1
GÓC NỘI TIẾP
A. Lý thuyết
1. Định nghĩa: Góc có đỉnh nằm trên đường tròn và hai cạnh
chứa hai dây cung của đường tròn gọi là góc nội tiếp (
ACB
).
Lưu ý: Cung nằm bên trong góc nội tiếp được gọi là cung bị
chắn
2. Định lý: Trong một đường tròn, số đo của góc nội tiếp bằng
nửa số đo của cung bị chắn.
1
2
=ACB
sđ
1
2
=AB
sđ
AOB
3. Hệ quả: Trong một đường tròn
a) Các góc nội tiếp bằng nhau chắn các cung bằng nhau và ngược lại.
= ⇔=ADB MNP AB MP
b) Các góc nội tiếp cùng chắn một cung hoặc chắn các cung bằng nhau thì bằng nhau
=ADB ACB
c) Góc nội tiếp (nhỏ hơn hoặc bằng
0
90
) có số đo bằng nửa số đo của góc ở tâm cùng chắn
một cung
d) Góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là góc vuông.
B. Bài tập
Dạng 1: Chứng minh các góc bằng nhau, các đoạn thẳng bằng nhau
Cách giải: Dùng hệ quả trong phần lý thuyết
Cho
ABC∆
cân tại
A
(
0
90A <
). Vẽ đường
tròn đường kính
AB
cắt
BC
tại
D
, cắt
AC
tại
E
. Chứng minh rằng:
a.
DBE∆
cân
b.
1
2
=
CBE BAC
D
O
A
B
P
M
C
N
1
D
E
C
B
A
2
a)
0
90ADB AD BC AD=⇒⊥⇒
là phân giác của
A
12
A A BD DE BD DE BED⇒=⇒=⇒=⇒∆
cân tại
D
b) Ta có
12 1
11
22
== ⇒=B A DE B BAC
.
Cho nửa đường tròn
( )
O
đường kính
AB
và
dây
AC
căng cung
AC
có số đo bằng 60
0
a. So sánh các góc của
ABC
∆
b. Gọi
M
và
N
lần lượt là điểm chính giữa
của các cung
AC
và
BC
, hai dây
AN
và
BM
cắt nhau tại
I
. Chứng minh rằng
CI
là tia
phân giác của
ACB
a) Ta có:
00
60 120= ⇒ = ⇒<<AC BC B A C
b)
AN
là phân giác của góc
A
,
BM
là phân giác của góc
B
nên
CI
là phân giác của góc
C
(đpcm)
Cho tam giác
ABC
có ba góc nhọn, đường
cao
AH
và nội tiếp đường tròn tâm
O
, đường
kính
AM
a) Tính
ACM
b) Chứng minh
=BAH OCA
c) Gọi
N
là giao điểm của
AH
với
( )
O
. Tứ
giác
BCMN
là hình gì? Vì sao?
O
H
N
M
C
B
A
O
I
N
M
C
B
A
3
a) Ta có
0
90
=
ACM
(góc nội tiếp)
b) Ta có
( )
ABH AMC gg
∆∆∽
;
⇒= =⇒=BAH OAC OCA OAC BAH OCA
c)
0
90= ⇒ANM MNBC
là hình thang
//⇒⇒BC MN
sđ
BN
= sđ
CM
⇒= ⇒CBN BCM BCMN
hình thang cân.
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB.
Lấy M là điểm tùy ý trên nửa đường tròn
(M khác A và B). Kẻ MH vuông góc với
AB (
∈
H AB
). Trên cùng một nửa mặt
phẳng bờ AB chứa nửa đườ
ng tròn (O)
vẽ hai nửa đường tròn tâm
1
O
, đường
kính AH và tâm
2
,O
đườ
ng kính BH.
Đoạn MA và MB cắt hai nửa đường tròn
(
1
O
) và (
2
O
) lần lượt tại P và Q. Chứng
minh rằng:
a)
=MH PQ
b)
∆∆MPQ MBA
