Chương IV
BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN
Bài 1: LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
Bài 2: LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
1. Với ba số
,,abc
ta có:
+ Nếu
ab<
thì
;acbc+<+
+ Nếu
ab>
thì
;acbc+>+
+ Nếu
ab≤
thì
;acbc+≤+
+ Nếu
ab≥
thì
;acbc+≥+
+ Khi cộng cùng một số vào cả hai vế của một bất đẳng thức thì được bất đẳng thức mới
cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.
2. Với ba số
,ab
và
c
mà
0c >
, ta có:
+ Nếu
ab<
thì
ac bc<
, nếu
thì
;ac bc≤
+ Nếu
ab>
thì
ac bc>
, nếu
ab≥
thì
.ac bc≥
3. Với ba số
,ab
và
c
mà
0c <
, ta có:
+ Nếu
ab<
thì
ac bc>
, nếu
ab≤
thì
;ac bc≥
+ Nếu
ab>
thì
ac bc<
, nếu
thì
.ac bc≤
+ Khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức với cùng một số dương thì được bất đẳng thức mới
cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.
+ Khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức với cùng một số âm thì được bất đẳng thức mới
ngược chiều với bất đẳng thức đã cho.
B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1: BIỂU THỊ THỨ TỰ CÁC SỐ.
Phương pháp giải
+
:ab<
Đọc là
a
nhỏ hơn
b
.
+
:ab≤
Đọc là
a
nhỏ hơn hoặc bằng
b
.
+ Chú ý đến quy tắc cộng và nhân cả hai vế bất đẳng thức cho cùng một số.
Ví dụ 1. ( Bài 1, trang 37 SGK)
Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao?
a)
( )
2 3 2;− +≥
b)
( )
6 2. 3 ;−≤ −
c)
( ) ( )
4 8 15 8 ;+− < +−
d)
2
1 1.x +≥
Giải
a)
( )
2 32− +≥
sai vì
12≥
là bất đẳng thức sai.
b)
( )
6 2. 3−≤ −
đúng vì
6 6.−=−
c)
( ) ( )
4 8 15 8+− < +−
đúng vì từ
4 15<
cộng vào hai vế bất đẳng thức cho
8.−
d)
2
11x +≥
đúng vì
2
0x ≥
đúng với
.x
Ví dụ 2. ( Bài 4, trang 37 SGK)
Đố. Một biển báo giao thông với nền trắng, số 20 màu đen, viền
đỏ ( xem hình bên) cho biết vận tốc tối đa mà các phương tiện
giao thông được đi trên quãng đường có biển quy định là
20 /km h
. Nếu một ôtô đi trên đường đó có vận tốc là
( /)a km h
thì
a
phải thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau:
20;a >
20;a <
20;a ≤
20?a ≥
Tốc độ tối đa cho phép
Đáp số
20a ≤
Ví dụ 3. ( Bài 5, trang 39 SGK)
Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao?
a)
( ) ( )
6 .5 5 .5;− <−
b)
( ) ( ) ( ) ( )
6. 3 5. 3;− − <− −
c)
( ) ( ) ( )
2003 . 2005 2005 .2004;− − ≤−
d)
2
3 0.x−≤
Giải
a) Bất đẳng thức đúng, vì từ
65− <−
và
50>
nên
( ) ( )
6 .5 5 .5− <−
b) Bất đẳng thức sai, vì từ
65− <−
và
30−<
nên:
( ) ( ) ( ) ( )
6.3 5.3.− − >− −
c) Bất đẳng thức đã cho sai, vì vế trái là số dương còn vế phải âm.
d) Bất đẳng thức đúng vì
2
0x ≥
nên
2
3. 0x−≤
với mọi
.x
Ví dụ 4. ( Bài 7, trang 40 SGK)
Số
a
là số âm hay số dương nếu:
12 15 ; 4 3 ; 3 5 ?a a aa a a< < − >−
- Vì
12 15<
nên từ
12 15aa<
suy ra
0.a >
- Vì
43>
nên từ
43aa<
suy ra
0.a <
- Vì
35− >−
nên từ
35aa− >−
suy ra
0.a >
Ví dụ 5. ( Bài 9, trang 40 SGK)
Cho tam giác
.ABC
Các khẳng định sau đúng hay sai:
a)
0
180 ;ABC++>
b)
0
180 ;AB+<
c)
0
180 ;BC+≤
d)
0
180 .AB+≥
Giải
a)
0
180ABC++>
là bất đẳng thức sai.
b) , c) đúng, d) Sai.
Ví dụ 6. (Bài 10, trang 40 SGK)
a) So sánh
( )
2 .3−
và
4,5−
b) Từ kết quả câu a) hãy chứng minh các đẳng thức sau:
( ) ( )
2 .30 45; 2 .3 4,5 0− <− − + <
Giải
a) Ta có
( )
2 .3 6 4,5− =− <−
suy ra
( )
2 .3 4,5− <−
b) Theo a)
( )
2 .3 4,5− <−
và
10 5>
nên:
( ) ( )
2 .3.10 4,5.10 2 .30 45− <− ⇒ − <−
Mặt khác:
( ) ( )
2 .3 4,5 2 .3 4,5 4,5 4,5− <− ⇒ − + <− +
( )
2 .3 4,5 0.⇒− + <
Dạng 2. SO SÁNH HAI PHÂN SỐ
Phương pháp giải.
Sử dụng quy tắc cộng và nhân cả hai vế bất đẳng thức cho cùng một số.
Ví dụ 7. (Bài 2, trang 37 SGK)
Giả sử
ab<
, hãy so sánh:
a)
1a +
và
1b +
b)
2a −
và
2b −
Giải
a) Ta có
ab<
suy ra
11ab+< +
.
b) Ta có
ab<
suy ra
22ab−<−
Ví dụ 8. (Bài 3, trang 37 SGK)
So sánh
a
và
b
nếu:
a)
55ab−≥−
b)
15 15ab+≤ +
Giải
a) Từ
55ab−≥−
suy ra
( ) ( )
55 55a b ab−+≥−+⇒≥
.
b) Từ
( ) ( ) ( ) ( )
15 15 15 15 15 15a b a b ab+ ≤ + ⇒ + +− ≤ + +− ⇒ ≤
Ví dụ 9. (Bài 6, trang 39 SGK)
Giả sử có
ab<
, hãy so sánh:
2a
và
2b
;
a−
và
b−
.
Giải
- Ta có
ab<
và
20>
nên
22ab<
.
- Ta có
ab<
và
10−<
nên
( ) ( )
1. 1. .a b ab− > − ⇒− >−
Ví dụ 10. (Bài 13, trang 40 SGK)
So sánh
a
và
b
nếu:
a)
55ab+<+
b)
33ab− >−
c)
5 65 6ab−≥ −
d)
2323ab− + ≤− +
Giải
a)
( ) ( ) ( ) ( )
55 55 55 .a b a b ab+ < + ⇒ + +− < + +− ⇒ <
b)
33ab− >−
và
1
0
3
−<
nên
( ) ( )
11
3. 3.
33
a b ab
 
− − <− − ⇒ <
 
 
.
c)
( ) ( )
5656 5665665 5a b a b ab−≥ −⇒ − +≥ − +⇒ ≥
( ) ( )
11
5. 5.
55
a b ab⇒ ≥ ⇒≥
d)
( ) ( ) ( ) ( )
2323 23 3 23 3ab a b− + ≤− + ⇒− + +− ≤− + +−
( ) ( )
11
2 2 2. 2.
22
ab a b
 
⇒− ≤− ⇒ − − ≥ − −
 
 
.ab⇒≥
Ví dụ 11. (Bài 14, trang 40 SGK)
Cho
ab<
, hãy so sánh:
21a +
với
21b +
;
21a +
với
23b +
Giải
•
2 2 2 1 2 1.ababa b< ⇒ < ⇒ +< +
•
2 12 12 3 2 12 3.abb ab+< +< +⇒ +< +
Ví dụ 12. Cho
0ab>>
, hãy so sánh hai số:
2
1
1
a
x
aa
+
=
++
và
2
1
1
b
y
bb
+
=
++
Giải
Ta có
0, 0xy>>
và:
22
22
11 1 1
11 1
1 11
11
aa a
a
xa a
a aa
++
= =+=+ =+
+
++
+
2
11
1
11
y
bb
= +
+
Vì
0ab>>
nên
22
11 11 11 11
xy
ab a ab b xy
<⇒ +< +⇒ > ⇒<
.
Dạng 3. CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC
Phương pháp giải.
Để chứng minh bất đẳng thức
AB≥
ta thường sử dụng các phương pháp sau:
1. Lập hiệu
AB−
và chứng minh hiệu đó không âm, tức là
0AB−≥
.
Lưu ý:
22 2
... 0,CD F+ ++ ≥
vì
22 2
0, 0,..., 0.CD F≥≥ ≥
2. Phương pháp biến đổi tương đương: Ta biến đổi bất đẳng thức cần chứng minh tương
đương với bất đẳng thức đúng.
Ví dụ 13. (Bài 11, trang 40 SGK)
Cho
,ab<
chứng minh:
a)
3 13 1ab+< +
b)
25 25ab− − >− −
Giải
a)
3 3 3 13 1ababa b< ⇒ < ⇒ +< +
b)
2 2 25 25ababa b< ⇒− >− ⇒− − >− −
Ví dụ 14. (Bài 12, trang 40 SGK)
Chứng minh:
a)
( ) ( )
4. 2 14 4. 1 14−+ < −+
b)
( ) ( ) ( )
3.2 5 3. 5 5− + <− − +
Giải
a) Ta có:
( ) ( ) ( ) ( )
2 1 4. 2 4. 1 4. 2 14 4. 1 14−<−⇒−<−⇒−+<−+
b) Ta có:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
2 5 3.2 3. 5 3.2 5 3. 5 5>−⇒− <− − ⇒− + <− − +
Ví dụ 15. a) Cho
0a >
, Chứng minh rằng:
1
2a
a
+≥
b) Cho
,ab
tùy ý, chứng minh rằng:
22
2
ab
ab
+
≥
Giải
a) Lập hiệu :
1
2.a
a
+−
Ta có:
( )
2
2
1
1 12
2
a
aa
a
a aa
−
+−
+ −= =
Vì
( )
2
10a −≥
và
0a >
nên
( )
2
1
0
a
a
−
≥
. Do đó:
1
20a
a
+ −≥
, suy ra
1
2a
a
+≥
.
b)
( )
2
22 22 22
2
0
2 22 2
ab
ab ab ab ab
ab ab
−
+ +− +
− = = ≥⇒ ≥
.
Ví dụ 16. Với mọi
,,xyz
chứng minh rằng:
a)
2 22
x y z xy yz zx++≥++
b)
2 22
222x y z xy xz yz++≥ − +
c)
( )
2 22
32x y z xyz+ + +≥ ++
Giải
a) Ta có:
2 22
x y z xy yz zx++−++=
( ) ( ) ( )
2 2 2 22 2
1
2 22
2
x xy y y yz z z zx x

= − ++− ++−+

( ) ( ) ( )
222
1
0
2
xy yz zx

= − +− +− ≥

Vì
( ) ( ) ( )
222
0, 0, 0xy yz zx−≥ −≥ −≥
Do đó:
2 22
x y z xy yz zx++≥++
. Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi
xyz= =
.
b) Ta có:
( )
2 22
222x y z xy xz yz++− − + =
( )
2
2 22
222 0x y z xy xz yz x y z= + + − + − = −+ ≥
Do đó
2 22
222x y z xy xz yz++≥ − +
c) Ta có:
( )
2 22
32x y z xyz+ + +− + + =
( ) ( ) ( )
222
21 21 21xx yy zz= − ++ − ++ − +
( ) ( ) ( )
222
111xyz=−+−+−
Vì
( ) ( ) ( )
222
10,10,10xyz−≥ −≥ −≥
Do đó
( )
2 22
32x y z xyz+ + +≥ ++
. Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi
1.xyz= = =
Dạng 4. SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP LÀM TRỘI ĐỂ CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG
THỨC
Phương pháp giải.
Phương pháp này thường được sử dụng để chứng minh bất đẳng thức có một vế là tổng
hoặc tích hữu hạn. Áp dụng tính chất của thứ tự để biến đổi tổng hoặc tích hữu hạn về một
tổng hoặc tích khác mà việc tính toán đơn giản hơn.
Ví dụ 17. Cho
n
là số nguyên lớn hơn 1, chứng minh các bất đẳng thức sau:
a)
1 1 1 11
...
1 2 3 22nn n n
+ + ++ >
++ +
b)
222 2
111 1 1
... 2
123 nn
+ + ++ <−
Giải
a) Ta có:
11
12nn
>
+
(vì
12nn+<
)
Tương tự :
1 11 1 1 1
; ; ...;
22 32 2 12n nn n n n
>> >
++ −
Do đó:
1 1 1 1 1 1 11
...; ... .
1 2 222 2 22
n
n n nnn n n
+ + > + ++ = =
++
.
Vậy :
1 1 11
...;
1 2 22nn n
++ >
++
.
b) Với
2, 3,...,kn=
ta có:
( )
22
1 1 1 11
(1)
1. 1k k kkk k
< ⇒< −
−−
Lần lượt cho
2, 3,...,kn=
trong (1) rồi cộng lại ta được:
222 2
1 1 1 1 1 11 1 1
... 1 1 ...
1 2 3 2 23 1n nn

+ + ++ <+ − + − ++ −

−

Hay :
222 2
111 1 1
... 2
123 nn
+ + ++ <−
.
Dạng 5. ÁP DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC ĐỂ TÌM GIÁ TRỊ NHỎ NHẤT, GIÁ TRỊ LỚN
NHẤT.
Phương pháp giải.
• Giả sử
( )
f xk≤
(
k
là hằng số) và dấu bằng xảy ra khi
xa=
thì giá trị lớn nhất của
( )
f x
là
k
khi
xa=
, kí hiệu
( )
maxf xk=
khi
xa=
.
• Giả sử
( )
f xk≥
(
k
là hằng số) và dấu bằng xảy ra khi
xa=
thì giá trị nhỏ nhất của
( )
f x
là
k
khi
xa=
, kí hiệu
( )
minf xk=
khi
xa=
.
•
Ví dụ 18. Tìm giá trị nhỏ nhất của các biểu thức:
a)
( )( )( )( )
1236Ax x x x=−+ ++
b)
123Bx x x=−+−+−
Giải
a)
( )( ) ( )( )
( )( )
22
1 6 2 3 56 56Ax x x x xx xx

