Phân Tích Thao Túng Chứng Khoán tại Louis Holding | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
Louis Holding có tiền thân là Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Louis Rice; Công ty Louis Argo, một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản. Louis Holding hiện có vốn điều lệ hơn 652 tỷ đồng với khoảng 90 cổ đông, trong đó có 2 cổ đông lớn là ông Vũ Ngọc Lâm (nguyên Tổng Giám đốc) và ông Đỗ Thành Nhân (Chủ tịch Hội đồng quản trị). Louis Holding có chiến lược phát triển các lĩnh vực cốt lõi gồm nông nghiệp, đầu tư, bất động sản và sản xuất công nghiệp. Tài liệu được sưu tầm và soạn thảo dưới dạng file PDF để gửi tới các bạn cùng tham khảo, ôn tập đầy đủ kiến thức, chuẩn bị cho các buổi học thật tốt. Mời bạn đọc đón xem!
Môn: Đạo đức kinh doanh 10 tài liệu
Trường: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng 1.3 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
ĐẠI HỌC Đ À NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ●●●●!² ! # ●●●● BÀI TẬP NHÓ M MÔN ĐẠO ĐỨC KINH DOAN H ĐỀ TÀ : I
Phân tích hành vi thao túng chứng khoán của
lãnh đạo Louis Holding và chứng khoán Trí Việt Giáo viên hướng dẫn : Bùi Thanh Huân Lớp học phần : IBS3001_2 Nhóm : 12 Sinh viên thực hiện
1. Hoàng Võ Trang Nhung - 46K01.5
2. Phan Thái Nhật – 46K01.5
3. Đặng Quỳnh Chi. – 47K01.2
4. Võ Lê Mai Anh – 47K01.2
5. Nguyễn Phương Nhi – 47K01.1
Đà Nẵng, tháng 11 năm 2023 Nhóm 12 – IBS3001_2! MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ẢNH ................................................................................................ 4
1. Tổng quan về doanh nghiệp: ................................................................................... 5
2. Tóm tắt tình huống: .................................................................................................. 6
3. Xác định các đối tượng có liên quan: ...................................................................... 8
3.1. Đối tượng hữu quan bên trong: ............................................................................ 8
3.1.1. Chủ sở hữu: ................................................................................................... 8
3.1.2. Các nhà quản lý và nhân viên trong công ty. ................................................ 9
3.2. Đối tượng hữu quan bên ngoài ........................................................................... 10
3.2.1. Khách hàng: ................................................................................................ 10
3.2.2. Thị trường tài chính: ................................................................................... 10
3.2.3. Tin tức và sự quan tâm từ phía truyền thông: ............................................. 11
3.2.4. Các chính sách và quy định của chính phủ ................................................. 11
3.2.5. Ủy Ban Chứng Khoán ................................................................................ 12
3.2.2. Việc kiểm soát các trang mạng xã hội: ....................................................... 14
4. Nhận diện, trình bày bản chất của vấn đề vô đạo đức và trách nhiệm xã hội
dựa trên đánh giá các tác động của hành vi hoặc của sự việc đến các đối tượng có
liên quan. ......................................................................................................................... 15
4.1. Bản chất của vấn đề vô đạo đức. ........................................................................ 15
4.1.1. Lừa đảo nhà đầu tư ..................................................................................... 15
4.1.2. Không chính trực ........................................................................................ 16
4.1.3. Cạnh tranh phi đạo đức. .............................................................................. 16
4.2. Trách nhiệm xã hội ............................................................................................ 17
4.2.1. Trách nhiệm kinh tế .................................................................................... 17
4.2.2. Trách nhiệm pháp lý ................................................................................... 17 2 Nhóm 12 – IBS3001_2!
4.2.3. Trách nhiệm đạo đức .................................................................................. 18
4.2.4. Trách nhiệm đối với giới truyền thông. ...................................................... 18
5. Xác định những nguyên nhân của vụ việc ............................................................ 19
5.1. Nguyên nhân bên trong ...................................................................................... 19
5.1.1. Tư lợi cá nhân: ............................................................................................ 19
5.1.2. Thiếu minh bạch: ........................................................................................ 19
5.2. Nguyên nhân bên ngoài ..................................................................................... 21
5.2.1. Sự yếu kém trong việc quản lý và giám sát của các cơ quan chức năng: ... 21
5.2.2. Tâm lý FOMO chạy theo số đông .............................................................. 21
5.2.3. Mức xử phạt thấp ........................................................................................ 21
6. Nhận xét cách phản ứng và xử lí. .......................................................................... 22
6.1. Đối tượng hữu quan bên trong ........................................................................... 22
6.2. Đối tượng hữu quan bên ngoài ........................................................................... 23
7. Đề xuất cách giải quyết cho các bên, rút ra bài học kinh nghiệm. ..................... 25
1. 7.1. Đề xuất giải pháp cho các bên: ....................................................................... 25
7.1.1. Đối với doanh nghiệp: ................................................................................ 25
7.1.2. Đối với cơ quan nhà nước và Chính phủ: ................................................... 26
7.1.3. Đối với truyền thông, báo chí ..................................................................... 28
7.1.4. Đối với cộng đồng xã hội: .......................................................................... 28
7.2. Bài học kinh nghiệm .......................................................................................... 29
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................. 31 3 Nhóm 12 – IBS3001_2! DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 1: Mô hình Louis Holding ......................................................................................... 5
Hình 2: Sai phạm bất thường trong BCTC của Công ty ................................................... 13
Hình 3: Chỉ số định giá P/E của Louis Holding ............................................................... 14
Hình 4: Bài đăng thao túng của ông Đỗ Thành Nhân ....................................................... 15 4 Nhóm 12 – IBS3001_2!
1. Tổng quan về doanh nghiệp:
Louis Holding có tiền thân là Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Louis
Rice; Công ty Louis Argo, một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản.
Louis Holding hiện có vốn điều lệ hơn 652 tỷ đồng với khoảng 90 cổ đông, trong đó có 2
cổ đông lớn là ông Vũ Ngọc Lâm (nguyên Tổng Giám đốc) và ông Đỗ Thành Nhân (Chủ
tịch Hội đồng quản trị).
