Tìm Hiểu Về Dân Chủ Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay | Môn Chủ nghĩa xã hội khoa học - Đại học Bách Khoa Hà Nội

lOMoAR cPSD| 61531195
LIÊN HỆ VỚI VIỆC XÂY DỰNG NỀN DÂN CHỦ
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1.Dân chủ trong lĩnh vực kinh tế -
Quyền làm chủ của nhân dân trong lĩnh vực kinh tế thể hiện ở việc
nhândân – với tư cách là chủ sở hữu toàn dân về tư liệu sản xuất chủ yếu –
được tham gia quyết định phương hướng phát triển kinh tế, phân bổ nguồn
lực, thụ hưởng thành quả phát triển. -
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986), khi phân tích về tình
trạngbuông lỏng trong quản lý kinh tế xã hội, tình trạng quan liêu, mệnh
lệnh, dân chủ biến thành vô chủ, dân chủ hình thức... đã cho rằng, nguyên
nhân của mọi nguyên nhân là những khuyết điểm trong hoạt động tư tưởng,
tổ chức và công tác cán bộ. Để khắc phục khuyết điểm, xoay chuyển tình
hình, Đảng phải thay đổi nhận thức, đổi mới tư duy, trong đó có đổi mới tư
duy, nhận thức về vấn đề xây dựng các điều kiện để thực hiện dân chủ
XHCN trên các lĩnh vực đời sống xã hội, nhất là trên lĩnh vực kinh tế.
Muốn vậy, “phải nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa
Mác-Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lý luận cách mạng của
Chủ tịch Hồ Chí Minh…”(10), trong đó có tư tưởng, lý luận về dân chủ
XHCN và xây dựng nền dân chủ XHCN. -
Hội nghị Trung ương 6 khóa VI (3/1989) khẳng định: “chính sách
kinh tế nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ
sản xuất nhỏ đi lên CNXH và thể hiện tinh thần dân chủ về kinh tế, bảo
đảm cho mọi người được tự do làm ăn theo luật pháp -
Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định nền kinh tế Việt Nam là nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều thành phần kinh tế
cùng phát triển, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Điều 51, 52
quy định rõ mọi công dân đều có quyền tự do kinh doanh trong những
ngành nghề mà pháp luật không cấm. Đây là cơ sở pháp lý để người dân lOMoAR cPSD| 61531195
trực tiếp thực hiện quyền dân chủ của mình trong đời sống kinh tế. Hệ
thống pháp luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hợp tác xã…
tạo hành lang cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời khuyến khích
người dân, doanh nghiệp sáng tạo và chủ động trong phát triển kinh tế. -
Kinh tế thị trường định hướng xã hôi cḥ
ủ nghĩa, với những thuộc tính
cơ bản, là tiền đề quan trọng để xây dựng, phát huy dân chủ xã hôi cḥ
ủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân. Sự phù hợp và hỗ trợ nhau giữa
dân chủ xã hội chủ nghĩa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
được quy định từ chính bản chất và mục tiêu của nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là đều vì
nhân dân, do nhân dân. Thành tựu trong xây dựng và phát triển kinh tế thị
trường định hướng xã hôi cḥ
ủ nghĩa ở Viêt Nam không chỉ ḅ ảo
đảm các quyền kinh tế, dân sự của con người mà còn tạo ra những điều kiên ṿ
à khả năng to lớn cho xây dựng, thực hành dân chủ xã hôi cḥ
ủ nghĩa trong tất cả lĩnh vực của đời sống xã hôi.̣
-Trong điều kiện xây dựng CNXH ở Việt Nam, dân chủ trong kinh tế bao gồm:
+ Quyền được làm việc, lựa chọn ngành nghề kinh doanh hợp pháp.
+ Quyền tham gia quản lý, giám sát quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
+ Quyền được hưởng lợi từ tăng trưởng, phân phối công bằng thành quả phát triển.
+ Quyền tham gia góp ý, phản biện chính sách kinh tế. -
Một biểu hiện cụ thể khác của dân chủ trong kinh tế là việc nhân dân
tham gia quản lý, giám sát thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, Mặt
trận Tổ quốc, các hiệp hội nghề nghiệp, cũng như cơ chế phản biện chính
sách. Thực tiễn xây dựng nông thôn mới đã chứng minh hiệu quả của
phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”: người dân được
tham gia bàn bạc, quyết định và giám sát sử dụng nguồn vốn cho các công
trình ở cộng đồng. Bên cạnh đó, các chính sách an sinh xã hội, xóa đói lOMoAR cPSD| 61531195
giảm nghèo, hỗ trợ vùng sâu vùng xa thể hiện nguyên tắc dân chủ trong
phân phối, nhằm bảo đảm mọi công dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển.
