Tác động COVID-19 đến cung cầu thị trường nông sản Việt Nam môn Kinh tế vi mô 1 | Học viện Tài chính

MỤC LỤC Phần mở đầu 1. Lý do chọn đề tài
Thị trường nông sản luôn là vấn đề trọng yếu của mỗi quốc gia, kể cả với những
nước đã đạt đến trình độ phát triển cao. Nó là một thành phần quan trọng đối với
tiến trình phát triển kinh tế, đảm bảo việc xây dựng mối quan hệ hữu nghị giữa
các quốc gia với nhau. Nhà nước Việt Nam ta đã xác định nông sản là mặt hàng sử
dụng và xuất khẩu quan trọng tạo ra nguồn thu ban đầu cực kỳ cần thiết cho phát
triển kinh tế đất nước. Chúng ta đã vươn lên thành nước xuất khẩu gạo thứ 2 thế
giới, hàng nông sản của chúng ta đã có mặt ở 150 nước và nhiều thị trường trên thế
giới. Thực tế đã chứng minh thời gian qua Việt Nam đã thành công đáng kể trong
việc nâng cao giá trị cũng như chất lượng hàng nông sản xuất khẩu vào thị trường
trên thế giới. Tuy nhiên, dù là một mặt hàng có giá trị sử dụng và xuất khẩu lớn,
đóng góp nhiều vào kim ngạch xuất khẩu nước ta, thị trường nông sản vẫn lao đao,
gặp nhiều bất lợi trước con sóng mang tên Covid-19. Đại dịch Covid-19 từ đầu
năm 2020 đến nay đã ảnh hưởng đến khả năng sản xuất, thị trường và nhu cầu sử
dụng đó cũng được coi như một trong những rào cản cho việc sản xuất và xuất khẩu mặt hàng này.
Vì những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Tác động của đại dịch COVID – 19
đến mối quan hệ cung cầu trên thị trường nông sản Việt Nam” là cần thiết và cấp
thiết, được nghiên cứu với với hy vọng đưa ra những thực trạng và vấn đề khó
khăn mà thị trường nông sản cần phải tháo gỡ, đồng thời đưa ra những hướng đi cụ
thể nhằm khắc phục tình trạng đó, đưa thị trường nông sản tăng trưởng mạnh mẽ trở lại. 2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát: Đề tài sẽ phân tích thị trường nông sản, cơ sở lý thuyết cung –
cầu, những tác động của đại dịch Covid đến mối quan hệ cung – cầu trên thị trường nông sản. Mục tiêu cụ thể:
- Làm rõ cơ sở lý thuyết về: cung hang hóa, cầu hàng hóa và mối quan hệ cung – cầu
- Phân tích thưc trạng về thị trường nông sản, đại dịch COVID – 19 để đánh giá tác
động của đại dịch đến mối quan hệ cung cầu trên thị trường nông sản Việt Nam.
- Đưa ra một số giải pháp để giảm thiểu tác động của đại dịch đến mối quan hệ
cung - cầu trên thị trường nông sản Việt Nam.
3. Phương pháp nghiên cứu
- Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu, tổng hợp tài liệu về “Tác động
của đại dịch COVID – 19 đến mối quan hệ cung cầu trên thị trường nông sản”, Bài
nghiên cứu tham khảo nguồn tài liệu từ nhiều trang uy tín, cùng các tạp chí kinh tế,
luận văn, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước; Tổng hợp số liệu thực trạng về
thị trường nông sản trong bối cảnh đại dịch COVID -19 Phần nội dung
Chương 1: Cơ sở lý thuyết về cung cầu và mối quan hệ cung cầu 1.1 Cung 1.2 Cầu
1.3 Mối quan hệ cung – cầu
Chương 2: Thực trạng về Thị trường Nông sản Việt Nam trong bối
cảnh đại dịch COVID - 19, những tác động của đại dịch Covid đến
mối quan hệ cung – cầu trên thị trường nông sản Việt Nam
2.1. Thực trạng về Thị trường Nông sản Việt Nam trong bối cảnh đại dịch COVID - 19
Việt Nam được đánh giá là một cường quốc nông nghiệp. Tuy nhiên thị trường
nông sản Việt Nam đã bị ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất và lưu thông nông sản,
việc cung ứng vật tư tăng cao, tăng chi phí đầu vào, nhưng giá cả một số nông sản
suy giảm gây thiệt hại cho nông dân do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 gây ra.