Louis Holding có chiến lược phát triển các lĩnh vực cốt lõi gồm nông nghiệp, đầu
tư, bất động sản và sản xuất công nghiệp. Năm 2021 là năm Louis Holding rầm rộ tiến
hành mua bán hàng loạt công ty đang niêm yết trên sàn chứng khoán. Điều đặc biệt là sau
khi tham gia hệ sinh thái Louis Holding, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp này đều
khởi sắc. Cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp trong hệ sinh thái này cũng liên tục tăng điểm
một cách khó hiểu, làm dấy lên nghi án thao túng giá cổ phiếu “họ Louis”.
Nhóm "Louis Family" là những cổ phiếu sau :Công ty xuất nhập khẩu An Giang
(mã AGM), Công ty cổ phần Sametel (mã SMT), Công ty cổ phần Cáp nhựa Vĩnh Khánh
(mã VKC), Công ty cổ phần DAP – Vinachem (mã DDV), Công ty cổ phần Chứng khoán
APG (mã APG), Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng (mã LDP) (VietstockFinance, 2002)
Năm 2014, chính thức niêm yết cổ phiếu trên Sở GDCK Hà Nội với mã chứng
khoán là BII. Công ty chủ yếu đang hoạt động trong các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi
Công ty cổ phần Louis Land (Trước đây là CTCP Đầu tư và Phát triển Công nghiệp
Bảo Thư) được thành lập ngày 29/05/2008. Năm 2014, chính thức niêm yết cổ phiếu trên
Sở GDCK Hà Nội với mã chứng khoán là BII. Công ty chủ yếu đang hoạt động trong các
lĩnh vực kinh doanh cốt lõi, bao gồm: Đầu tư, phát triển bất động sản; Tư vấn thiết kế và
xây dựng công trình; Tư vấn môi giới bất động sản.
Hình 1: Mô hình Louis Holding 5 Nhóm 12 – IBS3001_2! 2. Tóm tắt tình huống:
Từ năm 2020 - 2021, Louis Holding mua cổ phần sở hữu, chi phối thêm nhiều công
ty, trong đó có 6 công ty niêm yết trên sàn chứng khoán để tạo nhóm "hệ sinh thái" Louis
Holding. Ông Nhân đứng tên đại diện pháp luật ba công ty gồm Công ty cổ phần Louis
Holding, Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (mã chứng khoán: AGM), Công ty
cổ phần Dược Lâm Đồng (mã chứng khoán: LDP). Các công ty còn lại, ông Nhân sử dụng
các cá nhân là cổ đông, bạn bè, nhân viên thân tín đứng tên. Hoạt động của các công ty
thuộc "hệ sinh thái" Louis Holding đều do ông Nhân chỉ đạo, điều hành, trong đó Công ty
Louis Holding là trung tâm điều phối toàn bộ mọi hoạt động đầu tư tài chính, cân đối dòng
tiền để duy trì hoạt động. (Tuyết, 2022)
Cụ thể, cuối năm 2020, ông Nhân gặp ông Nguyễn Văn Dũng, chủ tịch hội đồng
quản trị Công ty cổ phần đầu tư và phát triển công nghiệp Bảo Thư (là công ty hoạt động
kinh doanh yếu kém, có nguy cơ hủy niêm yết, mã chứng khoán BII) thỏa thuận về việc
ông Dũng chuyển nhượng công ty cho ông Nhân. Ông Dũng giới thiệu ông Đỗ Đức Nam
(tổng giám đốc Công ty CK Trí Việt, mã chứng khoán: TVB) cho ông Nhân để ông Nam
xử lý cho Nhân vay tiền mua cổ phiếu BII.
Tháng 1-2021, Sau khi ông Nhân thỏa thuận, thống nhất với ông Nam và các cá
nhân là người thân, nhân viên của ông Nhân đã mua 9 triệu cổ phiếu BII của ông Dũng
(đứng tên ông Đỗ Cần).
Đến tháng 2-2021, được sự tư vấn của ông Nam, ông Nhân tiếp tục mua bán, thâu
tóm cổ phiếu "rác" mã TGG (Công ty cổ phần Trường Giang) trên sàn với khoảng giá
1.800 đồng/cổ phiếu và sử dụng các tài khoản trong nhóm Đỗ Thành Nhân giao dịch mua
bán, tăng tính thanh khoản, làm giá cổ phiếu BII và TGG.
Để thực hiện hành vi thao túng thị trường chứng khoán đối với mã BII và TGG, ông
Nhân đã bàn bạc thỏa thuận, thống nhất với ông Đỗ Đức Nam về việc mở, sử dụng nhóm
các tài khoản chứng khoán đăng ký đứng tên các cá nhân là bạn bè, cổ đông, người thân
của ông Nhân để mua bán thâu tóm cổ phiếu và giao dịch mua bán, khớp lệnh, làm tăng
tính thanh khoản và đẩy giá cổ phiếu mã BII và TGG tăng cao để thu lợi bất chính đầu tư,
thâu tóm các công ty khác như Công ty Xuất nhập khẩu An Giang (mã cổ phiếu AGM),
Công ty cổ phần SAMETEL (mã cổ phiếu SMT), Công ty cổ phần Cáp nhựa Vĩnh Khánh
(mã cổ phiếu VKC), Công ty cổ phần DAP-VINACHEM (mã cổ phiếu DDV), Công ty cổ 6 Nhóm 12 – IBS3001_2!
phần Chứng khoán APG (mã cổ phiếu APG), Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng (mã cổ
phiếu LDP), tạo "hệ sinh thái Louis Holding". (Phan, 2023)
Ông Nhân và ông Nam thống nhất với nhau về việc khớp lệnh giao dịch, số lượng,
khối lượng, thời gian khớp lệnh cổ phiếu, nguồn tiền, dòng tiền luân chuyển vào các tài
khoản chứng khoán để mua, bán theo kịch bản từng giai đoạn diễn biến giá cổ phiếu. Ông
Nam sẽ chịu trách nhiệm chỉ đạo nhân viên thuộc Công ty CK Trí Việt thao tác khớp lệnh
mua, bán nội bộ, mua bán chéo, khớp lệnh tạo giá đóng cửa ATC, mua bán thỏa thuận...
