Lễ Hội Kate - Giá Trị Văn Hóa Đặc Sắc Của Người Chăm Việt Nam | Môn Cơ sở văn hóa Việt Nam - Đại học Sư Phạm Hà Nội

lOMoAR cPSD| 61464806 BÀI LÀM: 1. MỞ ĐẦU
Trên mảnh đất hình chữ S thân thương giàu truyền thống và tinh thần dân tộc
– một đất nước 54 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc là một bông hoa cùng tô nên sắc
màu tươi đẹp cho đất nước. Nếu như người Kinh vốn giàu truyền thống văn hóa
làng xã thì người dân tộc thiểu số như Ê-đê, Hmông hay đến các dân tộc Khmer,
Chăm lại có những nét văn hóa vô cùng đặc sắc. Người Chăm sống chủ yếu ở hai
tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận – một dân tộc hiền hòa chất phác, là hậu duệ của
nền văn hóa Sa Huỳnh thời kì đồ sắt. Cuộc sống của họ tràn ngập trong sự đa
dạng màu sắc nghệ thuật với những phong tục tập quán và lễ hội đậm đã bản sắc văn hóa dân tộc.
Là quốc gia có truyền thống văn hóa lâu đời, Việt Nam có rất nhiều lễ hội
truyền thống lớn nhỏ. Chính vì thế, Người Chăm cũng gắn bó với rất nhiều lễ hội
truyền thống đặc biệt là các lễ hội liên quan đến đền tháp Chăm.Trong đó không
thể không kể đến lễ hội Katê – lễ hội đặc sắc nhất của người Chăm. Hàng năm cứ
đến ngày lễ hội Katê được diễn ra mọi người lại kéo nhau đổ về nơi đây. Lễ hội
Katê là tấm gương phản chiếu sinh hoạt của cộng đồng, nơi hội tụ những giá trị
tinh hoa văn hóa của dân tộc Chăm. Lễ hội gắn liền với các đền tháp cổ kính và
gắn với văn hóa dân tộc như: “đồ cúng tế, y phục, nhạc cụ, những bài hát ca ngợi
các vị vua hiền có công với dân, với nước và hát kể về công việc đồng áng, sản
vật trăm hoa, trăm quả, trăm nghề. Lễ hội cũng xuất hiện trước công chúng một
nền nghệ thuật ca - múa - nhạc dân gian mang một phong cách riêng biệt, độc đáo của người Chăm”. 2. NỘI DUNG
2.1. Nguồn gốc của lễ hội Kate
Lễ hội Kate đúng là một lễ hội độc đáo đúng như tên gọi của nó vậy. Kate là
một lễ tín ngưỡng của Chăm Blamon. Trước đây Katé là một lễ tục, chỉ có phần
lễ, sau 1965 có thêm phần hội nên trở thành lễ hội. Có nhiều giả thuyết về nguồn
gốc của lễ hội Kate, song hầu hết cho rằng “Katé có sự ảnh hưởng của Ấn giáo,
nên xem nó là sản phẩm của vương quốc Champa thời Ấn hóa (trước thế kỷ XV),
thậm chí còn cho nó là sản phẩm của văn hóa Sa Huỳnh (Đắc Văn Kiết)”.(4) Chính
vì thế chúng ta cùng đi tìm hiểu về nguồn gốc của Kate
Theo truyền thống của dân tộc Chăm, Kate patok dah ka Yang Ama – Cambuer
patok dah ka Yang Ina, ám chỉ rằng Kate là lễ dành cho thần Cha (Nam Thần) và lOMoAR cPSD| 61464806
Ca-mbuer dành cho thần Mẹ (Nữ Thần), nhằm dâng cúng và tưởng nhớ các vị
thần linh, ông bà, tổ tiên của mình, cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng
bội thu. Kate đã “vượt ra khỏi tầm ảnh hưởng của Ấn giáo để trở thành một lễ
hội mang đậm dấu ấn bản địa, mà các vị thần linh thờ cúng phần lớn đều có nguồn
gốc bản địa xuất thân từ thần thoại của nhân dân địa phương, hay các nhân vật
lịch sử có thật ảnh hưởng Ấn giáo hay Hồi giáo như: Thần có nguồn gốc bản địa
qua biểu tượng Linga của Ấn giáo như Po Rome, Po Klaong Garai, Po Ina Nagar,...”(4)
Chính vì những điều trên, Kate chỉ là một lễ tục xuất hiện vào thời kỳ bản địa
hóa, tức là sau triều đại của vua Po Rome vào thế kỷ thứ XVII vì trong danh sách