Trong sản xuất trồng trọt, hoạt động sản xuất tương đối ổn định, có gặp khó khăn
do giá phân bón tăng cao, làm tăng chi phí sản xuất; một số diện tích chuyên trồng
rau bà con nông dân tạm dừng sản xuất do sản xuất ra không tiêu thụ được, một số
trang trại trồng rau thiếu lao động do thực hiện giản cách xã hội khó khăn chủ yếu
ở khâu tiêu thụ các sản phẩm đến vụ thu hoạch, công tác vận chuyển sản phẩm,
dẫn đến giá các loại nông sản giảm thấp
Trong sản xuất chăn nuôi, hoạt động sản xuất cũng tương đối ổn định, có gặp khó
khăn do giá thức ăn chăn nuôi tăng cao, chi phí phòng chống dịch bệnh tăng, làm tăng chi phí sản xuất
Trong hoạt động nuôi trồng thủy sản, hoạt động sản xuất cũng tương đối ổn định,
có gặp khó khăn do giá thức ăn chăn nuôi tăng cao, làm tăng chi phí sản xuất; một
số cơ sở nuôi công nghiệp, nuôi lồng bè sau khi xuất bán không dám tái lập đàn;
một số sản phẩm cá nước ngọt, cá nuôi lồng bè đến vụ thu hoạch có gặp khó khăn
trong tiêu thụ, giá bán giảm thấp.
Trong hoạt động khai thác thủy sản, từ đầu năm đã bị ảnh hưởng do giá hải sản
làm nguyên liệu cho chế biến giảm thấp, do các doanh nghiệp chế biến giảm thu mua chế biến xuất khẩu
Về tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, thủy sản: Do ảnh hưởng của dịch Covid-19 từ đầu năm đến nay, mô g
t số cửa khẩu giáp biên giới Việt Nam tạm đóng cửa hoặc
tăng cường các biện pháp phòng chống dịch bệnh khi hàng qua cửa khẩu, các chợ đầu mối.
2.2. Những tác động của đại dịch Covid - 19 đến mối quan hệ cung – cầu trên
thị trường nông sản Việt Nam Thu nhập người tiêu dùng
Theo số liệu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam trong đợt Covid
19, thu nhập bình quân tháng của người lao động là 5,2 triệu đồng, giảm trên 5%
so với cùng kỳ năm ngoái. Người lao động phi chính thức bị giảm thu nhập nhiều
hơn so với lao động chính thức, với mức giảm là 8,4% (giảm 4,7% so với cùng
kỳ năm ngoái). Người lao động có bằng cấp, trình độ cao hơn thì mức giảm thu
nhập ít hơn. Hơn nữa, người lao động bị mất việc làm, phải nghỉ giãn việc/nghỉ
luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập,…Thu nhập là yếu tố quyết định khả năng
mua của người tiêudùng. Khi thu nhập thay đổi, khả năng mua hàng thay đổi,
khiến cho cầu về dịch vụ và hàng hóa thay đổi. Với tình hình dịch bệnh Covid 19
hiện nay, người dân ngày càng quan tâm về sức khỏe dinh dưỡng, tăng cường sức
đề kháng → Mặt hàng nông sản là mặt hàng thiết yếu → cầu về mặt hàng nông sản cũng tăng.
Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 tiếp tục diễn biến phức tạp, các nước trên thế
giới đều ra sức bảo vệ mặt hàng nông sản của mình bằng các chiến lược khác nhau.
Nước xuất khẩu thì điều chỉnh chính sách xuất khẩu, “găm hàng”, xuất khẩu ít đi
khiến nguồn cung ứng bị gián đoạn, giá cả bấp bênh, trong khi nước nhập khẩu thì
cố gắng tích trữ nhiều. Nếu tình trạng kéo dài, một số nước phải đối mặt với nguy
cơ an ninh lương thực bị đe dọa, thiếu hụt nguồn cung hàng hóa.
Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ thiếu
hụt mặt hàng nông sản trên toàn thế nếu các nước không quản lý tốt tình trạng
khủng hoảng do đại dịch COVID 19 gây ra. Bên cạnh đó, FAO cũng bày tỏ sự lo
lắng về việc đứt gãy chuỗi cung ứng mặt hàng nông sản toàn cầu và đưa ra nhận
định rằng thế giới có thể phải đối mặt với cuộc khủng hoảng lương thực nếu không
kịp thời triển khai các biện pháp bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương và duy
trì chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu dưới tác động của đại dịch. Một thống kê
của FAO cho thấy, có khoảng 820 triệu người (chiếm gần 12% dân số) đang trong
tình thế không đủ lương thực, thực phẩm để dùng hàng ngày và khoảng 113 triệu
người đang phải sống trong đói nghèo và cần phải nhờ vào trợ cấp lương thực.