đối với mã chứng khoán BII và TGG cho nhóm tài khoản Đỗ Thành Nhân và xử lý nguồn
tiền từ Công ty cổ phần Tập đoàn quản lý tài sản (QLTS) Trí Việt cho nhóm ông Nhân vay
để giao dịch, mua bán các mã chứng khoán này. Ông Nhân chỉ đạo các nhân viên, người
thân đứng tên trong nhóm thực hiện việc nhận tiền, chuyển tiền, nộp rút tiền vào các tài
khoản chứng khoán để thực hiện giao dịch mua, bán cổ phiếu BII, TGG.
Sau khi thống nhất với ông Nam, ông Nhân đăng ký mở hai tài khoản chứng khoán
tại Công ty cổ phần Chứng khoán Beta và Công ty CK Trí Việt (mã TVB) và chỉ đạo các
cá nhân liên quan là cổ đông, nhân viên thân tín trong công ty và người thân đăng ký 18
tài khoản chứng khoán mở tại Công ty CK Trí Việt và các công ty chứng khoán khác, đưa
ông Nhân và ông Nam sử dụng. Ông Nam chỉ đạo bà Lê Thị Thu Hương (phó tổng giám
đốc) ký hợp đồng mở tài khoản chứng khoán và làm thủ tục cho các cá nhân của nhóm ông
Nhân ký hợp đồng hợp tác đầu tư vay tiền Công ty QLTS Trí Việt. Sau đó các cá nhân này
chuyển thông tin tài khoản, mật khẩu cho ông Nhân và ông Nam để thực hiện các giao dịch
mua bán chứng khoán mã BII và TGG.
Quá trình thực hiện, ông Nam chỉ đạo bà Hương và bà Lê Thị Thùy Liên liên tục
đặt lệnh, khớp lệnh mua, bán nội bộ, mua bán chéo, khớp lệnh tạo giá đóng cửa ATC, mua
bán thỏa thuận... với cổ phiếu TGG và BII, và chỉ đạo bà Hà Thị Phi Yến đặt lệnh mua bán
thỏa thuận cổ phiếu TGG và BII cho nhóm Đỗ Thành Nhân. Hằng ngày, khi phát sinh giao
dịch khớp lệnh, ông Nam thông báo và chốt với ông Nhân danh sách, số lượng tiền vào
từng tài khoản và ông Nhân chỉ đạo Trịnh Thị Thúy Linh thực hiện nhận tiền, chuyển tiền,
rút, nộp tiền vào các tài khoản chứng khoán trong nhóm ở các ngân hàng khác nhau.
Nguồn tiền để nhóm ông Đỗ Thành Nhân thực hiện việc mua bán, khớp lệnh với
các mã BII và TGG chủ yếu là nguồn cho vay của Công ty QLTS Trí Việt do Đỗ Đức Nam
và hội đồng thẩm định QTRR Công ty QLTS Trí Việt phê duyệt, giải ngân và nguồn tiền 7 Nhóm 12 – IBS3001_2!
quay vòng, luân chuyển giữa các tài khoản ngân hàng của cá nhân trong nhóm Đỗ Thành
Nhân sau khi bán, mua các chứng khoán BII, TGG. Vào cuối mỗi tháng, ông Nam, Lê Thị
Thu Hương chỉ đạo Lê Thị Thùy Liên, Hà Thị Phi Yến in và tập hợp các chứng từ đặt lệnh
mua, bán cổ phiếu, chứng từ vay nợ và chuyển cho các cá nhân thuộc nhóm tài khoản
chứng khoán của Đỗ Thành Nhân ký xác nhận để hợp thức thủ tục lưu hồ sơ.
Từ ngày 4-1-2021 đến 6-10-2021, ông Đỗ Thành Nhân và ông Đỗ Đức Nam đã sử
dụng nhóm các tài khoản này thực hiện các giao dịch mua bán, khớp lệnh nội bộ, khớp
lệnh chéo, khớp lệnh cuối phiên tại giá ATC... tạo cung cầu, giao dịch cổ phiếu giả tạo với
số lượng lớn, tăng tính thanh khoản, đẩy giá cổ phiếu BII và TGG tăng cao.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định từ ngày 4-1-2021 đến ngày 6-10-2021 là
thời điểm các đối tượng thực hiện các hành vi mua bán chéo, chốt giá ATC... tạo cung cầu
giả tạo, thao túng giá cổ phiếu TGG và BII, khoản thu lời bất chính, trái pháp luật từ hành
vi thao túng giá đối với cổ phiếu TGG và BII của nhóm Đỗ Thành Nhân là 153,8 tỉ đồng.
Trong đó, với mã BII, nhóm tài khoản chứng khoán của Đỗ Thành Nhân đã thu lời 63 tỉ
đồng, với mã TGG, nhóm tài khoản chứng khoán của Đỗ Thành Nhân đã thu lời 90,7 tỉ đồng.
3. Xác định các đối tượng có liên quan:
3.1. Đối tượng hữu quan bên trong: 3.1.1. Chủ sở hữu:
a. Đỗ Thành Nhân - chủ tịch Công ty CP Louis Holding, thành viên hội đồng
quản trị Công ty CP Louis Capital, Công ty CP Louis Land:
● Chủ tịch Nhân bị kết án về tội thao túng thị trường chứng khoán đã khiến hình ảnh
và uy tín của Louis Holding bị tổn hại nghiêm trọng. Công ty bị mất niềm tin từ nhà
đầu tư, khách hàng, đối tác và các cơ quan quản lý. Điều này đã ảnh hưởng tiêu cực
đến hoạt động kinh doanh của công ty, khiến doanh thu, lợi nhuận giảm sút.
