Tạp chí: Xã hội học pháp luật trong hệ thống các khoa học pháp lý | Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
Tạp chí: Xã hội học pháp luật trong hệ thống các khoa học pháp lý | Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tài liệu được sưu tầm giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời bạn đọc đón xem.
Môn: Xã hội học pháp luật 41 tài liệu
Trường: Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội 1.1 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
TAP CHÍ KHOA HỌC ĐHQGHN, KINH TẾ - LUÂT, T.xx. s ố 4, 2004
XÃ HỘI HỌC P H Á P L U Ậ T T R O N G HỆ T H ố N G
CÁC KHOA HỌ C P H Á P LÝ
H o à n g T h ị K im Q u ế'4
Khoa học p h á p lý (L uật học) là hệ
học p h á p l u ậ t có đôi t ượ ng n g h i ê n cứu, có
t hông t o à n diện các tri thửc về n h à nước và
vị thế, vai trò, đặc đi ểm c ủa r iê n g m ì n h
p há p l u ậ t , được t hê hiện ở tổng hợp n h ữ n g
t r o ng mối liên hệ m ậ t t h i ế t với các khoa
khá i niệ m, n h ữ n g p h ạ m t r ù và các quy
học p h á p lý khác và với xã hội học nói
l u ậ t vê sự vặn động và p h á t t r i ển của n hà
chung. Xã hội học p h á p l u ậ t c ù n g với các
nước và p h á p luật. Tr ong đại gia đ ình các
k h oa học p h á p lý là lý l u ậ n c h u n g về n h à
khoa học p h á p lý Việt Nam, Xà hội học
nước và p h á p luật, lịch sứ n h à nước và
phá p l u ậ t có vị trí, vai trò to lớn mặc dù
p h á p l u ậ t t hê giới, lịch s ử n h à nước và
hây còn non trẻ. N h ữ n g n ă m gần đây, ở
p h á p l u ậ t Việt Nam; lịch sử các học t h u y ế t
nước t a mới đ ặ t ra việc tri ển khai nghiê n
c hí nh trị - p há p lý; Xã hội học p h á p luật,
cứu s â u rộng vê Xà hội học phá p luật.
T r i ế t học p h á p luật, L u ậ t học so s á nh ;
Đ ú n g là có muộn n h ư n g "muộn còn hơn
L u ậ t La Mã... tạo t h à n h n h ó m các kho a
không bao giò". M ặ t khác, đấy là h i ể u Xã
học p h á p lý cơ b ả n t r o n g hệ t h ô n g các khoa
hội học p h á p l u ậ t n h ư một khoa học p há p
học p h á p lý. Xã hội học có phô n g h i ê n cứu
]ý độc lập, chứ sự thực ra thì ngay tr ong
r ộng lớn, có t hê nói là "ôm t rọn" cả đời sống
bán t h â n khoa học p h á p lý c ủa chúng ta đã
x ã hội t ừ góc n h ìn p h á p lý và t h ẩ m t h ấ u
t hường xuyên n g h iê n cứu Xã hội học phá p
vào các mạch nước n g ầ m c ủ a mỗi một
luật. N h à l u ậ t học đồng thời củng là N h à
n g à n h khoa học p h á p lý, mỗi m ộ t q u a n h ệ
xã hội học mà k hô n g biết. Điểu này dược lý p h á p luật.
giải ớ chỗ, các k h á i niệm, các hiện tượng
Xã hội học p h á p l u ậ t (XH HPL ) có đối
nh à nước và p h á p l u ậ t mả L u ậ t học nghiên
t ượng nghiê n cứu đó là n h ữ n g gì p h á t s i n h
cứu không t hể nào t h o á t ly được khỏi cơ sở
và p h á t triển, gây ả n h h ư ơ n g và tác động
xà hội, các n h â n tô xã hội, nơi đ ặ t h à n g và
đế n p h á p l uậ t, tức là xem x ét cơ sở xã hội
kiêm tra, theo dõi, p h á n xét đôi với các quy
c ủ a p h á p luật, t í nh bị q u y đ ị n h vê xã hội
định p h á p l uật và h o ạ t động tương ứng của
c ủ a p h á p l u ậ t [4; tr.448]. Đối t ư ợ n g n g h iê n n h à nước.
