Trang 1/44
CHỦ ĐỀ 2. MẶT CẦU – MẶT NÓN – MẶT TRỤ
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
I. MĂT NON
1/ Măt non tron xoay
Trong măt phăng
( )
P
, cho 2 đương thăng
d
,
∆
căt nhau tai
O
va chung tao thanh goc
β
vơi
00
0 90
β
<<
. Khi quay
( )
mp P
xung quanh truc
∆
vơi goc
β
không thay đôi đươc goi la măt non tron
xoay đinh
O
(hinh 1).
Ngươi ta thương goi tăt măt non tron xoay la măt non.
Đương thăng
∆
goi la truc, đương thăng
d
đươc goi la đương sinh va goc
2
β
goi la goc ơ đinh.
2/ Hinh non tron xoay
Cho
vuông tai
I
quay quanh canh goc vuông
OI
thi đương gâp khuc
OIM
tao thanh môt hinh,
goi la hinh non tron xoay (goi tăt la hinh non) (hinh 2).
Đương thăng
OI
goi la truc,
O
la đinh,
OI
goi la đương cao va
OM
goi la đương sinh cua hinh
non.
Hinh tron tâm
I
, ban kinh
r IM=
la đay cua hinh non.
3/ Công thưc diên tich va thê tich cua hinh non
Cho hinh non co chiêu cao la
h
, ban kinh đay
r
va đương sinh la
l
thi co:
Diên tich xung quanh:
..
xq
S rl
π
=
Diên tich đay (hinh tron):
2
.
ð
Sr
π
=
Thê tich khôi non:
2
11
. ..
33
non ð
V Sh rh
π
= =
.
4/ Tinh chât:
TH1: Nêu căt măt non tron xoay bơi
đi qua đinh thi co cac trương hơp sau xay ra:
+ Nếu
căt măt non theo 2 đương sinh
⇒
Thiêt diên la tam giac cân.
+ Nếu
tiêp xuc vơi măt non theo môt đương sinh. Trong trương hơp nay, ngươi ta goi đo
la măt phăng tiêp diên cua măt non.
TH2: Nêu căt măt non tron xoay bơi mp
()Q
không đi qua đinh thi co cac trương hơp sau xay ra:
+ Nêu
vuông goc vơi truc hinh non
⇒
giao tuyên la môt đương tron.
+ Nêu
song song vơi 2 đương sinh hinh non
⇒
giao tuyên la 2 nhanh cua 1 hypebol.
+ Nêu
song song vơi 1 đương sinh hinh non
⇒
giao tuyên la 1 đương parabol.
II. MĂT TRU
Diện tích toàn phần hình nón:
tp xq ð
SSS
.
Hình 1
Hình 2
Trang 2/44
1/ Măt tru tron xoay
Trong
( )
mp P
cho hai đương thăng
∆
va
l
song song nhau, cach nhau
môt khoang
r
. Khi quay
(
)
mp P
quanh truc cô đinh
∆
thi đương
thăng
l
sinh ra môt măt tron xoay đươc goi la măt tru tron xoay hay
goi tăt la măt tru.
Đương thăng
∆
đươc goi la truC.
Đương thăng
l
đươc goi la đương sinh.
Khoang cach
r
đươc goi la ban kinh cua măt tru.
2/ Hinh tru tron xoay
Khi quay hinh chư nhât
ABCD
xung quanh đương thăng chưa môt
canh, chăng han canh
AB
thi đương gâp khuc
tao thanh môt
hinh, hinh đo đươc goi la hinh tru tron xoay hay goi tăt la hinh tru.
Đương thăng
AB
đươc goi la truC.
Đoan thăng
CD
đươc goi la đương sinh.
Đô dai đoan thăng
AB CD h= =
đươc goi la chiêu cao cua hinh tru.
Hinh tron tâm
A
, ban kinh
r AD=
va hinh tron tâm
B
, ban kinh
r BC=
đươc goi la 2 đay cua
hinh tru.
Khôi tru tron xoay, goi tăt la khôi tru, la phân không gian giơi han bơi hinh tru tron xoay kê ca
hinh tru.