= − + + + = +− ++

( )
2
2
5 36xx=+−
.
Vì
( )
2
2
50xx+≥
với mọi
x
nên
36A ≥−
. Vậy
min 36A = −
khi
2
50xx+=
hay
0x =
hoặc
5x = −
.
b) Áp dụng tính chất giá trị tuyệt đối:
a b ab+≥+
và dấu bằng xảy ra khi
0ab ≥
.
Ta có:
1 3 1 3 13 2x x x xx x−+ − = −+ − ≥ −+− =
dấu bằng xảy ra khi
( )( )
13 0xx− −≥
hay
13x≤≤
. Mặt khác
20x −≥
, dấu bằng
xảy ra khi
2x =
.
Vậy
1 3 2 202Bx x x= −+−+− ≥+=
. Dấu bằng xảy ra khi
2x =
, do đó
min B 2=
khi
2x =
.
Ví dụ 19. Tìm giá trị lớn nhất của các biểu thức:
a)
66
Cx y= +
biết
22
1xy+=
b)
2
21
2
x
D
x
+
=
+
Giải
a) Ta có:
( ) ( ) ( )( )
33
2 2 224224
C x y x y x xy y= + =+ −+
Vì
22
1xy+=
nên
( )
2
4 4 22 2 2 22
3C x y xy x y xy=+− = + −
22
13 1xy=−≤
Dấu bằng xảy ra khi
0x =
hay
0y =
.
Vậy
maxC 1=
khi
0, 1xy= = ±
hoặc
0, 1yx= = ±
.
b) Ta có:
( )
2
22
22
1
2 21
1 1.
22
x
x xx
D
xx
−
+− + −
= =−≤
++
Dấu bằng xảy ra khi
.
Vậy
max D 1=
khi
1x =
.
C. LUYỆN TẬP
1. (Dạng 1). Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao ?
a)
7 61− ≤− −
b)
( )
5 3 16− >−
c)
( )
12 3 .5<−
d)
( ) ( )( )
42 7 2− >− −
2. (Dạng 2).
a) So sánh
1a −
và
a
;
2b−
và
21b−+
.
b) Cho
ab<
so sánh
2a
và
21b +
;
3a−
và
3 1.b−−
3. (Dạng 2)
a) Cho
0a ≠
, hãy so sánh
2
a
và
0
;
2
a−
và
0
.
b) So sánh
2
1a +
và
0
;
2
3a−−
và
0
.
4. (Dạng 2). Cho
0 ab<<
, hãy so sánh:
a)
2
a
và
ab
;
2
b
và
ab
b)
2
a
và
2
b
;
3
a
và
3
b
.
5. (Dạng 3). Cho
0ab>>
, chứng minh
11
ab
<
.
6. (Dạng 3).
a) Cho
ab<
và
cd<
, chứng minh
acbd+<+
.
b)
,,,abcd
dương và
,a bc d<<
. Chứng minh
.ac bd<
7. (Dạng 3). Chứng minh các bất đẳng thức:
a)
( )
( )
2
22
2xy x y+≤ +
b)
( )
2 22
32x y z xyz+ + +≥ ++
c)
2
2 22
33
x y z xyz+ + ++

≥


.
8. (Dạng 2). Cho
,ab
cùng dấu, hãy so sánh hai số
( )( )
11ab++
và
1 ab++
.
9. (Dạng 4). Chứng minh các bất đẳng thức:
a)
( ) ( )
11 1 1
...
1.3 3.5 2 1 . 2 1 2nn
+ ++ <
−+
b)
222 2
111 15
...
123 3n
+ + ++ <
(với
1n >
)
c)
1 1 3 99 1
. ...
15 2 4 100 10
<<
10. (Dạng 5). Chứng minh rằng nếu hai số dương có tổng không đổi thì tích của chúng lớn
nhất khi hai số đó bằng nhau.
Áp dụng: Tìm giá trị lớn nhất của
( )( )
12A xx=−−
với
1
1
2
x<<
11. (Dạng 5). Chứng minh rằng : Nếu hai số dương có tích không đổi thì tổng của chúng nhỏ
nhất khi hai số đó bằng nhau.
Áp dụng: Tìm giá trị nhỏ nhất của:
a)
( )
2
1x
B
x
+
=
(với
0x >
) b)
1
1
Cx
x
= +
−
(với
1x >
)
12. (Dạng 5). Tìm giá trị nhỏ nhất và lớn nhất của
2
43
1
x
D
x
+
=
+
.
BÀI 3. BẤT PHƯƠNG TRÌNH MỘT ẨN
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1. Nghiệm của bất phương trình:
xa=
gọi là nghiệm của bất phương trình nếu ta thay
xa=
vào hai vế bất phương trình
thì được một bất đẳng thức đúng.
2. Tập nghiệm của bất phương trình:
Tập nghiệm của bất phương trình là tất cả các giá trị của biến
x
thỏa mãn bất phương
trình.
3. Biểu diễn tập nghiệm:
•
{ }
/:xx a>
•
{ }
/:xx a<
•
{ }
/:xx a≥
•
{ }
/:xx a≤
B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1.KIỂM TRA
xa=
CÓ LÀ NGHIỆM CỦA BẤT PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG
Phương pháp giải
Bằng cách thay
xa=
vào hai vế của bất phương trình, nếu được một bất đẳng thức đúng
thì
xa=
là nghiệm của bất phương trình, còn nếu bất đẳng thức sai thì
xa=
không là
nghiệm của bất phương trình.
Ví dụ 1. (Bài 15, trang 43 SGK)
Kiểm tra xem giá trị
3x =
là nghiệm của bất phương trình nào trong các bất
phương trình sau:
) 2x+3 < 9a
;
)4 2 5b xx−>+
;
) 5 3 12.c xx−> −
Giải
)a
Thay
3x =
vào hai vế (vế trái : VT ; vế phải : VP) của bất phương trình ta có
2.3 3 9VT = +=
;
9VP =
.Vậy
3x =
không là nghiệm của bất phương trình.
)b
Với
3x =
, ta có:
4.3 12VT =−=−
;
2.3 5 11VP = +=
.Vì
12 11−<
nên
3x =
không là nghiệm của bất phương trình.
)c
Với
3x =
, ta có:
532VT =−=
;
3.3 12 3VP = −=−
.Vì
23>−
nên
3x =
là nghiệm
của bất phương trình.
Dạng 2. BIỂU DIỄN TẬP NGHIỆM BẤT PHƯƠNG TRÌNH
Phương pháp giải
•
{ }
/:xx a>
•
{ }
/:xx a<
•
{ }
/:xx a≥
•
{ }
/:xx a≤
Ví dụ 2. (Bài
16
, trang
43
SGK)
Viết kí hiệu và biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình sau trên trục số:
) x < 4;a
) x 2;b ≤−
) x > 3;c −
) x 1.d ≥
Giải
{ }
) /x 4ax <
:
{ }
b) / x 2x ≤−
:
{ }
c) / x 3x >−
:
{ }
d) / x 1x ≥
:
Ví dụ 3. (Bài
17
, trang
43
SGK)
Hình vẽ sau biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình nào?
Giải
)x 6a ≤
;
)2bx>
;
)5cx≥
;
)1dx<−
.
Dạng 3. LẬP BẤT PHƯƠNG TRÌNH
Phương pháp giải
Dựa vào các dự kiện đã cho trong bài toán để chọn ẩn số
x
rồi dựa vào mối quan hệ giữa
giả thiết của bài toán với kết luận cần tìm để lập bất phương trình tìm
x
.
Ví dụ 4. (Bài
18
trang
43
SGK)
Hãy lập bất phương trình cho bài toán sau :
Quãng đường từ
A
đến
B
dài
50km
. Một ôtô đi từ
A
đến
B
, khởi hành lúc
7
giờ. Hỏi ôtô phải đi vận tốc là bao nhiêu
/hkm
để đến
B
trước
9
giờ?
Giải
Gọi
( )
/x km h
là vận tốc của ôtô
( )
0x >
.
Thời gian ôtô từ
A
đến
B
là
( )
50
h
x
.
Vì phải đến
B
trước
9
giờ nên thời gian ô tô đi từ
A
đến
B
phải nhỏ hơn 2 giờ. Ta có
bất phương trình
50
2
x
<
Dạng 4. CHỨNG MINH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CÓ NGHIỆM VỚI MỌI GIÁ TRỊ
CỦA ẨN SỐ
x
Phương pháp giải
Biến đổi bất phương trình về dạng
( )
2
0fx k

+>

( với
0k >
)
Ví dụ 5. Chứng minh các bất phương trình sau có nghiệm với mọi
x
:
2
)x 4 5 0ax− +>
;
2
b) x 2 2 0x− + −<
Giải
)a
Ta có :
( )
( )
2
22
x45x441 2 1x xx−+= −++=− +
.Vì
( )
2
20x −≥
với mọi giá trị
x
nên
( )
2
2 10x − +>
với mọi
x
.
Vậy
2
x 4 50x− +>
có nghiệm với mọi giá trị của
x
.
b)
Ta có :
( )
( )
2
22
b) x 2 2 x 2 1 1 1 1x xx− + − =− − + −=− − −
. Vì
( )
2
10x−− ≤
với
mọi giá trị
x
nên
( )
2
1 10x− − −<
với mọi
x
.
Vậy
2
x 2 20x− + −<
có nghiệm với mọi giá trị của
x
.
C. LUYỆN TẬP
1. (Dạng 1) . Thử xem
1x = −
có là nghiệm của bất phương trình sau không?
)3 7 2 1ax x−> +
;
)3 1 1bx x− −> +
;
)1 3 2 5cx x− <−
;
( )
)5 2 3 1dx x−>−
.
2. (Dạng 2). Biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình của bất phương trình sau trên
trục số.
)x 7;a >
)x 2;b ≥−
c) x < 0 ;
) 3;dx≤−
3. (Dạng 1). Cho tập hợp
{ }
/ 10 10Ax x= ∈ − ≤≤
. Tìm là
xA∈
nghiệm của bất
phương trình.
) 4;ax<
b) 7 ;x >
c) 2 ;x ≤
d) 9.x ≥
4. (Dạng 3). Viết bất phương trình và chỉ ra hai nghiệm của nó từ các mệnh đề.
)a
Tổng hai lần số nào đó và số
3
thì lớn hơn
18
.
)b
Hiệu của
5
và
3
lần số nào đó nhỏ hơn hoặc bằng
10
.
5. (Dạng 4). Chứng minh các bất phương trình sau có nghiệm với mọi
x
:
2
) 1 0;ax x++>
2
b) 3 3 0xx− + −<
.
6. (Dạng 4). Chứng minh các bất phương trình sau vô nghiệm :
( )( )
) 1 5 10 0 ;ax x− −+<
2
)x 2 2b xx+<
.
BÀI 4. BẤT PHƯƠNG TRÌNH MỘT ẨN
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1. Bất phương trình tương đương :
Hai bất phương trình có cùng tập nghiệm là hai bất phương trình tương đương.
2. Quy tắc chuyển vế:
Khi chuyển hột hạng tử này sang vế kia của bất phương trình ta phải đổi dấu hạng tử đó.
3. Quy tắc nhân:
Khi nhân hai vế của bất phương trình với cùng một số khác số
0
, ta phải:
• Giữ nguyên chiều bất phương trình nếu số đó dương.
• Đổi chiểu bất phương trình nếu số đó âm.
B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1.KIỂM TRA
xa=
CÓ LÀ NGHIỆM CỦA BẤT PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG
Phương pháp giải
Thay
xa=
vào hai vế của bất phương trình:
• Nếu được bất đẳng thức đúng thì
xa=
là nghiệm.
• Nếu không được bất đẳng thức đúng thì
xa=
không là nghiệm.
Ví dụ 1. (Bài
27
, trang
48
SGK)
Kiếm tra xem giá trị
2x = −
có là nghiệm của bất phương trình sau không?
234 234
)23452346axxxx xxx+−+−<−+−
;
( )
) 0,001 0,003.bx−>
Giải
)a
với
2x = −
:
( ) ( ) ( )
234
222 32 42 589VT =−+− −− +− −=
;
( ) ( ) ( )
234
22 32 42 690VP =−−−+−−=
.
Vì
89 90<
nên
2x = −
là nghiệm của bât phương trình.
)b
Với
2x = −
:
( )( )
0,001 2 0,002VT =− −=
.
Vì
0,002 0,003<
nên
2x = −
không là nghiệm của bât phương trình.
Chú ý. Ta có thể tìm tập nghiệm của mỗi bất phương trình rồi xem
2x = −
có thuộc
tập nghiệm hay không?
Chẳng hạn :
( ) ( )
0,001 0,003 0,003: 0,001 3.xx x− > ⇔< − ⇔<−
Tập nghiệm của bất phương trình là
{ }
/3S xx= <−
.
Vì
2xS=−∉
nên
2x = −
không là nghiệm của bất phương trình.
Ví dụ 2. (Bài
28
, trang
48
SGK)
Cho bất phương trình
2
0x >
.
)a
Chứng tỏ
2, x 3x = = −
là nghiệm của bất phương trình đã cho.
)b
Có phải mọi giá trị của ẩn
x
đều là nghiệm của bất phương trình đã cho
hay không?
Giải
)a
Với
2x =
vế trái bằng
2
2 4 0.= >
Với
3x = −
vế trái bằng
( )
2
3 90−=>
.
Vậy
2. 3xx= = −
là nghiệm của bất phương trình
2
0.x >
)b
Với
0x =
ta có vế trái bằng
2
00=
nên
0x =
không là nghiệm của bất phương
trình
2
0.x >
Dạng 2. GIẢI BẤT PHƯƠNG TRÌNH
Phương pháp giải
• Áp dụng quy tắc chuyển về và quy tắc nhân
• Viết tập nghiệm của bât phương trình
Ví dụ 3. (Bài
19
, trang
47
SGK)
Giải các bất phương trình sau ( theo quy tắc chuyển vế):
) x 5 3;a −>
)x 2x 2x 4b − <− +
;
)3 4 2cx x− >− +
;
) 8 2 7 1.dx x+< −
Giải
) x 5 3 5 3 8a xx−>⇔ >+⇔ >
.Vậy
{ }
/8S xx= >
.
)x 2x 2x 4 2 2 4 4b xxx x− <− + ⇔ − + < ⇔ <
. Vậy
) 4 12bx−<
{ }
/4S xx= <
.
)3 4 2 3 4 2 2c x x xx x− >− + ⇔− + > ⇔ >
. Vậy
{ }
/2S xx= >
.
Ví dụ 4. (Bài
20
, trang
47
SGK)
Giải các bất phương trình sau ( theo quy tắc nhân):
) 0,3 0,6ax>
;
) 4 12bx−<
;
)4cx−>
;
) 1, 5 9dx>−
.
Giải
) 0,3x > 0,6 x > 0,6 : 0,3 x > 2a ⇔⇔
. Vậy
{ }
/ 2.S xx= >
( )
) 4 12 12: 4 3bx x x− < ⇔> −⇔>−
Vậy
{ }
/ 3.S xx= >−
c) 4 4.xx− > ⇔ <−
Vậy
{ }
/4S xx= <−
.
d)1,5x > 9 9 : 1,6 6.xx− ⇔ >− ⇔ >−
Vậy
{ }
/6S xx= >−
.
Ví dụ 5. (Bài
24
, trang
47
SGK)
Giải các bất phương trình:
)2 1 5ax−>
;
)3 2 4bx−<
;
)2 5 17cx−≤
;
) 3 4 19dx−≥
.
Giải
)2 1 5 2 6 3ax x x−> ⇔ > ⇔ >
.
{ }
/ 3.S xx= >
)3 2 4 3 6 2bx x x−<⇔ <⇔<
.
{ }
/ 2.S xx= <
)2 5 17 5 15 3cx x x−≤⇔−≤⇔≥−
.
{ }
/ 3.S xx= ≥−
) 3 4 19 4 16 4dx x x−≥⇔−≥⇔≤−
.
{ }
/ 4.S xx= ≤−
Ví dụ 16. (Bài
25
, trang
47
SGK)
Giải các bất phương trình:
2
)6
3
ax>−
;
5
) 20
6
bx−<
;
1
)3 2
4
cx−>
;
1
)5 2
3
dx−>
.
Giải
22
) 6 6: 9
33
ax x x>− ⇔ >− ⇔ >−
.
{ }
/ 9.S xx= >−
55
) 20 20: 24
66
bx x x