cứu của Xã hội học p h á p l u ậ t c ần xác đ ịn h
Tu y vậy, c ũn g khô ng n ên cho rằng, việc
rõ đê k hông lẫn lộn với p h ư ơ n g p h á p x ã hôi
L u ậ t học sử d ụ n g các phương p h á p của Xã
học t r o ng nghiê n cứu c ủ a lý l u ậ n về p h á p
hội học n h ư t hô n g kê, t h ă m dò dư l u ậ n xã
l u ậ t - nghiê n cứu p h á p l u ậ t t r o n g đòi sông
hội vv... là đồng ng hĩ a h oà n t oà n và có thê
thực tiễn. Xét về cơ cấu, Xã hội học p h á p
t h a y thê Xã hội học p h á p l u ậ t được. Xã hội
l u ậ t gồm h ai phần: p h ầ n c h u ng , p h ầ n
riêng. P h ầ n c hu ng n g h i ê n c ứu các v ấ n đê
11 PGS.T S.. Khoa Luật. Đai hoc Q uốc gia Hà Nội 1 I ỉo à n I! Tlìị Kim Quo
v ẽ Cơ s ỏ x à h ộ i c ú a s ự h ì n h t h à n h p h á p
Ba n h á n h q u a n t rọng của X H H P L là
luật, các tu tướng p há p luật, dư lu ậ n xã
Xà hội học xây d ự n g p h á p luật, Xã hội học
hội về phá p luật, hệ t hô n g xà hội và cơ chê
áp d ụ n g p h á p luậ t, Xà hội học về h à n h vi
xã hội vê h oạt động của các thiêt chê phá p
p h á p lu ật. X H H P L là môn khoa học p h á p
luật, hệ thống n h ữ n g chức n ă n g xà hội của
lý độc lập, t h ê h i ệ n n h ữ n g hướng nghiên
phá p luật, q u a n hệ giừa p h á p l u ậ t với dư
cứu t h ực đ ị n h của p h á p luật, có sự đ a n xen
luận xà hội, uy tín của p h á p luật; mục đích
giữa xã hội học và l u ậ t học. C h ắ n g hạ n,
xà hội của các quy p h ạ m p há p luật, v ấ n đề
t r o n g việc n g h i ê n cứu cơ chê điều chinh
dự báo t rong lĩnh vực ph á p lý vv... P h ầ n
p h á p l u ậ t , một t r o n g n hừ n g p h ạ m t r ù cơ
riêng nghiên cứu các k h í a c ạ nh xã hội vê
b ả n c ủa k h o a học Lý lu ậ n c h u n g về n h à
xây dựng p h áp luật, c h ấ p h à n h và áp dụn g
nước và p h á p l u ậ t, cần phái nghiên cứu cá
pháp luật; các h à n h vi p h á p luật; các vi
cơ chê đ iều c h ỉ n h xã hội, bởi vì cơ chê điều
p hạ m ph áp luật...Xã hội học p h áp l u ậ t
c h ỉ n h p h á p l u ậ t là một bộ ph ậ n cấu t h à n h
c huyên n g à n h đi s âu vào các lình vực p h áp
củ a cơ chê đ iều c h i n h xà hội. N hà là m luật
luật riêng biệt n h ư L u ậ t h à n h chính, L u ậ t
luôn mong m u ô n cho p h áp luật được các cá
d ân sự, L u ậ t hôn n h â n gia đình; Xà hội học
n h â n có liên q u a n t u â n thú. N h ư n g h à n h
thi h à n h á n d â n sự, Xà hội học hiến pháp,
vi c ủa các cá n h â n c ù ng một lúc lại chịu sự
Xã hội học tội p hạ m, Xã hội học hôn n h â n
điều c h i n h bới r ấ t nh iề u các quy p h ạ m xà
gia dinh, Xã hội học luật thươ ng mại vv ...
hội, kê cả các phương tiện diếu chính
Ngay cả t rong Xà hội học c huyên n g à n h
k h ô n g m a n g t í n h quy p h ạ m n h ư các loại
của t ừng lình vực p h á p luật, củng có thê
h ì n h v ă n hó a n g h ệ t h u ậ t , tư tương, uy tín
p hâ n nhỏ theo các “c h ế định p h áp l u ậ t ”
vv... [7; tr.10-16] Nhiều khi, t r o n g cuộc
n hư Xã hội học p h á p l u ậ t kế t hôn, ly hôn,
sồng, con người p h ả i lựa chọn một cách xứ
qua n hệ tài s ản giữa các t h à n h viên gia
sự t r o n g n h ữ n g t ì n h h u ô n g n h ấ t đ ị n h mà
đình*, Xà hội học p h á p l uậ t h oạ t động công
có t h ể k h ô n g p h ù họp hoàn toàn vê pháp
vụ, Xà hội hục p há p luật về q u ản lý cộng
l u ậ t h a y đạo đức. Một ngưòi có thê vì tập
đồng, Xã hội học phá p l u ậ t h o ạ t động nghị
q u á n lạc h ậ u mà vi p h ạ m p há p l uậ t và
sỹ vv... Xà hội học p h á p l u ậ t thuộc tiếu hệ
c ủ n g có t h ê là ngược lại; do sự thôi t húc từ
thống các khoa học p há p lý cơ b ản (hay còn
ph ươ n g diện đạo đức mà buộc lòng phái
gọi là các khoa học lý l uận - lịch sứ n h à
l à m sai p h á p l u ậ t hoặc là lợi d ụ n g một sô
nước và ph á p luật), có liên hệ với t ấ t cả các
quy đ ị n h p h á p l u ậ t n h ấ t là vê t h ú tục đê có
n gà nh khoa học p h á p lý. Xét t r ê n bình
t h ể dễ dàng, “hợp pháp" thực hiện một
diện nàv thì có lè n ên gọi là X à h ỏ i h o c
h à n h vi sai đạo đức vv... N h u n g vấn đê cua
p h á p l u ậ t cơ s ở bởi nh ữn g kiến thức, nội
cuộc s ông đời t h ư ờ n g này không t h ê năm
dung của nó liên q u a n đ ên t ấ t cả các
ngoài sự k h á o sát , ng hi ên cứu. đ á n h giá
n gà nh khoa học p h á p lý tương ứng với các
c ủa các N h à l u ậ t học, các n h à áp dụng
lĩnh vực thực tiễn p h á p lý: tư p há p h ìn h
p h á p l u ậ t và các N h à làm luật. Tr ong việc
sự, dân sự, h à n h chính, thươ ng mại, h à n h
n g h i ê n cứu ý th ức p h áp l u ậ t của người
chính, hôn n h à n và gia đình vv ...