các thần linh mà Ông Kadhar nhắc đến có thần Po Rome, tức là vị vua cuối cùng
của vương quốc Champa, hoá thành thần sau ngày từ trần. Nếu như Kate xuất
hiện trước thế kỷ thứ XVII, thì đã không có tên Po Rome trong danh sách thần
linh được tôn vinh trong buổi lễ này. Quy chung lại Kate là một lễ tục Chăm
Balamon nhằm tưởng nhớ đến ba vị thần chính là: “Po Ina Nagar, Po Kloang
Garai và Po Rome. Người Chăm đã mượn các ngôi tháp Ấn giáo để làm lễ và
mượn cả hình tượng của các ngài để thờ cúng các thần linh địa phương.Tuy Kate
có một số yếu tố Ấn giáo nhưng các dấu ấn Ấn giáo chỉ là tàn dư của một thời kỳ
Ấn hóa lâu dài. Ngược lại, Kate là một lệ tục gắn liền với tín ngưỡng bản địa, bị
bản địa hóa và gắn liền với một ngôn ngữ chỉ xuất hiện từ thế kỷ XVI – XVII, do
đó nó chỉ là sản phẩm của một thời kỳ bản địa hóa cùng lúc Hồi Giáo xâm nhập
vào Champa thế kỷ thứ XVI”. .(4)
Lễ hội Kate của người Chăm ở khu vực Ninh Thuận hằng năm được khai diễn
vào ngày 1/7 Chăm lịch – tức là vào khoảng cuối tháng 9 đầu tháng 10 dương
lịch. Đây là lễ hội lớn kéo dài trong 3 ngày, với nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ
truyền thống Chăm đặc sắc. Với các hoạt động lễ hội diễn ra trên các đền tháp cổ
kính, lễ hội Kate đã thu hút rất đông du khách khắp nơi về dự, và ngày nay đã trở
thành một lễ hội lớn nhất trong năm của người Chăm. Nhiều người đến đây đã
lầm tưởng rằng đây là “Tết của người Chăm”. Địa điểm để “tổ chức là đền tháp
Po Nagar (thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước), tháp Po Klaong
Garai (phường Đô Vinh, TP. Phan Rang – Tháp Chàm) và tháp
Po Rome (thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước), tỉnh Ninh Thuận”..(5)
2.2. Quy trình tổ chức của lễ hội Kate
Lễ hội Kate được diễn ra trong suốt 3 ngày với rất nhiều hoạt động, mỗi ngày
diễn ra tại một địa điểm cụ thể. Quy trình được bắt từ đền tháp sau đó đến các
làng xã và cuối cùng là mỗi gia đình. Tên gọi của từng nơi tổ chức là: “đền tháp lOMoAR cPSD| 61464806
(Bi môn, Ka lan), làng (Paley) và gia đình (Nga wôm)”.(5)Quy trình này được
xem như một dòng chảy bất tận hàng ngàn năm nay không thay đổi. Thời gian
diễn ra lễ hội dễ kéo dài trong vòng ba ngày: Ngày đầu tiên diễn ra ở trên các đền
tháp, tiếp đến ngày thứ hai là tại các làng xã và ngày thứ ba là tại gia đình.
Trước tiên là lễ trên đền tháp. Lễ hội Kate được diễn ra ở 3 đền tháp: “Đền
Po Nagar (Hữu Đức), tháp Po Rome ( Hậu Sanh) và tháp Po Klaong Garai (Đô
Vinh, Tháp Chàm)”.(3) Lễ hội diễn ra ở 3 nơi cùng ngày cùng giờ và cơ bản các
nghi thức hành lễ là như nhau. Tuy nhiên tháp Po Klaong Garai lại là nơi thu hút
nhiều tín đồ nhất. Tiến trình lễ hội được tổ chức như sau:
Lễ hội Kate được điều hành bởi ban tế lễ gồm: “Po Adhia (cả sư Chăm
Ahier) trụ trì đền tháp làm chủ lễ, Kadhar (thầy kéo đàn Rabap) hát thánh ca, Muk
Paya (bà múa và dâng lễ vật lên các vị thần), Camanei (ông từ giữ đền tháp) chủ
trì lễ tắm tượng và cùng một số Basaih (Tu sĩ Chăm) phụ lễ; Lễ vật dâng cúng
Kate tại đền tháp bao gồm : 1 con dê, 3 con gà làm lễ tẩy uế đất tháp, 5 mâm cơm,
canh cúng với thịt dê, 1 mâm cơm với muối vừng, 3 cổ bánh gạo và hoa quả,
ngoài ra còn có rượu trứng, trầu cau, xôi chè”.(3)Sau khi mọi thứ được chuẩn bị
sẵn sàng thì lễ hội bắt đầu được tiến hành trang trọng.
