Ôn tập Lý luận dạy học | Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

1. Nguyên tắc dạy học là gì?

• “Nguyên tắc” là những tư tưởng chỉ đạo, quy tắc cơ bản được rút ra từ các quy luật khoa học, có tác dụng định hướng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn.
• Nguyên tắc dạy học là những yêu cầu cơ bản chỉ đạo toàn bộ quá trình dạy học, giúp giáo viên lựa chọn nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với mục tiêu giáo dục và đặc điểm tâm – sinh lý học sinh.
• Nói cách khác, nguyên tắc dạy học chính là cầu nối giữa lý luận dạy học và thực tiễn giáo dục, là cơ sở để đảm bảo hiệu quả và chất lượng của quá trình dạy học.

1. Phân tích nguyên tắc dạy học
2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính giáo dục

• Nội dung: Kiến thức truyền đạt phải chính xác, cập nhật, có cơ sở khoa học, đồng thời gắn liền với việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và phẩm chất đạo đức cho học sinh.
• Ý nghĩa: Giúp học sinh không chỉ “biết đúng” mà còn “sống đúng”, biến tri thức khoa học thành hành động và niềm tin.

1. Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

• Nội dung: Tri thức học được phải được vận dụng vào cuộc sống, lao động, sản xuất và các tình huống thực tế.
• Ý nghĩa: Giúp học sinh hiểu rõ “học để làm gì”, phát triển năng lực vận dụng, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

1. Nguyên tắc tính hệ thống và tính tuần tự

• Nội dung: Quá trình dạy học phải đảm bảo sự liên kết giữa các bài, các chương, từ dễ đến khó, từ cụ thể đến trừu tượng.
• Ý nghĩa: Giúp học sinh nắm vững kiến thức, hiểu sâu, nhớ lâu, hình thành tư duy logic.

1. Nguyên tắc đảm bảo vai trò chủ đạo của giáo viên và tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh

• Nội dung: Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn hoạt động học tập; học sinh là chủ thể của quá trình học.
• Ý nghĩa: Thúc đẩy người học tự giác, chủ động, phát triển tư duy sáng tạo và khả năng tự học suốt đời.

1. Nguyên tắc đảm bảo tính trực quan và tư duy lý thuyết

• Nội dung: Kết hợp quan sát, trải nghiệm với tư duy trừu tượng, khái quát hóa.
• Ý nghĩa: Đặc biệt cần thiết ở bậc tiểu học, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và phát triển năng lực tư duy hình tượng lẫn logic.

1. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và phát triển năng lực nhận thức

• Nội dung: Dạy học phải phù hợp với trình độ, khả năng và đặc điểm tâm lý của học sinh; nhiệm vụ học tập cần có độ khó vừa phải để kích thích phát triển.
• Ý nghĩa: Giúp mọi học sinh đều có thể tiến bộ, tránh tình trạng chán nản hay quá tải trong học tập.

1. Nguyên tắc đảm bảo tính cảm xúc tích cực trong học tập

• Nội dung: Quá trình dạy học phải khơi gợi hứng thú, niềm vui, thái độ tích cực nơi học sinh.
• Ý nghĩa: Cảm xúc tích cực là “chất xúc tác” giúp học sinh ghi nhớ bền vững và yêu thích việc học.

1. Liên hệ thực tiễn việc vận dụng hoặc vi phạm nguyên tắc dạy học của giáo viên phổ thông?

• Vận dụng tốt: Nhiều giáo viên hiện nay đã vận dụng hiệu quả nguyên tắc lý luận gắn với thực tiễn. Ví dụ, trong môn Vật lí, khi dạy bài “Đòn bẩy”, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát những vật dụng trong gia đình như cái kéo, cái kìm, cái búa để nhận ra ứng dụng của kiến thức học được trong đời sống.
• Điều này giúp học sinh hiểu sâu và thấy được ý nghĩa của bài học.
• Vi phạm nguyên tắc: Một số giáo viên còn dạy theo lối “đọc – chép”, chưa khuyến khích học sinh phát huy tính độc lập, sáng tạo.
• Đây là biểu hiện vi phạm nguyên tắc phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh, khiến các em thụ động và giảm hứng thú học tập.

1. Xây dựng 1 trường hợp về việc vận dụng nguyên tắc trong dạy học

*Tình huống:

Trong tiết dạy môn Khoa học lớp 5, bài “Sự sinh sản của thực vật có hoa”, cô giáo không chỉ trình bày lý thuyết mà còn cho học sinh quan sát trực tiếp các loại hoa mang đến lớp (hoa hồng, hoa cúc, hoa đậu), sau đó chia nhóm thảo luận và vẽ lại cấu tạo của hoa.

