Trang 1
Bài 5. GÓC CÓ ĐỈNH Ở BÊN TRONG.
BÊN NGOÀI ĐƯỜNG TRÒN
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1. Góc có đỉnh ở bên trong đường tròn
Là góc có đỉnh nằm bên trong đường tròn, mỗi góc có đỉnh bên
trong đường tròn, một cung nằm bên trong góc và cung kia nằm bên
trong góc đối đỉnh của nó. Góc
BED
là góc có đỉnh ở bên trong đường
tròn chắn cung
AmB
và
BmD
.
ĐỊNH LÍ. Số đo của góc có đỉnh ở bên trong đường tròn bằng nửa
tổng số đo hai cung bị chắn.
2. GÓC CÓ ĐỈNH Ở BÊN NGOÀI ĐƯỜNG TRÒN
Là góc có đỉnh nằm bên ngoài đường tròn, các cạnh đều có điểm chung với đường tròn. Các góc
có đỉnh
E
trong hình vẽ là góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn.
ĐỊNH LÍ. Số đo của góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn bằng nửa hiệu số đo hai cung bị chắn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1: Chứng minh hai góc hoặc hai đoạn thẳng bằng nhau
▪ Sử dụng định lý về số đo góc có đỉnh ở bên trong đường tròn và góc có đỉnh ở bên ngoài
đường tròn.
Ví dụ 1. Cho đường tròn
()O
hai dây
AB
,
. Gọi
M
,
N
lần lượt là điểm chính giữa của cung
AB
,
AC
. Đường thẳng
MN
cắt dây
AB
tại
E
và cắt dây
AC
tại
H
. Chứng minh
AEH
là tam
giác cân.
Lời giải
Ta có
( )
( )
1
sñ sñ
2
1
sñ sñ
2
sñ sñ
sñ sñ .
AHE AM CN
AEH BM AN
AM BM
AN CN
=+
=+
=
=
AHE AEH=
.
Trang 2
AEH
cân tại
A
.
Ví dụ 2. Qua điểm
S
nằm bên ngoài đường tròn
()O
vẽ tiếp tuyến
SA
và cát tuyến
SBC
của đường
tròn. Tia phân giác góc
BAC
cắt dây
BC
tại
D
. Chứng minh
SA SD=
.
Lời giải
Ta có
SDA SBA DAB=+
(góc ngoài của tam giác) (1)
SAD SAC DAC=+
(2)
SBA SAC=
(góc nội tiếp và góc tạo bởi tiếp tuyến) (3)
DAB DAC=
(
là phân giác) (4)
Từ (1), (2), (3) và (4) ta có
SDA SAD=
.
Suy ra
SAD
cân tại
S
.
Vậy
SA SD=
.
Dạng 2: Chứng minh hai đường thẳng song song hoặc vuông góc hoặc các đẳng thức cho trước
▪ Sử dụng định lý về số đo góc có đỉnh ở bên trong đường tròn và góc có đỉnh ở bên ngoài
đường tròn.
Ví dụ 3. Cho
ABC
nội tiếp đường tròn. Gọi
P
,
Q
,
R
theo thứ tự là các điểm chính giữa của các
cung bị chắn
BC
,
CA
,
AB
bởi các góc
A
,
B
,
C
.
a) Chứng minh
AP QR⊥
.
b) Gọi
I
là giao điểm của
AP
,
CR
. Chứng minh
CPI
cân.
Lời giải
a) Chứng minh
AP QR⊥
.
Gọi
H
là giao điểm của
AP
và
QR
.
Ta có
AHQ
là góc có đỉnh bên trong
()ABC
.
Suy ra
( )
11
sñ sñ 180 90
22
AHQ AQ RP

= + = =
.
Vậy
AP QR⊥
tại
H
.
b) Chứng minh
CPI
cân.
Trang 3
Ta có
( )
( )
1
sñ sñ
2
1
sñ sñ
2
sñ sñ
sñ sñ .
