh đô Huế. Chính Gia Long đã tuyên bố Quảng Nam - Đà Nẵng là “quận chân tay”, tức phên dậu của kinh đô.
- Vùng đất từ phía nam sông Thu Bồn (Duy Xuyên) cho đến núi Đá Bia (Phú Yên) từ 1471 thuộc đạo thừa tuyên Quảng Nam của Đại Việt.
- Từ thế kỉ XVI, Đà Nẵng dưới quyền quản lí của họ Nguyễn.
- Sang nửa sau thế kỷ XVIII, chiến thắng của phong trào Tây Sơn trong sự nghiệp đánh đổ tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn, mở đầu sự nghiệp thống nhất đất nước có phần đóng góp rất lớn của nhân dân Đà Nẵng.
c. Tình hình văn hoá - xã hội
- Người dân Đà Nẵng có đời sống văn hoá xã hội truyền thống mang tính làng xã đậm nét. Cư dân cần cù lao động, hiếu khách, thật thà, dễ tiếp nhận và hoà nhập với tinh hoa văn hoá mới.
- Các lễ hội mang tính chất bảo hộ nghề nghiệp truyền thống cũng được dân làng trân trọng. Đây cũng là thời kì Đà Nẵng coi trọng việc học, từ học chữ đến học nghề. Nền giáo dục khoa cử Nho học của triều Nguyễn đương thời bắt đầu nổi lên một số tên tuổi từ cư dân vùng đất này.
- Đạo Phật được tôn sùng. Nhiều chùa chiền đã được xây dựng: chùa Bảo Châu (Duy Xuyên), Chúc Thánh (Hội An), chùa Vạn Đức (Hội An), chùa Phước Hoà (Tam Kỳ), chùa Cầu (Hội An)…
- Từ đầu thế kỉ XVII, đạo Thiên Chúa được các giáo sĩ truyền bá vào Viêt Nam. Nhiều giáo khu sầm uất được hình thành, tiêu biểu là giáo khu Trà Kiệu và giáo khu Phú Thượng.
- Văn hóa phương Tây đã du nhập vào làm cho đời sống văn hoá, tâm linh của một bộ phận dân cư trở nên đa dạng hơn.
- Đà Nẵng là một trong những trung tâm văn hóa lớn thời bấy giờ của quốc gia Đại Việt.
d. Thực dân Pháp xâm lược Đà Nẵng
- Từ cuối thế kỉ XVI, các nước phương Tây (Tây Ban Nha, Pháp, Hà Lan, Bồ Đào Nha) thường qua lại Đà Nẵng. Đến giữa thế kỉ XIX, các nước phương Tây muốn mở rộng phạm vi ảnh hưởng, giành giật thị trường, xâm lược thuộc địa,… thì Đà Nẵng trở thành cửa ngõ để xâm nhập và chinh phục Việt Nam.
- Trong những thập kỉ đầu thế kỉ XIX, nhiều thương thuyền của Pháp đến Đà Nẵng để xin giao thương nhưng thực chất là tìm cách thực hiện các nội dung đã được thoả thuận với Nguyễn Ánh được kí kết trong Hiệp ước Versailles năm 1787 (nhượng quyền sở hữu cảng Đà Nẵng cho Pháp) nhưng tất cả những cố gắng đó đều bị nhà Nguyễn cự tuyệt. Từ đó, thực dân Pháp xúc tiến âm mưu xâm lược Việt Nam bằng vũ lực.
- Ngày 15 – 4 – 1847, tàu chiến Pháp nổ súng gây thiệt hại lớn cho thuỷ quân của nhà Nguyễn tại Đà Nẵng. Năm 1856, quân Pháp bắn phá các đồn luỹ ở Sơn Trà và đưa quân đổ bộ vào các hải đài, phá phách đồn luỹ.
- Năm 1857, kế hoạch đánh chiếm Việt Nam lấy mục tiêu đầu tiên là Đà Nẵng đã được ấn định, trận đánh sẽ diễn ra chỉ hai tháng sau khi Hiệp ước Thiên Tân được kí kết (27 – 6 – 1858) và Đà Nẵng lại được chọn làm điểm khởi đầu.
- Về phía nhà Nguyễn, đứng trước những hành động khiêu khích của quân Pháp, triều đình càng nhận thức rõ vị trí quan trọng của Đà Nẵng trước âm mưu xâm lược của phương Tây.