● Hành vi thao túng thị trường chứng khoán của Chủ tịch Nhân đã khiến giá cổ phiếu
của Louis Holding bị đẩy lên cao một cách giả tạo. Điều này đã khiến nhiều nhà đầu
tư mua cổ phiếu Louis Holding với giá cao, sau đó bị thua lỗ khi giá cổ phiếu giảm xuống. 8 Nhóm 12 – IBS3001_2!
b. Đỗ Đức Nam, tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán Trí Việt:
● Hành vi thao túng thị trường chứng khoán của Đỗ Đức Nam đã khiến giá cổ phiếu
BII và TGG tăng cao bất thường, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư. Tuy
nhiên, sau khi hành vi thao túng bị phát hiện, giá cổ phiếu của hai doanh nghiệp này
đã giảm mạnh, gây thiệt hại cho nhà đầu tư, trong đó có cả nhà đầu tư của Louis
Holding. Hành vi trên đã khiến cho uy tín của Louis Holding bị ảnh hưởng nghiêm
trọng. Điều này có thể khiến cho Louis Holding khó khăn trong việc huy động vốn,
tiếp cận các nguồn lực khác, và mở rộng kinh doanh.
c. Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch HĐT Công ty CP CK Trí Việt
● Phạm Thanh Tùng phạm tội với vai trò đồng phạm, giúp sức, là người đồng ý phê
duyệt chính sách cho nhóm Đỗ Thành Nhân vay tổng cộng hơn 748 tỉ đồng. Khi có
thông tin phản ánh về dấu hiệu bất thường của 2 mã cổ phiếu, bị cáo vẫn tiếp tục
chỉ đạo cho vay và chia nhỏ các khoản vay, thậm chí chỉ đạo thay ổ nhớ máy tính,
xóa tin nhắn nhằm che giấu hành vi phạm tội.
● Ông Tùng là người ban hành chủ trương sử dụng công ty tài chính cho khách hàng
vay mua bán, giao dịch các mã chứng khoán không thuộc danh mục được các công
ty chứng khoán cho vay margin, trong đó có mã BII và TGG.
● Việc cho vay được "lách luật" dưới dạng cho khách hàng ký hợp đồng hợp tác đầu
tư với bên thứ ba là Công ty Quản lý tài sản Trí Việt để mua bán, giao dịch các mã
chứng khoán. (Hoàng, 2023)
3.1.2. Các nhà quản lý và nhân viên trong công ty.
a. Trịnh Thị Thúy Linh - giám đốc hành chính Công ty CP Louis Holding
● Linh là người trực tiếp chỉ đạo và phối hợp với các nhân viên khác trong công ty sử
dụng các tài khoản chứng khoán đứng tên người thân, lãnh đạo, nhân viên thân tín
trong các công ty của Louis Holding để mua bán cổ phiếu BII, TGG nhằm đẩy giá
cổ phiếu lên cao một cách giả tạo. Hành vi này đã gây thiệt hại cho nhà đầu tư, làm
suy giảm niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán.
● Linh thiếu trung thực trong công tác về việc đã khai báo gian dối về số lượng cổ
phiếu mà mình sở hữu tại Công ty Cổ phần Louis Capital nhằm trốn tránh nghĩa vụ
nộp thuế thu nhập cá nhân. 9 Nhóm 12 – IBS3001_2!
● Linh đã cố ý làm trái quy định của pháp luật về đăng ký, quản lý tài khoản, giao
dịch chứng khoán khi sử dụng các tài khoản chứng khoán đứng tên người thân, lãnh
đạo, nhân viên thân tín trong các công ty của Louis Holding để mua bán cổ phiếu BII, TGG.
b. Lê Thị Thùy Liên - nhân viên dịch vụ tài chính Công ty CP Chứng khoán Trí Việt.
● Nhân viên dịch vụ tài chính của Công ty CP Chứng khoán Trí Việt đã mua bán chéo
cổ phiếu BII và TGG với nhóm của ông Đỗ Thành Nhân, nhằm tạo ra sự biến động
bất thường của giá cổ phiếu, thu lợi bất chính.
● Nhân viên dịch vụ tài chính của Công ty CP Chứng khoán Trí Việt đã sử dụng các
phương thức như tung tin sai lệch, tạo sóng mua, bán,... nhằm đẩy giá cổ phiếu lên cao, thu lợi bất chính.
3.2. Đối tượng hữu quan bên ngoài 3.2.1. Khách hàng:
Cơ quan tố tụng xác định có 1.496 nhà đầu tư bị thiệt hại hơn 8,1 tỷ đồng. Ngoài ra
còn có 3 công chứng khoán cho vay margin bị thiệt hại hơn 761 triệu đồng.
Sau bê bối của vụ việc thao túng thị trường chứng khoán , công ty sẽ bị đình chỉ
hoạt động để tham gia và công tác điều tra,từ đó làm gián đoạn các hoạt động kinh doanh
hằng ngày của doanh nghiệp , sau vụ thâu tóm, giá cổ phiếu của Louis Holding giảm đột
ngột do sự thất vọng của thị trường, các cổ đông, bao gồm cả khách hàng đã đầu tư vào cổ
phiếu này có thể mất một phần lớn giá trị đầu tư của họ.
Khách hàng có thể mất niềm tin vào khả năng quản lý và tiềm năng tương lai của
công ty khi thấy việc thâu tóm cổ phiếu diễn ra một cách không minh bạch hoặc gây ra các
lo ngại về tình hình tài chính và quản lý của công ty
3.2.2. Thị trường tài chính:
Cộng đồng tài chính, bao gồm các nhà đầu tư, chuyên gia tài chính và các nhà quản
lý quỹ, có thể bị ảnh hưởng bởi việc mất lòng tin vào tính minh bạch của thị trường và đạo
đức kinh doanh. Điều này có thể tạo ra lo ngại về việc thị trường không công bằng và 10 Nhóm 12 – IBS3001_2!
không ổn định. Các nhà đầu tư có thể trở nên bất an và có thể điều chỉnh chiến lược đầu tư
của họ. Sự không chắc chắn và lo ngại về tính minh bạch có thể làm giảm đà tăng trưởng
của thị trường chứng khoán.