T ạ p c h í K h o a họ c Ỉ ) Ị I Q ( Ỉ I I N . K in h ỉc L u ặ i. I XX. So 4, 201 u
x.ì hội học ph áp liuii Iioni: hệ lliỏiiii. 3
dân, can phải xem xét đế n các yêu tô
Nêu n h ư X H H P L q u a n t â m đến h à n h vi
thườ ng x uyên tác dộng đê n nh ư, t í n h cách,
t hực tê, đến thực tại thì t r i ết học p há p luậ t
tâm, sinh lý c ủ a cá n h â n , môi t r ư ờ n g tự
c u ng cấp k h ả n ă n g vê n h ậ n thức pháp
nhiên và xã hội c h u n g q u a n h . N g h i ê n cứu,
luật. Tr iết học là khoa học về n h ặ n thức,
kháo sát t â m lý p h á p luật c ủ a người d ân,
xã hội học là k ho a học về h à n h động, vê
cán két hợp c h ặ t chè giữa các tri thức,
th ực tại cẩn n h ậ n thức. X H HP L có môi
phương p h á p củ a lý l u ậ n p h á p l u ậ t và Xã
q u a n hệ với n hi ề u lĩnh vực khoa học khác
hội học p h á p l u ậ t mới có t h ê cho c h ú n g t a
n h ư Tội p h ạ m học, L u ật h ình sự bới đây là
một bức c h â n d u n g đích thực, ví n h ư t â m
n h ữ n g lĩnh vực cần đ ế n sự hiếu biết đầy đu
lý p h á p luậ t của người d â n v ù n g ve n đô
n h ấ t vể h à n h vi con người, t r á c h nhiệm
chăe h ã n có "bán sác" r i ê n g so với của
của cá n h â n và p h ả n ứng của n h à nước.
người d â n mi ền sơn cước.
P h á p l u ậ t là v ấ n đê k h ô ng chí của lý luận
p h á p lý mà còn là cúa T r i ết học, của Xã hội
N h ư vậv, mỗi một v ấ n đê p h á p lý luôn
học, T â m lý học và nhi ều n g à nh khoa học
chịu sụ clìi phôi, tác động c u a các v ấ n đê
khác. T r i ết học n gh i ê n cứu bản c h ấ t pháp
xà hội. T r o ng việc ng h iê n cứu các v â n đê
l uậ t, lý l u ậ n p h á p l u ậ t nghiên cứu nội
p há p lý dù ỏ c ấp độ c hu ng , k h á i q u á t h a y
d u n g bên t ro n g và môi tương q u a n của các
c huyên n g h à n h cụ thê, c h ú n g t a đ ề u k h ô n g
quy p h ạ m p h á p luật, còn Xã hội học p háp
thê bo qua, k h ô n g t h ê lấn t r á n h được các
l u ậ t ng h iê n cứu t hực ti ễn pháp luật. L u ật
vấn dể của Tr i ế t học p h á p l u ậ t và Xã hội
học nước t a thời gian q ua đã q u a n t â m
học p h á p l uậ t . N hi ệm vụ c ủa k h o a học
ng hi ên cứu các n h â n tí) phi ki nh t ế trong
p há p lý nói c h u n g là n g h i ê n cứu n h ữ n g
đời sông n h à nước và p h á p l uậ t n h ư mối
p h ư ơ n g d i ệ n p h á p ]ý c u a c ác h i ệ n t ư ợ n g
q u a n hệ giữa p h á p luậ t với dạo đức, hương
k i n h tê, c h í n h trị; v ă n h o á , y học, c ô ng
ước, t ậ p quán; l u ậ t tục; t í nh cách, t â m lý
n g h ệ vv ... c h ứ k h ô n g chỉ d ừ n g lại ờ việc
cá n h â n và cộng đồng, nho giáo vv... ả n h
giải t h í c h b ả n t h á n các đ i ề u l u ậ t , các
h ươ ng của các n h â n tô đó t rong đời sống
chê đ ị n h p h á p lý. Đ ú n g n h ư n h à k h o a
p h á p luật... [4; tr.448].
học 1. Ber den đã nói, t r o n g q u á t r ì n h
nghi ên cứu các vấ n để p h á p l uậ t, c h ú n g t a
Bất kỳ p h á p l u ậ t nào c ũ ng không chỉ là
không t hể bó q u a T r i ê t học và Xã hội học
cơ sớ cho h o ạ t động mà còn là sự ghi n h ậ n
p h á p l u ậ t được bởi vì T r i ế t học cho t a biết
các q u á t r ì n h k i n h t ế - xã hội, n h ừ n g
giới h ạ n giữa lĩnh vực p h á p l u ậ t và đạo
k h u y n h hướng của đời sông t i nh th ẩn.