PIC AR CP
PCI BR BP
AR BR
CP BP
=+
=+
=
=
PIC PCI=
.
CPI
cân tại
P
.
Ví dụ 4. Cho tam giác
ABC
nội tiếp đường tròn
. Các tia phân giác của góc
A
và góc
B
cắt nhau
ở
I
và cắt đường tròn theo thứ tự ở
D
và
E
.
a) Chứng minh
BDI
cân.
b) Chứng minh
DE
là đường trung trực của
IC
.
c) Gọi
F
là giao điểm của
AC
và
DE
. Chứng minh
IF BC
.
Lời giải
a) Chứng minh
BDI
cân.
Ta có
( )
( )
1
sñ sñ
2
1
sñ sñ
2
sñ sñ
sñ sñ .
BID AE BD
IBD CE CD
AE CE
BD CD
=+
=+
=
=
BID IBD=
.
BDI
cân tại
D
.
b) Chứng minh
DE
là đường trung trực của
IC
.
Ta có
DB DI=
và
DB DC=
.
Suy ra
DI DC=
và
DIC
cân tại
D
.
Mặt khác
DE
là phân giác (vì
sñ sñAE CE=
) nên
DE
là đường trung trực của
IC
.
c) Chứng minh
IF BC
.
ABC
có
AI
và
BI
là phân giác.
CI
là phân giác.
Suy ra
ICB ICA=
.
Trang 4
Mặt khác
ICA FIC=
(
F
thuộc trung trực của
IC
) nên
ICB FIC=
.
Suy ra
IF BC
.
C. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1. Trên một đường tròn lấy ba cung liên tiếp
AC
,
CD
,
DB
sao cho số đo các cung
AC
,
CD
,
DB
bằng
60
. Hai đường thẳng
AC
và
BD
cắt nhau tại
E
. Hai tiếp tuyến của đường tròn tại
B
và
C
cắt nhau tại
T
. Chứng minh
a)
AEB BTC=
; b)
CD
là tia phân giác của
BCT
.
Lời giải
a)
AEB BTC=
.
Ta có
( )
( ) ( )
1
sñ sñ
2
11
sñ sñ sñ sñ .
22
AEB AB CD
BTC BAC BDC AB DC
=−
= − = −
AEB BTC=
.
CD
là tia phân giác của
BCT
.
Ta có
1
30
2
1
30 .
2
DCT CD
DCB BD
==
==
DCT DCB=
.
CD
là tia phân giác của
BCT
.
Bài 2. Cho
ABC
vuông ở
A
. Đường tròn đường kính
AB
cắt
BC
tại
D
. Tiếp tuyến ở
D
cắt
AC
ở
P
. Chứng minh
PD PC=
.
Lời giải
ABD
nội tiếp đường tròn đường kính
AB
.
Suy ra
ABD
vuông tại D.
Ta có
PA PD=
(hai tiếp tuyến cắt nhau)
PAD
cân tại
P
.
PAD PDA=
(1)
Ta có
90PAD PCD
+=
. (2)
Ta có
90PDA PDC
+=
(3)
Trang 5
Từ (1), (2) và (3) ta có
PDA PDC=
.
Suy ra
PCD
cân tại
P
. Vậy
PD PC=
.
Bài 3. Cho đường tròn
()O
và điểm
S
nằm bên ngoài đường tròn. Từ
S
kẻ tiếp tuyến
SA
,
SD
và cát
tuyến
SBC
tới đường tròn (
SB SC
).
a) Phân giác
BAC
cắt dây cung
BC
ở
M
. Chứng minh
SA SM=
.
b)
AM
cắt
()O
tại
E
,
OE
cắt
BS
tại
G
,
AD
cắt
BC
tại
F
. Chứng minh
2
SA SG SF=
.
Lời giải
a) Chứng minh
SA SM=
.