Lễ rước y phục được diễn ra trước tiên: “ngay từ khi trời chưa kịp sáng,
khắp các palay Chăm (làng Chăm) của người Chăm Balamon tại Ninh Thuận đã
nhộn nhịp tiếng mọi người gọi nhau để chuẩn bị lên tháp (do các tháp Chăm
thường được xây dựng trên các ngọn đồi). Đến khoảng 7-8 giờ cùng ngày, y phục
của các “thần vua” được rước từ danok lên trên tháp để hành lễ. Đoàn rước lên
tháp gồm dàn cờ ngũ sắc, các cô gái Chăm múa lễ duyên dáng và rực rỡ trong
chiếc áo dài Chăm nhiều màu. Các vị chức sắc Balamon Giáo và những thầy lễ
cũng trang trọng trong các bộ lễ phục bước cạnh kiệu rước. Nối tiếp kiệu rước là
đồng bào dân tộc Chăm và du khách từ khắp nơi đổ về”.(2) Trong ngày lễ rước y
phục, ông từ giữ đền sẽ dâng cúng lễ vật xin phép thần cho rước y phục về tháp
cúng lễ. “Khi đoàn rước kiệu về đến tháp thì đội múa lễ của đoàn múa mừng
trước tháp. Đây cũng là điệu múa mừng khi kết thúc một công đoạn trong nghi
thức hành lễ của người Chăm” (3)
Tiếp theo sau đó là lễ mở cửa tháp. Trước cửa tháp các tu sĩ sẽ xin phép
thần Siva làm lễ mở cửa tháp dưới sự điều hành bởi Cả Sư và ông Camanei. Lễ
vật cúng xin thần mở cửa tháp gồm: rượu trứng, trầu cau, nước tắm thần có pha
trầm hương và cả hương vị khác. Trong khi không khí trang nghiêm thầy cúng tế
hát cầu lễ thần linh. Sau khi hát xong “Camanei cầm lọ nước tắm thần tạc lên
tượng phù điêu ở trên vòm cửa chính của tháp. Tiếp đó, thầy kéo đàn và Payau
tiến đến trước cửa tháp chính ngồi bên tượng thần để hát xin lễ mở cửa tháp” Khi (3) lOMoAR cPSD| 61464806
đoạn hát kết thúc thì đoàn lễ tiến vào tháp trong khói hương trầm nghi ngút. Lễ mở cửa tháp kết thúc.
Nối tiếp đó là lễ tắm tượng thần diễn ra bên trong tháp. Khi mọi người đã
ngồi vào bàn lễ, đàn hát đã chuẩn bị thì ông từ sẽ cầm lọ nước tắm lên pho tượng
đá, mọi người bắt tay cùng nhau tắm thần. Lúc này những tín đồ lấy nước từ trên
thân tượng bôi lên đầu để cầu may mắn, sức khỏe, tài lộc. Sau khi lễ tắm thần kết
thúc thì đến nghi lễ mặc áo cho thần. Lễ thức được tiến hành theo lời hát thánh
ca của thầy Kadhar. Lời thầy hát lễ đến đâu thì y phục thần được mặc vào đến đó.
Ðầu tiên là lễ mặc váy, sau đó là mặc váy áo cho đến hết bài hát.
