Tìm hiểu về cơ quan Chủ tịch nước Cộng hòa Xãhội Chủ nghĩa Việt Nam | Pháp luật đại cương | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

BÀI TẬP NHÓM
Đề tài: Tìm hiểu về cơ quan Chủ tịch nước Cộng hòa Xã
hội Chủ nghĩa Việt Nam
Môn: Pháp luật đại cương
Giảng viên: Th.S Trần Thái Hà Nhóm: 3
Trong hệ thống chính trị của mỗi quốc gia, nguyên thủ quốc gia luôn đóng vai
trò rất quan trọng, đại diện cho quyền lực và hình ảnh của một đất nước trên
trường quốc tế. Ở các quốc gia theo chế độ quân chủ, nguyên thủ quốc gia có
thể mang các danh xưng như Vua, Hoàng đế, Quốc vương, Nữ hoàng…, trong
khi ở các quốc gia theo chế độ cộng hòa, chức danh này thường được biết đến
với tên gọi Tổng thống. Còn ở Việt Nam, một quốc gia theo chế độ xã hội chủ
nghĩa, Chủ tịch nước chính là vị trí đại diện cao nhất của Nhà nước. Nói cách
khác, Chủ tịch nước không chỉ là một chức vụ mà còn là một cơ quan nhà nước,
một cơ quan đặc biệt, thực hiện những hoạt động của quản lý nhà nước, hoạt
động lập pháp và tư pháp. 1. Vị trí pháp lý
- Hiến pháp năm 2013 quy định: “Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà
nước, thay mặt nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và
đối ngoại”. (Điều 86, Chương VI, Hiến pháp 2013)
- Xét về tính chất pháp lý của Chủ tịch nước: Với vai trò “là người đứng
đầu Nhà nước”, Chủ tịch nước thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong
mối quan hệ với nhân dân, các nhà nước và các tổ chức khác. Với nhiệm
vụ “thay mặt nhà nước”, Chủ tịch nước thể hiện tính thống nhất về
quyền lực nhà nước trong mối quan hệ với bên ngoài.
2. Chức năng, nhiệm vụ
- Chức năng: Căn cứ theo Điều 86, Hiến pháp 2013, Chủ tịch nước là
người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nhà nước trong các công việc đối nội và đối ngoại.
- Nhiệm vụ và quyền hạn của Chủ tịch nước theo Điều 88 Hiến pháp 2013 như sau:
● Công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; đề nghị Ủy ban thường vụ
Quốc hội xem xét lại pháp lệnh trong thời hạn mười ngày, kể từ
ngày pháp lệnh được thông qua, nếu pháp lệnh đó vẫn được Ủy ban
thường vụ Quốc hội biểu quyết tán thành mà Chủ tịch nước vẫn
không nhất trí thì Chủ tịch nước trình Quốc hội quyết định tại kỳ họp gần nhất;
● Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Phó Chủ tịch nước,
Thủ tướng Chính phủ; căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội, bổ
nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ
trưởng và thành viên khác của Chính phủ;
● Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chánh án Tòa án
nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; căn
cứ vào nghị quyết của Quốc hội, bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức
Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách
chức Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Thẩm phán các Tòa
án khác, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân
tối cao; quyết định đặc xá; căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội,
công bố quyết định đại xá;
● Quyết định tặng thưởng huân chương, huy chương, các giải thưởng
nhà nước, danh hiệu vinh dự nhà nước; quyết định cho nhập quốc
tịch, thôi quốc tịch, trở lại quốc tịch hoặc tước quốc tịch Việt Nam;
Ví dụ: Chủ tịch nước Tô Lâm trao tặng Huân chương Sao Vàng
cho cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
● Thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân, giữ chức Chủ tịch Hội
đồng quốc phòng và an ninh, quyết định phong, thăng, giáng, tước
quân hàm cấp tướng, chuẩn đô đốc, phó đô đốc, đô đốc hải quân;
bổ nhiệm, miễn nhiê lm, cách chức Tổng tham mưu trưởng, Chủ
nhiệm Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam; căn cứ vào
nghị quyết của Quốc hội hoặc của Ủy ban thường vụ Quốc hội,
công bố, bãi bm quyết định tuyên bố tình trạng chiến tranh; căn cứ
vào nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, ra lệnh tổng động
viên hoặc động viên cục bộ, công bố, bãi bm tình trạng khẩn cấp;
trong trường hợp Ủy ban thường vụ Quốc hội không thể họp được,
công bố, bãi bm tình trạng khẩn cấp trong cả nước hoặc ở từng địa phương;
● Tiếp nhận đại sứ đặc mệnh toàn quyền của nước ngoài; căn cứ vào
nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hô li, bổ nhiệm, miễn
nhiệm; quyết định cử, triệu hồi đại sứ đặc mệnh toàn quyền của
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; phong hàm, cấp đại sứ;
quyết định đàm phán, ký điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước;
trình Quốc hội phê chuẩn, quyết định gia nhập hoặc chấm dứt hiệu
lực điều ước quốc tế quy định tại khoản 14 Điều 70 Hiến pháp
2013; quyết định phê chuẩn, gia nhập hoặc chấm dứt hiệu lực điều
ước quốc tế khác nhân danh Nhà nước.