- Triều đình đã tăng cường hệ thống phòng thủ, xây thành luỹ, tăng thêm quân, trang bị thêm súng thần công, trang bị cho tàu thuyền các kính thiên lí của châu Âu và tuần phòng nghiêm ngặt.
Năm 1840, Minh Mạng đã yêu cầu Tổng đốc Nam – Ngãi là Nguyễn Tri Phương:
"Đà Nẵng là nơi xung yếu ở biển, tàu Tây dương lui tới ắt phải qua đấy… Nay ngươi có chức trách giữ một địa phương nên thân đến xem hai thành An Hải và Điện Hải và pháo đài Phòng Hải, gia tâm chỉnh lí”.
Hoạt động 2. 2. Đà Nẵng từ năm 1858 đến cuối thế kỉ XIX
- Mục tiêu: Nêu được những nét chính về lịch sử vùng đất Đà Nẵng từ năm 1858 đến cuối thế kỉ XIX
- Tổ chức thực hiện
Hoạt động của giáo viên và học sinh | Sản phẩm |
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập - Chia lớp thành 8 nhóm. Thảo luận nhóm (10 phút) Câu hỏi: Đọc thông tin, hãy: - Nêu khái quát phong trào chống Pháp của nhân dân Đà Nẵng từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX . - Cuộc chiến đấu của nhân dân ta chống thực dân Pháp ở Đà Nẵng trong những ngày đầu từ năm 1858 – 1860 đã diễn ra như thế nào? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập Các nhóm đọc SGK, quan sát tranh và thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập, GV theo dõi, hỗ trợ các nhóm làm việc. GV có thể định hướng thêm bằng 1 số câu hỏi liên quan để tìm ra kiến thức. Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV chọn 1 nhóm để trình bày kết hợp sli, các nhóm khác phản biện. Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của nhóm trình bày. GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh. GV cung cấp thêm tư liệu ở mục em có biết, chiếu 1 số hình ảnh video minh hoạ thêm | - Trong suốt 18 tháng chiến tranh chống Pháp (1-9-1858 đến 23-3-1860) nhân dân Quảng Nam – Đà Nẵng đã phối hợp cùng với quân chủ lực triều đình thực hiện “vườn không, nhà trống”, cô lập và triệt đường tiếp tế, cung cấp lương thực tại chỗ của chúng, bước đầu làm thất bại âm mưu “đánh nhanh, thắng nhanh” của chúng. - Cuối thế kỉ XIX, Quảng Nam là đại bản doanh của phong trào Cần Vương ở các tỉnh Nam Trung Kỳ (1885 - 1887). Phong trào hưởng ứng chiếu Cần Vương ở Quảng Nam bùng nổ đặt dưới sự lãnh đạo của Nghĩa hội Quảng Nam do Trần Văn Dư làm Hội chủ và Nguyễn Duy Hiệu làm Phó Hội chủ. - Thượng tuần tháng 5 năm 1904, tại nhà Tiểu La Nguyễn Thành ở phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, một hội nghị bí mật được tiến hành để thành lập tổ chức chính trị (về sau có tên là Duy Tân Hội) do Phan Bội Châu khởi sự. |
Hoạt động 3. 3. Đà Nẵng dưới thời thành phố nhượng địa của Pháp
- Mục tiêu: Nêu được những nét chính của Đà Nẵng dưới thời thành phố nhượng địa của Pháp
- Tổ chức thực hiện
Hoạt động của giáo viên và học sinh | Sản phẩm |
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập - Chia lớp thành 8 nhóm. Thảo luận nhóm (10 phút) Câu hỏi: Tóm tắt quá trình Đà Nẵng trở thành “thành phố nhượng địa” của thực dân Pháp. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập Các nhóm đọc SGK, quan sát tranh và thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập, GV theo dõi, hỗ trợ các nhóm làm việc. GV có thể định hướng thêm bằng 1 số câu hỏi liên quan để tìm ra kiến thức. Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV chọn 1 nhóm để trình bày kết hợp sli, các nhóm khác phản biện. Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của nhóm trình bày. GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh. GV cung cấp thêm tư liệu ở mục em có biết, chiếu 1 số hình ảnh video minh hoạ thêm | - Năm 1884, với Hiệp ước Patenôtre, về cơ bản Việt Nam đã trở thành thuộc - Năm 1888, Toàn quyền Đông Dương đã gây sức ép buộc vua Đồng Khánh nhượng đứt chủ quyền cho Pháp ba thành phố là Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng. - Trên bản đồ xứ Đông Dương thuộc Pháp, thành phố Tourane (Đà Nẵng) không chỉ là đơn vị hành chính duy nhất ở Trung Kì được tổ chức theo chế độ nhượng địa, mà còn là một trung tâm kinh tế, một thành phố cảng có nhiều tiềm năng kinh tế. - Từ đầu thế kỉ XX, chính quyền thuộc địa đã từng bước đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng như: xây đập ngăn cát bồi lấp, nạo vét sông cảng, xây dựng hải đăng, lắp đặt cần trục,… Năm 1926, sân bay dân dụng được xây dựng ở Đà Nẵng. Các cơ sở dịch vụ đô thị cũng lần lượt được hình thành: khách sạn, nhà hàng, rạp chiếu bóng, chi nhánh ngân hàng, báo chí, câu lạc bộ thể thao. |
3. Hoạt động luyện tập
a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức.