Ta có
SMA MAC MCA=+
(góc ngoài của tam giác); (1)
Ta có
SAM SAB BAM=+
; (2)
Ta có
MCA SAB=
(góc nội tiếp và góc tạo bởi tiếp tuyến); (3)
Ta có
MAC BAM=
(
AM
là phân giác); (4)
Từ (1), (2), (3) và (4) ta có
SMA SAM=
.
Suy ra
SAM
cân tại
S
.
Vậy
SA SM=
.
b) Chứng minh
2
SA SG SF=
.
Gọi
I
là giao điểm của
SO
và
AD
.
Suy ra
SO AD⊥
tại
I
.
Ta có
OE
là trung trực của
BC
.
Ta có
2
(heä thöùc löôïng)
( ).
SA SI SO
SI SO SG SF SIF SGO
=
=
∽
2
SA SG SF =
.
Bài 4. Từ điểm
P
nằm bên ngoài đường tròn
, vẽ tiếp tuyến
PA
với đường tròn. Qua trung điểm
B
của đoạn
PA
vẽ cát tuyến
BCD
với đường tròn (
BC BD
). Các đường thẳng
PC
và
PD
lần
lượt cắt đường tròn
()O
tại
E
và
F
. Chứng minh
a)
DCE DPE CAF=+
; b)
AP EF
.
Lời giải
a)
DCE DPE CAF=+
.
Trang 6
Ta có
DCE DPE CDF=+
(góc ngoài của tam giác).
Mà
CDF CAF=
(hai góc nội tiếp cùng chắn một cung) nên
DCE DPE CAF=+
.
AP EF
.
ABC DBA∽
(g-g).
AB BC BP BC
DB AB BD BP
= =
.
BDP BPC ∽
(c-g-c).
BPC BDP CEF = =
.
AP EF
.
D. BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 5. Cho đường tròn
()O
hai dây
AB
và
AC
bằng nhau. Trên cung nhỏ
AC
lấy một điểm
M
. Gọi
S
là giao điểm của
AM
và
BC
. Chứng minh
ASC MCA=
.
Lời giải
Ta có
( )
1
sñ sñ
2
sñ sñ .
ASC AB CM
AB AC
=−
=
1
sñ
2
ASC AM=
.
Mặt khác
1
sñ
2
MCA AM=
nên
ASC MCA=
.
Bài 6. Cho
AB
và
CD
là hai đường kính vuông góc của
()O
. Trên cung nhỏ
BD
lấy điểm
M
. Tiếp
tuyến tại
M
cắt
AB
ở
E
, đoạn thẳng
CM
cắt
AB
ở
S
. Chứng minh
ES EM=
.
Lời giải
Ta có
( )
( )
1
sñ sñ
2
1
sñ sñ
2
sñ sñ .
BSM AC BM
EMC BC BM
AC BC
=+
=+
=
BSM EMC=
.
ESM
cân tại
E
.
ES EM=
.
Trang 7
Bài 7. Cho
A
,
B
,
C
là ba điểm thuộc đường tròn
sao cho tiếp tuyến tại
A
cắt tia
BC
tại
D
. Tia
phân giác của góc
BAC
cắt đường tròn ở
M
, tia phân giác của góc
D
cắt
AM
ở
I
. Chứng minh
DI
vuông góc
AM
.
Lời giải
Ta có
1
sñ
2
MAD AM=
(góc tạo bởi tiếp tuyến, dây cung) (1)
Ta có
( )
1
sñ sñ
2
DTA AC BM=+
(2)
Ta có
sñ sñCM BM=
(
AM
là phân giác) (3)
Từ (1), (2) và (3) ta có
MAD DTA=
.
Suy ra
DTA
cân tại
D
.
Mà
DI
là phân giác nên
DI
là đường cao.
Vậy
DI AM⊥
tại
I
.
Bài 8. Cho đường tròn
()O
và điểm
M
nằm ngoài đường tròn đó. Từ
M
kẻ tiếp tuyến
MA
và cát
tuyến
MBC
với đường tròn (
MB MC
). Phân giác góc
BAC
cắt
BC
tại
D
, cắt đường tròn ở
E
.