Trên thế giới, nhiều lao động có tay nghề cao trong lĩnh vực nông nghiệp không
thể đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau do chính sách
đóng cửa biên giới. Sự thiếu hụt lực lượng lao động và giãn cách xã hội đã có ảnh
hưởng vô cùng lớn tới quá trình sản xuất mặt hàng nông sản, gây ra cuộc khủng
hoảng làm suy giảm nguồn cung từ các trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp,
làm chậm quá trình cung cấp mặt hàng nông sản trên quy mô toàn cầu, đặc biệt với
những nước ít phát triển nông sản. Việc đóng cửa các cửa hàng nông sản cũng gây
ảnh hưởng ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng lương thực, thực phẩm. Các nhà
sản xuất buộc phải tách đàn gia súc ra vì họ không có nguồn tiêu thụ. Nhu cầu của
khách hàng cao hơn dẫn đến các kệ hàng trống, và nguồn cung giảm khiến giá các mặt hàng thịt tăng lên.
Ở Việt Nam, dịch bệnh COVID 19 diễn biến phức tạp: hạn chế di chuyển, đóng
cửa hàng quán, sự phân phối nguồn hàng không đều giữa các vùng an toàn và
không an toàn đã gây áp lực lên thị trường, làm đứt gãy chuỗi cung cầu. Ở một số
tỉnh, thành phố của nước ta xảy ra tình trạng cá nhân và tổ chức đầu cơ tích trữ mặt
hàng nông sản, lương thực, thực phẩm gây rối loạn thị trường, mất cân bằng giá cả
gây ảnh hưởng đến nhu cầu mua hàng của người tiêu dùng. Đồng thời do sức mua
tăng đột ngột, nhu cầu cao hơn nguồn cung nên có hiện tượng các hộ kinh doanh tự
phát, nhỏ lẻ “hét giá” và nhiều nơi quá tải thậm chí “cháy hàng” cục bộ gây ra tình
trạng thiếu mặt hàng nông sản trong thời gian ngắn. Tất cả những yếu tố đó đã gây
ra hiện trạng cung – cầu mất cân đối. 2.3 Đánh giá chung * Những mặt thuận lợi
Thứ nhất, khi đại dịch bùng phát, mọi người có xu hướng tuân theo một chế độ ăn
uống lành mạnh hơn để bảo vệ bản thân và nâng cao hệ thống miễn dịch của họ Do
đó, nhu cầu về mặt hàng nông sản có chứa hoạt chất sinh học hay các nhóm thực
phẩm bổ sung vitamin như hoa quả và một số loại rau củ tăng cao. Các báo cáo
khảo sát cũng cho thấy, 50% khách hàng đã chi tiêu nhiều hơn cho các mặt hàng
nông sản tăng cường sức đề kháng và hệ miễn dịch, các mặt hàng nông sản có
nguồn gốc tự nhiên, thực phẩm sạch và lành mạnh. Theo đó, các doanh nghiệp
cũng phải có những điều chỉnh hiệu suất hoạt động cho phù hợp. Thứ hai, an toàn
thực phẩm đã được quan tâm nhiều hơn để ngăn chặn sự lây truyền của
coronavirus giữa các nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng, điều này đồng
nghĩa với với nâng cao chất lượng nguồn cung mặt hàng nông sản. Đại dịch
COVID 19 đảm bảo việc sử dụng các hệ thống dành cho khủng hoảng và ảnh
hưởng đến các trao đổi ràng buộc về mặt pháp lý trong chuỗi cung ứng thực phẩm.