− < ⇔> − ⇔>−


.
{ }
/ 24 .S xx= >−
11
)3 2 1 4
44
cx x x− > ⇔− >− ⇔ <
.
{ }
/ 4.S xx= <
11
)5 2 3 9
33
dx x x− > ⇔− >− ⇔ <
.
{ }
/ 9.S xx= <
Ví dụ 7 (Bài
29
, trang
48
SGK)
Tìm
x
sao cho:
)a
Giá trị của biểu thức
25x −
không âm.
)b
Giá trị của biểu thức
3x−
không lớn hơn giá trị của biểu thức
75x−+
Giải
a)
5
2 50 2 5
2
x xx−≥⇔ ≥⇔ ≥
b)
5
3 75 37545
4
x x xx x x− ≤− +⇔− + ≤⇔ ≤⇔≤
.
Ví dụ 8. (Bài 32 , trang 48 SGK)
Giải các bất phương trình :
a)
( ) ( )
831526xx xx+ +> − −
b)
( ) ( )( )
26 1 3 24 3xx x x−> − +
Giải
a)
( ) ( )
83 15 26 833526x x x x xx xx+ +>− −⇔++>−+
3
83
8
xx⇔ >⇔>
.
Vậy
3
/
8
S xx

= >


b)
( ) ( )( )
22
2 6 1 3 2 4 3 12 2 12 9 8 6xx x x x x x x x−> − +⇔ − > + − −
36 2xx⇔− >− ⇔ <
Vậy
{ }
/2S xx= <
.
Dạng 3. BIỂU DIỄN TẬP NGHIỆM TRÊN TRỤC SỐ
Phương pháp giải
Ví dụ 9. (Bài 22, trang 47 SGK )
Giải bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số
a)
1, 2 6x <−
; b)
3423xx+> +
Giải
a)
( )
1, 2 6 6 :1, 2 5xx x<− ⇔ < − ⇔ <−
.
{ }
/5S xx= <−
:
-5
)
0
x
• :
• :
• :
• :
b)
342332 43 1x x xx x+ > + ⇔ − >− + ⇔ >−
.
{ }
/1S xx= >−
:
Ví dụ 10. (Bài 23 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số :
a)
2 30x −>
; b)
2 40x +<
c)
43 0x−≤
; d)
52 0x−≥
.
Giải
a)
3
2 30 2 3 .
2
x xx−>⇔ >⇔ >
Vậy
3
/
2
S xx

= >


b)
4
3 40 3 4
3
x xx+ < ⇔ <− ⇔ <−
.Vậy
4
/
3
S xx

= <−


.
c)
4
43 0 3 4
3
x xx− ≤ ⇔− ≤− ⇔ ≥
.
4
/
3
S xx

= ≥


.
d)
5
52025
2
x xx− ≥ ⇔− ≥− ⇔ ≤
.
5
/
2
S xx

= ≤


.
Ví dụ 11. (Bài 26, trang 47 SGK)
Hình vẽ sau biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình nào ?
( Kể ba bất phương trình có cùng tập nghiệm ).
a)
b)
x
-1
0
(
x
3
2
2
0
(
)
x
-
4
3
0
-1
[
x
4
3
0
1
2
]
x
5
2
0
1
12
]
x
0
8
[
x
0
Giải
a)
{ }
/ 12xx≤
là tập nghiệm của ba bất phương trình sau :
2 24 ; 1 13 ; 1 11xx x≤ +≤ − +≥−
.
b)
{ }
/8xx≥
là tập nghiệm của ba bất phương trình sau :
2 16 ; 2 10 ; 8xx x≥ +≥ −≤−
;
Ví dụ 12. (Bài 31, trang 48 SGK )
Giải các bất phương trình sau và biểu diễn tập nghiệm trên trục số :
a)
15 6
5
3
x−
>
; b)
8 11
13
4
x−
<
c)
( )
14
1
46
x
x
−
−<
d)
2 32
35
xx−−
<
.
Giải
a)
15 6
5 15 6 15 6 0 0
3
x
x xx
−
> ⇔ − > ⇔− > ⇔ <
{ }
/0S xx= <
:
b)
8 11
13 8 11 52 11 44 4
4
x
x xx
−
< ⇔ − < ⇔− < ⇔ >−
.
{ }
/4S xx= >−
:
c)
( ) ( ) ( )
14
1 3 1 2 4 3 32 8 5
46
x
x x x xxx
−
−< ⇔ −< − ⇔ −< −⇔<−
.
{ }
/5S xx= <−
:
d)
( ) ( )
2 32
52 332 105 96 1
35
xx
x x x xx
−−
< ⇔ − < − ⇔ − < − ⇔ <−
.
{ }
/1S xx= <−
:
Dạng 4. BẤT PHƯƠNG TRÌNH TƯƠNG ĐƯƠNG
Phương pháp giải
Ví dụ 13. (Bài 21, trang 47 SGK )
Giải thích sự tương đương :
a)
31 37xx−>⇔ +>
; b)
23 6xx− < ⇔ >−
.
Giải
)
x
0
x
0
-4
(
)
x
0
-5
)
x
0
-1
• Hai bất phương trình gọi là tương đương nếu chúng có cùng tập nghiệm
•Các quy tắc chuyển vế và quy tắc nhân biến đổi bất phương trình mới tương
đương với bất phương trình ban đầu .
a)Cách 1. Ta có :
3 1 4; 3 7 4x xx x−>⇔> +>⇔>
.
Vậy
31 37xx−>⇔ +>
vì hai bất phương trình có cùng tập nghiệm
{ }
/4xx>
.
Cách 2.Cộng hai vế của
31x −>
cho 6 ta được
37x +>
.
b)
( ) ( ) ( )
2 3. 3.2 3 6x xx− < ⇔ − − > − ⇔ >−
Hai bất phương trình có cùng tập nghiệm
{ }
/2xx>−
.
Ví dụ 14. (Bài 34 , trang 49 SGK )
Đo. Tìm sai lầm trong các ‘’ lời giải ‘’ sau :
a) Giải bất phương trình
2 23x−>
.Ta có :
2 23 23 2 25xx x− > ⇔> +⇔>
.
Vậy nghiệm của bất phương trình là
25x >
.
b)Giải bất phương trình
3
12
7
x−>
.Ta có :
3 73 7
12 . .12 28
7 37 3
x xx
 
− > ⇔ − − > − ⇔ >−
 
 
.
Vậy nghiệm của bất phương trình là
28x >−
.
Giải
a)Sai lầm trong lời giải ở biến đổi :
2 23 23 2xx− > ⇔> +
.
Biến đổi đúng là :
23
2 23
2
xx− > ⇔ <−
.
b)Sai lầm trong lời giải là nhân cho số âm
7
3
−
hai vế bất phương trình mà không đổi chiều
bất đẳng thức . Biến đổi đúng là :
3 73 7
12 .12
7 37 3
xx
 
− > ⇔− − <−
 
 
Dạng 5. BẤT PHƯƠNG TRÌNH
Phương pháp giải
Ví dụ 15. ( Bài 30 , trang 48 SGK )
Một người có số tiền không quá 70000 đồng gồm 15 tờ giấy bạc với hai loại mệnh giá
: loại 2000 đồng và loại 5000 đồng . Hỏi người đó có bao nhiêu tờ giấy bạc loại 5000 đồng.
Giải
Gọi x là số tờ giấy bạc loại 5000 đồng ( x nguyên dương ).
Số tờ giấy bạc loại 2000 đồng là : 15 – x
Số tiền người đó có :
5000 2000(15 )xx+−
.
Theo đề bài ta có :
• Gọi x là ẩn cần tìm , tìm điều kiện cho x.
• Lập bất phương trình theo yêu cầu của đề bài.
• Giải bất phương trình để tìm x.
40
5000 2000(15 ) 70000 3000 40000
3
xx xx+ − ≤ ⇔ ≤ ⇔≤
.
Vì x nguyên nên
13x ≤
.
Vậy số tờ giấy bạc loại 5000 không vượt quá 13.
Ví dụ 16. (Bài 33, trang 48 SGK )
Đố. Trong một kì thi , bạn Chiến phải thi bốn môn Văn , Toán, Tiếng Anh và Hóa.
Chiến đã thi ba môn và được kết quả như bảng sau :
Môn
Văn
Tiếng Anh
Hóa
Điểm
8
7
10
Kì thi quy định muốn đạt loại giỏi phải có điểm trung bình các môn thi là 8 trở lên và không
có môn nào bị điểm dưới 6 . Biết môn Văn và Toán được tính hệ số 2. Hãy cho biết , để đạt
loại giỏi bạn Chiến phải có điểm thi môn Toán ít nhất là bao nhiêu ?
Giải
Gọi x là điểm thi môn Toán của Chiến (
6x ≥
).
Điểm trung bình các môn thi của Chiến là :
( )
2 33
2. 2.8 7 10 :6
6
x
x
+
+ ++ =
Theo đề bài ta có bất phương trình :
2 33
8 2 33 48 2 15 7,5
6
x
x xx
+
≥⇔+≥⇔ ≥⇔≥
.
Vậy để đạt loại giỏi bạn Chiến phải có điểm thi môn Toán ít nhất là 7,5 điểm.
C. LUYỆN TẬP
1. (Dạng 3) , Giải các bất phương trình sau và biểu diễn tập nghiệm trên trục số :
a)
3 70x −≤
; b)
5 18 0x +>
;
c)
92 0x−<
; d)
11 3 0x−− ≥
;
2. (Dạng 2) Giải các bất phương trình sau :
a)
230xa−≥
;
b)
1 5 0;ax+− ≥
c)
( )
1 2 10a xa− + +<
với
;
d)
( )
21 1 0ax a+ −− ≥
với
1
2
a <−
.
3. (Dạng 2).Với a là số cho trước , giải các bất phương trình sau :
a)
( )
2
1 10a xa+ + −<
; b)
( )
2
22 23a a xa−+ ≥+
;
c)
( )
2
2 2 70aa x− − +≤
;
4. (Dạng 2)
a) Tìm các nghiệm nguyên dương của bất phương trình :
17 3 0x−≥
;
b)Tìm các nghiệm nguyên âm của bất phương trình :
4 13 0x +>
;
c) Tìm các nghiệm tự nhiên của bất phương trình :
4 19 0x −≤
.
5. Định m để bất phương trình :
( )
22
43 0m m xmm− + +− <
có nghiệm đúng với mọi x.
5. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI
Phương pháp giải
Ví dụ 1. (Bài 35, trang 51 SGK )
Bỏ dấu giá trị tuyệt đối và rút gọn các biểu thức :
a)
3 25Ax x= ++
trong hai trường hợp :
0x ≥
và
0x <
;
b)
4 2 12B xx=−−+
trong hai trường hợp :
0x ≤
và
0x >
;
• Áp dụng định nghĩa giá trị tuyệt đối để rút gọn :
• Giải phương trình không có dấu giá trị tuyệt đối.
•Chọn nghiệm thích hợp trong trường hợp đang xét.
•Tính chất :
1.Phương trình dạng : (*).
a) (*) trở thành : (2).
Giải (2) và chọn nghiệm thỏa (1) ta được nghiệm của (*).
b) (3) : (*) trở thành : (4)
Giải (4) và chọn nghiệm thỏa (3) ta được nghiệm của (*) .
c) Kết luận : Nghiệm của (*) là tất cả các nghiệm vừa tìm được trong các trường hợp
trên .
2.Phương trình dạng : (**)
(**)
3.Phương trình chứa nhiều dấu giá trị tuyệt đối : Ta xét dấu trong từng khoảng để
khử dấu giá trị tuyệt đối .
c)
4 2 12Cx x=−− +
khi
;
d)
32 5Dx x= ++ +
.
Giải
a) Với
0x ≥
ta có
3 25 8 2Ax xx= ++ = +
.
Với
0x <
ta có
3 25 2 2Ax x x= +− =− +
.
b) Với
0x ≤
ta có
4 2 12 6 12B xx x=−− +=−+
Với
0x >
ta có
4 2 12 2 12Bxx x=−+=+
c) Với
5x >
ta có
4 2 12 8Cx x x= −− + =−+
.
d) Với
5x ≥−
ta có
3 2 54 7Dx x x= +++= +
.
Với
5x <−
ta có
3 2 52 3Dx x x= +−−= −
.
Ví dụ 2.(Bài 36, trang 51 SGK)
Giải các phương trình:
) 2 6;axx= −
) 3 8;b xx−=−
) 4 2 12;cx x= +
) 5 16 3 .dx x−−=
Giải
a) Với
0x ≥
ta có
2 62 6 6xx xx x=−⇔ =−⇔=−
(loại).
Với
0x <
ta có
2 62 6 2xx xx x=−⇔− =−⇔=
(loại).
Vậy
S = ∅
.
b) Với
0x ≥
ta có
3 83 8 4xx xx x− =−⇔ =−⇔ =−
(loại).
Với
0x <
ta có
3 63 8 2xx xx x− = − ⇔− = − ⇔ =
(loại).
Vậy
S = ∅
.
c) Với
0x ≥
ta có
4 2 12 4 2 12 6xx xx x=+⇔ =+⇔=
(loại).
Với
0x <
ta có
4 2 12 4 2 12 2x x xx x=+⇔−=+⇔=−
(loại).
Vậy
{ }
2;6S = −
.
d)
{ }
8; 2S = −
.
Ví dụ 3. (Bài 37, trang 51 SGK)
Giải các phương trình:
) 7 2 3;ax x−= +
) 4 2 5;bx x+= −
) 3 3 1;cx x+= −
) 4 3 5.dx x−+ =
Giải
a) Với
7x ≥
ta có
723 723 10x xxxx− = +⇔−= +⇔ =−
(loại).
Với
7x <
ta có
4
723 723
3
x x xxx− = +⇔−+= +⇔=
(nhận).
Vậy
4
3
S

=


.
b) Với
4x ≥−
ta có
425 425 9x xxxx+ = −⇔+= −⇔ =
(nhận).
Với
4x <−
ta có
1
425 425
3
x x xxx+ = −⇔−−= −⇔ =
(loại).
Vậy
{ }
9S =
.
c) Với
3x ≥−
ta có
331 331 2x xxxx+ = −⇔ + = −⇔ =
(nhận).
Với
3x <−
ta có
1
331 331
2
x x xxx
−
+ = −⇔−−= −⇔ =
(loại).
Vậy
{ }
2S =
.
d) Với
4x ≥
ta có
9
435 435
4
xxxxx−+=⇔−+=⇔=
(loại).
Với
4x <
ta có
1
435 435
2
xx xx x−+=⇔−++=⇔=
(nhận).
Vậy
1
2
S

=


.
Ví dụ 4. Giải các phương trình:
) 1 1 5;ax+−=
) 1 2 3;bx x−+ − =
)2 2 3.c xx−= −
Giải
a)
11 5 11 5.xx+−=⇔ +−=±
•
16 5
115 1 6
1 6 7.
xx
xx
xx
+= =