3/ Công thưc tinh diên tich va thê tich cua hinh tru
Cho hinh tru co chiêu cao la
h
va ban kinh đay băng
r
, khi đo:
Diên tich xung quanh cua hinh tru:
2
xq
S rh
π
=
Diên tich toan phân cua hinh tru:
2
2. 2 2
tp xq Ðay
S S S rh r
ππ
=+=+
Thê tich khôi tru:
2
.V Bh r h
π
= =
4/ Tinh chât:
Nêu căt măt tru tron xoay (co ban kinh la
r
) bơi môt
( )
mp
α
vuông goc vơi truc
∆
thi ta đươc
đương tron co tâm trên
∆
va co ban kinh băng
r
vơi
r
cung chinh la ban kinh cua măt tru đo.
Nêu căt măt tru tron xoay (co ban kinh la
r
) bơi môt
( )
mp
α
không vuông goc vơi truc
∆
nhưng
căt tât ca cac đương sinh, ta đươc giao tuyên la môt đương elip co tru nho băng
2r
va truc lơn
băng
2
sin
r
ϕ
, trong đo
ϕ
la goc giưa truc
∆
va
(
)
mp
α
vơi
00
0 90
ϕ
<<
.
Cho
( )
mp
α
song song vơi truc
∆
cua măt tru tron xoay va cach
∆
môt khoang
d
.
+ Nêu
dr<
thi
(
)
mp
α
căt măt tru theo hai đương sinh
⇒
thiêt diên la hinh chư nhât.
+ Nêu
dr=
thi
( )
mp
α
tiêp xuc vơi măt tru theo môt đương sinh.
+ Nêu
dr>
thi
( )
mp
α
không căt măt tru.
III. MĂT CÂU
1/ Đinh nghia
∆
A
D
B
C
l
r
r
Trang 3/44
Tâp hơp cac điêm
M
trong không gian cach điêm
O
cô đinh môt khoang
R
goi la măt câu tâm
O
,
ban kinh
R
, ki hiêu la:
( )
;RSO
. Khi đó
( ) { }
;R |S O M OM R= =
2/ Vi tri tương đôi cua môt điêm đôi vơi măt câu
Cho măt câu
( )
;RSO
va môt điêm
A
bât ki, khi đo:
Nêu
(
)
R ;R
OA A S O= ⇔∈
. Khi đo
OA
goi la ban kinh măt câu. Nêu
OA
va
OB
la hai ban
kinh sao cho
OA OB
= −
 
thi đoan thăng
AB
goi la một đương kinh cua
măt câu.
Nêu
ROA A<⇔
năm trong măt câu.
Nêu
ROA A>⇔
năm ngoai măt câu.
⇒
Khôi câu
(
)
;RSO
la tâp hơp tât ca cac điêm
M
sao cho
ROM ≤
.
3/ Vi tri tương đôi cua măt phăng va măt câu
Cho măt câu
( )
;RSO
va môt
( )
mp P
. Goi
d
la khoang cach tư tâm
O
cua măt câu đên
(
)
mp P
va
H
la hinh chiêu cua
O
trên
( )
mp P d OH⇒=
.
Nêu
dR<⇔
( )
mp P
căt măt câu
(
)
;R
SO
theo giao tuyên la đương tron năm trên
( )
mp P
co
tâm la
H
va ban kinh
22 2 2
r HM R d R OH
= = −= −
(hinh a).
Nêu
( )
d R mp P>⇔
không căt măt câu
( )
;RSO
(hinh b).
Nêu
( )
d R mp P= ⇔
co môt điêm chung duy nhât. Ta nói măt câu
( )
;R
SO
tiêp xuc
( )
mp P
.
Do đo, điêu kiên cân va đu đê
( )
mp P
tiêp xuc vơi măt câu
( )
;RSO
la
( )
( )
,dO P R=
(hinh c).
Hinh a Hinh b Hinh c
4/ Vi tri tương đôi cua đương thăng va măt câu
Cho măt câu
( )
;RSO
va môt đương thăng
∆
. Goi
H
la hinh chiêu cua
O
trên đương
thăng
∆
va
d OH=
la khoang cach tư tâm
O
cua măt câu đên đương thăng
∆
. Khi đo:
Nêu
dR> ⇔∆
không căt măt câu
( )
;RSO
.
Nêu
dR
< ⇔∆
căt măt câu
( )
;RSO
tai hai điêm phân biêt.
Nêu
dR= ⇔∆
va măt câu tiêp xuc nhau (tai môt điêm duy nhât). Do đo: điêu kiên cân va đu đê
đương thăng
∆
tiêp xuc vơi măt câu la
( )
,d dO R= ∆=
.
