Giáo trình Pháp luật Đại cương | Pháp luật đại cương | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
Pháp luật Đại cương Ngày 4/1
Giáo trình Pháp luật Đại cương Học viện Báo chí và Tuyên truyền Lịch học
4/1, 11/1 trên lớp chiều + tối tự học
18/1, 25/1, 1/2 chiều học trên lớp, tối tự học
29/2 + 7/3 chiều học trên lớp, tối tự học 14/3 chiều học
Chương I: Lý luận về Nhà nước
I.Một số vấn đề chung về Nhà nước
1. Nguồn gốc ra đời Nhà nước
1.1 Thời kỳ trung đại, cổ đại 1.1.1 Thuyết thần học
Thượng đế là người sắp đặt trật tự xã hội
Thượng đế tạo ra Nhà nước để bảo vệ trật tự chung trong xã hội
Tin Nhà nước vĩnh cửu siêu nhiên, mọi người cần phải quy phục, thuần phục 1.1.2 Thuyết gia trưởng
Nhà nước là kết quả của sự phát triển lịch sử gia đình
Nhà nước có trong mọi xã hội
Quyền lực của Nhà nước giống như quyền lực của người đứng đầu gia đình
1.1.3 Thuyết khế ước xã hội
Sự ra đời của NN là sản phẩm của 1 khế ước (hợp đồng) giữa những người sống
trong tự nhiên không có nhà nước 1
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
Nhân dân có thể lật đổ NN và những người đại diện nếu họ vi phạm khế ước
Thuyết này có tính cách mạng và giá trị lịch sử nhất 1.1.4 Thuyết bạo lực
NN xuất hiện trực tiếp từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc này đối với thị tộc khác
Thị tộc chiến thắng “nghĩa ra” 1 hệ thống CQ đặc biệt (NN) để nô dịch kẻ thất bại 1.1.5 Thuyết tâm lý
Người nguyên thủy luôn muốn phụ thuộc vào các thủ lĩnh, giáo sĩ
Nhà nước là tổ chức của những “siêu nhân” có sứ mạng lãnh đạo xã hội 1.1.6 Hạn chế
Chưa giải thích đúng nguồn gốc, bản chất của nhà nước
NN không phụ thuộc vào giai cấp nào
Nhà nước là của tất cả mọi người
Xã hội văn minh nào cũng có Nhà nước
1.2 Học thuyết của chủ nghĩa Mác – Lênin 1.2.1 Nhà nước
Không phải là hiện tượng vĩnh cửu, bất biến
Là 1 phạm trù lịch sử, có quá trình phát sinh phát triển và tiêu vong
Chỉ xuất hiện khi XH loài người phát triển đến 1 mức độ nhất địnhh
Tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự tồn tại của nó mất đi Nguyên nhân ra đời
Nguyên nhân kinh tế: Sự xuất hiện của chế độ tư hữu
Nguyên nhân xã hội: Xã hội hình thành giai cấp
1.2.2 Bản chất Nhà nước
 Chỉ sinh ra và tồn tại trong xã hội có giai cấp, thể hiện bản chất giai cấp sâu sắc
 Là bộ máy cưỡng chế đặc biệt nằm trong tay giai cấp cầm quyền 2
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
 Là công cụ sắc bén nhất để duy trì sự thống trị của giai cấp
1.2.3 Đặc điểm của Nhà nước
Thiết lập 1 quyền lực công cộng đặc biệt không còn hòa nhập với dân cư
Phân chia lãnh thổ theo đơn vị hành chính và quản lý dân cư theo đơn vị hành chính đó Có chủ quyền quốc gia
Ban hành pháp luật & thực hiện sự quản lý bắt buộc với mọi công dân
Quy định và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc
1.2.4 Hình thức Nhà nước
1.2.4.1 Hình thức chính thể - Chính thể quân chủ Quân chủ tuyệt đối Quân chủ hạn chế - Chính thể cộng hòa  Cộng hòa dân chủ
Cộng hòa Tổng thống (Mỹ, Hàn,châu Phi)
Cộng hòa Đại nghị (Thủ tướng có quyền lực lớn nhất)
Cộng hòa Lưỡng tính (Cộng hòa bán Tổng thống) – Pháp, Nga
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa (Triền Tiên, Trung Quốc, Việt Nam, Cuba, Lào)  Cộng hòa quý tộc
1.2.4.2 Hình thức cấu trúc nhà nước
Hình thức nhà nước đơn nhất
Hình thức nhà nước liên bang
1.2.4.3 Chế độ chính trị Phương pháp dân chủ 3
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
Phương pháp phản dân chủ
1.2.4.1 Chức năng nhà nước
II. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
2.1 Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước Việt Nam
Là Nhà nước pháp quyền XHCN
Của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Do Nhân dân làm chủ
Tất cả quyền lực NN thuộc về Nhân dân
Nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân & đội ngũ tri thức
Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước  Dân chủ trực tiếp  Dân chủ đại diện
2.2 Hệ thống chính trị Việt Nam - Đảng chính trị - Nhà nước
 Lập pháp: Làm ra pháp luật – Nghị viện (Quốc hội, Hội đồng ND các cấp)