c) PQ là tiếp tuyến chung của hai đường
tròn (
1
O
) và (
2
O
).
a) Ta có:
◊MPHQ
là hình chữ nhật
⇒=
MH PQ
b) Xét các tam giác vuông AHM và BHM ta có:
( )
..= ⇒∆ ∆MP MA MQ MB MPQ MBA cgc
c)
2
=⇒=⇒PMH MBH PQH O QB PQ
là tiếp tuyến của
2
O
Q
P
O
2
O
1
H
M
B
A
4
PQ
1
O
Dạng 2: Chứng minh hai đường thẳng vuông góc, ba điểm thẳng hàng
5
Cho đường tròn (O) và hai dây MA, MB
vuông góc với nhau. Gọi I, K lần lượt là điểm
chính giữa của các cung nhỏ MA và MB.
a) Chứng minh ba điểm A, O, B thẳng hàng
b) Gọi P là giao điểm của AK và BI. Chứng
minh P là tâm đường tròn nội tiếp tam giác
MAB.
a) Ta có:
( )
,, ∈M AB O
và
0
90= ⇒AMB
AB là đường kính của đường tròn (O)
,,⇒ AOB
thẳng
hàng.
b) Ta có: AK, BI là phân giác của góc
; ⇒MAB MBA
P là tâm đường tròn nội tiếp
∆
AMB
Cho đường tròn (O), đường kính AB, điểm D
thuộc đường tròn. Gọi E là điểm đối xứng với
A qua D
a) Tam giác ABE là tam giác gì?
b) Gọi K là giao điểm của EB với (O). Chứng
minh
.
⊥OD AK
a) Xét
∆ABE
có BD đồng thời là đường cao, đường trung tuyến nên
∆ABE
cân tại B.
b) Xét
∆ABE
có OD là đường trung tuyến
//⇒ OD B E
K
M
I
P
O
B
A
D
K
E
O
B
A
6
mà:
⊥AK BE
(
0
90=AKB
)
⇒⊥
AK OD
Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O),
hai đường cao BD và CE cắt nhau tại H. Vẽ
đường kính AF
a) Tứ giác BFCH là hình gì?
b) Gọi M là trung điểm của BC. Chứng minh
rằng ba điểm H, M, F thẳng hàng
c) Chứng minh
1
.
2
=
OM AH
a) Tứ giác BFCH có các cạnh đối song song nên là hình bình hành.
b) Tứ giác BHCF là hình bình hành mà M là trung điểm của BC nên M là trung điểm của HF
,,
⇒ HMF
thẳng hàng.
c) Xét
∆AHF
có OM là đường trung bình của
1
.
2
∆⇒=AHF OM AH
Cho đường tròn (O) đường kính AB, điểm D
thuộc (O). Gọi E là điểm đối xứng với A qua
D
a.
ABE∆
là tam giác gì
b. Gọi K là giao điểm của EB với (O), Chứng
minh rằng:
OD AK⊥
K
D
E
B
O
A
M
H
O
E
D
F
C
B
A
7
a.
0
90
=
ADB
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn)
⊥
⇒ ⇒∆
=
BD AE
ABE
AD DE
cân tại B
b)
//
⇒⊥
⊥
OD EB
OD AK
AK EB
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB =
2R và điểm C nằm ngoài nửa đường tròn. CA
cắt nửa đường tròn tại M, CB cắt nửa đường
tròn tại N. Gọi H là giao điểm của AN và BM
a.
CH AB
⊥
b. Gọi I là trung điểm của CH. Chứng minh
rằng MI là tiếp tuyến của nửa đường tròn (O)
a. Ta có H là trực tâm của tam giác
CH AB
⇒⊥
b. Cần chứng minh
MI MO
⊥
+) có:
, ,, ;
2