b. Tổ chức thực hiện
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV yêu cầu học sinh thực hiện bài tập theo nhóm.
- Nhóm lẻ: Lập bảng tóm tắt để thấy rõ vị trí Đà Nẵng trong quan hệ ngoại giao giữa triều
Nguyễn và thực dân phương Tây theo gợi ý sau:
Thời gian | Thái độ của thực dân phương Tây | Đối phó của nhà Nguyễn |
- Nhóm chẵn: Nêu suy nghĩ của em về tinh thần chiến đấu chống thực dân Pháp của nhân dân Đà Nẵng từ năm 1858 đến 1860.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
Các nhóm thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập, GV theo dõi, hỗ trợ các nhóm.
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV chọn 1 nhóm để trình bày, các nhóm khác bổ sung.
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh.
4. Hoạt động vận dụng
a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập.
b. Tổ chức thực hiện
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV yêu cầu học sinh thực hiện bài tập theo nhóm.
HS vận dụng kiến thức, kỹ năng để hoàn thành nội dung theo yêu cầu:
1. Em hãy tìm hiểu thông tin, hình ảnh về nhân vật lịch sử, di tích lịch sử văn hoá liên quan đến tình hình chiến sự Đà Nẵng trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp (1858 – 1860).
2. Trong vai hướng dẫn viên du lịch, em hãy giới thiệu một di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu ở Đà Nẵng có liên quan đến cuộc kháng chiến chống Pháp (1858 – 1860).
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập
Các nhóm thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập, GV theo dõi, hỗ trợ các nhóm.
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV chọn 1 nhóm để trình bày, các nhóm khác bổ sung.
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh.
* Lồng ghép GDQP-AN: Giáo dục lòng tự hào, tự tôn dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
GV đặt câu hỏi: Qua học bài hôm any, em hãy nêu suy nghĩ của mình về lòng tự hào, tự tôn dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
HS trả lời, GV diáo dục lòng tự hào, tự tôn dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
Có thể khẳng định, phong trào Tây Sơn đã có một số cống hiến đáng kể trên con đường lập lại nền thống nhất quốc gia: Thứ nhất là xóa bỏ tình trạng phân liệt Đàng Trong - Đàng ngoài kéo dài trên hai thế kỷ; thứ hai là lật đổ chính quyền chúa Nguyễn và chúa Trịnh. Trong hai cống hiến đó, lực lượng quyết định là phong trào Tây Sơn và người tổ chức, lãnh đạo thành công là Nguyễn Huệ.
Nét đặc sắc trong nghệ thuật “đánh nhanh, thắng nhanh” của người Anh hùng “áo vải cờ đào” Quang Trung - Nguyễn Huệ trong cuộc chiến tranh chống quân Thanh (1788-1789) đã được Đảng ta kế thừa, vận dụng sáng tạo, hiệu quả trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng Sài Gòn (4-1975) kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; góp phần làm phong phú thêm nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân Việt Nam; rất cần được tiếp tục nghiên cứu.
Từ đó chúng ta thấy được lòng tự hào, tự tôn dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
Giáo viên giao nhiệm vụ về nhà cho học sinh
- Hoàn thiện tiếp bài tập phần vận dung.
- Xem trước chủ đề 2 và sưu tầm tư liệu về: Dân cư thành phố Đà Nẵng
---------------------------------