đúc, c hính trị và k i n h tế, T r i ế t học giúp
L u ậ t p h á p m uô n h iệ u lực hiệu quá thì
cho việc xác đ ị n h khá i niệm p h á p l u ậ t còn
ngoài sức m ạ n h của công quyền cỏn phải
Xà hội học t h ì cho bi êt t hực tại xã hội c ủa
h u y động cả sức m ạ n h của t ư tưởng và tin h p h á p l u ậ t [2; tr.27].
t h ầ n , n ế u k h ô n g p h á p l u ậ t sẽ có nguy cơ
Tr iêt học p h á p l uật, Xã hội học p h á p
trỏ t h à n h vô hiệu [3; tr. 185]. P h á p luật chỉ
luật và Lý l u ậ n p h á p luậ t là ba cách, ba
có hiệu lực t h ậ t sự khi được người d â n tiếp
con đường, ba hướng t iế p c ận p h á p luật.
n h ậ n và thi h à n h một cách tự giác. P h á p
I ạ Ị) t lu K h o ii học ỉ ) l ỊQ ( ì l ỉ
. K in li l i ’ - L u ậ t. I XX, S ô'4. 20 04
luật khi áp dụng, muốn được công b ằ n g và
học m a n g t í n h liên n g à n h cao giữa k h o a
đáy du, cấn phái được bô s u n g b ằ n g tục lệ,
học p h á p lý và xã hội học. Xã hội học
t ập q u á n [6; tr.64]. Mối tương q u a n và sự
p h á p l uậ t d ư a t r ê n các k h á i ni ệ m, p h ạ m
tác dộng giừa văn hoá p h á p l u ậ t và các
t r ù , q u a n đ iế m, n g u v ô n tác p h á p l u ậ t m à
hình thái văn hoá xã hội k há c x u ấ t p h á t t ừ
k h o a học p h á p lý xây d ự n g nôn, đ ư a toá
mối liên hệ phô biến của p h á p l u ậ t với các
c h ú n g vào t h ự c t i ề n xã hội đ ẽ n g h i ê n
quy p hạ m xà hội, các q u a n hệ xà hội k há c
cứu, đ á n h giá. C h ẳ n g h ạ n , n g h i ê n cứu
và ý thức p h á p l u ậ t - t r o ng môi q u a n hệ với
q u a n h ệ p h á p l u ậ t t r o n g t h ự c tiễn, các
các hình t há i ý thức xã hội khác. Xã hội
yế u tô" xã hội t á c động, chi phôi đ ế n các
không chỉ là sự v ận h à n h của hệ t h ông
c h ủ t h ê t h a m gia q u a n h ệ n à y c h ứ k h ô n g
kinh t ế mà còn là một tống t hê phức hợp
chi t r o n g k h u ô n k h ỏ “k h á i n i ệ m p h á p lý”
c ủa các mối q u a n hệ da dạng, sự tương tác
vê q u a n hệ p h á p l u ậ t . N g h i ê n c ử u Xã hội
lẳn n h a u cua các n h â n tô k i n h tê và n h â n
học p h á p l u ậ t vê q u a n h ệ p h á p luật, c ầ n
tô phi kinh tế, kin h tê và v ă n hoá [8; tr.64].
“l ẩn t h e o ” n h ữ n g k h á i n i ệ m c ủ a lý l u ậ n
Các n h â n t ố phi k in h t ế tác động đến p h á p
p h á p l u ậ t về q u a n hệ p h á p l u ậ t n h ư c h u
luật trong một c hinh hợp t hô n g n h ấ t và đa
thể , q u y ể n và n g h ĩ a v ụ p h á p lý, các sự
dạng, đan xen n ha u . Giãi p h á p t r u y ề n
k i ệ n p h á p lý vv... t r o n g t h ự c t i ễ n d i ễ n ra
thông bao giờ c ùn g là nội d u n g cơ bả n của
n h ư t h ê nào. Đơn cử n h ư tại các l à n g xà,
q u a n hệ p h á p l u ậ t d â n sự t h ư ờ n g n h ậ t
giai p h á p phi kinh t ế t r o n g chiên lược p h á t
vê hợp đồ ng dịch vụ. hợp đ ồ ng v ậ n triển.