*Phân tích:

• Cô giáo đã vận dụng nguyên tắc trực quan (sử dụng vật thật để quan sát).
• Đồng thời thực hiện nguyên tắc phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh (tự thảo luận, vẽ và trình bày kết quả).
• Bài học trở nên sinh động, học sinh hiểu rõ, nhớ lâu và phát triển được kỹ năng quan sát, hợp tác.

*Kết luận:

- Nguyên tắc dạy học là cơ sở lý luận và kim chỉ nam cho hoạt động của người giáo viên. Vận dụng đúng các nguyên tắc giúp quá trình dạy học đạt hiệu quả, phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.

• Ngược lại, nếu vi phạm hoặc xem nhẹ các nguyên tắc, hiệu quả giáo dục sẽ giảm, học sinh mất hứng thú và khó phát triển năng lực tự học.
• Do đó, mỗi giáo viên cần thường xuyên tự bồi dưỡng, đổi mới phương pháp và rèn luyện kỹ năng vận dụng nguyên tắc dạy học linh hoạt, sáng tạo trong thực tiễn.

CUỐN SÁCH ĐÃ ĐỌC TRONG THÁNG 10

Cây cam ngọt của tôi là một trong những tác phẩm nổi tiếng và cảm động nhất của nhà văn người Brazil José Mauro de Vasconcelos. Cuốn tiểu thuyết được xuất bản lần đầu vào năm 1968, mang đậm tính tự truyện khi tác giả gửi gắm vào đó tuổi thơ nhiều cay đắng nhưng cũng đầy mơ mộng của chính mình.

Câu chuyện xoay quanh cậu bé Zezé, năm tuổi, sống trong một gia đình nghèo khó ở vùng ngoại ô Rio de Janeiro. Dù thông minh, hóm hỉnh và giàu trí tưởng tượng, Zezé lại không nhận được nhiều tình thương từ cha mẹ và anh chị, bởi cuộc sống của họ quá khổ cực. Bị đánh mắng, bị hiểu lầm, cậu bé chỉ biết tìm đến cây cam ngọt nhỏ trong vườn để tâm sự. Trong thế giới tưởng tượng của Zezé, cây cam biết nói, biết lắng nghe, trở thành người bạn thân thiết giúp cậu vượt qua cô đơn và nỗi buồn tuổi thơ.

Thế nhưng, cuộc sống của Zezé không chỉ có nỗi buồn. Cậu gặp được ông Portuga, một người đàn ông hiền lành, giàu lòng nhân hậu. Ông yêu quý Zezé như con ruột và dạy cậu biết thế nào là yêu thương, là cảm thông, là bao dung. Ông Portuga trở thành điểm sáng ấm áp trong tuổi thơ nhiều bóng tối của Zezé. Nhưng rồi, một tai nạn bất ngờ đã cướp đi người bạn duy nhất ấy, để lại trong Zezé một vết thương sâu đậm mà mãi sau này vẫn không thể quên.

Qua từng trang sách, tác giả đã khắc họa chân thực tuổi thơ vừa hồn nhiên vừa đau thương của một đứa trẻ khao khát tình yêu. Dưới ngòi bút tinh tế và đầy cảm xúc, Cây cam ngọt của tôi không chỉ kể về một cậu bé Brazil mà còn nói thay tiếng lòng của bao đứa trẻ trên thế giới — những tâm hồn nhỏ bé, nhạy cảm luôn cần được thấu hiểu và yêu thương.

Tác phẩm gửi đến người đọc một thông điệp sâu sắc: mọi đứa trẻ đều xứng đáng được quan tâm, lắng nghe và yêu thương. Dù cuộc sống có khắc nghiệt đến đâu, chỉ cần có một tấm lòng nhân hậu, ta vẫn có thể tìm thấy ánh sáng và niềm tin giữa bóng tối.

Cây cam ngọt của tôi không chỉ là câu chuyện về tuổi thơ, mà còn là bản nhạc dịu dàng về tình người, là cuốn sách khiến ai đọc xong cũng phải lặng đi vì xúc động. Đây xứng đáng là một tác phẩm mà mỗi người nên đọc ít nhất một lần trong đời — để biết trân trọng hơn tình thương, gia đình và những điều nhỏ bé quanh mình.