Ví dụ: Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng phê chuẩn Hiệp định Tương
trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và Czech. - Ngoài ra:
+ Điều 90 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Chủ tịch nước có quyền
tham dự phiên họp của Ủy ban thường vụ Quốc hội, phiên họp của
Chính phủ. Chủ tịch nước có quyền yêu cầu Chính phủ họp bàn về
vấn đề mà Chủ tịch nước xét thấy cần thiết để thực hiện nhiệm vụ,
quyền hạn của Chủ tịch nước.”
+ Điều 87 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Chủ tịch nước chịu trách
nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội.”
3. Cơ cấu tổ chức
- Cơ quan Chủ tịch nước bao gồm người đứng đầu Nhà nước là Chủ tịch nước.
- Bên cạnh đó, Chủ tịch nước có một bộ máy giúp việc bao gồm:
● Phó Chủ tịch nước: Người hỗ trợ Chủ tịch nước và được Chủ tịch
nước phân công các nhiệm vụ cụ thể:
+ Điều 92: “Phó Chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số đại
biểu Quốc hội”, “Phó Chủ tịch nước giúp Chủ tịch nước thực
hiện nhiệm vụ và có thể được Chủ tịch nước ủy nhiệm thay
Chủ tịch nước thực hiện một số nhiệm vụ.”
+ Điều 93: “Khi Chủ tịch nước không làm việc được trong thời
gian dài thì Phó Chủ tịch nước giữ quyền Chủ tịch nước”,
“Trong trường hợp khuyết Chủ tịch nước thì Phó Chủ tịch
nước giữ quyền Chủ tịch nước cho đến khi Quốc hội bầu ra
Chủ tịch nước mới”. Chủ tịch nước tạm quyền có đầy đủ
quyền hành như Chủ tịch nước cho đến khi Quốc hội bầu ra
Chủ tịch nước mới => Chủ tịch nước và quyền Chủ tịch
nước không thể cùng tồn tại trong một thời điểm. Quyền
Chủ tịch nước chỉ xuất hiện trong trường hợp khuyết Chủ
tịch nước và Quốc hội chưa bầu ra Chủ tịch nước mới.
● Văn phòng Chủ tịch nước:
+ Là cơ quan giúp việc của Chủ tịch nước và Phó Chủ tịch
nước, có chức năng nghiên cứu, tham mưu tổng hợp và tổ
chức phục vụ các hoạt động của Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch
nước; thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của Chủ tịch nước
đã được Hiến Pháp 2013 và Luật tổ chức Quốc hội quy định.
+ Cơ cấu tổ chức: Văn phòng chủ tịch nước bao gồm Chủ
nhiệm, các Phó Chủ nhiệm Văn phòng, Trợ lý, Thư ký của
Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước và các vụ: vụ Pháp Luật,
vụ Tổng hợp, vụ Đối ngoại, vụ Thi đua - Khen thưởng, vụ
Quản trị - Tài vụ, vụ Quốc phòng - An ninh (đứng đầu là các vụ trưởng)
4. Cách thức thành lập
- Việc bầu Chủ tịch nước sẽ thực hiện trong các kỳ họp Quốc hội hoặc
phiên họp của Quốc hội. Chủ tịch nước được bầu bởi Quốc hội trong số
đại biểu Quốc hội (Điều 87 - Hiến pháp 2013), vì vậy, điều kiện đầu tiên
của ứng viên chức danh Chủ tịch nước cũng phải là đại biểu Quốc hội
khóa đương nhiệm. Theo Khoản 2, Điều 8, Luật Tổ chức Quốc hội năm
2014, Chủ tịch nước được Quốc hội bầu dựa theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội.
- Trình tự bầu Chủ tịch nước (Điều 33 Nội quy kỳ họp Quốc hội ban hành
kèm theo Nghị quyết 71/2022/QH15 quy định):
● Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình danh sách đề cử để Quốc hội bầu chủ tịch nước.
● Ngoài danh sách do Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị, đại biểu
Quốc hội có quyền giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử vào chức danh
Chủ tịch nước, người được giới thiệu ứng cử có quyền rút khmi
danh sách người ứng cử.