∈


CH
CM H N I
+)
11
13
00
11 3
0
1
13
1
()
2
1
( ) 90 90
2
90
(. )
= =
=

== → →+ =→ =

+=

= ∆
C N sd MH
MM
N B sd AM M IMB OMI
M IMB
B B can
1
1
3
1
H
I
M
N
C
B
O
A
8
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB và
điểm C di động trên nửa đường tròn đó. Vẽ
đường tròn (I) tiếp xúc với đường tròn (O) tại
C và tiếp xúc với đưuòng kính AB tại D,
đường tròn này cắt CA, CB lần lượt tại các
điểm thứ hai là M và N. Chứng minh rằng:
a. M, N, I thẳng hàng
b.
ID MN⊥
a.
00
90 90=⇒=ACB MCN
Xét (I), có:
0
90 , ,= ⇒
ACB N M I
thẳng hàng
b. Đường tròn (O) và (I) tiếp xúc với nhau tại C nên O, I, C thẳng hàng
//
(.. . )
.
∆→ =
=

⇒ ⇒ ⇒⊥

⊥
∆→ =
ICN INC IC N MN AB
INC OBC
ID MN
ID AB t c tiep t uyen
dong vi
OCB OBC OCB
Cho
ABC∆
nhọn nội tiếp đường tròn (O).
Đường cao BM, CN cắt nhau tại H và cắt
đường tròn lần lượt tại E và F, chứng minh
rằng
a. A là điểm chính giữa cung FE
b. EF // MN
c.
OA MN⊥
d. AH không đổi khi A di động trên cung lớn
BC
e. F đối xứng với H qua AB
a.
11
=BC
(phụ góc
BAC
)
⇒=EA FA
(chắn bởi hai góc nội tiếp bằng nhau)
⇒ A
là điểm chính
I
C
M
N
O
D
B
A
2
1
2
1
I
O
N
F
E
M
C
B
A
9
giữa
(1)⇒⊥FE OA FE
b)
2
2
/ / (2)
.
=
=

⇒⇒

=
EC
E NMB
MN FE
d vi
NMB C
⇒⊥OA MN
d) Kẻ đường kính AD và gọi I là trung điểm của BC
⇒⊥ ≡IO BC I
Ta có:
//
90
. : //
⊥

=⇒⇒

⊥

CD AC BH CD
ACD
BH AC t tu CH BD
⇒◊BHCD
là hình bình hành.
Mà I là trung điểm của BC nên I là trung điểm của HD
+) Xét
1
,2
2
AHD OI AH AH OI∆ = ⇔=
( không đổi )
e. Ta có:
=⇒=AE FA ABF ABE
( chắn hai cung bằng nhau )
Xét
BHF∆
có BN là đường cao, đường phân giác nên cân tại B
BN
⇒
là đường trung tuyến
⇒ N
là trung điểm của FH hay F đối xứng với H qua AB.

Preview text:

GÓC NỘI TIẾP A. Lý thuyết M C
1. Định nghĩa: Góc có đỉnh nằm trên đường tròn và hai cạnh
chứa hai dây cung của đường tròn gọi là góc nội tiếp (  ACB ). N P
Lưu ý: Cung nằm bên trong góc nội tiếp được gọi là cung bị O chắn D B
2. Định lý: Trong một đường tròn, số đo của góc nội tiếp bằng
nửa số đo của cung bị chắn. A  1 ACB = sđ  1 AB = sđ  AOB 2 2
3. Hệ quả: Trong một đường tròn
a) Các góc nội tiếp bằng nhau chắn các cung bằng nhau và ngược lại.  ADB =  MNP ⇔  AB =  MP
b) Các góc nội tiếp cùng chắn một cung hoặc chắn các cung bằng nhau thì bằng nhau  ADB =  ACB
c) Góc nội tiếp (nhỏ hơn hoặc bằng 0
90 ) có số đo bằng nửa số đo của góc ở tâm cùng chắn một cung
d) Góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là góc vuông. B. Bài tập
Dạng 1: Chứng minh các góc bằng nhau, các đoạn thẳng bằng nhau
Cách giải: Dùng hệ quả trong phần lý thuyết Bài 1: Cho A
∆ BC cân tại A (  0
A < 90 ). Vẽ đường A
tròn đường kính AB cắt BC tại D , cắt AC tại
E . Chứng minh rằng: a. DB ∆ E cân E b.  1 CBE =  BAC 1 2 B D C Lời giải 1 a)  0
ADB = 90 ⇒ AD ⊥ BC ⇒ AD là phân giác của  A ⇒  =  ⇒  =  A A
BD DE ⇒ BD = DE ⇒ B ∆ ED cân tại 1 2 D b) Ta có  B =  1 A =  DE ⇒  1 B =  BAC . 1 2 1 2 2 Bài 2:
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB và C
dây AC căng cung AC có số đo bằng 600 N
a. So sánh các góc của A ∆ BC M
b. Gọi M và N lần lượt là điểm chính giữa
của các cung AC và BC , hai dây AN và BM I
cắt nhau tại I . Chứng minh rằng CI là tia A B O phân giác của  ACB Lời giải a) Ta có:  0 AC = ⇒  0 BC =
⇒ B < A <  60 120 C
b) AN là phân giác của góc A , BM là phân giác của góc B nên CI là phân giác của góc C (đpcm) Bài 1:
Cho tam giác ABC có ba góc nhọn, đường A cao
AH và nội tiếp đường tròn tâm O , đường kính AM a) Tính  ACM O b) Chứng minh  BAH =  OCA
c) Gọi N là giao điểm của AH với (O) . Tứ B giác H C
BCMN là hình gì? Vì sao? N M 2 Lời giải a) Ta có  0
ACM = 90 (góc nội tiếp) b) Ta có A ∆ BH ∽ A ∆ MC (gg) ⇒  BAH =   OAC OCA =  OAC ⇒  BAH =  ; OCA c)  0
ANM = 90 ⇒ MNBC là hình thang
⇒ BC / /MN ⇒ sđ  BN = sđ  CM ⇒  CBN = 
BCM ⇒ BCMN hình thang cân. Bài 4:
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB.
Lấy M là điểm tùy ý trên nửa đường tròn M
(M khác A và B). Kẻ MH vuông góc với Q
AB ( H ∈ AB ). Trên cùng một nửa mặt
phẳng bờ AB chứa nửa đường tròn (O) P
vẽ hai nửa đường tròn tâm O , đường 1
kính AH và tâm O , đường kính BH. 2 A O O B 1 H 2
Đoạn MA và MB cắt hai nửa đường tròn
(O ) và (O ) lần lượt tại P và Q. Chứng 1 2 minh rằng: a) MH = PQ
b) ∆MPQ  ∆MBA
c) PQ là tiếp tuyến chung của hai đường
tròn (O ) và (O ). 1 2 Lời giải
a) Ta có: ◊MPHQ là hình chữ nhật ⇒ MH = PQ
b) Xét các tam giác vuông AHM và BHM ta có: . MP MA = .
MQ MB ⇒ ∆MPQ  ∆MBA(cgc) c)  PMH =  MBH ⇒  PQH = 
O QB ⇒ PQ là tiếp tuyến của O 2 2 3
Chứng minh tương tự ta có PQ là tiếp tuyến của O . 1
Dạng 2: Chứng minh hai đường thẳng vuông góc, ba điểm thẳng hàng 4 Bài 1:
Cho đường tròn (O) và hai dây MA, MB
vuông góc với nhau. Gọi I, K lần lượt là điểm M K
chính giữa của các cung nhỏ MA và MB. I
a) Chứng minh ba điểm A, O, B thẳng hàng P
b) Gọi P là giao điểm của AK và BI. Chứng A B O
minh P là tâm đường tròn nội tiếp tam giác MAB. Lời giải a) Ta có: M, ,
A B ∈(O) và  0
AMB = 90 ⇒AB là đường kính của đường tròn (O) ⇒ , A O, B thẳng hàng.
b) Ta có: AK, BI là phân giác của góc   MA ; B MBA ⇒
P là tâm đường tròn nội tiếp ∆AMB Bài 2:
Cho đường tròn (O), đường kính AB, điểm D E
thuộc đường tròn. Gọi E là điểm đối xứng với A qua D D K
a) Tam giác ABE là tam giác gì?
b) Gọi K là giao điểm của EB với (O). Chứng A B minh OD ⊥ AK. O Lời giải
a) Xét ∆ABE có BD đồng thời là đường cao, đường trung tuyến nên ∆ABE cân tại B.
b) Xét ∆ABE có OD là đường trung tuyến ⇒ OD / /BE 5
mà: AK ⊥ BE (  0
AKB = 90 ) ⇒ AK ⊥ OD Bài 3:
Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O), A
hai đường cao BD và CE cắt nhau tại H. Vẽ đường kính AF D
a) Tứ giác BFCH là hình gì? H O E
b) Gọi M là trung điểm của BC. Chứng minh
rằng ba điểm H, M, F thẳng hàng B M C c) Chứng minh 1 OM = AH. 2 F Lời giải
a) Tứ giác BFCH có các cạnh đối song song nên là hình bình hành.
b) Tứ giác BHCF là hình bình hành mà M là trung điểm của BC nên M là trung điểm của HF
⇒ H, M , F thẳng hàng.
c) Xét ∆AHF có OM là đường trung bình của 1
∆AHF ⇒ OM = AH. 2 Bài 4:
Cho đường tròn (O) đường kính AB, điểm D E
thuộc (O). Gọi E là điểm đối xứng với A qua K D D a. A
∆ BE là tam giác gì A B O
b. Gọi K là giao điểm của EB với (O), Chứng
minh rằng: OD ⊥ AK Lời giải 6 a.  0
ADB = 90 (góc nội tiếp chắn nửa đường tròn) BD ⊥ AE ⇒ 
⇒ ∆ABE cân tại B AD = DE b) OD / /EB  ⇒ OD ⊥ AK AK ⊥ EB Bài 5:
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB = C
2R và điểm C nằm ngoài nửa đường tròn. CA 1
cắt nửa đường tròn tại M, CB cắt nửa đường
tròn tại N. Gọi H là giao điểm của AN và BM I a. CH ⊥ AB 1 N
b. Gọi I là trung điểm của CH. Chứng minh M 1 H
rằng MI là tiếp tuyến của nửa đường tròn (O) 3 A B O Lời giải
a. Ta có H là trực tâm của tam giác ⇒ CH ⊥ AB
b. Cần chứng minh MI ⊥ MO
+) có: C,M,H,  N I; CH  ∈ 2      1  C N ( sd MH) = = 1 1 2     M =   M +)   1  1 3 
N = B = sd AM  →  →  M +  0 IMB = →  0 ( ) 90 OMI = 90 1 1 2   M +  3 0 IMB = 90   B =  1 B ( . ∆ can)  1 3  Bài 6: 7
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB và C
điểm C di động trên nửa đường tròn đó. Vẽ
đường tròn (I) tiếp xúc với đường tròn (O) tại I M N
C và tiếp xúc với đưuòng kính AB tại D,
đường tròn này cắt CA, CB lần lượt tại các A D O B
điểm thứ hai là M và N. Chứng minh rằng: a. M, N, I thẳng hàng b. ID ⊥ MN Lời giải a.  0 ACB = ⇒  0 90 MCN = 90 Xét (I), có:  0
ACB = 90 ⇒ N,M , I thẳng hàng
b. Đường tròn (O) và (I) tiếp xúc với nhau tại C nên O, I, C thẳng hàng ∆ICN →  INC =   ICN   INC =  OBCMN / / AB   ⇒  ⇒
 ⇒ ID ⊥ MN ∆OCB →  OBC =  OCBdong.vi
ID ⊥ AB(t. .ctie . p tuyen)    Bài 7: Cho A
∆ BC nhọn nội tiếp đường tròn (O). A E
Đường cao BM, CN cắt nhau tại H và cắt
đường tròn lần lượt tại E và F, chứng minh M rằng
a. A là điểm chính giữa cung FE O F N b. EF // MN 2 1 1 2 c. OA C ⊥ MN B I
d. AH không đổi khi A di động trên cung lớn BC
e. F đối xứng với H qua AB Lời giải a. B =  C (phụ góc  BAC ) ⇒  EA = 
FA (chắn bởi hai góc nội tiếp bằng nhau) ⇒ A là điểm chính 1 1 8 giữa 
FE ⇒ OA ⊥ FE(1) E =   C  E =  b) 2 NMB  ⇒
 ⇒ MN / /FE(2)  NMB =  C d.vi  2   ⇒ OA ⊥ MN
d) Kẻ đường kính AD và gọi I là trung điểm của BC ⇒ IO ⊥ BC ≡ I Ta có:  CD ⊥ AC BH / /CDACD = 90 ⇒  ⇒ BH AC
t.tu :CH / /  ⊥  BD
⇒ ◊BHCD là hình bình hành.
Mà I là trung điểm của BC nên I là trung điểm của HD +) Xét 1 A
∆ HD,OI = AH ⇔ AH = 2OI ( không đổi ) 2 e. Ta có:  AE =  FA ⇒  ABF = 
ABE ( chắn hai cung bằng nhau ) Xét B
∆ HF có BN là đường cao, đường phân giác nên cân tại B ⇒ BN là đường trung tuyến
⇒ N là trung điểm của FH hay F đối xứng với H qua AB. 9