Đinh li: Nêu điêm
A
năm ngoai măt câu
(
)
;RSO
thi:
Qua
A
co vô sô tiêp tuyên vơi măt câu
( )
;RSO
.
Đô dai đoan thăng nôi
A
vơi cac tiêp điêm đêu băng nhau.
A
A
A
B
O
d
d =
d
d =
Trang 4/44
Tâp hơp cac điêm nay la môt đương tron năm trên măt câu
( )
;RSO
.
5/ Diên tich va thê tich măt câu
• Diên tich măt câu:
2
4
C
SR
π
=
. • Thê tich măt câu:
3
4
3
C
VR
π
=
.
B. KỸ NĂNG CƠ BẢN
I. Măt câu ngoai tiêp khôi đa diên
1/ Cac khai niêm cơ ban
Truc cua đa giac đay: la đương thăng đi qua tâm đương tron ngoai tiêp cua đa giac đay va vuông
goc vơi măt phăng chưa đa giac đay.
⇒
Bât ki môt điêm nao năm trên truc cua đa giac thi cach đêu cac đinh cua đa giac đo.
Đương trung trưc cua đoan thăng: la đương thăng đi qua trung điêm cua đoan thăng va vuông
goc vơi đoan thăng đo.
⇒
Bât ki môt điêm nao năm trên đương trung trưc thi cach đêu hai đâu mut cua đoan thăng.
Măt trung trưc cua đoan thăng: la măt phăng đi qua trung điêm cua đoan thăng va vuông goc vơi
đoan thăng đo.
⇒
Bât ki môt điêm nao năm trên măt trung trưc thi cach đêu hai đâu mut cua đoan thăng.
2/ Tâm va ban kinh măt câu ngoai tiêp hinh chop
Tâm măt câu ngoai tiêp hinh chop: la điêm cach đêu cac đinh cua hinh chop. Hay noi cach khac,
no chinh la giao điêm I cua truc đương tron ngoai tiêp măt phăng đay va măt phăng trung trưc cua
môt canh bên hinh chop.
Ban kinh: la khoang cach tư I đên cac đinh cua hinh chop.
3/ Cach xac đinh tâm va ban kinh măt câu cua môt sô hinh đa diên cơ ban
a/ Hinh hôp chư nhât, hinh lâp phương.
- Tâm: trung vơi tâm đôi xưng cua hinh hôp chư nhât (hinh lâp phương).
⇒
Tâm la
I
, la trung điêm cua
'AC
.
- Ban kinh: băng nưa đô dai đương cheo hinh hôp chư nhât (hinh lâp phương).
⇒
Ban kinh:
'
2
AC
R =
.
b/ Hinh lăng tru đưng co đay nôi tiêp đương tron.
Xet hinh lăng tru đưng
'' ' '
123 123
... . ...
nn
AAA A AAA A
, trong đo co 2 đay
123
...
n
AAA A
va
'' ' '
123
...
n
AAA A
nôi tiêp đương tron
( )
O
va
(
)
'O
. Luc đo,
măt câu nôi tiêp hinh lăng tru đưng co:
- Tâm:
I
vơi
I
la trung điêm cua
'
OO
.
- Ban kinh:
'
12
...
n
R IA IA IA= = = =
.
c/ Hinh chop co cac đinh nhin đoan thăng nôi 2 đinh con lai dươi 1 goc vuông.
- Hinh chop
.S ABC
co
0
90SAC SBC= =
.
+ Tâm:
I
la trung điêm cua
SC
.
+ Ban kinh:
2
SC
R IA IB IC= = = =
.
C’
A
B
D
D’
B’
I
A’
C
A
C’
I
O
O’
I
A
1
A
2
A
3
A
n
A’
1
A’
2
A’
3
A’
n
S
A
I
C
S
A
I
Trang 5/44
- Hinh chop
.S ABCD
co
0
90SAC SBC SDC= = =
.
+ Tâm:
I
la trung điêm cua
SC
.
+ Ban kinh:
2
SC
R IA IB IC ID= = = = =
.
d/ Hinh chop đêu.
Cho hinh chop đêu
. ...S ABC
- Goi
O
la tâm cua đay
SO
⇒
la truc cua đay.