+−= ⇔ + = ⇔ ⇔

+=− =−

•
1 1 5 1 4.xx+−=−⇔ + =−
Vô nghiệm (vì
10x +≥
).
Vậy tập nghiệm của phương trình:
{ }
7;5 .S = −
b)
12 3xx++ − =
(1)
x
1 2
1x −
1 x−
1x −
1x −
2 x−
2 x−
2x −
12xx++ −
32x−
1
23x −
i)
1x <
: (1) trở thành:
32 3 2 0 0x xx− =⇔ =⇔=
(nhận);
ii)
12x≤≤
: (1) trở thành:
1 3!!=
: Phương trình vô nghiệm;
iii)
2x >
: (1) trở thành:
2 33 2 6 3x xx−=⇔ =⇔ =
(nhận);
1
1
Vậy tập nghiệm của phương trình:
{ }
0;3S =
.
c) Cách 1. Áp dụng
ab a b= ⇔=±
, ta có:
5
2 23
2 23
3
2 32
1
xx
x
xx
xx
x
−= −
=
−= −⇔ ⇔
−=−
=
Vậy
5
1;
3
S

=


.
Cách 2. Áp dụng
22
ab ab=⇔=
, ta có :
( ) ( ) ( ) ( )
( )( )
2 2 22
2 23 2 23 2 23 0
5
53 0
53 1 0
3
10
1
xx x x x x
x
x
xx
x
x
−= −⇔− = − ⇔− − − =
−=
=
⇔ − −=⇔ ⇔
−=
=
Vậy
5
1;
3
S

=


.
Dạng 2. BẤT PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI
Phương pháp giải
Áp dụng một số tính chất:
1.
;A B BAB≤ ⇔− ≤ ≤
A B AB≥ ⇔≥
hoặc
.AB≤−
2.
( )( )
22
0 0.A B A B ABAB≥ ⇔ − ≥⇔ − + ≥
3. Nếu bất phương trình có nhiều dấu giá trị tuyệt đối thì có thể xét dấu để bỏ dấu giá trị
tuyệt đối.
Ví dụ 5. Giải bất phương trình:
) 2 1 1;ax x−<+
1
)2 ;
2
x
bx
+
−>
) 1 2 3.cx x x−+ − >+
Giải
a) Cách 1. (Dùng định nghĩa)
i) Nếu
1
2
x ≥
thì
2 10x −≥
và
2121xx−= −
. Khi đó:
21 121 1 2.xx xx x−< +⇔ −< +⇔ <
Vậy:
1
2.
2
x≤≤
(1)
ii) Nếu
1
2
x <
thì
2 10x −<
và
2 1 12xx−=−
. Khi đó:
2 1 1 12 1 3 0 0x x xx x x−< +⇔− < +⇔ > ⇔ >
.
Vậy:
1
0
2
x<<
. (2)
Kết hợp (1) và (2) ta được nghiệm:
02x<<
.
Cách 2. (Dùng tính chất)
Ta có:
21 1 121 1xx x xx− < +⇔−−< −< +
12 1 03
0 2.
21 1 2
xx x
x
xx x
−−< − <

⇔ ⇔ ⇔<<

−< + <

b) Cách 1. (Dùng định nghĩa).
i) Nếu
2x ≥
thì
20x −≥
và
22xx−=−
. Khi đó:
11
2 2 24 1 5
22
xx
x x xx x
++
− > ⇔−> ⇔ −>+⇔>
(nhận).
ii) Nếu
2x <
thì
1
2 4211
2
x
x xx x
+
−> ⇔− >+⇔<
(nhận).
Vậy nghiệm của bất phương trình:
1x <
hoặc
5x >
.
Cách 2. (Dùng tính chất).
Ta có:
1
2
24 1 5
1
2
2
1 2 4 1 1.
2
2
2
x
x
xx x
x
x
x xx x
x
+
−>
−>+ >

+
−> ⇔ ⇔ ⇔

+ − <− − <

− <−
c)
1 2 3.xxx−+ − >+
( 1)
i)
1x <
: (1) trở thành:
32 3 3 0 0xx x x− >+⇔ <⇔ <
(nhận);
ii)
12x≤≤
: (1) trở thành:
13 2xx> + ⇔ <−
(loại);
iii)
2x >
: (1) trở thành:
23 3 6xx x−>+⇔ >
(nhận).
Vậy nghiệm của bất phương trình:
0x <
hoặc
6x >
.
ÔN TẬP CHƯƠNG IV
A. BÀI TẬP ÔN TRONG SGK
38.Cho
mn>
. Chứng minh :
) 2 2;
)2 5 2 5;
am n
cm n
+>+
−> −
) 2 2;
)43 43.
bm n
dm n
− <−
− <−
Giải
a) Áp dụng tính chất: Nếu
ab>
thì
acbc+>+
, ta có:
22mn m n>⇒ +>+
.
b)
( ) ( )
2 2 22mn m n m n> ⇒ − < − ⇒− <−
.
c)
2 2 2 52 5mnmnm n>⇒ > ⇒ −> −
.
d)
3 3 43 43mn m n m n> ⇒− <− ⇒ − < −
.
39. Kiểm tra xem
2−
là nghiệm của bất phương trình nào trong các bất phương trình sau :
2
) 3 2 5;
) 5 1;
) 2;
ax
cx
ex
− + >−
−<
>
)10 2 2;
d) 3;
) 1 7 2.
bx
x
fx x
−<
<
+> −
Giải
Thay
2x = −
vào các bất phương trình ta thấy: a); c); d) thỏa còn b); e); f) không thỏa. Vậy
2−
là nghiệm của các bất phương trình a); c); d).
40.Giải các bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số:
) 1 3;
)0,2 0,6;
ax
cx
−<
<
) 2 1;
)4 2 5.
bx
dx
+>
+<
Giải
a)
13 4xx−< ⇔ <
. Vậy
{ }
/4S xx= <
.
b)
21 1xx+ > ⇔ >−
. Vậy
{ }
/1S xx= >−
.
c)
0,2 0,6 3xx< ⇔<
. Vậy
{ }
/3S xx= <
.
d)
1
42 5
2
xx+ <⇔<
. Vậy
1
/
2
S xx

= <


.
41. Giải các bất phương trình:
2
) 5;
4
4 57
);
35
x
a
xx
c
−
<
−−
>
23
)3 ;
5
2 34
).
43
x
b
xx
d
+
≤
+−
≥
−−
Giải
a)
2
5 2 20 18
4
x
xx
−
< ⇔ − < ⇔ >−
.
{ }
/ 18S xx= >−
.
b)
23
3 15 2 3 6
5
x
xx
+
≤ ⇔ ≤ +⇔≥
.
{ }
/6S xx= ≥
.
c)
4 57
20 25 21 3 2
35
xx
x xx
−−
> ⇔ − > − ⇔>
.
{ }
/2S xx= >
.
d)
( ) ( )
2 34
32 3 44
43
xx
xx
+−
≥ ⇔− + ≤− −
−−
7
6 9 16 4
10
x xx⇔− − ≤− + ⇔ ≥
.
7
/
10
S xx

= ≥


.
42. Giải các bất phương trình:
( )
2
2
)3 2 4;
) 3 3;
ax
cx x
−>
− <−
( )( ) ( )
2
)3 4 2;
) 3 3 2 3.
bx
dx x x
+<
− +<+ +
Giải
a)
11
32 4 2 1 . / .
22
x x x S xx

− > ⇔− > ⇔ <− = <−


b)
22
3 42 . / .
33
x x S xx

+ < ⇔ <− = <−


c)
( ) { }
2
22 2
3 3 6 9 3 2. / 2 .xxxxxxSxx− < −⇔ − +< −⇔ > = >
d)
( )( ) ( )
2
22
3 3 2 3 9 4 4 3 4.x x x x xx x− + < + +⇔ −< + ++⇔ >−
{ }
/ 4.S xx= >−
43.Tìm
x
sao cho:
a) Giá trị của biểu thức
52x−
là số dương;
b) Giá trị của biểu thức
nhỏ hơn giá trị của biểu thức
4 5;x −
c) Giá trị của biểu thức
21x +
không nhỏ hơn giá trị của biểu thức
3;x +
d) Giá trị của biểu thức
2
1x +
không lớn hơn giá trị của biểu thức
( )
2
2.x −
Giải
a)
5
52 0 .
2
xx− >⇔<
Nếu
5
2
x <
thì giá trị của biểu thức
52x−
là số dương.
b)
8
34 5 .
3
xxx+< −⇔ >
Nếu
8
3
x >
thì giá trị của biểu thức
3x +
nhỏ hơn giá trị của biểu thức
4 5.x −
c)
2 1 3 2.xx x+≥ +⇔ ≥
Nếu
x
không nhỏ hơn 2
( )
2x ≥
thì giá trị của biểu thức
21x +
không nhỏ hơn giá trị của
biểu thức
3.x +
d)
( )
2
2 22
3
1 2 1 44 .
4
x x x xx x+≤ − ⇔ +≤ − + ⇔ ≤
Nếu
x
không lớn hơn
3
4
3
4
x

≤


thì giá trị của biểu thức
2
1x +
không lớn hơn giá trị của
biểu thức
( )
2
2.x −
44. Đố. Trong một cuộc thi đố vui, Ban tổ chức quy định mỗi người dự thi phải trả lời 10 câu
hỏi ở vòng sơ tuyển. Mỗi câu hỏi này có sẵn 4 đáp án, nhưng trong đó chỉ có 1 đáp án đúng.
Người dự thi chọn đáp án đúng sẽ được 5 điểm, chọn đáp án sai sẽ bị trừ 1 điểm. Ở vòng sơ
tuyển, Ban tổ chức tặng cho mỗi người dự thi 10 điểm và quy định người nào có tổng số điểm
từ 40 trở lên mới được dự thi ở vòng tiếp theo. Hỏi người dự thi phải trả lời chính xác bao
nhiêu câu hỏi ở vòng sơ tuyển thì mới được dự thi tiếp ở vòng sau?
Giải
Để được dự thi tiếp ở vòng sau người dự thi phải trả lời được ít nhất 30 điểm. Vậy người dự
thi phải trả lời chính xác ít nhất 6 câu hỏi ở vòng sơ tuyển thì mới được dự thi tiếp ở vòng
sau.
45. Giải các phương trình:
) 3 8;
) 5 3;
axx
cx x
= +
−=
) 2 4 18;
) 2 2 10.
bxx
dx x
−=+
+= −
Giải
a) Với
0x ≥
:
3 83 8 4xx xx x=+⇔ =+⇔ =
(nhận)
Với
0x <
:
3 83 8 2x x xx x=+⇔− =+⇔ =−
(nhận)
Vậy
{ }
2S = − ;4
b) Với
0x ≥
:
2 4 18 2 4 18 9x x xx x−= +⇔ = +⇔=−
(loại)
Với
0x <
:
2 4 18 2 4 18 3x x xx x−= +⇔−=+⇔=−
(nhận)
Vậy
{ }
3S = −
c) Với
5x ≥
:
5
5 3 53
2
x xx xx− = ⇔−= ⇔ =−
(loại)
Với
5x <
:
5
5 3 53
4
x x x xx− = ⇔− + = ⇔ =
(nhận)
Vậy
5
4
S

=


d) Với
2x ≥−
:
2 2 10 2 2 10 12xxxxx+= −⇔+=−⇔=
(nhận)
Với
2x <
:
8
2 2 10 2 2 10
3
x x xx x+=−⇔−−= −⇔=
(loại)
Vậy
{ }
12S =
B. BÀI TẬP BỔ SUNG
1. Giải các bất phương trình sau:
a)
2
42ax x a+> +
b)
11
11
ax ax
aa
+−
>
−+
với
1a >
2. Giải bất phương trình:
21
1
2
x
x
+
≤
+
3. Giải các bất phương trình:
a)
( )
11
2
xx
x ax
aa
−+
+ < −−
b)
( )
11
1
ax
ax
aa
−
++ >
c)
( )
( )
2
132 5a a x a ax a++ − > + +
4. Định m để bất phương trình sau có nghiệm đúng với mọi x:
( )
22
43 0m m xmm− + +− <
5. Định m để hai bất phương trình sau có tập nghiệm trùng nhau:
( )
1 30m xm− − +>
và
( )
1 20mm+− +>
6. Xác định m để hai bất phương trình sau có đúng một nghiệm chung:
( )
24mx x− +≤
và
( )
12mx x− ≥−
7. Giải và biện luận bất phương trình:
11
1
xm
mx
+
−≤ ≤
+
8. Giải các bất phương trình:
a)
21 1xx−≥−
b)
2 5 74xx+>−
c)
23
1
1
x
x
−
≤
+
9. Định m để hệ bất phương trình sau có nghiệm duy nhất:
12
xm m
x mm
− ≤
−+ ≤
10. Chứng minh các bất đẳng thức:
a)
22
1
2
ab+≥
với
1ab+=
b)
222
1
3
abc++≥
với
1abc++=
c)
22 2
12
1
...
n
aa a
n
+ ++ ≥
với
12
... 1
n
aa a+ ++ =
11. Cho a, b, c thỏa mãn các điều kiện:
0,abc++>
0,ab bc ca++>
0.abc >
Chứng
minh rằng cả ba số a, b, c đều dương.
12. Cho a, b, c thỏa mãn
0 ,, 1abc<<
. Chứng minh rằng có ít nhất một trong các bất đẳng
thức sau là sai:
( ) ( ) ( )
1 11
1 11
4 44
ab bc ca−>; −>; − >
13. Cho ba số dương a, b, c có tích bằng 1 và
111
.abc
abc
++> + +
Chứng minh rằng:
a)
( )( )( )
1 1 10abc− − −>
b) Trong ba số a, b, c có một số lớn hơn 1, hai số còn lại nhỏ hơn 1.
14. Tìm số có hai chữ số sao cho tỉ số giữa số đó với tổng các chữ số của nó có giá trị nhỏ
nhất.
a) Nhỏ nhất.
b) Lớn nhất.