Cuối cùng là phần đại lễ, phần quan trọng nhất trong ngày hôm đó. Tại
lòng tháp, tiếng kể tiểu sử và tiếng khèn hát hòa vào nhau. Những lời kể ca ngợi
công ơn của các vị thần đầy lòng biết ơn. Các phụ nữ Chăm bày lễ vật ra để cúng
thần. Cúng lễ trên tháp kéo dài đến 15-16 giờ chiều sau đó sẽ kết thức bằng nghi
lễ đóng cửa tháp. Dòng người đổ về tháp lúc nào cũng đông đúc, tấp nập trong
khoảng thời gian đó. Những người kinh doanh thì đến tháp Po Klaong Garai cầu
buôn may bán đắt. Những người đến tháp Po Rome cầu sức mạnh còn đến với Po
Nagar là cầu tự. Sau khi cúng thần linh xong mọi người cùng nhau trò chuyện,
chụp hình ghi lại những kỉ niệm hay ăn uống cùng nhau vui vẻ và tràn ngập tiếng cười.
Lễ hội trên các đền tháp kết thúc trong sự hân hoan, vui mừng của mọi người
trở về làng và mái ấm gia đình của mình. Trong ngày tiếp theo người Chăm tiến
hành Katê tại làng. Cùng với cúng lễ tại làng là phần hội vô cùng đặc sắc. “Để
chuẩn bị cho phần lễ và phần hội, dân làng phân công nhau quét dọn đền thờ, ngôi
nhà chung của làng, chuẩn bị sân khấu, sân bãi một cách cẩn thận và chu đáo
nhất. Cùng thời gian đó một bộ phận khác lại chuẩn bị lễ vật cúng thần. Nghi thức
làm lễ tại làng cũng được tổ chức trang trọng như ở trên các đền tháp. Trong buổi
lễ tại làng chủ tế lễ không phải là các chức sắc tôn giáo mà là những người được
dân làng chọn, là người có uy tín bởi mỗi làng đều sẽ có một vị thần riêng”.(5)
Người được dân làng tôn vinh sẽ là người thay mặt cho dân làng dâng cúng lễ vật
cho thần và cầu mong thần sẽ phù hộ, độ trì ban phước lành cho làng. Khác với
những nghi thức trang trọng được tổ chức tại các đền tháp thì quá trình lễ diễn ra
ở làng là lúc tổ chức các hoạt động gắn kết cộng đồng như thi dệt vải (làng Mỹ
Nghiệp), thi đội nước, đá bóng, văn nghệ…
Kết thúc lễ hội Katê là ở các gia đình: “Chủ lễ cúng Katê phải là người lớn
tuổi trong gia đình hoặc là người lớn tuổi trong tộc họ. Cũng như những ngày
quan trọng trong văn hóa người của người Việt, vào ngày này, mọi thành viên
trong gia đình đều có mặt đông đủ để cầu mong tổ tiên, thần linh phù hộ cho làm lOMoAR cPSD| 61464806
ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn” Không những thế, Kate còn là dịp để ông bà, (5)
cha mẹ, giáo dục các con của mình kính nhớ đến ông bà tổ tiên – những người đã
sinh thành dưỡng dục mình. Lễ Kate được tổ chức tại gia đình mỗi người cũng
chính là khoảng thời gian hạnh phúc ấm áp của mỗi gia đình, họ cùng nhau sum
họp chia sẻ với nhau những câu chuyện, những niềm vui trong cuộc sống. Không
khí sum họp tràn ngập tiếng cười và niềm vui
2.3. Những giá trị văn hóa của lễ hội Kate
Lễ hội Kate chính là món ăn tinh thần có giá trị lớn nhất của người Chăm Có
lẽ Kate khác với các lễ hội khác bởi nó đã đem đến cho nền văn hóa chăm những
giá trị văn hóa nổi bật. Tại đây các di sản văn hóa, các đền tháp được phô bày
lộng lẫy, trang nghiêm. Không những thế các tác phẩm dân gian mang tính thần
thoại, các loại nhạc cụ, những bài múa – hát truyền thống,... được vang lên đầy
tự hào trong lòng mỗi người dân tộc Chăm.
Đầu tiên không thể không kể đến những giá trị văn hóa về “ các di sản đền
tháp được tổ chức trong lễ hội Kate. Bản thân các công trình đã là một giá trị đặc
sắc của nền văn minh Champa trước đây và văn hóa Chăm ngày nay. Các công
trình được xây dựng để phục vụ tâm linh đồng thời cũng là nơi hội tụ các giá trị
của nền nghệ thuật Champa”.(4) Với những nét điêu khắc độc đáo, các đền tháp
Champa đã nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và được Nhà nước
bảo tồn, phát huy trở thành những di sản văn hóa của quốc gia và của cả nhân
loại. Nổi bật trong đó là quần thể kiến trúc di tích Mỹ Sơn đã được UNESCO
công nhận là di sản văn hóa thế giới. Ngày nay, lễ hội Kate chỉ còn được diễn ra
ở một số đền tháp nhưng nó đã mang đến những giá trị văn hóa vô cùng đặc sắc.