3.2.3. Tin tức và sự quan tâm từ phía truyền thông: Phản ánh tích cực:
● Truyền thông đã cung cấp cho người dân nhà đầu tư những diễn biến ,những số
liệu ,con số thất thoát cụ thể của các bị hại đã phải chịu và cách thức , “chiêu trò”
mà các bị can trong vụ thao túng cổ phiếu của Louis Holding nói riêng hay các vụ
thao túng cổ phiếu khác nói chung thường sử dụng , qua đó nhắc nhở , cảnh báo
những nhà đầu tư nên thật thận trọng trước các quyết định đầu tư của mình , đề xuất
cho họ các giải pháp tránh “mắc bẫy “ các chiêu trò thao túng chứng khoán trên thị
trường . (Tạp chí Pháp Lý, 2023) Phản ánh tiêu cực:
● Bị các đối tượng thao túng và đưa tin giả : Các báo đài , truyền thông đã bị các đối
tượng thao túng , mua chuộc nhằm tạo tin tức giả mạo về các giao dịch , các biến
động cổ phiếu theo chiều hướng tăng nhằm thu hút , chèo kéo nhà đầu tư khi thấy
lời mà bị mắc bẫy , cụ thể :
Theo cơ quan truy tố, quá trình thực hiện hành vi thao túng, khi báo chí đưa tin có
dấu hiệu bất thường trong việc giao dịch cổ phiếu mã BII, TGG, Tùng đã chỉ đạo
bộ phận Maketing của doanh nghiệp làm việc với báo chí để xử lý và chỉ đạo Đỗ
Đức Nam vẫn tiếp tục cho vay nhưng chia nhỏ các khoản vay để tránh bị phát hiện.
3.2.4. Các chính sách và quy định của chính phủ
Các chính sách của chính phủ và quy định về pháp luật
Qua công tác điều tra vụ án, CQĐT nhận thấy đang có các sơ hở, thiếu sót của quy
định pháp luật về hoạt động chứng khoán, để các đối tượng lợi dụng, thực hiện hành vi phạm tội
Việc kiểm soát vay vốn theo hình thức hợp tác đầu tư còn nhiều sơ hở, các đối tượng
đã lợi dụng công ty chứng khoán và công ty thứ ba để lách luật, ký hợp đồng cho khách
hàng vay (dưới hình thức hợp tác đầu tư góp vốn khác) với lãi suất hưởng cố định nhằm 11 Nhóm 12 – IBS3001_2!
thu lợi. Từ đó, các đối tượng có nguồn tiền giao dịch, mua bán, đẩy giá, thao túng mã chứng
khoán, thu lợi bất chính.
Theo dõi và nghiên cứu các vụ án, vụ việc thao túng thị trường chứng khoán nói
trên, chúng tôi nhận thấy điểm chung trong các vụ án là các đối tượng thường sử dụng
nhiều tài khoản, liên tục thực hiện giao dịch mua bán; mua, bán khối lượng lớn nhằm tạo
cung cầu giả mạo, đẩy giá cổ phiếu lên cao nhiều lần so với giá trị thực để tạo ra “bẫy thao
túng cổ phiếu”, thu hút nhà đầu tư ưa mạo hiểm, thích lướt sóng thiếu kinh nghiệm đầu
tư.Đây là hệ quả từ những khoản trống trong luật pháp Việt Nam về phòng ngừa tội phạm chứng khoán.
Thêm vào đó, Bộ Công an còn cho rằng,chế tài xử lý vi phạm pháp luật về chứng
khoán còn thấp, dù hành vi rất tinh vi, có tổ chức, có tính chất phức tạp, gây ảnh hưởng
lớn đến thị trường và thiệt hại lớn cho nhà đầu tư.
Cụ thể, bộ luật hình sự hiện hành quy định mức phạt tiền cao nhất là 4 tỷ đồng, phạt
tù tối đa 7 năm, thuộc loại tội phạm nghiêm trọng, thời hạn điều tra tối đa 8 tháng, thời hạn
tạm giam để điều tra tối đa 5 tháng. Điều này gây khó khăn cho công tác điều tra và không
đảm bảo sự răn đe, phòng ngừa.
Về căn cứ xác định thiệt hại, Bộ Công an cho rằng hiện nay chưa có các quy định,
hướng dẫn làm cơ sở pháp lý , xác định thiệt hại đối với những nhà đầu tư tham gia mua
bán các mã chứng khoán trong các giai đoạn bị thao túng
Sự kiện này có thể thúc đẩy chính phủ thay đổi hoặc cập nhật các chính sách và quy
định liên quan đến thị trường chứng khoán để ngăn chặn việc thao túng tương tự xảy ra
trong tương lai. Điều này có thể bao gồm việc cải thiện hệ thống giám sát, tăng cường tuân
thủ và đặt ra các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt hơn. (Báo Người Lao Động, 2023)
3.2.5. Ủy Ban Chứng Khoán
Đầu tiên phải kể đến đó chính là kẽ hở trong quy định về thiết lập và quản lý tài
khoản giao dịch. Cụ thể, nhà đầu tư muốn tham gia giao dịch trái phiếu trên thị trường
chứng khoán phải mở tài khoản giao dịch theo quy định của pháp luật tại các Điều 6, Thông
tư 120/2020/TT-BTC ,khoản (4), (5), (6), (7), (8), Điều 9, Điều 10 và Điều 11 Thông tư
120/2020/TT-BTC,Điều 15, Nghị định 121/2020/TT-BTC. 12 Nhóm 12 – IBS3001_2!
Với những quy định nêu trên về việc mở tài khoản giao dịch chứng khoán, theo
nhận định của chúng tôi, việc mở tài khoản chứng khoán hiện nay rất dễ dàng, dường như
không có điều kiện đặc thù nào. Dường như không có điều kiện đặc thù nào. Ngoài
ra,theo nguyên tắc tại mỗi công ty chứng khoán nhà đầu tư chỉ được mở 01 tài khoản giao
dịch chứng khoán, trong khi tại Việt Nam, có hơn 70 công ty chứng khoán đang hoạt
động. Điều này đồng nghĩa với 1 cá nhân có thể mở trên 70 tài khoản giao dịch chứng
khoán để tham gia vào thị trường chứng khoán và cũng không loại trừ trường hợp các đối
tượng sử dụng những tài khoản mở tại các công ty chứng khoán khác nhau để thao túng
chứng khoán. (Tạp chí Pháp Lý, 2023)
Chưa điều tra kỹ càng các sai phạm về báo cáo tài chính của hai công ty vi phạm ,
cụ thể, về mặt Báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của BII chúng ta thấy 6T2021
DT của BII xấp xỉ 160 tỷ nhưng lợi nhuận gộp chỉ có 5.4 tỷ ( biên gộp rất thấp 3.4% )
Đáng chú ý điều làm BII đột biến về mặt lợi nhuận trong kỳ vừa qua lại đến từ LN
Tài chính. BII từ một cổ phiếu bị ghẻ lạnh giờ lại có một mức định giá khá hợp lý khi PE
4 quý gần nhất là 13 lần, PB bằng 2 lần. Điều này sẽ rất nguy hiểm nếu các nhà đầu tư bị
mù quáng bởi tốc độ tăng giá của dòng cổ phiếu này và phiêu theo những lời hô hào trên
các diễn đàn mà quên đi mất chất lượng tài sản và lợi nhuận của dòng cổ phiếu này có rất nhiều vấn đề.