Chứng minh
a)
MA MD=
; b)
AD AE AC AB =
.
Lời giải
a)
MA MD=
.
Ta có
1
sd
2
MAD AE=
(góc tạo bởi tiếp tuyến, dây cung) (1)
Ta có
( )
1
sd sd
2
MDA AB EC=+
(2)
Ta có
sñ sñCE BE=
(
AE
là phân giác) (3)
Từ (1), (2) và (3) ta có
MAD MDA=
.
Suy ra
MDA
cân tại
M
.
Vậy
MA MD=
.
AD AE AC AB =
.
ADC
và
ABE
có
Trang 8
( )
phan giac
(goc noi tiep)
DAC BAE
ACD AEB
=
=
ADC ABE ∽
(g-g).
AD AC
AD AE AC AB
AB AE
= =
.
--- HẾT ---

Preview text:

Bài 5. GÓC CÓ ĐỈNH Ở BÊN TRONG.
BÊN NGOÀI ĐƯỜNG TRÒN
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1. Góc có đỉnh ở bên trong đường tròn

Là góc có đỉnh nằm bên trong đường tròn, mỗi góc có đỉnh bên
trong đường tròn, một cung nằm bên trong góc và cung kia nằm bên
trong góc đối đỉnh của nó. Góc BED là góc có đỉnh ở bên trong đường
tròn
chắn cung AmB và BmD .
ĐỊNH LÍ. Số đo của góc có đỉnh ở bên trong đường tròn bằng nửa
tổng số đo hai cung bị chắn.
2. GÓC CÓ ĐỈNH Ở BÊN NGOÀI ĐƯỜNG TRÒN
Là góc có đỉnh nằm bên ngoài đường tròn, các cạnh đều có điểm chung với đường tròn. Các góc
có đỉnh E trong hình vẽ là góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn.
ĐỊNH LÍ. Số đo của góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn bằng nửa hiệu số đo hai cung bị chắn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1:
Chứng minh hai góc hoặc hai đoạn thẳng bằng nhau
▪ Sử dụng định lý về số đo góc có đỉnh ở bên trong đường tròn và góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn.
Ví dụ 1. Cho đường tròn (O) hai dây AB , AC . Gọi M , N lần lượt là điểm chính giữa của cung
AB , AC . Đường thẳng MN cắt dây AB tại E và cắt dây AC tại H . Chứng minh AEH là tam giác cân. Lời giải  1 AHE =  (sñAM +sñCN) 2  1 AEH =  (sñBM +sñAN) Ta có 2
sñAM =sñBM
sñAN =sñCN.  AHE = AEH . Trang 1
AEH cân tại A .
Ví dụ 2. Qua điểm S nằm bên ngoài đường tròn (O) vẽ tiếp tuyến SA và cát tuyến SBC của đường
tròn. Tia phân giác góc BAC cắt dây BC tại D . Chứng minh SA = SD . Lời giải
Ta có SDA = SBA + DAB (góc ngoài của tam giác) (1)
SAD = SAC + DAC (2)
SBA = SAC (góc nội tiếp và góc tạo bởi tiếp tuyến) (3)
DAB = DAC ( AD là phân giác) (4)
Từ (1), (2), (3) và (4) ta có SDA = SAD .
Suy ra SAD cân tại S . Vậy SA = SD .
Dạng 2: Chứng minh hai đường thẳng song song hoặc vuông góc hoặc các đẳng thức cho trước
▪ Sử dụng định lý về số đo góc có đỉnh ở bên trong đường tròn và góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn.
Ví dụ 3. Cho ABC nội tiếp đường tròn. Gọi P , Q , R theo thứ tự là các điểm chính giữa của các
cung bị chắn BC , CA , AB bởi các góc A , B , C .
a) Chứng minh AP ⊥ QR .
b) Gọi I là giao điểm của AP , CR . Chứng minh CPI cân. Lời giải
a) Chứng minh AP ⊥ QR .
Gọi H là giao điểm của AP và QR .