2. Dân chủ trong chính trị
- Xây dựng Đảng Công sản Việ t Nam trong sạch, vững mạnh ṿ ới tư
cách điều kiên tiên quyết đ ̣
ể xây dựng nền dân chủ xã hôi cḥ ủ nghĩa Viêt Naṃ
- Trong lĩnh vực chính trị, dân chủ trong Đảng, Nhà nước, đoàn thể và xã
hội phát huy hiệu quả, tích cực. Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của công dân, xử lý các hành vi vi phạm quyền dân chủ được chú trọng
hơn. Hệ thống chính trị có những đổi mới theo hướng tinh, gọn, hiệu lực,
hiệu quả; dân chủ hóa, công khai minh bạch trong phương thức hoạt
động, qua đó dân chủ xã hội ngày càng được phát huy, hiệu quả. Bên
cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể từng bước đổi mới nội dung
và phương thức hoạt động theo hướng mở rộng và phát huy dân chủ,
nhất là vai trò giám sát và phản biện xã hội. Các tổ chức xã hội, xã hội -
nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhân dân. Các hình thức thực
hiện dân chủ từng bước được mở rộng, đổi mới và thực hiện hiệu quả hơn.
- Dân chủ chính trị gắn liền với việc phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam. Đảng đã xác định “lấy dân làm gốc”. Đảng Cộng
sản Việt Nam là đảng duy nhất cầm quyền là một lẽ đương nhiên. Đảng
lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư
tưởng, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản. Việt Nam
không có tam quyền phân lập mà có sự thống nhất, phân công và phối
hợp kiểm soát giữa ba cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Nhà nước
Việt Nam là Nhà nước pháp quyền vì Hiến pháp và pháp luật là tối
thượng. Cơ chế vận hành thể chế chính trị của Việt Nam dựa trên nền
tảng thống nhất giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội; lOMoAR cPSD| 61531195
Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Việt Nam chủ
trương xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, tức là nền dân chủ mà ở
đó tất cả quyền lực của Nhà nước thuộc về nhân dân; pháp luật của Nhà
nước vì lợi ích của nhân dân.
- Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng
dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua
các cơ quan khác của Nhà nước ( Hiến pháp 2013 )
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh
đạo; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; tập hợp, phát huy sức
mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thể hiện ý chí, nguyện vọng và phát huy
quyền làm chủ của Nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp,
chính đáng của Nhân dân; thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã
hội; giám sát, phản biện xã hội; phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân
đến các cơ quan nhà nước; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt
động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
- Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
- Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả
quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa
giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
- Công cuộc sắp xếp lại giang sơn vào 1/7/2025 đánh dấu một bước tiến
lớn trong công cuộc thay đổi sắp xếp bộ máy nhà nước tinh gọn mạnh
hoạt động hiệu lực hiệu quả. Việc bỏ chính quyền cấp huyện, chỉ còn
tỉnh và xã, phường đã cho thấy bộ máy hành chính đến gần sát dân, phục
vụ lợi ích của nhân dân, giảm nguồn lực nhà nước nuôi bộ máy cồng
kềnh, giải quyết kịp thời những vướng mắc, khó khăn trong việc quản lí hành chính. lOMoAR cPSD| 61531195
- Nhân dân được tham gia đóng góp ý kiến về dự thảo nghị quyết sửa đổi
1 số điều của hiến pháp 2013 trong năm 2025
- Hoạt đông c ̣ ủa Nhà nước được giám sát bởi nhân dân với phương châm:
“Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” thông qua các tổ chức, các
cá nhân được nhân dân ủy nhiêṃ 3. Dân chủ trong văn hóa , xã hội
- Điều 24 Hiến pháp nước CHXHCNVN :
+ Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo
một tôn giáo nào. Các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật. + Nhà nước
tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
+ Không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín
ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật.
- Dân chủ trong văn hóa thể hiện ở quyền tự do sáng tạo, nghiên cứu, tham
gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, báo chí, truyền thông trong khuôn
khổ pháp luật. Nhà nước khuyến khích các hoạt động sáng tạo văn hóa
đa dạng, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Việc
nhân dân được tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, hưởng thụ
các thiết chế văn hóa (nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, internet…) chính
là minh chứng cho dân chủ văn hóa.