Hình 2: Sai phạm bất thường trong BCTC của Công ty 13 Nhóm 12 – IBS3001_2!
Hình 3: Chỉ số định giá P/E của Louis Holding
3.2.2. Việc kiểm soát các trang mạng xã hội:
Việc thiếu kiểm soát hoạt động của các mạng xã hội, để các đối tượng lợi dụng
thành lập các hội, nhóm kín hô hào, kích động, lôi kéo nhà đầu tư, điều khiển và thao túng
thị trường, thu lợi bất chính, gây thiệt hại cho nhà đầu tư.
Group “Louis Family” được tạo lập từ cuối tháng 8/2021. Sau hơn một tháng hoạt động,
số lượng thành viên gia tăng mạnh, hiện con số này đã vượt mốc 13.000 người. Nhóm được
hoạt động theo nguyên tắc không được khuyến nghị các cổ phiếu ngoài nhóm Louis.
Trước đó, sau những phiên biến động mạnh và giảm sâu của những mã cổ phiếu này, nhiều
cổ đông đã đăng bài trên nhóm "Louis Family" cùng kêu gọi ngưng bán để cổ phiếu không
còn dư bán sàn. Thậm chí một số nhà đầu tư mạnh dạn hơn đã kêu gọi cùng bắt đáy cổ
phiếu, thể hiện niềm tin vào doanh nghiệp. 14 Nhóm 12 – IBS3001_2!
Hình 4: Bài đăng thao túng của ông Đỗ Thành Nhân
4. Nhận diện, trình bày bản chất của vấn đề vô đạo đức và trách nhiệm xã hội dựa
trên đánh giá các tác động của hành vi hoặc của sự việc đến các đối tượng có liên quan.
4.1. Bản chất của vấn đề vô đạo đức.
4.1.1. Lừa đảo nhà đầu tư
Lừa đảo nhà đầu tư: Đây là hành vi lừa đảo nhà đầu tư bằng cách cung cấp thông
tin sai lệch hoặc giả mạo về công ty hoặc cổ phiếu. Lừa đảo nhà đầu tư có thể được thực
hiện bằng nhiều cách khác nhau, bao gồm phát tán tin đồn giả mạo, cung cấp thông tin sai
lệch về tài sản hoặc lợi nhuận của công ty hoặc cổ phiếu, hoặc cung cấp thông tin sai lệch
về các sự kiện quan trọng liên quan đến công ty hoặc cổ phiếu. Ông Nhân lập Group
Facebook “Louis Family” số lượng hơn 10.000 người tham gia và Nhân viết bài “lùa gà”
với nội dung như: “Hôm nay, ĐHCĐ BII, đặt lệnh hôm nay - lưu lại ngày mai”; “Từ đây
đến cuối năm BII không được 3X. Mọi người cứ chửi thoải mái”, “Từ đây đến cuối năm;
BII không được 3X, TGG không được 4X-5X, Mọi người cứ chửi thoải mái. Ghi lại làm bằng chứng….”.
Hành vi lừa đảo này cũng gây ảnh hưởng đến lợi ích chung của công ty Louis
Holding bởi vì làm mất niềm tin của mọi người đối với sự đáng tin cậy của công ty, dẫn
đến người tiêu dùng giảm bớt nhu cầu đối với các sản phẩm của công ty. 15 Nhóm 12 – IBS3001_2! 4.1.2. Không chính trực
Hành vi bao che, dung túng của ông Nam và Tùng (Phạm Thanh Tùng - Cựu Chủ
tịch HĐQT Công ty chứng khoán Trí Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn
Quản lý tài sản Trí Việt) để Công ty Quản lý tài sản Trí Việt “bơm vốn” cho nhóm Nhân
để thu hút nhà đầu tư. Tùng chỉ đạo Nam định hướng cho nhóm Nhân vay trong thời gian
dài, số tiền hơn 700 tỷ đồng để mua thâu tóm, sau đó để giao dịch mua, bán thao túng tạo
ra cung, cầu giả tạo và giá đóng cửa mới đối với cổ phiếu mã BII, TGG để tạo thanh khoản
đẩy giá cổ phiếu mã BII, TGG tăng cao. Việc này nhằm thu hút nhà đầu tư giao dịch mua,
bán để Công ty Quản lý Tài sản Trí Việt và Công ty Chứng khoán Trí Việt được hưởng
lợi. Chính nhờ số tiền này đã tiếp tay cho ông Nhân có cơ hội thực hiện hành vi của mình
và thu lời 14 tỷ đồng lãi vay từ khoản vay này.
Nếu không có nguồn tiền này thì ông Nhân khó mà thực hiện hành vi của mình, và
gây ra thiệt hại cho các bên liên quan.
4.1.3. Cạnh tranh phi đạo đức.
● Thao túng giá cổ phiếu: Đây là hành vi can thiệp vào giá cổ phiếu để tạo ra lợi
nhuận cho các nhà đầu tư hoặc để giảm thiểu rủi ro của các nhà đầu tư. Thao túng
giá cổ phiếu có thể được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau, bao gồm mua bán
cổ phiếu lớn, phát tán tin đồn giả mạo hoặc tạo ra các tín hiệu giao dịch giả mạo.
● Giao dịch dựa trên thông tin nội bộ: Đây là hành vi giao dịch cổ phiếu dựa trên
thông tin nội bộ của công ty mà không được công bố công khai. Giao dịch dựa trên
thông tin nội bộ có thể được thực hiện bởi các nhân viên của công ty hoặc bởi các
nhà đầu tư bên ngoài có quyền truy cập vào thông tin nội bộ của công ty.