c h u y ê n h a y việc h o à n t r ả lại t à i s ả n do
T r o n g k h o a học p h á p lý c ầ n mở r ộ n g
c h i ế m h ữ u , s ử d ụ n g , được lợi vể tà i s ả n
việc n g h i ê n c ứ u p h á p l u ậ t t á c đ ộn g t r ê n
k h ô n g có c ă n cứ p h á p luật. N h ữ n g q u a n
t h ự c tê n h ư t h ế n à o đ ế n xã hội, tức là
h ệ d â n s ự đồ ng q u ê n à y vừa có các y ếu tô
n g h i ê n cứu cả cơ c ấ u , cá c hứ c n ă n g p h á p
c ủ a k i n h tê t h ị t r ư ờ n g v ừa m a n g đ ậ m
l uật. P h á p l u ậ t m u ô n được t u â n t h ủ t h i
c h ấ t quê, hồn q u ê với lôi sông, nê p nghĩ,
p há i p h â n á n h đ ú n g đ á n h i ệ n t h ự c xã
các h ứ n g xử p h a t r ộ n t r u y ề n t h ô n g và
hội, p h ù hợp t r ì n h độ c ủ a n h â n d â n, h i ệ n đại.
p h á p l u ậ t góp p h á n n â n g cao ý t h ứ c
Lý l u ậ n p h á p l u ậ t là lý l u ậ n t ốn g hợp
p h á p l u ậ t c ủa n h â n d â n . Xã hội học
các k ế t q u á c ủ a các c á c h t i ế p c ậ n t r i ê t
n g h i ê n c ứ u q u a n h ệ g iữa p h á p l u ậ t với
xà hội, giữa các c hứ c n ă n g c ủ a p h á p l u ậ t
học, p h á p l u â t v à xã hội học. T r o n g thời
đ ại n g à y nay, k h ô n g m ộ t lình vực k h o a
với các q u á t r ì n h đ ư a các q u y p h ạ m p h á p
học n à o có t h ế t ự trị được và k h ô n g t h ê
l uật vào t r o n g h à n h vi c ủ a các cá n h â n .
x â y d ự n g b ấ t cứ m ộ t lình vực k h o a học
T h e o n g h í a rộng, sự t ấ c d ộ ng c ủ a p h á p
n à o n ế u k h ô n g có c á c h t iêp c ặ n liên
l u ậ t bao gồm vấ n đê t í n h chi phôi c ủ a x ã
n g à n h [9; tr.107]. T r o n g n g h i ê n c ứ u t h ự c
hội đôi với p h á p l u ậ t , v ấ n đê tá c đ ộ n g
t i ễ n p h á p lý c ẩ n p h a i v ậ n d ụ n g các k h á i
c ủ a p h á p l u ậ t đôi với các q u a n h ệ t r o n g
n i ệ m c ủ a lý l u ậ n p h á p l u ậ t và xà hội học
xà hội. Xà hội học p h á p l u ậ t là m ộ t k h o a
T ạ p c h i K lio a h ọ c f)Ị I Ọ( il I \ . Ki nh t(‘
1.11(11. I XX. Si') 4. 2 0 0 4
Xà hội 111 >c p h áp luãi troiìiỉ hộ lliốim 5
p h á p l u ậ t . Ví dụ, n g h i ê n c ứ u h i ệ u lực,
c ủ a q u a n h ệ p h á p l u ậ t m à lý l u ậ n p h á p
h i ệ u q u á c u a các q u y đ ị n h p h á p l u ậ t vê
l u ậ t đ ã đ ư a r a m à thôi. N ê u có m ột k ho a
lao đ ộ n g nữ. c h ú n g t a k h ô n g chí d ừ n g lại
học độc l ậ p n h ư Xã hội học p h á p l u ậ t thì
ỏ n h ữ n g con sô l iê n q u a n đ ê n vi p h ạ m
việc n g h i ê n c ứ u q u a n h ệ p h á p l u ậ t t r o n g
p h á p l u ậ t h a y c h ấ p h à n h p h á p l u ậ t m à
đòi s ô n g t h ự c t i ễ n sè t ư ờ n g t ậ n , cụ thê,
p h ả i n g h i ê n c ứ u cơ c h ê h o ạ t đ ộ n g x ã hội
s â u sắc, t o à n d iệ n , t h u y ế t p hục , sô ng
c ủ a p h á p l u ậ t . C ù n g n h ư v ấ n đ ề ly hôn,
đ ộ n g h ơ n n h i ề u . C h ỉ t r ê n cơ sở đó m à
l u ậ t c h i q u y đ ị n h vê y ế u tô m â u t h u ầ n
k h o a học p h á p lý mới có t h ê c ù n g các
gia đ ì n h t r ầ m t r ọ n g , s o n g l u ậ t k h ô n g xác
k h o a học k h á c x â y d ự n g n h ữ n g l u ậ n cứ
đ ị n h n h ữ n g đ ạ i l ượ ng cụ t h ế , còn t h ự c
k h o a học cho việc h o ạ c h đ ị n h c h í n h s á c h
t i ễn x é t xu t h ì p h ả i x e m xét, p h ả i chỉ
v à x â y d ự n g , t h ự c t hi p h á p l u ậ t t r o n g
d ẫ n r a n h u n g n h â n t ố n à o là n g h i ê m
cuộc sông. N h ư v ậy, lý l u ậ n p h á p l u ậ t
t r ọ n g đế đ ư a r a m ộ t q u y ế t đ ị n h đ ú n g
k h ô n g p h ả i cứ s ử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p c ủ a d ã n .
x ã hội học là có t h ể t h a y t h ế là k h ô n g
c ầ n đ ê n x ã hội học p h á p l u ậ t .