Preview text:

Chương IV
BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN
Bài 1: LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
Bài 2: LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
1. Với ba số a,b, c ta có:
+ Nếu a < b thì a + c < b + ; c
+ Nếu a > b thì a + c > b + ; c
+ Nếu a ≤ b thì a + c ≤ b + ; c
+ Nếu a ≥ b thì a + c ≥ b + ; c
+ Khi cộng cùng một số vào cả hai vế của một bất đẳng thức thì được bất đẳng thức mới
cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.
2. Với ba số a,b và c mà c > 0 , ta có:
+ Nếu a < b thì ac < bc , nếu a ≤ b thì ac ≤ ; bc
+ Nếu a > b thì ac > bc , nếu a ≥ b thì ac ≥ . bc
3. Với ba số a,b và c mà c < 0 , ta có:
+ Nếu a < b thì ac > bc , nếu a ≤ b thì ac ≥ ; bc
+ Nếu a > b thì ac < bc , nếu a ≥ b thì ac ≤ . bc
+ Khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức với cùng một số dương thì được bất đẳng thức mới
cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.
+ Khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức với cùng một số âm thì được bất đẳng thức mới
ngược chiều với bất đẳng thức đã cho. B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1: BIỂU THỊ THỨ TỰ CÁC SỐ. Phương pháp giải
+
a < b : Đọc là a nhỏ hơn b .
+
a ≤ b : Đọc là a nhỏ hơn hoặc bằng b .
+
Chú ý đến quy tắc cộng và nhân cả hai vế bất đẳng thức cho cùng một số.
Ví dụ 1. ( Bài 1, trang 37 SGK)
Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao? a) ( 2 − ) + 3 ≥ 2; b) 6 − ≤ 2.( 3 − ); c) 4 + ( 8 − ) <15 + ( 8 − ); d) 2 x +1 ≥ 1. Giải a) ( 2
− ) + 3 ≥ 2 sai vì 1≥ 2 là bất đẳng thức sai. b) 6 − ≤ 2.( 3 − ) đúng vì 6 − = 6. − c) 4 + ( 8 − ) <15 + ( 8
− ) đúng vì từ 4 <15 cộng vào hai vế bất đẳng thức cho 8. − d) 2 x +1 ≥ 1 đúng vì 2 x ≥ 0 đúng với . x
Ví dụ 2. ( Bài 4, trang 37 SGK)
Đố. Một biển báo giao thông với nền trắng, số 20 màu đen, viền
đỏ ( xem hình bên) cho biết vận tốc tối đa mà các phương tiện
giao thông được đi trên quãng đường có biển quy định là
20km / h . Nếu một ôtô đi trên đường đó có vận tốc là a(km / h)
thì a phải thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau:
a > 20; a < 20; a ≤ 20; a ≥ 20 ?
Tốc độ tối đa cho phép Đáp số a ≤ 20
Ví dụ 3. ( Bài 5, trang 39 SGK)
Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao? a) ( 6 − ).5 < ( 5 − ).5; b) ( 6 − ).( 3 − ) < ( 5 − ).( 3 − ); c) ( 2003 − ).( 2005 − ) ≤ ( 2005 − ).2004; d) 2 3 − x ≤ 0. Giải
a) Bất đẳng thức đúng, vì từ 6 − < 5 − và 5 > 0 nên ( 6 − ).5 < ( 5 − ).5
b) Bất đẳng thức sai, vì từ 6 − < 5 − và 3 − < 0 nên: ( 6 − ).( 3 − ) > ( 5 − ).( 3 − ).
c) Bất đẳng thức đã cho sai, vì vế trái là số dương còn vế phải âm.
d) Bất đẳng thức đúng vì 2 x ≥ 0 nên 2 3.
− x ≤ 0 với mọi .x
Ví dụ 4. ( Bài 7, trang 40 SGK)
Số a là số âm hay số dương nếu: 12a < 15 ; a 4a < 3 ; a − 3a > 5 − a ?
- Vì 12 < 15 nên từ 12a < 15a suy ra a > 0.
- Vì 4 > 3 nên từ 4a < 3a suy ra a < 0. - Vì 3 − > 5 − nên từ 3 − a > 5
− a suy ra a > 0.
Ví dụ 5. ( Bài 9, trang 40 SGK)
Cho tam giác ABC. Các khẳng định sau đúng hay sai:      a) 0
A + B + C > 180 ; b) 0
A + B < 180 ;     c) 0 B + C ≤ 180 ; d) 0 A + B ≥ 180 . Giải    a) 0
A + B + C > 180 là bất đẳng thức sai. b) , c) đúng, d) Sai.
Ví dụ 6. (Bài 10, trang 40 SGK) a) So sánh ( 2 − ).3 và 4, − 5
b) Từ kết quả câu a) hãy chứng minh các đẳng thức sau: ( 2 − ).30 < 45 − ; ( 2 − ).3+ 4,5 < 0 Giải a) Ta có ( 2 − ).3 = 6 − < 4, − 5 suy ra ( 2 − ).3 < 4, − 5 b) Theo a) ( 2 − ).3 < 4, − 5 và 10 > 5 nên: ( 2 − ).3.10 < 4 − ,5.10 ⇒ ( 2 − ).30 < 45 − Mặt khác: ( 2 − ).3 < 4, − 5 ⇒ ( 2 − ).3+ 4,5 < 4, − 5 + 4,5 ⇒ ( 2 − ).3+ 4,5 < 0.
Dạng 2. SO SÁNH HAI PHÂN SỐ Phương pháp giải.
Sử dụng quy tắc cộng và nhân cả hai vế bất đẳng thức cho cùng một số.
Ví dụ 7. (Bài 2, trang 37 SGK)
Giả sử a < b , hãy so sánh: a) a +1 và b +1
b) a − 2 và b − 2 Giải
a) Ta có a < b suy ra a +1 < b +1 .
b) Ta có a < b suy ra a − 2 < b − 2
Ví dụ 8. (Bài 3, trang 37 SGK)
So sánh a và b nếu:
a) a − 5 ≥ b − 5
b) 15 + a ≤ 15 + b Giải
a) Từ a − 5 ≥ b − 5 suy ra (a − 5) + 5 ≥ (b − 5) + 5 ⇒ a ≥ b .
b) Từ 15 + a ≤ 15 + b ⇒ (15 + a) + ( 15
− ) ≤ (15 + b) + ( 15
− ) ⇒ a ≤ b
Ví dụ 9. (Bài 6, trang 39 SGK)
Giả sử có a < b , hãy so sánh: 2a và 2b ; −a và b − . Giải
- Ta có a < b và 2 > 0 nên 2a < 2b .
- Ta có a < b và 1 − < 0 nên (− ) 1 .a > (− )
1 .b ⇒ −a > − . b
Ví dụ 10. (Bài 13, trang 40 SGK)
So sánh a và b nếu:
a) a + 5 < b + 5 b) 3 − a > 3 − b
c) 5a − 6 ≥ 5b − 6 d) 2 − a + 3 ≤ 2 − b + 3 Giải
a) a + 5 < b + 5 ⇒ (a + 5) + ( 5
− ) < (b + 5) + ( 5 − ) ⇒ a < . b 1  1   1  b) 3 − a > 3
− b và − < 0 nên( 3 − a). − <   ( 3 − b). − ⇒ a < b   . 3  3   3 
c) 5a − 6 ≥ 5b − 6 ⇒ (5a − 6) + 6 ≥ (5b − 6) + 6 ⇒ 5a ≥ 5b
⇒ ( a) 1 ≥ ( b) 1 5 . 5 . ⇒ a ≥ b 5 5 d) 2 − a + 3 ≤ 2 − b + 3 ⇒ ( 2 − a + 3) + ( 3 − ) ≤ ( 2 − b + 3) + ( 3 − )    
⇒ − a ≤ − b ⇒ (− a) 1 − ≥ (− b) 1 2 2 2 . 2 . −      2   2  ⇒ a ≥ . b
Ví dụ 11. (Bài 14, trang 40 SGK)
Cho a < b , hãy so sánh: 2a +1 với 2b +1; 2a +1 với 2b + 3 Giải
• a < b ⇒ 2a < 2b ⇒ 2a +1 < 2b +1.
• 2a +1 < 2b +1 < 2b + 3 ⇒ 2a +1 < 2b + 3.
Ví dụ 12. Cho a > b > 0 , hãy so sánh hai số: 1+ a 1+ b x = và y = 2 1+ a + a 2 1+ b + b Giải
Ta có x > 0, y > 0 và: 2 2 1 1+ a + a a 1 1 = = 1+ = 1+ = 1+ x 1+ a 1+ a 1+ a 1 1 + 2 2 a a a 1 1 = 1+ y 1 1 + 2 b b 1 1 1 1 1 1 1 1
Vì a > b > 0 nên < ⇒ + <
+ ⇒ > ⇒ x < y . 2 2 a b a a b b x y
Dạng 3. CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC Phương pháp giải.
Để chứng minh bất đẳng thức A ≥ B ta thường sử dụng các phương pháp sau:
1. Lập hiệu A − B và chứng minh hiệu đó không âm, tức là A − B ≥ 0 . Lưu ý: 2 2 2
C + D + ... + F ≥ 0, vì 2 2 2
C ≥ 0, D ≥ 0,..., F ≥ 0.
2. Phương pháp biến đổi tương đương: Ta biến đổi bất đẳng thức cần chứng minh tương
đương với bất đẳng thức đúng.
Ví dụ 13. (Bài 11, trang 40 SGK)
Cho a < b, chứng minh:
a) 3a +1 < 3b +1 b) 2 − a − 5 > 2 − b − 5 Giải
a) a < b ⇒ 3a < 3b ⇒ 3a +1 < 3b +1
b) a < b ⇒ 2 − a > 2 − b ⇒ 2 − a − 5 > 2 − b − 5
Ví dụ 14. (Bài 12, trang 40 SGK) Chứng minh: a) 4.( 2 − ) +14 < 4.(− ) 1 +14 b) ( 3 − ).2 + 5 < ( 3 − ).( 5 − ) + 5 Giải a) Ta có: 2 − < 1 − ⇒ 4.( 2 − ) < 4.(− ) 1 ⇒ 4.( 2 − ) +14 < 4.(− ) 1 +14 b) Ta có: 2 > 5 − ⇒ ( 3 − ).2 < ( 3 − ).( 5 − ) ⇒ ( 3 − ).2 + 5 < ( 3 − ).( 5 − ) + 5 1
Ví dụ 15. a) Cho a > 0 , Chứng minh rằng: a + ≥ 2 a 2 2 a + b
b) Cho a, b tùy ý, chứng minh rằng: ≥ ab 2 Giải 1 a) Lập hiệu : a + − 2. Ta có: a 1 a +1− 2a (a − )2 2 1 a + − 2 = = a a a (a − )2 1 1 Vì (a − )2 1
≥ 0 và a > 0 nên ≥ 0 . Do đó: 1 a +
− 2 ≥ 0 , suy ra a + ≥ 2 . a a a a + b
a + b − ab (a −b)2 2 2 2 2 2 2 2 a + b b) − ab = = ≥ 0 ⇒ ≥ ab . 2 2 2 2
Ví dụ 16. Với mọi x, y, z chứng minh rằng: a) 2 2 2
x + y + z ≥ xy + yz + zx b) 2 2 2
x + y + z ≥ 2xy − 2xz + 2 yz c) 2 2 2
x + y + z + 3 ≥ 2 ( x + y + z) Giải a) Ta có: 2 2 2
x + y + z − xy + yz + zx = 1 = ( 2 2
x − 2xy + y ) + ( 2 2
y − 2 yz + z ) + ( 2 2
z − 2zx + x ) 2  1
= (x − y)2 + ( y − z)2 + (z − x)2  ≥ 0 2   2 2 2
Vì ( x − y) ≥ 0,( y − z) ≥ 0,( z − x) ≥ 0 Do đó: 2 2 2
x + y + z ≥ xy + yz + zx . Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi x = y = z . b) Ta có: 2 2 2
x + y + z − (2xy − 2xz + 2 yz) =
= x + y + z − xy + xz − yz = (x − y + z)2 2 2 2 2 2 2 ≥ 0 Do đó 2 2 2
x + y + z ≥ 2xy − 2xz + 2 yz c) Ta có: 2 2 2
x + y + z + 3 − 2 ( x + y + z) = = ( 2
x − x + ) + ( 2
y − y + ) + ( 2 2 1 2 1 z − 2z + ) 1
= (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 1 1 2 2 2 Vì ( x − ) 1 ≥ 0,( y − ) 1 ≥ 0,(z − ) 1 ≥ 0 Do đó 2 2 2
x + y + z + 3 ≥ 2 ( x + y + z) . Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi x = y = z = 1.
Dạng 4. SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP LÀM TRỘI ĐỂ CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC Phương pháp giải.
Phương pháp này thường được sử dụng để chứng minh bất đẳng thức có một vế là tổng
hoặc tích hữu hạn. Áp dụng tính chất của thứ tự để biến đổi tổng hoặc tích hữu hạn về một
tổng hoặc tích khác mà việc tính toán đơn giản hơn.
Ví dụ 17. Cho n là số nguyên lớn hơn 1, chứng minh các bất đẳng thức sau: 1 1 1 1 1 a) + + + ...+ > n +1 n + 2 n + 3 2n 2 1 1 1 1 1 b) + + + ...+ < 2 − 2 2 2 2 1 2 3 n n Giải 1 1 a) Ta có: >
(vì n +1 < 2n ) n +1 2n Tương tự 1 1 1 1 1 1 : > ; > ; ...; > n + 2 2n n + 3 2n 2n −1 2n Do đó: 1 1 1 1 1 1 1 1 + +...; > + +...+ = . n = . n +1 n + 2 2n 2n 2n 2n 2n 2 1 1 1 1 Vậy : + +...; > . n +1 n + 2 2n 2
b) Với k = 2, 3,..., n ta có: 1 1 1 1 1 < ⇒ < − (1) 2 k (k − ) 2 1 .k k k − 1 k
Lần lượt cho k = 2, 3,..., n trong (1) rồi cộng lại ta được: 1 1 1 1  1   1 1   1 1  + + +...+ <1+ 1− + − +...+ −       2 2 2 2 1 2 3 n  2   2 3   n −1 n  1 1 1 1 1 Hay : + + + ...+ < 2 − . 2 2 2 2 1 2 3 n n
Dạng 5. ÁP DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC ĐỂ TÌM GIÁ TRỊ NHỎ NHẤT, GIÁ TRỊ LỚN NHẤT. Phương pháp giải.
• Giả sử f (x) ≤ k ( k là hằng số) và dấu bằng xảy ra khi x = a thì giá trị lớn nhất của
f ( x) là k khi x = a , kí hiệu maxf ( x) = k khi x = a .
• Giả sử f (x) ≥ k ( k là hằng số) và dấu bằng xảy ra khi x = a thì giá trị nhỏ nhất của
f ( x) là k khi x = a , kí hiệu minf ( x) = k khi x = a . •
Ví dụ 18. Tìm giá trị nhỏ nhất của các biểu thức: a) A = ( x − )
1 ( x + 2)( x + 3)( x + 6)
b) B = x −1 + x − 2 + x − 3 Giải
a) A = ( x − )( x + ) 