 Hành pháp: Thực thi pháp luật – Chính phủ và UBND các cấp
 Tư pháp: Bảo vệ công lý – Hệ thống tòa án&viện kiểm sát các cấp
- Tổ chức quần chúng: Mặt trận Tổ quốc, Liên hiệp phụ nữ, Tổng liên đoàn Lao
động, Đoàn Thanh niên, Hội cựu chiến binh Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam. 1946,1959,1980,1992,2013 4
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
Phần III Quy phạm pháp luật & Quan hệ pháp luật
3.1 Quy phạm pháp luật Khái niệm
- Là quy tắc xử sự chung
- Có hiệu lực bắt buộc chung
- Được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với các CQ, TC, cá nhân trong phạm
vi cả nước/đơn vị hành chính nhất định
- Do CQNN người có thẩm quyền ban hành và NN đảm bảo thực hiện
Khoản 2 Điều 30 Luật giao thông đường bộ năm 2008 quy định:
Người điều khiển, người ngồi trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn
máy phải đội mũ bảo hiểm có cài quai đúng quy cách Chế tài - Chế tài hình sự - Chế tài dân sự - Chế tài kỷ luật - Chế tài hành chính
3.2 Quan hệ pháp luật
Điều kiện cần và đủ để xuất hiện Quan hệ pháp luật ĐK cần - Chủ thể QHPL
- QPPL (Tồn tại khách quan) ĐK đủ
- Sự kiện pháp lý (Tồn tại chủ quan)
Cấu thành quan hệ pháp luật -Chủ thể
+ Năng lực pháp luật
 Là khả năng của tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ pháp lý do NN quy định 5
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
 Do Nhà nước quy định, xuất hiện kể từ khi cá nhân sinh ra và chấm dứt khi người đó chết
 Xuất hiện trên cơ sở PL của mỗi NN, được quy định bởi PL của NN đó + Năng lực hành vi
Là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập và thực hiện các quyền và
nghĩa vụ pháp lý, đồng thời phải chịu trách nhiệm đối với những hậu quả do hành vi đó mang lại
Chỉ xuất hiện khi công dân đã đến 1 độ tuổi nhất định (18 tuổi) và đạt được những
điều kiện nhất định (Có khả năng nhận thức & điều khiển hành vi (thể lực & trí lực)
-Chủ thể có 3 dạng Cá nhân  Công dân  Người nước ngoài
 Người không có quốc tịch Nhà nước Pháp nhân
 Được CQNN có thẩm quyền thành lập cho phép thành lập, đăng ký hoặc công nhận  Có CCTC chặt chẽ
 Có tài sản độc lập với cá nhân, TC khác & tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó
 Nhân danh mình tham gia vào các QHPL 1 cách độc lập
Chủ thể hạn chế  Hộ gia đình  Tổ hợp tác  DN tư nhân Khách thể
 Những lợi ích vật chất, lợi ích tinh thần hoặc những lợi ích xã hội khác mà các
chủ thể mong muốn đạt được khi tham gia vào QHPL
 Lợi ích vật chất: tiền bạc, nhà cửa, đất đai, phương tiện đi lại, vật dụng hàng ngày,
các loại tài sản khác… 6
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
 Lợi ích phí vật chất: danh dự, nhân phẩm, học hàm, học vị, quyền tác giả,.  Lợi ích khác Nội dung Quyền
 Là khả năng hành động mà PL đảm bảo cho cá nhân, TC được tiến hành nhằm
thỏa mãn quyền lợi của họ
 Chủ thể thực hiện quyền thông qua các khả năng sau:
1.Thực hiện 1 số hành vi trong khuôn khổ pháp luật quy định
2.Yêu cầu chủ thể khác thực hiện hoặc kiềm chế không thực hiện những hành vi
nhất định: Yêu cầu CQNN có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình Nghĩa vụ
 Là cách xử sự bắt buộc do PL quy định mà 1 bên phải thực hiện nhằm đáp ứng
việc thực hiện quyền của bên kia
 Nghĩa vụ pháp lý bao gồm những yếu tố sau:
1.Chủ thể nghĩa vụ phải hành động hoặc kiềm chế không hành động
2.Chủ thể nghĩa vụ phải chịu trách nghiệm pháp lý trong trường hợp không thực
hẹn hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của mình -Sự kiện pháp lý
Là những sự kiện thực tế mà sự xuất hiện hay mất đi của nó gắn liền với sự hình
thành, thay đổi, chấm dứt QHPL + Sự biến
 Là hiện tượng khách quan của đời sống
 Xảy ra không phụ thuộc vào ý chí của con người + Hành vi  Hành động  Không hành động Phân loại hành vi
 Hành vi hợp pháp (Thực hiện PL) 7
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
 Hành vi bất hợp pháp (Vi phạm PL)
Bài tập: Tháng 10/2009 bà B có vay của chị T số tiền 300 triệu đồng để hùn vốn
kinh doanh. Bà B hẹn tháng 2/2010 sẽ trả đủ vốn và lãi là 30 tr đồng cho chị T Câu hỏi
1.Có quan hệ pháp luật giữa bà B và chị T không?