Những việc làm này gây thiệt hại đối với những người không thuộc nội bộ, những
bộ phận nắm được thông tin đầu tư vào những mã cổ phiếu đang được nhận định là có tiềm
năng nhưng thực ra là bị thao túng. Những bên bị thiệt hại gồm nhà đầu tư, mất số vốn mua
mã cổ phiếu (đến phiên toà xét xử vẫn chưa được hoàn trả do khôgn thể thống kê chính
xác), những công ty có mã cổ phiếu trên thị trường chứng khoán cũng chịu thiệt hại bởi vì
chịu sự cạnh tranh vô đạo đức của Louis Holding gây ra (những người đầu tư không thấy
được tiềm năng của họ như của công ty Louis Holding). 16 Nhóm 12 – IBS3001_2! 4.2. Trách nhiệm xã hội
4.2.1. Trách nhiệm kinh tế
● Gây thiệt hại cho các nhà đầu tư chứng khoán, cổ đông
Công ty Louis Holding đã không thực hiện đúng trách nhiệm của mình với khách
hàng vì đã không trung thực và công bằng với họ. Công ty đã lừa dối thông tin liên quan
đến các mã cổ phiếu của công ty cũng như thao túng, thay đổi giá cổ phiếu làm người đầu tư bị thua lỗ.
Với hành vi thu lợi nhuận bất chính từ việc thổi giá các mã cổ phiếu bị phanh phui
đã gây thiệt hại lớn đến lợi nhuận, nguồn tài chính của công ty và các cổ đông, nhà đầu tư.
● Người lao động bị thiệt hại
Bởi vì công ty vi phạm pháp luật dẫn đến người tiêu dùng không còn lòng tin vào
công ty cũng như những sản phẩm mà công ty làm ra. Từ đó dẫn tới lượng tiêu thụ các sản
phẩm giảm sút, gây ra hậu quả là người lao động mất việc làm, không có nguồn thu nhập.
● Thiệt hại nguồn lực xã hội
Khi lựa chọn chỉ theo đuổi trách nhiệm kinh tế (quan điểm cổ điển về thực hiện
trách nhiệm xã hội), trước khi vi phạm bị phanh phui Louis Holding đã thu lại được những
lợi ích về mặt tài chính cho công ty, còn các trách nhiệm khác sẽ giao cho các tổ chức
chuyên môn, các cơ quan nhà nước. Quan điểm này khiến cho việc điều tiết của Chính phủ
để xử lý những hậu quả do Louis Holding gây ra về mặt xã hội cũng tốn kém hơn nhiều so
với lợi ích mà công ty này mang lại từ tiền thuế hay tạo việc làm. Doanh nghiệp này đã
dùng mọi cách để đạt được mục tiêu kinh tế của mình mà không tận dụng tốt nguồn lực
của xã hội để đem lại lợi ích kinh tế cho xã hội.
4.2.2. Trách nhiệm pháp lý
Công ty không tuân thủ đúng đắn với những quy định, pháp luật của nhà nước về
việc tham gia hoạt động trên thị trường cổ phiếu. Cụ thể, công ty này đã cố ý vi phạm các
quy định về pháp luật thao túng thị trường cổ phiếu. Đây là các hành vi phạm tội liên quan
đến trách nhiệm hình sự, cần phải được xử lý nghiêm minh vì đã gây hậu quả nghiêm trọng,
thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước, nhân dân. Ông Đỗ Thành Nhân và các đồng phạm bị
truy tố về tội Thao túng thị trường chứng khoán theo điểm a, c, khoản 1, Điều 211 Bộ luật
Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 với khung hình phạt đến 7 năm tù. 17 Nhóm 12 – IBS3001_2!
4.2.3. Trách nhiệm đạo đức
Công ty không tôn trọng những chuẩn mực đạo đức cần thiết khi thực hiện kinh
doanh. Cụ thể, những quyết định của công ty nên được đưa ra một cách đúng đắnm chính
trực, trung thực và công bằng với các bên hữu quan. Tuy nhiên, hành động thao túng thị
trường chứng khoán nhằm thu lời bất chính đã vi phạm các chuẩn mực đạo đức này. Công
ty vừa lừa đảo nhà đầu tư để chiếm đoạt tài sản, lách luật để thực hiện các khoản vay và
mua bán cổ phiếu, cạnh tranh không công bằng với các công ty trên thị trường chứng khoán.
Công ty đã gây ra những biến động không tốt đối với thị trường tài chính và làm
giảm sự tin cậy của mọi người đối với thị trường này. Việc này dẫn đến hậu quả làm cho
những người muốn đầu tư vào đây e ngại sự minh bạch của thị trường và lo sợ sẽ chịu thiệt
hại bởi những hành động tương tự như công ty Louis Holding
4.2.4. Trách nhiệm đối với giới truyền thông.
Thông tin trung thực, khách quan, chính xác
Giới truyền thông có trách nhiệm cung cấp thông tin về vụ việc một cách trung thực,
khách quan, chính xác, tránh đưa tin sai lệch, gây hoang mang dư luận. Cụ thể, giới truyền thông cần:
o Tuân thủ các quy định pháp luật về báo chí, truyền thông.
o Kiểm chứng thông tin trước khi đưa tin, tránh đưa tin một chiều, thiếu căn cứ.
o Tôn trọng quyền được thông tin của công chúng, nhưng cũng cần bảo vệ quyền
riêng tư của các cá nhân liên quan đến vụ việc.
● Giữ vai trò giám sát, phản biện xã hội
Giới truyền thông có trách nhiệm giám sát, phản biện xã hội trong vụ việc. Cụ thể, giới truyền thông cần:
o Đưa ra những phân tích, đánh giá khách quan về vụ việc, góp phần giúp công chúng
hiểu rõ về nguyên nhân, hậu quả của vụ việc.
o Đề xuất các giải pháp để ngăn chặn, xử lý các hành vi thao túng chứng khoán trong tương lai.
● Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân 18 Nhóm 12 – IBS3001_2!