 ( x + )( x + ) =  ( 2 x + x − )( 2 1 6 2 3 5 6 x + 5x + 6) = (x + x)2 2 5 − 36 . Vì ( x + x)2 2 5
≥ 0 với mọi x nên A ≥ 36 − . Vậy min A = 3 − 6 khi 2 x + 5x = 0 hay
x = 0 hoặc x = 5 − .
b) Áp dụng tính chất giá trị tuyệt đối: a + b ≥ a + b và dấu bằng xảy ra khi ab ≥ 0 .
Ta có: x −1 + x − 3 = x −1 + 3 − x ≥ x −1+ 3 − x = 2
dấu bằng xảy ra khi ( x − )
1 (3 − x) ≥ 0 hay 1 ≤ x ≤ 3 . Mặt khác x − 2 ≥ 0 , dấu bằng xảy ra khi x = 2 .
Vậy B = x −1 + x − 3 + x − 2 ≥ 2 + 0 = 2 . Dấu bằng xảy ra khi x = 2 , do đó min B = 2 khi x = 2 .
Ví dụ 19. Tìm giá trị lớn nhất của các biểu thức: a) 6 6
C = x + y biết 2 2 x + y = 1 2x +1 b) D = 2 x + 2 Giải 3 3 a) Ta có: = ( 2 ) + ( 2 ) = ( 2 2 + )( 4 2 2 4 C x y x y
x − x y + y ) Vì 2 2
x + y = 1 nên C = x + y − x y = ( x + y )2 4 4 2 2 2 2 2 2 − 3x y 2 2 = 1− 3x y ≤ 1
Dấu bằng xảy ra khi x = 0 hay y = 0 .
Vậy maxC = 1 khi x = 0, y = 1
± hoặc y = 0, x = 1 ± .
x + 2 − x + 2x −1 (x − )2 2 2 1 b) Ta có: D = = 1−
≤ 1. Dấu bằng xảy ra khi x =1. 2 2 x + 2 x + 2
Vậy max D = 1 khi x = 1 . C. LUYỆN TẬP
1. (Dạng 1). Bất đẳng thức nào biểu thị đúng thứ tự các số ? Vì sao ? a) 7 − ≤ 6 − −1 b) 5( 3 − ) > 16 − c) 12 < ( 3 − ).5 d) 4 ( 2 − ) > ( 7 − )( 2 − ) 2. (Dạng 2).
a) So sánh a −1 và a ; 2 − b và 2 − b +1.
b) Cho a < b so sánh 2a và 2b +1; 3 − a và 3 − b −1. 3. (Dạng 2)
a) Cho a ≠ 0 , hãy so sánh 2 a và 0 ; 2 −a và 0 . b) So sánh 2 a +1 và 0 ; 2 −a − 3 và 0 .
4. (Dạng 2). Cho 0 < a < b , hãy so sánh: a) 2 a và ab ; 2 b và ab b) 2 a và 2 b ; 3 a và 3 b . 1 1
5. (Dạng 3). Cho a > b > 0 , chứng minh < . a b 6. (Dạng 3).
a) Cho a < b và c < d , chứng minh a + c < b + d .
b) a, b, c, d dương và a < ,
b c < d . Chứng minh ac < bd.
7. (Dạng 3). Chứng minh các bất đẳng thức: 2
a) ( x + y) ≤ ( 2 2 2 x + y ) b) 2 2 2
x + y + z + 3 ≥ 2 ( x + y + z) 2 2 2 2 x + y + z
x + y + z  c) ≥   . 3  3 
8. (Dạng 2). Cho a, b cùng dấu, hãy so sánh hai số (1+ a)(1+ b) và 1+ a + b .
9. (Dạng 4). Chứng minh các bất đẳng thức: 1 1 1 1 a) + +...+ < 1.3 3.5
(2n − )1.(2n + )1 2 1 1 1 1 5 b) + + +...+ < (với n >1) 2 2 2 2 1 2 3 n 3 1 1 3 99 1 c) < . ... < 15 2 4 100 10
10. (Dạng 5). Chứng minh rằng nếu hai số dương có tổng không đổi thì tích của chúng lớn
nhất khi hai số đó bằng nhau. 1
Áp dụng: Tìm giá trị lớn nhất của A = (1− x)(2 − x) với < x < 1 2
11. (Dạng 5). Chứng minh rằng : Nếu hai số dương có tích không đổi thì tổng của chúng nhỏ
nhất khi hai số đó bằng nhau.
Áp dụng: Tìm giá trị nhỏ nhất của: (x + )2 1 1 a) B = (với x > 0 ) b) C = x + (với x > 1 ) x x −1 4x + 3
12. (Dạng 5). Tìm giá trị nhỏ nhất và lớn nhất của D = . 2 x +1
BÀI 3. BẤT PHƯƠNG TRÌNH MỘT ẨN
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1. Nghiệm của bất phương trình:
x = a gọi là nghiệm của bất phương trình nếu ta thay x = a vào hai vế bất phương trình
thì được một bất đẳng thức đúng.
2. Tập nghiệm của bất phương trình:
Tập nghiệm của bất phương trình là tất cả các giá trị của biến x thỏa mãn bất phương trình.
3. Biểu diễn tập nghiệm:
• {x / x > } a :
• {x / x < } a : • {x / x ≥ } a : • {x / x ≤ } a : B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1.KIỂM TRA x = a CÓ LÀ NGHIỆM CỦA BẤT PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG Phương pháp giải
Bằng cách thay x = a vào hai vế của bất phương trình, nếu được một bất đẳng thức đúng
thì x = a là nghiệm của bất phương trình, còn nếu bất đẳng thức sai thì x = a không là
nghiệm của bất phương trình. Ví dụ 1. (Bài 15, trang 43 SGK)
Kiểm tra xem giá trị x = 3 là nghiệm của bất phương trình nào trong các bất phương trình sau: a) 2x+3 < 9 ;
b) − 4x > 2x + 5 ;
c) 5 − x > 3x −12. Giải
a) Thay x = 3 vào hai vế (vế trái : VT ; vế phải : VP) của bất phương trình ta có
VT = 2.3 + 3 = 9 ; VP = 9 .Vậy x = 3 không là nghiệm của bất phương trình.
b) Với x = 3 , ta có: VT = 4.3 − = 12
− ; VP = 2.3+ 5 =11.Vì 12 − < 11 nên x = 3
không là nghiệm của bất phương trình.
c) Với x = 3 , ta có: VT = 5 − 3 = 2 ; VP = 3.3 −12 = 3 − .Vì 2 > 3
− nên x = 3 là nghiệm của bất phương trình.
Dạng 2. BIỂU DIỄN TẬP NGHIỆM BẤT PHƯƠNG TRÌNH Phương pháp giải
• {x / x > } a :
• {x / x < } a : • {x / x ≥ } a : • {x / x ≤ } a : Ví dụ 2. (Bài 16 , trang 43 SGK)
Viết kí hiệu và biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình sau trên trục số: a) x < 4; b) x ≤ − 2; c) x > − 3; d ) x ≥ 1. Giải a) {x / x < } 4 : b) {x / x ≤ − } 2 : c) {x / x > − } 3 : d) {x / x ≥ } 1 : Ví dụ 3.
(Bài 17 , trang 43 SGK)
Hình vẽ sau biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình nào? Giải a) x ≤ 6 ; b) x > 2 ; c) x ≥ 5 ; d ) x < 1 − .
Dạng 3. LẬP BẤT PHƯƠNG TRÌNH Phương pháp giải
Dựa vào các dự kiện đã cho trong bài toán để chọn ẩn số x rồi dựa vào mối quan hệ giữa
giả thiết của bài toán với kết luận cần tìm để lập bất phương trình tìm x . Ví dụ 4. (Bài 18 trang 43 SGK)
Hãy lập bất phương trình cho bài toán sau :
Quãng đường từ A đến B dài 50km . Một ôtô đi từ A đến B , khởi hành lúc 7
giờ. Hỏi ôtô phải đi vận tốc là bao nhiêu km / h để đến B trước 9 giờ? Giải
Gọi x (km / h) là vận tốc của ôtô ( x > 0) . 50
Thời gian ôtô từ A đến B là (h). x
Vì phải đến B trước 9 giờ nên thời gian ô tô đi từ A đến B phải nhỏ hơn 2 giờ. Ta có
bất phương trình 50 < 2 x
Dạng 4. CHỨNG MINH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CÓ NGHIỆM VỚI MỌI GIÁ TRỊ
CỦA ẨN SỐ
x Phương pháp giải
Biến đổi bất phương trình về dạng  f  ( x) 2  + k > 0  ( với k > 0 ) Ví dụ 5.
Chứng minh các bất phương trình sau có nghiệm với mọi x : 2
a) x − 4x + 5 > 0 ; 2
b) − x + 2x − 2 < 0 Giải a) Ta có :
− x + = ( − x + ) + = (x − )2 2 2 x 4 5 x 4 4 1 2 +1.Vì (x − )2 2 ≥ 0 với mọi giá trị
x nên ( x − )2 2
+1 > 0 với mọi x . Vậy 2
x − 4x + 5 > 0 có nghiệm với mọi giá trị của x . b) Ta có : −
+ x − = −( − x + ) − = −(x − )2 2 2 b) x 2 2 x 2 1 1
1 −1 . Vì − ( x − )2 1 ≤ 0 với
mọi giá trị x nên − ( x − )2 1
−1 < 0 với mọi x . Vậy 2
−x + 2x − 2 < 0 có nghiệm với mọi giá trị của x . C. LUYỆN TẬP 1.
(Dạng 1) . Thử xem x = 1
− có là nghiệm của bất phương trình sau không?
a) 3x − 7 > 2x +1 ;
b) − 3x −1 > x +1 ;
c) 1− 3x < 2 − 5x ;
d ) 5( x − 2) > 3x −1. 2.
(Dạng 2). Biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình của bất phương trình sau trên trục số. a) x > 7 ; b) x ≥ 2 − ; c) x < 0 ; d ) x ≤ 3 − ; 3.
(Dạng 1). Cho tập hợp A = {x ∈  / 10 − ≤ x ≤ }
10 . Tìm là x ∈ A nghiệm của bất phương trình. a) x < 4 ; b) x > 7 ; c) x ≤ 2 ; d) x ≥ 9 . 4.
(Dạng 3). Viết bất phương trình và chỉ ra hai nghiệm của nó từ các mệnh đề.
a) Tổng hai lần số nào đó và số 3 thì lớn hơn 18 .
b) Hiệu của 5 và 3 lần số nào đó nhỏ hơn hoặc bằng 10 . 5.
(Dạng 4). Chứng minh các bất phương trình sau có nghiệm với mọi x : 2
a) x + x +1 > 0 ; 2
b) − x + 3x − 3 < 0 . 6.
(Dạng 4). Chứng minh các bất phương trình sau vô nghiệm : a) ( x − )
1 ( x − 5) +10 < 0 ; 2
b) x + 2x < 2x .
BÀI 4. BẤT PHƯƠNG TRÌNH MỘT ẨN
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1. Bất phương trình tương đương :
Hai bất phương trình có cùng tập nghiệm là hai bất phương trình tương đương.
2. Quy tắc chuyển vế:
Khi chuyển hột hạng tử này sang vế kia của bất phương trình ta phải đổi dấu hạng tử đó.
3. Quy tắc nhân:
Khi nhân hai vế của bất phương trình với cùng một số khác số 0 , ta phải:
• Giữ nguyên chiều bất phương trình nếu số đó dương.
• Đổi chiểu bất phương trình nếu số đó âm. B. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1.KIỂM TRA x = a CÓ LÀ NGHIỆM CỦA BẤT PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG Phương pháp giải
Thay x = a vào hai vế của bất phương trình:
• Nếu được bất đẳng thức đúng thì x = a là nghiệm.
• Nếu không được bất đẳng thức đúng thì x = a không là nghiệm. Ví dụ 1. (Bài 27 , trang 48 SGK)
Kiếm tra xem giá trị x = 2
− có là nghiệm của bất phương trình sau không? 2 3 4 2 3 4
a) x + 2x − 3x + 4x − 5 < 2x − 3x + 4x − 6 ; b) ( 0 − , ) 001 x > 0, 003. Giải 2 3 4 a) với x = 2 − : VT = 2 − + 2( 2 − ) − 3( 2 − ) + 4( 2 − ) − 5 = 89 ; 2 3 4 VP = 2 ( 2 − ) − 3( 2 − ) + 4( 2 − ) − 6 = 90.
Vì 89 < 90 nên x = 2
− là nghiệm của bât phương trình. b) Với x = 2 − : VT = ( 0 − , ) 001 ( 2 − ) = 0,002 .
Vì 0, 002 < 0, 003 nên x = 2
− không là nghiệm của bât phương trình.
Chú ý. Ta có thể tìm tập nghiệm của mỗi bất phương trình rồi xem x = 2 − có thuộc tập nghiệm hay không? Chẳng hạn : ( 0 − , )
001 x > 0, 003 ⇔ x < 0, 003 : ( 0 − , ) 001 ⇔ x < 3. −
Tập nghiệm của bất phương trình là S = {x / x < − } 3 . Vì x = 2
− ∉ S nên x = 2
− không là nghiệm của bất phương trình. Ví dụ 2. (Bài 28 , trang 48 SGK) Cho bất phương trình 2 x > 0 .
a) Chứng tỏ x = 2, x = 3
− là nghiệm của bất phương trình đã cho.
b) Có phải mọi giá trị của ẩn x đều là nghiệm của bất phương trình đã cho hay không? Giải
a) Với x = 2 vế trái bằng 2 2 = 4 > 0. Với x = 3 − vế trái bằng (− )2 3 = 9 > 0 .
Vậy x = 2.x = 3
− là nghiệm của bất phương trình 2 x > 0.
b) Với x = 0 ta có vế trái bằng 2
0 = 0 nên x = 0 không là nghiệm của bất phương trình 2 x > 0.
Dạng 2. GIẢI BẤT PHƯƠNG TRÌNH Phương pháp giải
• Áp dụng quy tắc chuyển về và quy tắc nhân
• Viết tập nghiệm của bât phương trình Ví dụ 3. (Bài 19 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình sau ( theo quy tắc chuyển vế): a) x− 5 > 3; b) x− 2 x < 2 − x+ 4 ; c) − 3x > 4 − x + 2 ;