Xã hội học p h á p l u ậ t n ê n v ậ n d ụ n g
các k h á i n i ệ m p h á p lý, c h ứ k h ô n g t h ể
T r o n g k h o a học p h á p lý thời nay,
t h a o t á c các k h á i n i ệ m r i ê n g c ủ a m ì n h về
đ a n g d i ễ n r a q u á t r ì n h p h â n n g à n h và
p h á p l u ậ t m à lại k h á c với k h á i n i ệ m đ ã
l i ê n n g à n h m ạ n h m ẽ n h ư c h í n h b ả n t h â n
h ì n h t h à n h t r o n g k h o a học p h á p lý.
đòi s ố n g xã h ội vậy. H ì n h d u n g n h ư việc
T r o n g lý l u ậ n p h á p l u ậ t n g à y c à n g t r i ế n
n g h i ê n c ứ u con người. N ế u chỉ p h â n n h ỏ
k h a i r ộ n g r ãi cách t i ế p c ậ n Xã hội học
c on người r a t h à n h n h ữ n g bộ p h ậ n n h ỏ li
p h á p l u ậ t. K h i n g h i ê n c ứ u các v ấ n đê
ti m à n g h i ê n c ứ u (đ iề u đó là h ế t sức c ần
c ủ a lý l u ậ n p h á p ]ý đ ê u p h ả i á p d ụ n g các
t h i ế t ) k h ô n g t h ô i t h ì c h ư a đủ. c ầ n p h ả i
k h á i n i ệ m Xã hội học p h á p l u ậ t . C h a n g
l i ê n k ế t các bộ p h ậ n đ ơn lẻ đó t r o n g m ột
h ạ n . n g h i ê n c ứ u c h ứ c n ă n g p h á p l u ậ t
c h ỉ n h t h ể đ ể n g h i ê n c ứu ở c ấ p độ liên
k h ô n g n ê n c h ỉ d ừ n g lại việc t i ế p c ậ n chức
n g à n h v à đ a n g à n h t h ì mới có t h ê cho
n ă n g r ú t r a t ừ b ả n c h ấ t c ủ a p h á p luậ t.
t a m ộ t c h â n d u n g đ íc h t h ự c c ủ a con
K h ô n g t h ể t h i ế u c ác h t i ế p c ậ n Xă hội học
n g ư ờ i với t ư c á c h l à t h ự c t h ê x ă hội và
p h á p luật về c hức n ă n g p h á p l u ậ t . V ấ n
t h ự c t h ê s i n h học, t ự n h i ê n và t h e o đấy,
đê l à s ự k ế t hợp g i ữ a Xă hội học p h á p
các c h í n h s á ch , l u ậ t lệ liên q u a n đ ế n con
l u ậ t với các n g à n h k h o a học p h á p lý c h ứ
người mới có t h ê được con người tiếp
k h ô n g đơn t h u ầ n là á p d ụ n g các p h ư ơ n g
n h ậ n , mới đi v à o cuộc sông. Đôi t ượ ng
p h á p n g h i ê n c ứ u Xã hội học p h á p l u ậ t
c ủ a k h o a học x ã hôị - n h â n v ă n là xã hội
t r o n g lý l u ậ n p h á p lý. Bởi vì lý l u ậ n p h á p
v à con người, l i ê n q u a n đ ế n n h ữ n g v ấ n
l u ậ t có n g h i ê n c ứ u cả t h ự c t i ễ n q u a
đề p h á t t r i ể n x ã hội v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a con
p h ư ơ n g p h á p đ i ề u t r a x ã hội học c ù n g
người... [1; t r.16]. C on người, m ộ t cơ t h ể
c h ủ y ê u đê l à m s á n g tỏ h ơ n về p h ư ơ n g
s ô n g p h ứ c t ạ p , có c ả p h ầ n lý t í n h và các
d i ệ n t h ự c t i ễ n c ủ a các k h á i n i ệ m , cơ c ấ u
n h â n tô" p h i lý t í n h , đời s ô n g con người
I ụ p ch i k h o a lun f ) I Ỉ Q ( ì H A . Ki nil lờ - L u ậ t. Ị .XX. Sô 4. 2004 I loànu Thị Kim Quo
6_____________ _________________________________________
c h ị u s ự t á c đ ộ n g c ủ a n h i ề u y ê u tỏ, p h á p
n h i ề u q u y đ ị n h p h á p l u ậ t c h ư a t h ậ m chí
l u ậ t k h ô n g p h ả i là t ấ t cả. Do v ậ y , c ầ n
k h ô n g đi v à o cuộc s ô n g được. T h ự c ti ên
p h ả i có s ự n g h i ê n c ứ u l i ê n n g à n h gi ữa
cho t h ấ y , đẽ c ho c ô n g tác phô biên, giáo
l u ậ t học với c ác n g à n h k h o a học k h á c
dục p h á p l u ậ t có h i ệ u q uả , c ẩ n k h ả o s á t
n h ư : T â m lý học, Xà hội học, Y học;
n h u c ầ u v à t h á i độ ứ n g xứ p h á p l u ậ t , đời
c h í n h t r ị học vv.... M ộ t n ề n k h o a học
s ô n g v ậ t c h ấ t v à t i n h t h ầ n c ủ a người
p h á p lý c h ỉ t h ự c s ự p h á t t r i ể n k h i có
d â n . T r o n g n h i ề u t r ư ờ n g hợp, t h e o đ iể u