- Trong măt phăng xac đinh bơi
SO
va môt canh bên,
chăng han như
( )
mp SAO
, ta ve đương trung trưc cua canh
SA
la
∆
căt
SA
tai
M
va căt
SO
tai
I
I⇒
la tâm cua măt câu.
- Ban kinh:
Ta co:
SM SI
SMI SOA
SO SA
∆ ∆⇒ =⇒
Ban kinh la:
2
.
...
2
SM SA SA
R IS IA IB IC
SO SO
= = = = = = =
e/ Hinh chop co canh bên vuông goc vơi măt phăng đay.
Cho hinh chop
. ...
S ABC
co canh bên
SA ⊥
đay
( )
...ABC
va đay
nôi tiêp đươc trong
đương tron tâm
O
. Tâm va ban kinh măt câu ngoai tiêp hinh chop
. ...S ABC
đươc xac đinh như sau:
- Tư tâm
O
ngoai tiêp cua đương tron đay, ta ve đương thăng
d
vuông goc vơi
( )
...mp ABC
tai
O
.
- Trong
( )
,mp d SA
, ta dưng đương trung trưc
∆
cua canh
SA
, căt
SA
tai
M
, căt
d
tai
I
.
I⇒
la tâm măt câu ngoai tiêp hinh chop
va ban kinh
...R IA IB IC IS= = = = =
- Tim ban kinh:
Ta co:
MIOB
la hinh chư nhât.
Xet
MAI
∆
vuông tai
M
co:
2
22 2
2
SA
R AI MI MA AO

== += +


.
f/ Hinh chop khaC.
- Dưng truc
∆
cua đay.
- Dưng măt phăng trung trưc
( )
α
cua môt canh bên bât ki.
-
( )
II
α
∩∆= ⇒
la tâm măt câu ngoai tiêp hinh chop.
- Ban kinh: khoang cach tư
I
đên cac đinh cua hinh chop.
g/ Đương tron ngoai tiêp môt sô đa giac thương găp.
Khi xac đinh tâm măt câu, ta cân xac đinh truc cua măt phăng đay, đo chinh la đương thăng vuông
goc vơi măt phăng đay tai tâm O cua đương tron ngoai tiêp đay. Do đo, viêc xac đinh tâm ngoai O
la yêu tô rât quan trong cua bai toan.
S
A
B
C
D
O
I
∆
M
O
O
O
A
S
M
∆
I
O
B
C
d
Trang 6/44
II. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH MẶT CẦU NGOẠI TIẾP HÌNH CHÓP.
Cho hình chóp
12
. ...
n
S AA A
(thoả mãn điều kiện tồn tại mặt cầu ngoại tiếp). Thông thường, để xác định
mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ta thực hiện theo hai bước:
Bước 1: Xác định tâm của đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy. Dựng
∆
: trục đường tròn ngoại tiếp đa
giác đáy.
Bước 2: Lập mặt phẳng trung trực
()
α
của một cạnh bên.
Lúc đó : - Tâm O của mặt cầu:
{ }
mp( ) O
α
∆∩ =
- Bán kính:
( )
R SA SO= =
. Tuỳ vào từng trường hợp.
Lưu ý: Kỹ năng xác định trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
1. Trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy: là đường thẳng đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp đáy và
vuông góc với mặt phẳng đáy.
Tính chất:
:
M MA MB MC∀ ∈∆ = =
Suy ra:
MA MB MC M= = ⇔ ∈∆
2. Các bước xác định trục:
- Bước 1: Xác định tâm H của đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
- Bước 2: Qua H dựng
∆
vuông góc với mặt phẳng đáy.
VD: Một số trường hợp đặc biệt
A. Tam giác vuông B. Tam giác đều
C. Tam giác bất kì
3. Lưu ý: Kỹ năng tam giác đồng dạng
H
A
B
C
∆
∆
C
B
A
H
B
A
C
H
∆
A
M
I
O
S
Trang 7/44
đồng dạng với
SO SM
SIA
SA SI
∆⇒ =
.
4. Nhận xét quan trọng:
, : SM
MA MB MC
MS
SA SB SC
= =
∃⇒
= =
là trục đường tròn ngoại tiếp
ABC∆
.
5. Ví dụ: Tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
Dạng 1: Chóp có các điểm cùng nhìn một đoạn dưới một góc vuông.