Ta có AHQ là góc có đỉnh bên trong (ABC) . 1 1 Suy ra AHQ
(sñAQ sñRP) 180 90 = + =  = . 2 2
Vậy AP ⊥ QR tại H .
b) Chứng minh CPI cân. Trang 2  1 PIC =  (sñAR+sñCP) 2  1 PCI =  (sñBR+sñBP) Ta có 2 sñ  AR = sñBR sñ  CP = sñ . BPPIC = PCI .
CPI cân tại P .
Ví dụ 4. Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O) . Các tia phân giác của góc A và góc B cắt nhau
ở I và cắt đường tròn theo thứ tự ở D và E .
a) Chứng minh BDI cân.
b) Chứng minh DE là đường trung trực của IC .
c) Gọi F là giao điểm của AC và DE . Chứng minh IF BC . Lời giải
a) Chứng minh BDI cân.  1 BID =  (sñAE+sñBD) 2  1 IBD =  (sñCE+sñCD) Ta có 2
sñAE =sñCE
sñBD =sñC .DBID = IBD .
BDI cân tại D .
b) Chứng minh DE là đường trung trực của IC .
Ta có DB = DI và DB = DC .
Suy ra DI = DC và DIC cân tại D .
Mặt khác DE là phân giác (vì sñ AE = sñCE ) nên DE là đường trung trực của IC .
c) Chứng minh IF BC .
ABC có AI và BI là phân giác.
CI là phân giác.
Suy ra ICB = ICA . Trang 3
Mặt khác ICA = FIC ( F thuộc trung trực của IC ) nên ICB = FIC . Suy ra IF BC . C. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1.
Trên một đường tròn lấy ba cung liên tiếp AC , CD , DB sao cho số đo các cung AC , CD ,
DB bằng 60 . Hai đường thẳng AC và BD cắt nhau tại E . Hai tiếp tuyến của đường tròn tại B và
C cắt nhau tại T . Chứng minh a) AEB = BTC ;
b) CD là tia phân giác của BCT . Lời giải a) AEB = BTC .  1 AEB =  (sñAB−sñCD)  Ta có 2  1 BTC =  ( BAC− BDC) 1 sñ sñ
= (sñAB −sñDC).  2 2  AEB = BTC .
CD là tia phân giác của BCT .  1 DCT = CD = 30  Ta có 2  1
DCB = BD = 30 .  2  DCT = DCB .
CD là tia phân giác của BCT .
Bài 2. Cho ABC vuông ở A . Đường tròn đường kính AB cắt BC tại D . Tiếp tuyến ở D cắt AC ở
P . Chứng minh PD = PC . Lời giải
ABD nội tiếp đường tròn đường kính AB .
Suy ra ABD vuông tại D.
Ta có PA = PD (hai tiếp tuyến cắt nhau)
PAD cân tại P .  PAD = PDA (1) Ta có PAD PCD 90 + = . (2) Ta có PDA PDC 90 + = (3) Trang 4
Từ (1), (2) và (3) ta có PDA = PDC .
Suy ra PCD cân tại P . Vậy PD = PC .
Bài 3. Cho đường tròn (O) và điểm S nằm bên ngoài đường tròn. Từ S kẻ tiếp tuyến SA , SD và cát
tuyến SBC tới đường tròn ( SB SC ).
a) Phân giác BAC cắt dây cung BC ở M . Chứng minh SA = SM .
b) AM cắt (O) tại E , OE cắt BS tại G , AD cắt BC tại F . Chứng minh 2
SA = SG SF . Lời giải
a) Chứng minh SA = SM .
Ta có SMA = MAC + MCA (góc ngoài của tam giác); (1)
Ta có SAM = SAB + BAM ; (2)
Ta có MCA = SAB (góc nội tiếp và góc tạo bởi tiếp tuyến); (3)
Ta có MAC = BAM ( AM là phân giác); (4)
Từ (1), (2), (3) và (4) ta có SMA = SAM .