2.Phân tích các yếu tố cấu thành trong quan hệ pháp luật (chủ thể, khách thể, nội
dung) giữa bà B và chị T (nếu có) Hiến pháp Hành chính
Luật Hành chính là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam bao
gồm các QPPLHC do NN ban hành hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh các QHXH
phát sinh trong hoạt động HCNN & được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của NN Phương pháp điều chỉnh Mệnh lệnh – Phục tùng
Các yếu tố cấu thành vi phạm hành chính Chủ thể
Cá nhân: Có năng lực hành vi hành chính
+Độ tuổi: từ đủ 14 t – 16 tuổi: chỉ trách nhiệm về những hành vi cố ý VPHC
16 tuổi trở lên: Chịu trách nhiệm về tất cả các hành vi VPHC + Tinh thần Pháp nhân Cá nhân, TC nước ngoài Mặt chủ quan 8
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà
Dấu hiệu bắt buộc: Lỗi
Một số trường hợp: xác định dấu hiệu mục đích là gì Lỗi (cố ý, vô ý)
Không có vi phạm hành chính
Khách thể = là những QHXH được LHC bảo vệ
(Được ghi vào trong VBQPPLHC rằng hành vi đó là VPHC) Mặt chủ quan
Hành vi (hành động và không hành đông)
Thời gian thực hiện hành vi
Địa điểm thực hiện hành vi
Công cụ thực hiện hành vi
Hậu quả và mối quan hệ giữa những hành vi và hậu quả
Dấu hiệu của mặt khách quan (1)
Thời gian thực hiện hành vi vi phạm
VD: Hành vi của người chỉ huy tàu bay “không khóa chốt cửa buồng láy tàu bay”
Địa điểm thực hiện hành vi
VD: Hành vi “chăn thả động vật mắc dịch của chủ vật nuôi” là vi phạm nếu thực
hiện “ở các bãi chăn chung”
Công cụ, phương tiện vi phạm
VD; Hành vi “quảng cáo tại cảng hàng không, sân bay” là vi phạm “quy định về
cung cấp dịch vụ tại cảng hàng không, sân bay” nếu vi phạm
Hậu quả và mối quan hệ nhân quả
Hậu quả của VPHC không nhất thiết để lại thiết hại cụ thể
Trong nhiều TH, hành vi của TC, cá nhân bị coi là VPHC Ví dụ:
+ A và B là 2 vợ chồng, có 2 con là C và D 9
Hoàng Lan Phương & Trần Thái Hà C có vợ là H
Ông A và anh C chết cùng thời điểm
Hay chia thừa kế biết rằng
Tài sản của A và B là 180 triệu
Tài sản của C là 160 triệu
Thứ 5 ngày 14+ A và B là 2 vợ chồng, có 2 con là C và D C có vợ là H
Ông A và anh C chết cùng thời điểm
Hay chia thừa kế biết rằng
Tài sản của A và B là 180 triệu
Tài sản của C là 160 triệu 14/3 nghỉ
Sai thiếu 1 vài từ = mất điểm Sinh viên phải làm gì? Bí quyết qua
Trả lời đầy đủ đúng ý
Lord Action: “Quyền lực có xu hướng tha hóa; Quyền lực tuyệt đối dẫn đến tha hóa tuyệt đối”
“Ghế là thứ tồn tại duy nhất”
“Ghê không có ta thì ghế vẫn là ghế
Mà ta không có ghế thì..đời ta đã hóa hư vô” 10