p h â n n g à n h , l i ê n n g à n h v à đ a n g à n h cả
t r a xã hội học, người d â n t h ư ờ n g n ắ m
t r o n g nội bộ v à b ê n n g o à i với các n g à n h
n h ữ n g y ê u c ầ u c h u n g c ủ a p h á p l uậ t , m à
k h o a học k h á c . K h ô n g vì lý do t i n h g i ả n ,
ít n ắ m n h ữ n g q u y p h ạ m p h á p l u ậ t cụ
“g i ả m b i ê n c h ế ” c ủ a k h o a học p h á p lý m à
th ể . S o n g k h ô n g chí vì mỗi lý do n à y m à
k h ô n g t r i ể n k h a i m ạ n h m ẽ s ự p h â n
d ẫ n đ ế n họ vi p h ạ m p h á p l u ậ t . R ấ t n h i ề u
n g à n h , bố s u n g n h i ề u l ĩ n h vực t r i t h ứ c
k h i , t u y c ô n g d â n k h ô n g n ắ m được p h á p
l u ậ t học c h u y ê n biệ t. V à đ ồ n g thời, k h o a
l u ậ t m ộ t c á c h c ụ t h ể , n h ư n g họ h à n h
học p h á p lý vô n còn n o n t r ẻ c ủ a c h ú n g t a
đ ộ n g t h e o n ế p s ố n g x ã hội n ê n c ủ n g
chỉ t h ự c s ự có s ức m ạ n h , s ó m k h ẳ n g đ ị n h
k h ô n g vi p h ạ m p h á p l u ậ t . T h e o n g h ĩ a
được vị t h ế , vai t r ò to lớn c ủ a m ì n h k h i
n à y , p h á p l u ậ t c ũ n g là c ông cụ g i á m s á t
mở r ộ n g s ự n g h i ê n c ứ u h ợp t á c li ên
h ữ u h iệ u , đ ặ c t h ù các h ọ a t độn g, các q u á
n g à n h ca t r o n g Lý l u ậ n h à n l â m , Lý
t r ì n h xã hội. G i á m s á t là m ộ t n h â n tỏ
l u ậ n g i ả n g đ ư ờ n g , t r o n g h ệ t h ô n g các đ ề
q u a n t r ọ n g c ủ a cơ c h ê t á c đ ộ n g p h á p
tà i k h o a học đ ủ mọi c ấ p độ, c ác l u ậ n v ă n ,
l u ậ t . Có t h ê nói, p h á p l u ậ t t ừ c á c h t i ế p l u ậ n án.
c ậ n n à y , có ha i chức n ă n g q u a n t r ọ n g là
N h i ệ m v ụ c ủ a k h o a học p h á p lý
tô chức và g i á m s á t , d ự a và o t h u y ế t p h ụ c
k h ô n g chí d ừ n g lại ở góp p h ầ n đ ư a r a c ác
v à c ưỡng chế. T u y n h i ê n , vê c h ức n ă n g
l u ậ n cứ k h o a học c h o việc h o ạ c h đ ị n h ,
c ủ a p h á p l u ậ t , còn n h i ê u các h tiêp c ậ n
x â y d ự n g c h í n h s á c h v à p h á p l u ậ t m à k h á c n ữa .
còn q u a n t r ọ n g hơ n lả đ ư a r a l u ậ n cứ
Đê l à m được đ i ể u nà y, t ừ géc độ xã
k h o a học t r o n g việc tồ c h ứ c t h ự c h i ệ n
hội học p h á p l u ậ t , c ầ n n g h i ê n c ứ u cơ chê
p h á p l u ậ t , p h ố b i ế n, g i á o d ụ c p h á p l u ậ t .
tá c đ ộ n g x ã hội c ủ a p h á p l u ậ t , các n h â n
N g h í a là n h ữ n g c á c h t h ứ c đ ã được n â n g
t ố t h ư ờ n g x u y ê n chi phôi, ả n h h ướ ng đên
lên t ầ m lý l u ậ n k h ô n g c hỉ l à m r a l u ậ t m à
p h á p l u ậ t n h ư t ậ p q u á n , p h o n g tục, đạo
còn là lý l u ậ n về t h ự c t h i p h á p l u ậ t - cái
đức, t ôn giáo, t í n n gưỡ ng , k h o a học, công
y ế u n h ấ t c ủ a t a h i ệ n n a y . C h ú n g t a mới
nghệ... N g h ĩ a là p h á i t i ê n c ô ng vào môi
c hí q u a n t â m , ư u ái, đ ẩ u t ư c ho việc x â y
t r ư ờ n g xã hội c ủ a p h á p l u ậ t . N h u c ầ u
d ự n g , việc l à m r a l u ậ t còn việc đ ư a l u ậ t
c ầ n đ i ề u c h ỉ n h b ằ n g p h á p l u ậ t c ủa các
và o cuộc s ô n g lạ i c h ư a q u a n t â m đ ú n g
q u a n h ệ x ã hội, n h ữ n g t h u ậ n lợi và lực
mức và c ụ t h ê m ặ c đ ù đ ã " t h ấ y v ấ n đê "
c ả n t r o n g việc t h ự c t hi p h á p l u ậ t , cách
là r ấ t b ức xúc, n h ứ c n h ô i à nôi cộm vì
t h ứ c t h ự c thi p h á p l u ậ t cá vê kỹ t h u ậ t và
T ạp c lii K h o a học D IIQ C ÌH N . K in h lớ - L n ù i. I XX. Sô 4. 200-1
Xã hội học p h áp luậi iron*! Ỉ1Ộ ihốiiỉi...