Suy ra SAM cân tại S . Vậy SA = SM . b) Chứng minh 2
SA = SG SF .
Gọi I là giao điểm của SO và AD .
Suy ra SO ⊥ AD tại I .
Ta có OE là trung trực của BC . 2
SA = SI SO (heä thöùc löôïng) Ta có 
SI SO = SG SF ( SIF ∽ SGO). 2
SA = SG SF .
Bài 4. Từ điểm P nằm bên ngoài đường tròn (O) , vẽ tiếp tuyến PA với đường tròn. Qua trung điểm
B của đoạn PA vẽ cát tuyến BCD với đường tròn ( BC BD ). Các đường thẳng PC và PD lần
lượt cắt đường tròn (O) tại E và F . Chứng minh
a) DCE = DPE + CAF ; b) AP EF . Lời giải
a) DCE = DPE + CAF . Trang 5
Ta có DCE = DPE + CDF (góc ngoài của tam giác).
Mà CDF = CAF (hai góc nội tiếp cùng chắn một cung) nên DCE = DPE + CAF . AP EF .
ABC ∽ DBA (g-g). AB BC BP BC  =  = . DB AB BD BP
BDP ∽ BPC (c-g-c).
BPC = BDP = CEF .  AP EF . D. BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 5.
Cho đường tròn (O) hai dây AB và AC bằng nhau. Trên cung nhỏ AC lấy một điểm M . Gọi
S là giao điểm của AM và BC . Chứng minh ASC = MCA . Lời giải  1 ASC =  (sñAB−sñCM) Ta có  2 sñ
 AB = sñAC. 1
ASC = sñ AM . 2 1
Mặt khác MCA = sñ AM nên ASC = MCA . 2
Bài 6. Cho AB và CD là hai đường kính vuông góc của (O) . Trên cung nhỏ BD lấy điểm M . Tiếp
tuyến tại M cắt AB ở E , đoạn thẳng CM cắt AB ở S . Chứng minh ES = EM . Lời giải  1 BSM =  (sñAC+sñBM) 2   1
Ta có EMC = (sñBC + sñBM ) 2 
sñAC = sñBC.   BSM = EMC .
ESM cân tại E .  ES = EM . Trang 6
Bài 7. Cho A , B , C là ba điểm thuộc đường tròn (O) sao cho tiếp tuyến tại A cắt tia BC tại D . Tia
phân giác của góc BAC cắt đường tròn ở M , tia phân giác của góc D cắt AM ở I . Chứng minh DI vuông góc AM . Lời giải 1
Ta có MAD = sñ AM (góc tạo bởi tiếp tuyến, dây cung) (1) 2 1
Ta có DTA = (sñAC +sñBM ) (2) 2
Ta có sñCM = sñBM ( AM là phân giác) (3)
Từ (1), (2) và (3) ta có MAD = DTA .
Suy ra DTA cân tại D .
Mà DI là phân giác nên DI là đường cao.
Vậy DI ⊥ AM tại I .
Bài 8. Cho đường tròn (O) và điểm M nằm ngoài đường tròn đó. Từ M kẻ tiếp tuyến MA và cát
tuyến MBC với đường tròn ( MB MC ). Phân giác góc BAC cắt BC tại D , cắt đường tròn ở E . Chứng minh a) MA = MD ;
b) AD AE = AC AB . Lời giải a) MA = MD . 1
Ta có MAD = sd AE (góc tạo bởi tiếp tuyến, dây cung) (1) 2 1
Ta có MDA = (sdAB +sdEC) (2) 2
Ta có sñCE = sñBE ( AE là phân giác) (3)
Từ (1), (2) và (3) ta có MAD = MDA .
Suy ra MDA cân tại M . Vậy MA = MD .
AD AE = AC AB .
ADC và ABE có Trang 7
DAC = BAE (phan giac) 
ACD = AEB (goc noi tiep)
ADC ∽ ABE (g-g). AD AC  =
AD AE = AC AB . AB AE --- HẾT --- Trang 8