- Dân chủ trong xã hội được thể hiện qua quyền được học tập, chăm sóc
sức khỏe, được bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi công cộng. Nhà nước
đã ban hành nhiều chính sách xóa đói giảm nghèo, bảo hiểm y tế toàn
dân, hỗ trợ đối tượng yếu thế, tạo cơ hội bình đẳng cho mọi người vươn
lên. Người dân không chỉ thụ hưởng chính sách mà còn có quyền tham
gia giám sát, phản ánh chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục, phúc lợi xã hội.
- Từ T9/2025 miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ mầm non đến hết
trung học phổ thông công lập. Đây là một chủ trương lớn, thể hiện sự lOMoAR cPSD| 61531195
quyết tâm của toàn Đảng toàn dân trong việc hiện thực hóa công bằng
giáo dục, thể hiện trách nhiệm của Đảng ,Nhà nước trong việc chăm lo
tương lai của thế hệ trẻ.
- Dân chủ trong văn hóa – xã hội còn được thể hiện qua quyền tiếp cận
thông tin và tham gia phản biện xã hội. Nhân dân có quyền góp ý đối với
các chính sách văn hóa, giáo dục, y tế; báo chí, mạng xã hội và các diễn
đàn công khai ngày càng trở thành kênh để bày tỏ ý kiến, khẳng định vai
trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
- Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa kế thừa, phát huy những tinh hoa văn hóa
truyền thống của dân tộc. Nhân dân chính là người làm chủ những giá
trị văn hóa tinh thần, có quyền được nâng cao trình độ văn hóa và phát
triển theo định hướng cá nhân. Nhìn chung, dân chủ là thành tựu văn
hóa, quá trình sáng tạo và khát vọng về tự do sáng tạo và phát triển của con người 4. Hạn chế -
Quyền làm chủ của nhân dân có lúc, có nơi còn bị vi phạm; vẫn còn
biểu hiện dân chủ hình thức, tách rời dân chủ với kỷ cương, pháp luật. Ở
một số nơi, nhận thức và thực hành về dân chủ, thực hiện dân chủ cơ sở
còn hình thức, quyền làm chủ của nhân dân chưa được tôn trọng và phát
huy, chưa có cơ chế đầy đủ bảo đảm để nhân dân thực hiện vai trò chủ thể của quyền lực -
Nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” trên thực tế ở một
số nơi rơi vào hình thức. Còn tình trạng lạm quyền, lộng quyền, quan liêu,
cửa quyền gây phiền hà cho nhân dân của một số cơ quan công quyền,
cán bộ. Chậm thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành pháp luật, quy
định... Hệ thống pháp luật của Việt Nam có mặt còn chưa đồng bộ, gây
khó khăn cho các cơ quan thi hành pháp luật và nhân dân, ảnh hưởng đến
việc thực hành dân chủ trong xã hội... Những hạn chế đã nêu phải sớm lOMoAR cPSD| 61531195
được khắc phục để nguyên tắc quyền lực thuộc về nhân dân và thực hành
quyền làm chủ của nhân dân trong thực tiễn ngày càng rộng rãi và thực chất. -
Thể chế để phát huy tốt hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân vẫn còn
những bất cập. Một số luật đã được ban hành, nhưng đến nay vẫn chưa
được tổ chức triển khai thực hiện rộng rãi. Một số cơ quan hành chính nhà
nước, chính quyền các cấp tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật chưa
tốt, như trên các lĩnh vực quy hoạch, quản lý quy hoạch, quản lý đất đai,
tài nguyên, khoáng sản, đền bù, giải phóng mặt bằng, tổ chức tái định cư... -
Cơ chế để nhân dân giám sát, phản biện xã hội chưa thật sự
mạnh. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tuy đã có tiến bộ
nhưng vẫn còn hạn chế trong việc tập hợp, phản ánh đầy đủ ý chí, nguyện
vọng của nhân dân; nhiều ý kiến chưa được phản hồi kịp thời. -
Dân chủ trong quản lý kinh tế – xã hội còn chưa đồng đều. Ở một
số lĩnh vực vẫn còn hiện tượng “xin – cho”, thủ tục hành chính rườm rà,
gây khó khăn cho quyền tiếp cận dịch vụ và cơ hội phát triển của người dân, doanh nghiệp. -
Nhận thức về dân chủ của một bộ phận cán bộ và nhân dân còn
chưa đầy đủ. Có nơi, có lúc còn coi nhẹ việc phát huy dân chủ, thậm chí
lợi dụng dân chủ để vụ lợi, dẫn đến vi phạm kỷ cương, kỷ luật -
Tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu vẫn còn diễn biến
phức tạp. Đây là rào cản lớn đối với việc thực hiện dân chủ, làm giảm
niềm tin của nhân dân đối với bộ máy quản lý.