Các đền tháp chính là không gian của các lễ hội tâm linh. Bất kì một lễ hội nào
đều cần có một không gian linh thiêng và phù hợp nên càng thấy được tầm quan
trọng của các di tích. Nhiều nhà nghiên cứu còn cho rằng lễ hội không đơn giản
là Lễ và Hội nữa mà còn bao gồm cả các di tích. Các đền tháp chính là những di
sản văn hóa độc đáo, lễ hội Kate lại diễn ra ở hầu hết các đền tháp của người
Chăm nên nó càng tạo nên giá trị và ý nghĩa cho nền văn hóa nơi đây
Ngoài các giá trị văn hóa về các đền tháp Chăm “lễ hội Kate còn là nơi lưu
giữ và diễn xướng văn học dân gian”.(4) Có thể thấy trong quy trình tổ chức lẽ hội
đều có phần hát các bài hát thánh ca và các huyền thoại, hay các bài diễn xướng
ca ngợi công đức của các vị thần. Bản thân các bài hát lễ này là một dạng văn học
của người Chăm nhưng khi vào trong các lễ hội nó được nâng lên thành các bài
thánh ca gắn liền với hình thức hát kể. Ngoài hát các nghệ nhân còn sử dụng các
nhạc cụ hay các điệu múa tâm linh để tái hiện lại hình ảnh các vị thần. Lễ hội
Kate với chức năng là dâng cúng, cầu nguyện và tạ ơn các thần linh, mỗi vị thần lOMoAR cPSD| 61464806
gắn với một truyền thuyết khác nhau. Những bài hát xuyên suốt lễ hội là “áng
văn chương tuyệt vời trong kho tàng văn học dân gian Chăm. Sự kết hợp của các
bài thánh ca với nghệ thuật hát kể theo nhịp điệu của thầy Kadhar và kéo đàn
Rabap, tất cả đã làm cho lễ hội Kate thành nơi lưu giữ các yếu tố diễn xướng văn hóa đặc sắc” (4)
Cuối cùng Kate còn là nơi “phô diễn nghệ thuật ca múa nhạc truyền thống
của người Chăm. Kate- lễ hội duy nhất của người Chăm gắn liền với các hoạt
động ca múa nhạc”.(4) Với các điệu múa đặc sắc được thể hiện bởi các vũ công
hay các bài hát, các loại nhạc cụ được biểu diễn qua các nghệ nhân, các ca sĩ đã
làm cho lễ hội càng trở nên đặc sắc hơn. Lễ hội như là dịp để mọi người dân Chăm
giới thiệu bản sắc văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Những nhạc cụ truyền thống,
những bài hát, những điệu múa được phô bày. Từ lễ rước y trang mở đầu cho lễ
hội đã có đoàn tấu nhạc và đoàn múa theo sau. Tại lễ hội Kate, mọi giá trị văn
hóa đặc sắc được hòa vào nhau làm nên một lễ hội tuyệt vời, tại đây các nghi thức
tâm linh được thể hiện, là dịp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của người Chăm.
2.4. Một số đề xuất nhằm phát huy giá trị văn hóa của lễ hội Kate
Giá trị văn hóa mà Kate mang lại vô cùng to lớn và ý nghĩa. Chính bởi những
lẽ đó chúng ta cần cố gắng bảo tồn và phát huy chúng ở hiện tại cũng như tương
lai. Đảng ta đã từng khẳng định: “Trọng tâm xây dựng và phát triển văn hoá là
xây dựng con người có nhân cách và xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh;
chú trọng mối quan hệ giữa văn hoá và chính trị, văn hoá và kinh tế; xây dựng
văn hoá trong Đảng và trong hệ thống chính trị; xây dựng văn hoá công chức, văn
hoá công vụ, đặc biệt là đạo đức công vụ, chú trọng sự nêu gương của cán bộ,
đảng viên. Đảng ta cũng đã xác định, chủ thể xây dựng và phát triển văn hoá là
Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo; đội ngũ trí thức,
văn nghệ sĩ đóng vai trò quan trọng; nhấn mạnh đến phát huy tối đa các nguồn
lực từ Nhà nước và xã hội, từ trong nước và nước ngoài để phát triển văn hoá”(6).