● Đại biểu Quốc hội thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội; Chủ tịch
Quốc hội có thể họp với các Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội để
trao đổi về các vấn đề có liên quan.
● Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo Quốc hội về việc giải trình,
tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc
hội; trình Quốc hội quyết định danh sách người ứng cử do đại biểu
Quốc hội giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử (nếu có).
● Quốc hội thảo luận, biểu quyết thông qua danh sách để bầu Chủ tịch nước.
● Quốc hội thành lập Ban kiểm phiếu.
● Quốc hội bầu Chủ tịch nước bằng hình thức bm phiếu kín.
● Ban kiểm phiếu báo cáo kết quả kiểm phiếu, kết quả biểu quyết.
● Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội dự thảo nghị quyết bầu Chủ tịch nước.
● Quốc hội thảo luận.
● Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo Quốc hội về việc giải trình,
tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và chỉnh lý dự thảo nghị quyết.
● Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo nghị quyết.
● Chủ tịch nước tuyên thệ.
- Kết quả kiểm phiếu bầu: Căn cứ điểm a, khoản 3, Điều 27, Mục 1,
Chương III của Nghị quyết số: 102/2015/QH13: “Trường hợp biểu quyết
bầu các chức danh trong bộ máy nhà nước, người được quá nửa số phiếu
hợp lệ tán thành so với tổng số đại biểu Quốc hội và được nhiều phiếu tán
thành hơn thì trúng cử. Trường hợp cùng bầu một chức danh mà nhiều
người được số phiếu tán thành ngang nhau và đạt quá nửa số phiếu hợp lệ
tán thành so với tổng số đại biểu Quốc hội thì Quốc hội biểu quyết lại
việc bầu chức danh này trong số những người được số phiếu hợp lệ tán
thành ngang nhau. Trong số những người được đưa ra biểu quyết lại,
người được số phiếu tán thành nhiều hơn là người trúng cử; nếu biểu
quyết lại mà nhiều người vẫn được số phiếu tán thành ngang nhau thì
người nhiều tuổi hơn là người trúng cử.
- Tuyên thệ: Theo Khoản 8, Điều 8 của Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014
do Quốc hội Việt Nam khóa 13 ban hành, sau khi được bầu, Chủ tịch
nước phải tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến
pháp. Khoản 2 Điều 29 Chương III của "Nghị quyết Ban hành nội quy kỳ
họp Quốc hội" năm 2015 quy định cụ thể hơn: "Người tuyên thệ quyết
định nội dung tuyên thệ phù hợp với trách nhiệm được giao. Người tuyên
thệ phải đứng trước Quốc kỳ tuyên thệ. Thời gian tuyên thệ không quá 03 phút.”
5. Cơ chế hoạt động
- Chủ tịch nước hoạt động theo nhiệm kỳ, được Hiến pháp năm 2013 -
Điều 87 quy định như sau: “Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước theo nhiệm kỳ
của Quốc hội. Khi Quốc hội hết nhiệm kỳ, Chủ tịch nước tiếp tục làm
nhiệm vụ đến khi Quốc hội khóa mới bầu ra Chủ tịch nước.” Nhiệm kỳ
của một khóa Quốc hội là 5 năm. Do đó nhiệm kỳ của Chủ tịch nước cùng là 5 năm.
- Chủ tịch nước hoạt động theo chế độ thủ trưởng: Chủ tịch nước có quyền
đưa ra các quyết định trong phạm vi thẩm quyền của mình, đặc biệt trong
các vấn đề đối ngoại, quốc phòng, an ninh, và các vấn đề quan trọng
khác. Chế độ thủ trưởng thể hiện ở việc Chủ tịch nước có thẩm quyền cao
nhất trong việc thực hiện các nhiệm vụ này.
- Chủ tịch nước hoạt động theo chế độ thường trực: Dù Chủ tịch nước
không phải lúc nào cũng trực tiếp xử lý công việc hàng ngày, nhưng luôn
có sự hiện diện của Văn phòng Chủ tịch nước và các bộ phận hỗ trợ khác
đảm bảo rằng các công việc và nhiệm vụ được thực hiện liên tục, không gián đoạn.
Tổng kết lại, Chủ tịch nước là cơ quan có vị trí đặc biệt, giữ vai trò quan
trọng trong việc đảm bảo sự phối hợp thống nhất giữa các bộ máy nhà nước xã
hội chủ nghĩa. Nhà nước cần thiết chặt hơn nữa mối quan hệ giữa Chủ tịch nước
với các cơ quan Nhà nước ở trung ương và cần phải làm cho chế định Chủ tịch
nước ngày càng phát huy được vai trò, vị trí, chức năng quan trọng của mình
trong bộ máy nhà nước và trong đời sống xã hội, giúp đất nước tiến xa, vươn
cao trên trường quốc tế.