n g h ệ t h u ậ t k h ô n g () đ â u k h á c m à c h í n h
p h á p l u ậ t l u ô n h ư ớ n g đ ế n việc l à m s á n g
là t r o n g môi t r ư ờ n g xà hội đ a d ạ n g và
tỏ các n h â n tô" xà hội ỏ b ê n n g oà i cờ c h ế
s i n h đ ộ n g đỏ. Và n h ư vậy, k h á c với việc
đó n h ư n g lại có t á c đ ộ n g m ạ n h m ẽ đ ế n cơ
n gh iê n c ứ u cơ chê p h á p lý c ủ a h o ạ t đ ộ n g c h ế p h á p lý.
p h á p l u ậ t , cơ c h ế h o ạ t đ ộn g xà hội c ủ a
TÀI L IỆ U T H A M K H Ả O 1.
Hoàng Chí Bảo, Nghiên cứu cơ bản trong Khoa học Xă hội - N h â n văn và Lý luận ở nước ta
hiện nay: quan niệm và vấn đề đặt ra, Tạp chí Triết học, sô' 7/2004, tr. 16 2.
L. Berclen, Lý luận chung vê pháp lu ậ t, Matxkơva, 2000, tr. 27 (bản tiếng Nga) 3.
Davưđôp, Dưới lãng kính triết học, Bản dịch từ tiếng Nga, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000, tr. 185 1.
Dào Trí Uc\ N hà nước vò pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp đổi m ới, Nxb Chính trị
Quôc gia, Hà nội. 1997, tr. 448; 5.
Đào Trí Ưc, Nhà nước và pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp đổi m ới, Nxb Khoa học Xã hội. Hà Nội. 1997. ().
Đào Trí Uc, N hững vàn đề lý luận cơ hán về phá p lu ậ t, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993, t r . 6 4 7.
Hoàng Thị Kim Quế, Cơ chế điều chỉnh pháp luật và cơ chê' điều chỉnh xà hội, Tạp chí Khoa
học Đại học Quốc gici Hà N ội, chuyên san Kinh tế - Luật, sô 3/2002, tr.10-16 s.
Đặng Cánh Khanh, Các nhân tỏ phi kinh t ế xã hội học về sự p h á t triển, Nxb Khoa học Xã
hội. Hà Nội, 1999, tr.23-24. 9.
Kulccar Kalman. Cơ sớ xá hội học pháp lu ậ t, Bản biên dịch của Đức ư y, Nxb Giáo dục, Hà Nội. 1999. tr.107.
VNU JO URN AL OF SCIENCE, ECO NO M ICS-LAW . T .x x , N04 , 20 04
LEGAL SOCIOLOGY IN THE SYSTEM OF LEGAL SCIENCES
A s s o c .P r o f . Dr. H o a n g T h i K im Q u c
Faculty o f Law, Vietnam N a tio n a l U n iv e r s ity , H a no i
Legal sociology is one legal science h a v i n g t h e c h a r a c t e r i s t i c of m u l t i - b r a n c h e s b e t w e e n
legal t he or ie s a n d sociology. The r e s e a r c h i n g s ubject of legal sociology is social b a s e of law
in e nac ting, i m p l e m e n t i n g law; forming legal c onci ous ne ss a n d legal c u l t u r e . In t h e coming
time, we should pay a t t e n t i o n to r e s e a rc h legal sociology to c o n t r i b u t e to s u p p l y scientific
clues for e n a c t i n g c u r r e n t policies a n d law in V ie tnam.
I u p I f i t Kilt'll li(H D l / Ọ ( i l l V. Kinh U' - I.m i l , I XX. So 4. 2 0 0 4
Tài liệu liên quan:
-
Từ các phương pháp nghiên cứu xã hội học pháp luật, hãy nêu nhận định của mình về chính sách cấm sử dụng xe máy dùng xăng ở thủ đô Hà Nội môn Xã hội học pháp luật | Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
18 9 -
2024 TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN XH HỌC: Nhu Cầu Giải Trí Sinh Viên
61 31 -
Công chứng viên là gì? Tiêu chuẩn trở thành công chứng viên
143 72 -
Công chức là gì? Ví dụ và Cách phân biệt công chức với viên chức?
81 41