Chính vì thế, một lễ hội có giá trị văn hóa lâu đời có được phát huy hay không
đầu tiên chính là phụ thuộc vào ý thức mỗi người. Mọi người trên đất nước Việt
Nam nói chung và người dân tộc Chăm nói riêng hãy luôn ý thức bảo tồn và phát
huy lễ hội truyền thống này của dân tộc mình. Đồng thời cố gắng lan tỏa những
nét văn hóa đặc sắc đến bạn bè quốc tế để ngày càng có nhiều người biết đến và
ngưỡng mộ. Những ngôi đền tháp – nơi diễn ra lễ hội Kate cũng cần được bảo
tồn hàng năm cố gắng giữ nguyên dáng vẻ ban đầu cho đền tháp để những nét
điêu khắc nghệ thuật cổ kính không bị mất đi theo năm tháng. Để làm được điều
đó cần phát triển nguồn nhân lực ngành văn hóa, nhất là nguồn nhân lực chất lOMoAR cPSD| 61464806
lượng cao để quản lí, lãnh đạo đưa những giá trị văn hóa truyền thống đi lên.
Ngoài ra có thể xây dựng nền báo chí truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và
hiện đại đưa những giá trị văn hóa tốt đẹp đến tất cả mọi người. Bên cạnh đó phát
triển văn học, nghệ thuật, những bài hát thánh ca, huyền thoại trong lễ hội Kate
như một món ăn tinh thần đặc sắc cho mọi người. Có thể đưa chúng vào trong
nhà trường với những bài phù hợp để giáo dục cho thế hệ sau những công lao,
những đức tính tốt của thế hệ đi trước, từ đó những giá trị văn hóa sẽ được lan tỏa
nhiều hơn và rộng mở hơn 3. KẾT LUẬN
Sau khi tìm hiểu về lễ hội Kate – một lễ hội truyền thống đặc sắc của người
Chăm em rút ra được một số kết luận: -
Lễ hội Kate là một lễ hội lớn và có ý nghĩa rất lớn. Kate là lễ hội đặc sắcnhất
của đồng bào người Chăm, nơi đây là nơi tập trung của tất cả mọi người từ lớn
bé già trẻ, không một ai bị lãng quên trong lễ hội. Tại đây mọi người cùng tham
gia các hoạt động với nhau, cùng nhau làm nên một lễ hội tuyệt vời. Kate đã in
sâu vào trong máu thịt của họ. Dù bị ảnh hưởng nhiều bởi văn hóa Ấn Độ nhưng
Kate vẫn có một lối đi riêng, một thái độ tiếp thu văn hóa truyền thống và bản
địa. Trong lễ hội có sự kết hợp hài hòa giữa cái xưa và cái nay, giữa truyền thống
và hiện đại. Đây chính là trọng tâm để nền văn hóa Chăm biểu hiện sức sống
mãnh liệt của văn minh cội nguồn hội nhập với văn hoá Đông Nam Á. Từ đó góp
phần làm cho lễ hội Katê thêm phong phú, hợp lòng người và mãi mãi trường tồn. -
Qua lễ hội Kate mỗi chúng ta thấy được sự phong phú trong bản sắc vănhóa
của người Việt, mỗi vùng miền trên tổ quốc Việt Nam thân thương đều có những
giá trị văn hóa riêng. Đi đến đâu ta đều có thể tự hào về những truyền thống văn
hóa đặc sác của chúng ta. Dù chỉ là đọc qua các tài liệu, sách báo nhưng lễ hội
Kate đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong em. Nếu có cơ hội em sẽ đến và tham
dự lễ hội Kate để hiểu sâu sắc và trọn vẹn lễ hội linh thiêng này. Qua đây em càng
thấy tự hào và thêm yêu con người và mảnh đất hình chữ S này hơn và mong
muốn được góp một phần nhỏ bé để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp và văn minh.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH
1. San Jose (2008) Qasim Từ, “Góp phần tìm hiểu lễ hội Kate”,Champaka 9, IOC -Champa lOMoAR cPSD| 61464806
2. Sakaya (2003). Lễ hội của người Chăm, NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội 3. khamphadisan.com.vn 4. chamblogger.wordpress.com 5. thuonghieuvietnoitieng.com 6. nghean.dcs.vn