Đồng thời, nó dẫn đến những điều chỉnh trong nguồn cung cấp-yêu cầu bình đẳng
hóa và các doanh nhân và nông dân gặp khó khăn. * Những mặt khó khăn
Tình hình dịch COVID 19 gây thêm lo ngại cho các thị trường quốc tế. Các lãnh
đạo ngành hải sản của Việt Nam cũng đang phải lo ngại ngày càng nhiều hơn về
tác động của dịch COVID 19 tới nguồn cung thuỷ hải sản. Lý do cho việc này là
trong số hơn 390.000 người bị nhiễm virus corona từ ngày 27/04/2021, hầu hết là
sống ở miền nam, khu vực tập trung nhiều cơ sở nuôi trồng thủy sản. Các biện
pháp an toàn dịch tễ, giãn cách xã hội ở hàng chục tỉnh thành, cũng như việc các cơ
sở chế biến thủy sản đã khiếncác hoạt động bị hạn chế, làm cho sản lượng thủy sản
của Việt Nam giảm mạnh. Nay các doanh nghiệp trong ngành đang rất quan ngại
về những khó khăn trong hoạt động nuôi trồng thủy sản, cũng như sự không ổn
định về nhu cầu của người tiêu dùng và cả về khả năng xuất khẩu có thể sẽ ảnh
hưởng nghiêm trọng đến mùa thu hoạch tôm thứ hai trong năm. Trên thế giới,
nhiều lao động có tay nghề cao trong lĩnh vực nông nghiệp không thể đưa sản
phẩm đến với người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau do chính sách đóng cửa biên giới. * Những cơ hội
Việt Nam có nhiều Hiệp định thương mại tự do FTA, đây là cơ hội để chúng ta tìm
kiếm, đa dạng hóa thị trường liên quan đến thương mại, du lịch, đầu tư, logistic. Ví
dụ: Đối với xuất khẩu nông sản, do yêu cầu cao từ phía Trung Quốc nên nước ta đã
nâng cao tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa nông sản. Đây là tín hiệu tốt đối với xuất
khẩu sang Trung Quốc trong dài hạn và tạo cơ hội để nước ta chinh phục và tìm
kiếm nhiều thị trường khó tính hơn. Với xu thế hiện nay, người tiêu dùng có yêu
cầu ngày càng cao về chất lượng hàng hóa, cách mạng tiêu dùng xanh hơn. Để hạn
chế những tác động của dịch bệnh, làm việc online, mua bán online, học online
được ưu tiên. Do đó tạo cơ hội cho nước ta phát triển lĩnh vực chuyển đổi số.
Chương 3: Đề xuất những giải pháp để giảm thiểu tác động của đại
dịch đến mối quan hệ cung - cầu trên thị trường nông sản Việt Nam. 3.1. Phía nhà nước
Ngoài những giải pháp ngắn hạn mà nhà nước đã thực hiện để ứng phó với COVID
19, Chính phủ cũng cần thực hiện các chính pháp mang tính dài hạn để chuẩn bị
những điều kiện cơ bản nhất cho công cuộc phát triển bền vững sau đại dịch và ổn định thị trường.
- Đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào công nghệ- đổi mới sáng tạo,
có tư duy không ngại thất bại và chấp nhận rủi ro, ngoài ra cần khuyến khích khởi nghiệp.
- Nhà nước cần tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng
tập trung hơn, đúng đối tượng và thực chất hơn, theo sát với nhu cầu của doanh
nghiệp. Bên cạnh đó, cần phải đưa ra sự chọn lọc, phân loại ngành nghề với mục
đích hỗ trợ, trên cơ sở đánh giá, khảo sát nhanh tác động của dịch COVID-19 đối
với hoạt động của các ngành, nghề cụ thể. Ngoài ra, cần cho phép kéo dài thời gian
giãn thuế, hoãn thuế, tiền thuê đất và bổ sung thêm đối tượng cần được gia hạn để
doanh nghiệp phần nào vơi bớt khó khăn về thanh toán chi phí.
- Chính phủ, cơ quan và các nhà lãnh đạo phải xác định thời điểm và phương pháp
thích hợp để thực hiện cùng lúc nhiều nhiệm vụ phức tạp như đưa lực lượng lao
động quay trở lại nơi làm việc sau khi các lệnh cấm được nới lỏng, vừa duy trì sản
xuất nhưng vẫn phải đảm bảo an toàn phòng dịch. (BBT, 2020b)
Ngoài ra, vừa tập trung chống dịch nhưng vẫn phải đảm nền kinh tế bằng việc
nhanh chóng phân phối vaccine cho các tỉnh thành phố trên cả nước để người dân yên tâm lao động.
3.2.Phía cá nhân và doanh nghiệp.
- Thực hiện nghiêm các chỉ thị, quy định của nhà nước.Bên cạnh đó cần nắm bắt
thông tin kịp thời về chính sách nhà nước, cũng như tình hình dịch bệnh ở các quốc
gia nhằm tránh việc bị động trong nguồn cung hàng hóa và có thể đưa ra giải pháp khắc phục nhanh chóng.
- Doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc đổi mới tư duy, cách thức sản xuất,
tìm ra hướng đi mới, biết nắm bắt thời cơ : đầu tư vào công nghệ tiên tiến, đồng bộ
hóa mô hình sản xuất nhằm đáp ứng được nhu cầu của thị trường trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
- Để tránh tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng do tình hình dịch bệnh diễn biến phức
tạp,doanh nghiệp cần chủ động tìm nhiều nguồn cung ứng khác nhau để đa dạng
hóa sản phẩm đồng thời giảm phụ thuộc vào các doanh nghiệp cũng như các yếu tố khách quan bên ngoài.
- Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo ra sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa
các doanh nghiệp, giữa các nền kinh tế; và người lao động sẽ trở thành nhân tố
quyết định. Vậy nên doanh nghiệp cần quan tâm, chú trọng vào việc đầu tư và phát
triển nguồn nhân lực. Cuối cùng, bản thân người lao động cũng cần trang bị yếu tố,
kỹ năng để thích ứng hoàn cảnh dịch bệnh phức tạp, tránh tình trạng tích trữ, đầu cơ trục lợi. Kết luận
Mặt hàng nông sản là một trong những mặt hang tiêu dùng, xuất khẩu chủ lực của
nước ta, nó đem lại nguồn lợi nhuận cao, góp phần thúc đẩy giá trị kinh tế ngành
và đóng góp vào tổng kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam. Tuy nhiên, tác động của
đại dịch Covid-19 đã khiến cho thị trường này trở nên lao đao trong một khoảng
thời gian. Từ vấn đề mặt hàng hạt điều chịu tác động trước đại dịch, ta đã có sơ sở
hơn để nhìn nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu, rào cản và khó khăn của các cá
nhân, doanh nghiệp hoạt động trong thị trường này cũng như sự khó khăn từ chính
những chính sách phòng, chống dịch của Đảng, Nhà nước ta. Bài nghiên cứu sau
cùng đã tìm ra và phân tích những khía cạnh tồn tại trong ngành điều VN trước đại
dịch. Đồng thời, bài nghiên cứu cũng đã đề xuất ra những giải pháp nhằm hỗ trợ
thị trường nông sản của VN trong tầm nhìn gần và xa, trong việc hỗ trợ từ vốn, cơ
sở vật chất đến nhân lực, chuyên môn… Đó chính là những hướng đi thích hợp cho
thị trường nông sản VN trong đại dịch và trong cả thời đại bình thường mới.
Danh mục tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Văn Dần (2017), Giáo trình Kinh tế vi mô, Nhà xuất bản tài chính
2. Chu Khôi. Bức tranh xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2021.
https://vneconomy.vn/buc-tranh-xuat-khau-nong-lam-thuy-san-nam-2021.htm
3. Thế giới canh cánh nỗi lo khủng hoảng lương thực vì đại dịch Covid-19
https://nbtv.vn/news/4/4174/the-gioi-canh-canh-noi-lo-khung-hoang-luong-thuc- vi-dai-dich-covid-19
4. Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo thúc đẩy sản xuất, lưu thông, xuất khẩu nông sản
https://moit.gov.vn/tin-tuc/hoat-dong/thu-tuong-chinh-phu-chi-dao-thuc-day-san-
xuat-luu-thong-xuat-khau-nong-san.html
5. Impact of COVID-19 on Economic Well-Being and Quality of Life of the
Vietnamese During the National Social Distancing
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2020.565153/full
6. COVID19 and the Food Supply Chain: Restoring markets in Mutare
https://www.zw.undp.org/content/zimbabwe/en/home/presscenter/articles/covid19-
and-the-food-supply-chain--restoring-markets-in-mutare-.html
7. Tâm An.Thị trường nhập khẩu nông sản xuất hiện những con số đột biến gây choáng.
https://vietnamnet.vn/vn/kinh-doanh/thi-truong/nhap-khau-nong-san-xuat-hien-
nhung-con-so-dot-bien-gay-choang-803565.html
8. Xuất khẩu nông sản vượt qua thách thức giữ đà tăng trưởng.
https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-
ke/2021/09/xuat-khau-nong-san-vuot-qua-thach-thuc-giu-da-tang-truong/
9. Đánh giá các chính sách ứng phó với COVID-19 và các khuyến nghị. Đại Học Kinh Tế Quốc Dân.
10. TÁC ĐỘNG CỦA COVID-19 ĐẾN NGÀNH THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG (F&B)
https://innovativehub.com.vn/tac-dong-cua-covid-19-den-nganh-thuc-pham-va-do- uong-fb/