d ) 8x + 2 < 7x −1. Giải
a) x− 5 > 3 ⇔ x > 5 + 3 ⇔ x > 8 .Vậy S = {x / x > } 8 . b) x− 2 x < 2
− x+ 4 ⇔ x − 2x + 2x < 4 ⇔ x < 4 . Vậy b) − 4x <12 S = {x / x < } 4 . c) − 3x > 4 − x + 2 ⇔ 3
− x + 4x > 2 ⇔ x > 2 . Vậy S = {x / x > } 2 . Ví dụ 4. (Bài 20 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình sau ( theo quy tắc nhân):
a) 0, 3x > 0, 6 ;
b) − 4x < 12 ;
c) − x > 4 ; d ) 1, 5x > 9 − . Giải
a) 0,3x > 0,6 ⇔ x > 0,6 : 0,3 ⇔ x > 2 . Vậy S = {x / x > } 2 .
b) − 4x < 12 ⇔ x > 12 : ( 4 − ) ⇔ x > 3
− Vậy S = {x / x > − } 3 .
c) − x > 4 ⇔ x < 4
− . Vậy S = {x / x < − } 4 .
d) 1,5x > − 9 ⇔ x > 9 − : 1,6 ⇔ x > 6.
− Vậy S = {x / x > − } 6 . Ví dụ 5. (Bài 24 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình:
a) 2x −1 > 5 ;
b) 3x − 2 < 4 ;
c)2 − 5x ≤ 17 ;
d ) 3 − 4x ≥ 19 . Giải
a) 2x −1 > 5 ⇔ 2x > 6 ⇔ x > 3 . S = {x / x > } 3 .
b) 3x − 2 < 4 ⇔ 3x < 6 ⇔ x < 2 . S = {x / x < } 2 .
c)2 − 5x ≤ 17 ⇔ 5
− x ≤15 ⇔ x ≥ 3
− . S = {x / x ≥ − } 3 .
d ) 3 − 4x ≥ 19 ⇔ 4
− x ≥16 ⇔ x ≤ 4
− . S = {x / x ≤ − } 4 . Ví dụ 16. (Bài 25 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình: 2 5 a) x > 6 − ; b) − x < 20 ; 3 6 1 1 c) 3 − x > 2 ; d ) 5 − x > 2 . 4 3 Giải 2 2 a) x > 6 − ⇔ x > 6 − : ⇔ x > 9
− . S = {x / x > − } 9 . 3 3 5  5  b) −
x < 20 ⇔ x > 20 : − ⇔ x > 24 −  
. S = {x / x > − } 24 . 6  6  1 1 c) 3 − x > 2 ⇔ − x > 1
− ⇔ x < 4 . S = {x / x < } 4 . 4 4 1 1 d ) 5 − x > 2 ⇔ − x > 3
− ⇔ x < 9. S = {x / x < } 9 . 3 3 Ví dụ 7 (Bài 29 , trang 48 SGK) Tìm x sao cho:
a) Giá trị của biểu thức 2x − 5 không âm.
b) Giá trị của biểu thức 3
− x không lớn hơn giá trị của biểu thức 7 − x + 5 Giải 5
a) 2x − 5 ≥ 0 ⇔ 2x ≥ 5 ⇔ x ≥ 2 5 b) 3 − x ≤ 7 − x + 5 ⇔ 3
− x + 7x ≤ 5 ⇔ 4x ≤ 5 ⇔ x ≤ . 4 Ví dụ 8. (Bài 32 , trang 48 SGK)
Giải các bất phương trình : a) 8x + 3( x + )
1 > 5x − (2x − 6) b) 2x (6x − )
1 > (3x − 2)(4x + 3) Giải a) 8x + 3( x + )
1 > 5x − (2x − 6) ⇔ 8x + 3x + 3 > 5x − 2x + 6 3
⇔ 8x > 3 ⇔ x > . 8  3
Vậy S = x / x >   8  b)
x ( x − ) > ( x − )( x + ) 2 2 2 6 1 3 2 4
3 ⇔ 12x − 2x > 12x + 9x − 8x − 6 ⇔ 3 − x > 6 − ⇔ x < 2
Vậy S = {x / x < } 2 . Dạng 3.
BIỂU DIỄN TẬP NGHIỆM TRÊN TRỤC SỐ Phương pháp giải • : • : • : • : Ví dụ 9.
(Bài 22, trang 47 SGK )
Giải bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số a) 1, 2x < 6 − ;
b) 3x + 4 > 2x + 3 Giải a) 1, 2x < 6 − ⇔ x < ( 6 − ) :1,2 ⇔ x < 5 − . -5 0 x )
S = {x / x < − } 5 :
b) 3x + 4 > 2x + 3 ⇔ 3x − 2x > 4 − + 3 ⇔ x > 1 − . -1 0 x
S = {x / x > − } 1 : ( Ví dụ 10. (Bài 23 , trang 47 SGK)
Giải các bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số : a) 2x − 3 > 0 ; b) 2x + 4 < 0 c) 4 − 3x ≤ 0 ; d) 5 − 2x ≥ 0 . Giải 3  3 
a) 2x − 3 > 0 ⇔ 2x > 3 ⇔ x >
. Vậy S = x / x >  2  2  0 2 x ( 3 2 4  4 
b) 3x + 4 < 0 ⇔ 3x < 4
− ⇔ x < − .Vậy S = x / x < −  . 3  3  -1 0 x ) 4 - 3 4  4  c) 4 − 3x ≤ 0 ⇔ 3 − x ≤ 4
− ⇔ x ≥ . S = x / x ≥  . 3  3  x 0 1 [ 4 3 5  5  d) 5 − 2x ≥ 0 ⇔ 2 − x ≥ 5
− ⇔ x ≤ . S = x / x ≤  . 2  2  0 1 2 x ] 5 2 Ví dụ 11. (Bài 26, trang 47 SGK)
Hình vẽ sau biểu diễn tập nghiệm của bất phương trình nào ?
( Kể ba bất phương trình có cùng tập nghiệm ). 12 x 0 ] a) 8 x 0 [ b) Giải a) {x / x ≤ }
12 là tập nghiệm của ba bất phương trình sau :
2x ≤ 24 ; x +1 ≤ 13 ; − x +1 ≥ 11 − . b) {x / x ≥ }
8 là tập nghiệm của ba bất phương trình sau :
2x ≥ 16 ; x + 2 ≥ 10 ; − x ≤ 8 − ;
Ví dụ 12. (Bài 31, trang 48 SGK )
Giải các bất phương trình sau và biểu diễn tập nghiệm trên trục số : 15 − 6x 8 −11x a) > 5 ; b) < 13 3 4 1 x − 4 2 − x 3 − 2x c) (x − )1 < d) < . 4 6 3 5 Giải 15 − 6x a)
> 5 ⇔ 15 − 6x > 15 ⇔ 6
− x > 0 ⇔ x < 0 3 0 ) x
S = {x / x < } 0 : 8 −11x b)
<13 ⇔ 8 −11x < 52 ⇔ 11
− x < 44 ⇔ x > 4 − . 4 -4 x 0 (
S = {x / x > − } 4 : 1 x − 4 c) (x − )1 < ⇔ 3(x − )
1 < 2 ( x − 4) ⇔ 3x − 3 < 2x − 8 ⇔ x < 5 − . 4 6 -5 x 0 )
S = {x / x < − } 5 : 2 − x 3 − 2x d) <
⇔ 5(2 − x) < 3(3− 2x) ⇔ 10 − 5x < 9 − 6x ⇔ x < 1 − . 3 5 -1 x 0 )
S = {x / x < − } 1 : Dạng 4.
BẤT PHƯƠNG TRÌNH TƯƠNG ĐƯƠNG Phương pháp giải
• Hai bất phương trình gọi là tương đương nếu chúng có cùng tập nghiệm
•Các quy tắc chuyển vế và quy tắc nhân biến đổi bất phương trình mới tương
đương với bất phương trình ban đầu . Ví dụ 13. (Bài 21, trang 47 SGK )
Giải thích sự tương đương :
a) x − 3 > 1 ⇔ x + 3 > 7 ;
b) −x < 2 ⇔ 3x > 6 − . Giải
a)Cách 1. Ta có : x − 3 > 1 ⇔ x > 4; x + 3 > 7 ⇔ x > 4 .
Vậy x − 3 > 1 ⇔ x + 3 > 7 vì hai bất phương trình có cùng tập nghiệm {x / x > } 4 .
Cách 2.Cộng hai vế của x − 3 > 1 cho 6 ta được x + 3 > 7 . b) −x < 2 ⇔ ( 3 − ).(−x) > ( 3 − ).2 ⇔ 3x > 6 −
Hai bất phương trình có cùng tập nghiệm {x / x > − } 2 . Ví dụ 14. (Bài 34 , trang 49 SGK )
Đo. Tìm sai lầm trong các ‘’ lời giải ‘’ sau :
a) Giải bất phương trình 2 − x > 23 .Ta có : 2
− x > 23 ⇔ x > 23+ 2 ⇔ x > 25 .
Vậy nghiệm của bất phương trình là x > 25 .
b)Giải bất phương trình 3 − x >12 .Ta có : 7 3  7   3   7  − x >12 ⇔ − . − x > − .12 ⇔ x > 28 −       . 7  3   7   3 
Vậy nghiệm của bất phương trình là x > 28 − . Giải
a)Sai lầm trong lời giải ở biến đổi : 2
− x > 23 ⇔ x > 23+ 2 . Biến đổi đúng là : 23 2
− x > 23 ⇔ x < − . 2 7
b)Sai lầm trong lời giải là nhân cho số âm −
hai vế bất phương trình mà không đổi chiều 3
bất đẳng thức . Biến đổi đúng là : 3  7  3   7  − x >12 ⇔ − − x < − .12      7  3  7   3  Dạng 5. BẤT PHƯƠNG TRÌNH Phương pháp giải
• Gọi x là ẩn cần tìm , tìm điều kiện cho x.
• Lập bất phương trình theo yêu cầu của đề bài.
• Giải bất phương trình để tìm x. Ví dụ 15. ( Bài 30 , trang 48 SGK )
Một người có số tiền không quá 70000 đồng gồm 15 tờ giấy bạc với hai loại mệnh giá
: loại 2000 đồng và loại 5000 đồng . Hỏi người đó có bao nhiêu tờ giấy bạc loại 5000 đồng. Giải
Gọi x là số tờ giấy bạc loại 5000 đồng ( x nguyên dương ).
Số tờ giấy bạc loại 2000 đồng là : 15 – x
Số tiền người đó có : 5000x + 2000(15 − x) . Theo đề bài ta có : 40
5000x + 2000(15 − x) ≤ 70000 ⇔ 3000x ≤ 40000 ⇔ x ≤ . 3
Vì x nguyên nên x ≤ 13 .
Vậy số tờ giấy bạc loại 5000 không vượt quá 13. Ví dụ 16. (Bài 33, trang 48 SGK )
Đố. Trong một kì thi , bạn Chiến phải thi bốn môn Văn , Toán, Tiếng Anh và Hóa.
Chiến đã thi ba môn và được kết quả như bảng sau : Môn Văn Tiếng Anh Hóa Điểm 8 7 10
Kì thi quy định muốn đạt loại giỏi phải có điểm trung bình các môn thi là 8 trở lên và không
có môn nào bị điểm dưới 6 . Biết môn Văn và Toán được tính hệ số 2. Hãy cho biết , để đạt
loại giỏi bạn Chiến phải có điểm thi môn Toán ít nhất là bao nhiêu ? Giải
Gọi x là điểm thi môn Toán của Chiến ( x ≥ 6 ).
Điểm trung bình các môn thi của Chiến là : ( + x + + + ) 2x 33 2. 2.8 7 10 : 6 = 6
Theo đề bài ta có bất phương trình :
2x + 33 ≥ 8 ⇔ 2x +33 ≥ 48 ⇔ 2x ≥15 ⇔ x ≥ 7,5 . 6
Vậy để đạt loại giỏi bạn Chiến phải có điểm thi môn Toán ít nhất là 7,5 điểm. C. LUYỆN TẬP 1.
(Dạng 3) , Giải các bất phương trình sau và biểu diễn tập nghiệm trên trục số : a) 3x − 7 ≤ 0 ; b) 5x +18 > 0 ; c) 9 − 2x < 0 ; d) 11 − − 3x ≥ 0 ; 2.
(Dạng 2) Giải các bất phương trình sau :
a) 2x − 3a ≥ 0 ;
b) a +1− 5x ≥ 0; c) (a − )
1 x + 2a +1 < 0 với a > 1 ; 1 d) (2a + )
1 x −1− a ≥ 0 với a < − . 2 3.
(Dạng 2).Với a là số cho trước , giải các bất phương trình sau : a) ( 2 a + )
1 x + a −1 < 0 ; b) ( 2
a − 2a + 2) x ≥ 2a + 3 ; c) ( 2
2a − a − 2) x + 7 ≤ 0 ; 4. (Dạng 2)
a) Tìm các nghiệm nguyên dương của bất phương trình : 17 − 3x ≥ 0 ;
b)Tìm các nghiệm nguyên âm của bất phương trình : 4x +13 > 0 ;
c) Tìm các nghiệm tự nhiên của bất phương trình : 4x −19 ≤ 0 . 5.
Định m để bất phương trình : ( 2 m − m + ) 2 4
3 x + m − m < 0 có nghiệm đúng với mọi x.
5. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
• Áp dụng định nghĩa giá trị tuyệt đối để rút gọn :
• Giải phương trình không có dấu giá trị tuyệt đối.
•Chọn nghiệm thích hợp trong trường hợp đang xét. •Tính chất : B. CÁC DẠNG TOÁN Dạng 1.
PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI Phương pháp giải
1.Phương trình dạng : (*). a) (*) trở thành : (2).
Giải (2) và chọn nghiệm thỏa (1) ta được nghiệm của (*). b) (3) : (*) trở thành : (4)
Giải (4) và chọn nghiệm thỏa (3) ta được nghiệm của (*) .
c) Kết luận : Nghiệm của (*) là tất cả các nghiệm vừa tìm được trong các trường hợp trên .
2.Phương trình dạng : (**) (**)
3.Phương trình chứa nhiều dấu giá trị tuyệt đối : Ta xét dấu trong từng khoảng để
khử dấu giá trị tuyệt đối . Ví dụ 1. (Bài 35, trang 51 SGK )
Bỏ dấu giá trị tuyệt đối và rút gọn các biểu thức :
a) A = 3x + 2 + 5x trong hai trường hợp : x ≥ 0 và x < 0 ; b) B = 4
− x − 2x +12 trong hai trường hợp : x ≤ 0 và x > 0 ;
c) C = x − 4 − 2x +12 khi x > 5 ;
d) D = 3x + 2 + x + 5 . Giải
a) Với x ≥ 0 ta có A = 3x + 2 + 5x = 8x + 2 .
Với x < 0 ta có A = 3x + 2 − 5x = 2 − x + 2 .
b) Với x ≤ 0 ta có B = 4
− x − 2x +12 = 6 − x +12
Với x > 0 ta có B = 4x − 2x +12 = 2x +12
c) Với x > 5 ta có C = x − 4 − 2x +12 = −x + 8 . d) Với x ≥ 5
− ta có D = 3x + 2 + x + 5 = 4x + 7 . Với x < 5
− ta có D = 3x + 2 − x − 5 = 2x − 3.
Ví dụ 2.(Bài 36, trang 51 SGK) Giải các phương trình:
a) 2x = x − 6; b) 3 − x = x −8;
c) 4x = 2x +12; d ) 5 − x −16 = 3 . x Giải
a) Với x ≥ 0 ta có 2x = x − 6 ⇔ 2x = x − 6 ⇔ x = 6 − (loại).
Với x < 0 ta có 2x = x − 6 ⇔ 2
− x = x − 6 ⇔ x = 2 (loại). Vậy S = ∅ . b) Với x ≥ 0 ta có 3
− x = x −8 ⇔ 3x = x −8 ⇔ x = 4 − (loại). Với x < 0 ta có 3
− x = x − 6 ⇔ 3