Giới truyền thông có trách nhiệm tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân
về thị trường chứng khoán, về những hành vi thao túng chứng khoán, nhằm giúp người dân
hiểu rõ về các rủi ro khi đầu tư chứng khoán và tránh bị lừa đảo.
o Đưa tin, bài về thị trường chứng khoán một cách thường xuyên, đa dạng, giúp người
dân hiểu rõ về cách thức hoạt động của thị trường chứng khoán, các quy định pháp luật về chứng khoán.
o Kể các câu chuyện điển hình về những người bị lừa đảo khi đầu tư chứng khoán,
nhằm cảnh báo người dân về những rủi ro.
5. Xác định những nguyên nhân của vụ việc 5.1. Nguyên nhân bên trong 5.1.1. Tư lợi cá nhân:
Vì làm ăn thua lỗ, chủ tịch Louis Holding- Đỗ Thành Nhân cấu kết với chứng khoán
Trí Việt đã "thổi giá" mã cổ phiếu, thao túng chứng khoán thu lợi bất chính hơn 154 :tỉ đồng.
Dựa trên thuyết mục đích - chủ nghĩa vị kỷ, với mục đích là tháo gỡ khó khăn cho
doanh nghiệp , giải quyết những khoản nợ, chủ tịch Louis Holding và chứng khoán Trí
Việt đã “ thổi giá” cổ phiếu nhằm thu lợi bất chính về cho công ty và bản thân mình. 5.1.2. Thiếu minh bạch:
Louis Holding và Chứng khoán Trí Việt không công bố thông tin đầy đủ và chính
xác về các hoạt động kinh doanh, chẳng hạn như không công bố kết quả kinh doanh, tình
hình tài chính và các thông tin quan trọng khác liên quan đến công ty. Thiếu minh bạch
trong các giao dịch và thỏa thuận: Các giao dịch và thỏa thuận giữa Louis Holding và
Chứng khoán Trí Việt không được công bố rõ ràng, không có thông tin đầy đủ và chính
xác về giá trị giao dịch và điều kiện của các thỏa thuận. Không tuân thủ các quy định pháp
luật về minh bạch, chẳng hạn như không công bố báo cáo tài chính đầy đủ và chính xác,
không cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước, hoặc không công bố thông tin
trên trang web của công ty. Thiếu sự minh bạch trong quản lý và điều hành: Louis Holding 19 Nhóm 12 – IBS3001_2!
và Chứng khoán Trí Việt không có quy trình và tiêu chuẩn rõ ràng để đảm bảo tính minh
bạch trong hoạt động kinh doanh. Cụ thể:
Ông Nhân lập một group có tên Louis Family để truyền tải các khẩu ngữ như "đặt
lệnh hôm nay, lưu lại ngày mai", song thực chất chỉ là chiêu "lùa gà" để thao túng giá chứng khoán.
Để làm được việc này, ông Nhân bị cáo buộc đã bắt tay với nhóm lãnh đạo Công ty
cổ phần Chứng khoán Trí Việt. Cùng lúc, ông mua lại hai doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, có
nguy cơ bị huỷ niêm yết trên sàn chứng khoán để thâu tóm hai mã cổ phiếu BII và TGG.
Dựa trên thuyết đạo đức hành vi: Ông Nhân cùng ông Tùng đã cấu kết với truyền
thông, cũng như các bên liên quan nhằm tạo tin tức giả mạo về các giao dịch , các biến
động cổ phiếu theo chiều hướng tăng nhằm thu hút , chèo kéo nhà đầu tư khi thấy lời mà
bị mắc bẫy. Điều này đã vi phạm vào quyền và nghĩa vụ được biết sự thật của nhà đầu tư.
Lợi dụng lòng tin của người khác để kiếm tiền, chuộc lợi
5.1.3. Sự tuân thủ của các thành viên trong gia đình và công ty:
Ông Nhân nhờ người thân, nhân viên mở hàng loạt tài khoản tại Công ty CP Chứng
khoán Trí Việt; còn ông Nam đề xuất và được ông Phạm Thanh Tùng đồng ý để Công ty
CP Tập đoàn Quản lý tài sản Trí Việt cho nhóm bị cáo Nhân vay hơn 748 tỉ đồng.
Có tiền, ông Nhân và ông Nam chỉ đạo cấp dưới sử dụng 17 tài khoản chứng khoán
liên tục thực hiện giao dịch đặt lệnh, khớp lệnh mua bán cổ phiếu mã BII và TGG để tạo
ra cung - cầu giả. Hai bị cáo thống nhất với nhau về số lượng, khối lượng, thời gian khớp
lệnh, dòng tiền luân chuyển vào các tài khoản, nhằm mua bán theo từng giai đoạn diễn biến giá cổ phiếu.
Dựa trên thuyết chủ nghĩa vị kỷ trong sáng: Ông Nhân đã thể hiện sự chú ý đến lợi
ích dài hạn hơn và phúc lợi của nhiều người hơn trong các quyết định mặc dù lợi ích bản
thân vẫn là tối thượng.Xem xét lợi ích của những người khác chỉ được xem là tiền đề cho
việc thực hiện mục tiêu riêng; duy trì sự ủng hộ của các bên hữu quan để tiếp tục ổn định
và phát triển việc hành động sai trái của mình. Ngoài ra, việc sử dụng vị thế của mình để
tạo ra nhiều tài khoản mà không theo một quy trình hợp lệ đã dẫn đến lợi dụng quyền lực,
những quyết định được đưa ra mà không có sự giám sát độc lập và không có cơ chế cân bằng quyền lực. 20
Tài liệu liên quan:
-
Chương 1: Tình Huống Sự Cố Sản Phẩm Tại Toyota Motor Việt Nam | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
3 2 -
Phân Tích Tình Huống_ Zappos và Văn Hóa Doanh Nghiệp | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
2 1 -
Đề cương Đạo đức Công vụ và Kinh tế Đa năng - Chương I & II | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
2 1 -
Chương 3 - Trách Nhiệm Xã Hội của Doanh Nghiệp | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
3 2 -
Bài Tập Cá Nhân: Phân Tích Đạo Đức Về Phân Biệt Đối Xử Tại Trường Đại Học | Đạo đức kinh doanh | Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng
3 2