− x = x −8 ⇔ x = 2 (loại). Vậy S = ∅ .
c) Với x ≥ 0 ta có 4x = 2x +12 ⇔ 4x = 2x +12 ⇔ x = 6 (loại).
Với x < 0 ta có 4x = 2x +12 ⇔ 4
− x = 2x +12 ⇔ x = 2 − (loại). Vậy S = { 2; − } 6 . d) S = {8;− } 2 .
Ví dụ 3. (Bài 37, trang 51 SGK) Giải các phương trình:
a) x − 7 = 2x + 3;
b) x + 4 = 2x − 5;
c) x + 3 = 3x −1;
d ) x − 4 + 3x = 5. Giải
a) Với x ≥ 7 ta có x − 7 = 2x + 3 ⇔ x − 7 = 2x + 3 ⇔ x = 1 − 0 (loại). 4
Với x < 7 ta có x − 7 = 2x + 3 ⇔ −x + 7 = 2x + 3 ⇔ x = (nhận). 3 4  Vậy S =   . 3  b) Với x ≥ 4
− ta có x + 4 = 2x − 5 ⇔ x + 4 = 2x − 5 ⇔ x = 9 (nhận). 1 Với x < 4
− ta có x + 4 = 2x − 5 ⇔ −x − 4 = 2x − 5 ⇔ x = (loại). 3 Vậy S = { } 9 . c) Với x ≥ 3
− ta có x + 3 = 3x −1 ⇔ x + 3 = 3x −1 ⇔ x = 2 (nhận). 1 − Với x < 3
− ta có x + 3 = 3x −1 ⇔ −x − 3 = 3x −1 ⇔ x = (loại). 2 Vậy S = { } 2 . 9
d) Với x ≥ 4 ta có x − 4 + 3x = 5 ⇔ x − 4 + 3x = 5 ⇔ x = (loại). 4 1
Với x < 4 ta có x − 4 + 3x = 5 ⇔ −x + 4 + 3x = 5 ⇔ x = (nhận). 2 1  Vậy S =   . 2 
Ví dụ 4. Giải các phương trình:
a) x +1 −1 = 5;
b) x −1 + 2 − x = 3;
c) 2 − x = 2x − 3 . Giải a)
x +1 −1 = 5 ⇔ x +1 −1 = 5 ± .  + =  = • x 1 6 x 5
x +1 −1 = 5 ⇔ x +1 = 6 ⇔ ⇔   x +1 = 6 − x = 7. − • x +1 −1 = 5 − ⇔ x +1 = 4.
− Vô nghiệm (vì x +1 ≥ 0).
Vậy tập nghiệm của phương trình: S = { 7; − } 5 .
b) x +1 + 2 − x = 3 (1) x 1 2 x −1 1− x x −1 x −1 2 − x 2 − x 2 − x x − 2 x +1 + 2 − x 3 − 2x 1 2x − 3 1 1
i) x < 1: (1) trở thành: 3 − 2x = 3 ⇔ 2x = 0 ⇔ x = 0 (nhận);
ii) 1 ≤ x ≤ 2 : (1) trở thành: 1 = 3!!: Phương trình vô nghiệm;
iii) x > 2 : (1) trở thành: 2x − 3 = 3 ⇔ 2x = 6 ⇔ x = 3 (nhận);
Vậy tập nghiệm của phương trình: S = {0; } 3 .
c) Cách 1. Áp dụng a = b ⇔ a = ±b , ta có:  5
2 − x = 2x − 3 x = 2 x 2x 3  − = − ⇔ ⇔  3 2
 − x = 3 − 2xx =1  5 Vậy S = 1  ;  .  3
Cách 2. Áp dụng 2 2
a = b ⇔ a = b , ta có :
− x = x − ⇔ ( − x)2 = ( x − )2 ⇔ ( − x)2 − ( x − )2 2 2 3 2 2 3 2 2 3 = 0  5 (  − = = x)( x ) 5 3x 0 x 5 3 1 0  ⇔ − − = ⇔ ⇔  3 x  −1 = 0 x =1  5 Vậy S = 1  ;  .  3
Dạng 2. BẤT PHƯƠNG TRÌNH CHỨA DẤU GIÁ TRỊ TUYỆT ĐỐI Phương pháp giải
Áp dụng một số tính chất: 1.
A ≤ B ⇔ −B ≤ A ≤ ; B
A ≥ B ⇔ A ≥ B hoặc A ≤ − . B 2. 2 2
A ≥ B ⇔ A − B ≥ 0 ⇔ ( A − B)( A + B) ≥ 0. 3.
Nếu bất phương trình có nhiều dấu giá trị tuyệt đối thì có thể xét dấu để bỏ dấu giá trị tuyệt đối.
Ví dụ 5. Giải bất phương trình: x +1
a) 2x −1 < x +1; b) x − 2 > ; 2
c) x −1 + x − 2 > x + 3. Giải
a) Cách 1. (Dùng định nghĩa) 1 i) Nếu x ≥
thì 2x −1 ≥ 0 và 2x −1 = 2x −1. Khi đó: 2
2x −1 < x +1 ⇔ 2x −1 < x +1 ⇔ x < 2. 1 Vậy: ≤ x ≤ 2. (1) 2 1 ii) Nếu x <
thì 2x −1 < 0 và 2x −1 = 1− 2x . Khi đó: 2
2x −1 < x +1 ⇔ 1− 2x < x +1 ⇔ 3x > 0 ⇔ x > 0 . 1 Vậy: 0 < x < . (2) 2
Kết hợp (1) và (2) ta được nghiệm: 0 < x < 2 .
Cách 2. (Dùng tính chất)
Ta có: 2x −1 < x +1 ⇔ −x −1 < 2x −1 < x +1
−x −1 < 2x −1 0 < 3x ⇔  ⇔  ⇔ 0 < x < 2.
2x −1 < x +1 x < 2
b) Cách 1. (Dùng định nghĩa).
i) Nếu x ≥ 2 thì x − 2 ≥ 0 và x − 2 = x − 2 . Khi đó: x +1 x +1 x − 2 > ⇔ x − 2 >
⇔ 2x − 4 > x +1 ⇔ x > 5 (nhận). 2 2 x +1
ii) Nếu x < 2 thì 2 − x >
⇔ 4 − 2x > x +1 ⇔ x < 1(nhận). 2
Vậy nghiệm của bất phương trình: x < 1hoặc x > 5 .
Cách 2. (Dùng tính chất).  x +1 x − 2 > x +1 
2x − 4 > x +1 x > 5 2 Ta có: x − 2 > ⇔  ⇔ ⇔   2 x +1 
2x − 4 < −x −1 x < 1. x − 2 < −  2
c) x −1 + x − 2 > x + 3.( 1)
i) x < 1: (1) trở thành: 3 − 2x > x + 3 ⇔ 3x < 0 ⇔ x < 0 (nhận);
ii) 1 ≤ x ≤ 2 : (1) trở thành: 1 > x + 3 ⇔ x < 2 − (loại);
iii) x > 2 : (1) trở thành: 2x − 3 > x + 3 ⇔ x > 6 (nhận).
Vậy nghiệm của bất phương trình: x < 0 hoặc x > 6 . ÔN TẬP CHƯƠNG IV
A. BÀI TẬP ÔN TRONG SGK
38.Cho m > n . Chứng minh :
a)m + 2 > n + 2; b) − 2m < 2 − ; n
c)2m − 5 > 2n − 5;
d )4 − 3m < 4 − 3 . n Giải
a) Áp dụng tính chất: Nếu a > b thì a + c > b + c , ta có:
m > n ⇒ m + 2 > n + 2 .
b) m > n ⇒ ( 2 − )m < ( 2 − )n ⇒ 2 − m < 2 − n .
c) m > n ⇒ 2m > 2n ⇒ 2m − 5 > 2n − 5 .
d) m > n ⇒ 3 − m < 3
− n ⇒ 4 − 3m < 4 − 3n . 39. Kiểm tra xem 2
− là nghiệm của bất phương trình nào trong các bất phương trình sau :
a) − 3x + 2 > 5; −
b)10 − 2x < 2; 2
c)x − 5 < 1; d) x < 3; e) x > 2;
f )x +1 > 7 − 2 . x Giải Thay x = 2
− vào các bất phương trình ta thấy: a); c); d) thỏa còn b); e); f) không thỏa. Vậy 2
− là nghiệm của các bất phương trình a); c); d).
40.Giải các bất phương trình và biểu diễn tập nghiệm trên trục số: a)x −1 < 3; b)x + 2 > 1;
c)0, 2x < 0, 6;
d )4 + 2x < 5. Giải
a) x −1 < 3 ⇔ x < 4 . Vậy S = {x / x < } 4 .
b) x + 2 > 1 ⇔ x > 1
− . Vậy S = {x / x > − } 1 .
c) 0, 2x < 0, 6 ⇔ x < 3 . Vậy S = {x / x < } 3 . 1  1 
d) 4 + 2x < 5 ⇔ x <
. Vậy S = x / x <  . 2  2  41.
Giải các bất phương trình: 2 − x 2x + 3 a) < 5; b)3 ≤ ; 4 5 4x − 5 7 − x 2x + 3 4 − x c) > ; d ) ≥ . 3 5 4 − 3 − Giải 2 − x a)
< 5 ⇔ 2 − x < 20 ⇔ x > 18
− . S = {x / x > − } 18 . 4 2x + 3 b) 3 ≤
⇔ 15 ≤ 2x + 3 ⇔ x ≥ 6 . S = {x / x ≥ } 6 . 5 4x − 5 7 − x c) >
⇔ 20x − 25 > 21− 3x ⇔ x > 2 . S = {x / x > } 2 . 3 5 2x + 3 4 − x d) ≥ ⇔ 3 − (2x + 3) ≤ 4 − (4 − x) 4 − 3 − 7 ⇔ 6 − x − 9 ≤ 16
− + 4x ⇔ x ≥ . 10  7 
S = x / x ≥  .  10  42.
Giải các bất phương trình:
a)3 − 2x > 4; b)3x + 4 < 2; c) ( x − 3)2 2 < x − 3;
d ) ( x − 3)( x + 3) < ( x + 2)2 + 3. Giải 1  1 
a) 3 − 2x > 4 ⇔ 2
− x > 1 ⇔ x < − . S = x / x < − . 2  2  2  2 
b) 3x + 4 < 2 ⇔ x < − . S = x / x < − . 3  3  2 c) ( x − ) 2 2 2 3
< x − 3 ⇔ x − 6x + 9 < x − 3 ⇔ x > 2. S = {x / x > } 2 .
d) ( x − )( x + ) < ( x + )2 2 2 3 3 2
+ 3 ⇔ x − 9 < x + 4x + 4 + 3 ⇔ x > 4.
− S = {x / x > − } 4 .
43.Tìm x sao cho:
a) Giá trị của biểu thức 5 − 2x là số dương;
b) Giá trị của biểu thức x + 3 nhỏ hơn giá trị của biểu thức 4x − 5;
c) Giá trị của biểu thức 2x +1 không nhỏ hơn giá trị của biểu thức x + 3;
d) Giá trị của biểu thức 2
x +1 không lớn hơn giá trị của biểu thức ( x − )2 2 . Giải 5
a) 5 − 2x > 0 ⇔ x < . 2 5 Nếu x <
thì giá trị của biểu thức 5 − 2x là số dương. 2 8
b) x + 3 < 4x − 5 ⇔ x > . 3 8 Nếu x >
thì giá trị của biểu thức x + 3 nhỏ hơn giá trị của biểu thức 4x − 5. 3
c) 2x +1 ≥ x + 3 ⇔ x ≥ 2.
Nếu x không nhỏ hơn 2 ( x ≥ 2) thì giá trị của biểu thức 2x +1 không nhỏ hơn giá trị của biểu thức x + 3. 3
d) x +1 ≤ ( x − 2)2 2 2 2
⇔ x +1 ≤ x − 4x + 4 ⇔ x ≤ . 4  3 
Nếu x không lớn hơn 3 x ≤ 
 thì giá trị của biểu thức 2
x +1 không lớn hơn giá trị của 4  4 
biểu thức ( x − )2 2 .
44. Đố. Trong một cuộc thi đố vui, Ban tổ chức quy định mỗi người dự thi phải trả lời 10 câu
hỏi ở vòng sơ tuyển. Mỗi câu hỏi này có sẵn 4 đáp án, nhưng trong đó chỉ có 1 đáp án đúng.
Người dự thi chọn đáp án đúng sẽ được 5 điểm, chọn đáp án sai sẽ bị trừ 1 điểm. Ở vòng sơ
tuyển, Ban tổ chức tặng cho mỗi người dự thi 10 điểm và quy định người nào có tổng số điểm
từ 40 trở lên mới được dự thi ở vòng tiếp theo. Hỏi người dự thi phải trả lời chính xác bao
nhiêu câu hỏi ở vòng sơ tuyển thì mới được dự thi tiếp ở vòng sau? Giải
Để được dự thi tiếp ở vòng sau người dự thi phải trả lời được ít nhất 30 điểm. Vậy người dự
thi phải trả lời chính xác ít nhất 6 câu hỏi ở vòng sơ tuyển thì mới được dự thi tiếp ở vòng sau.
45. Giải các phương trình:
a) 3x = x + 8; b) 2 − x = 4x +18; c) x − 5 = 3 ; x
d ) x + 2 = 2x −10. Giải
a) Với x ≥ 0 : 3x = x + 8 ⇔ 3x = x + 8 ⇔ x = 4 (nhận)
Với x < 0 : 3x = x + 8 ⇔ 3
− x = x + 8 ⇔ x = 2 − (nhận) Vậy S = { 2 − ; } 4 b) Với x ≥ 0 : 2
− x = 4x +18 ⇔ 2x = 4x +18 ⇔ x = 9 − (loại) Với x < 0 : 2
− x = 4x +18 ⇔ 2
− x = 4x +18 ⇔ x = 3 − (nhận) Vậy S = {− } 3 5
c) Với x ≥ 5 : x − 5 = 3x ⇔ x − 5 = 3x ⇔ x = − (loại) 2 5 Với x < 5 :
x − 5 = 3x ⇔ −x + 5 = 3x ⇔ x = (nhận) 4 5  Vậy S =   4 d) Với x ≥ 2
− : x + 2 = 2x −10 ⇔ x + 2 = 2x −10 ⇔ x =12 (nhận) 8
Với x < 2 : x + 2 = 2x −10 ⇔ −x − 2 = 2x −10 ⇔ x = (loại) 3 Vậy S = { } 12 B. BÀI TẬP BỔ SUNG 1.
Giải các bất phương trình sau: ax +1 ax −1 a) 2
ax + 4 > 2x + a b) > với a > 1 a −1 a +1 x + 2.
Giải bất phương trình: 2 1 ≤1 x + 2 3.
Giải các bất phương trình: x −1 x +1 a) x + < − (a − 2) x a a ax − b) (a + ) 1 1 1 x + > a a c) ( 2 a + a + )
1 x − 3a > (2 + a) x + 5a 4.
Định m để bất phương trình sau có nghiệm đúng với mọi x: ( 2 m − m + ) 2 4
3 x + m − m < 0 5.
Định m để hai bất phương trình sau có tập nghiệm trùng nhau: (m − )
1 x − m + 3 > 0 và (m + ) 1 − m + 2 > 0 6.
Xác định m để hai bất phương trình sau có đúng một nghiệm chung:
m ( x − 2) + 4 ≤ x và m ( x − ) 1 ≥ x − 2 7.
Giải và biện luận bất phương trình: x + m 1 − ≤ ≤ 1 mx +1 8.
Giải các bất phương trình:
a) 2x −1 ≥ x −1
b) 2x + 5 > 7 − 4x 2 − 3 x c) ≤1 1+ x 9.
Định m để hệ bất phương trình sau có nghiệm duy nhất:
 x − m ≤ m
x −1+ m ≤ 2m10.
Chứng minh các bất đẳng thức: 1 a) 2 2 a + b ≥
với a + b = 1 2 1 b) 2 2 2
a + b + c ≥
với a + b + c = 1 3 1 c) 2 2 2
a + a + ... + a ≥
với a + a + ... + a = 1 1 2 n n 1 2 n 11.
Cho a, b, c thỏa mãn các điều kiện: a + b + c > 0, ab + bc + ca > 0, abc > 0. Chứng
minh rằng cả ba số a, b, c đều dương. 12.
Cho a, b, c thỏa mãn 0 < a,b, c < 1. Chứng minh rằng có ít nhất một trong các bất đẳng thức sau là sai: a ( − b) 1
> ; b( − c) 1
> ; c( − a) 1 1 1 1 > 4 4 4 1 1 1 13.
Cho ba số dương a, b, c có tích bằng 1 và a + b + c > + + . Chứng minh rằng: a b c a) (a − ) 1 (b − ) 1 (c − ) 1 > 0
b) Trong ba số a, b, c có một số lớn hơn 1, hai số còn lại nhỏ hơn 1. 14.
Tìm số có hai chữ số sao cho tỉ số giữa số đó với tổng các chữ số của nó có giá trị nhỏ nhất. a) Nhỏ nhất. b) Lớn nhất.