Ví dụ: Cho
( )
.:
SA ABC
S ABC
ABC B
⊥
∆⊥
. Theo đề bài:
( )
( )
( )
BC AB gt
BC SA SA ABC
⊥
⊥⊥
⇒
BC
⊥
(SAB)
⇒
BC
⊥
SB
Ta có B và A nhìn SC dưới một góc vuông
⇒
nên B và A cùng nằm trên một mặt cầu có đường kính là SC.
Gọi
I
là trung điểm
SC
I⇒
là tâm MCNT khối chóp
.S ABC
và bán kính
R SI=
.
Dạng 2: Chóp có các cạnh bên bằng nhau.
Ví dụ: Cho hình chóp tam giác đều
.S ABC
.
+ Vẽ
( )
SG ABC⊥
thì
G
là tâm đường tròn ngoại tiếp
ABC∆
.
+ Trên mặt phẳng
(
)
SGC
, vẽ đường trung trực của
SC
, đường này cắt
SG
tại
I
thì
I
là tâm mặt cầu ngoại tiếp
.S ABC
và bán kính
R IS=
.
+ Ta có
(
)
2
.
2
SG SC SC SK SC
SGC SKI g g R
SK SI SG SG
∆ ∆ −⇒ = ⇒= =
Dạng 3: Chóp có một mặt bên vuông góc với đáy.
Ví dụ: Cho hình chóp
.S ABC
có đáy
ABC
là tam giác vuông tại
A
. Mặt bên
( ) ( )
SAB ABC⊥
và
SAB∆
đều. Gọi
,HM
lần lượt là trung điểm của
,AB AC
.
Ta có
M
là tâm đường tròn ngoại tiếp
ABC∆
(do
MA MB MC= =
).
Dựng
1
d
là trục đường tròn ngoại tiếp
ABC∆
(
1
d
qua
M
và song song
SH
).
Gọi
G
là tâm đường tròn ngoại tiếp
SAB∆
và
2
d
là trục đường tròn ngoại
tiếp
SAB∆
,
2
d
cắt
1
d
tại
II⇒
là tâm mặt cầu ngoại tiếp khối chóp
.S ABC
⇒
Bán kính
R SI=
. Xét
22
SGI SI GI SG∆ →= +
.
Trang 8/44
C. BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
MẶT CẦU
Câu 1. Cho một mặt cầu có diện tích là
S
, thể tích khối cầu đó là
V
. Tính bán kính
R
của mặt cầu.
A.
3V
R
S
=
. B.
3
S
R
V
=
. C.
4V
R
S
=
. D.
3
V
R
S
=
.
Câu 2. Cho mặt cầu
(;)SOR
và điểm
A
cố định với
OA d=
. Qua
A
, kẻ đường thẳng
∆
tiếp xúc với
mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Công thức nào sau đây được dùng để tính độ dài đoạn thẳng
AM
?
A.
22
2
Rd
−
. B.
22
dR−
. C.
22
2
Rd
−
. D.
22
dR+
.
Câu 3. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là
,,abc
. Gọi
()S
là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tính diện tích của hình cầu
()S
theo
,,abc
.
A.
222
()abc
π
++
. B.
222
2( )abc
π
++
.
C.
222
4( )abc
π
++
. D.
222
()
2
abc
π
++
.
Câu 4. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là
,,
abc
. Gọi
()S
là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tâm của mặt cầu
()S
là
A. một đỉnh bất kì của hình hộp chữ nhật.
B. tâm của một mặt bên của hình hộp chữ nhật.
C. trung điểm của một cạnh của hình hộp chữ nhật.
D. tâm của hình hộp chữ nhật.
Câu 5. Cho mặt cầu
(;)
SOR
và đường thẳng
∆
. Biết khoảng cách từ
O
tới
∆
bằng
d
. Đường thẳng
∆
tiếp xúc với
(;)SOR
khi thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau ?
A.
dR=
. B.
dR
>
. C.
dR
<
. D.
dR
≠
.
Câu 6. Cho đường tròn
()C
và điểm
A
nằm ngoài mặt phẳng chứa
()C
. Có tất cả bao nhiêu mặt cầu
chứa đường tròn
()
C
và đi qua
A
?
A. 2. B. 0. C. 1. D. vô số.
Câu 7. Cho hai điểm
,AB
phân biệt. Tập hợp tâm những mặt cầu đi qua
A
và
B
là
A. mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng
AB
. B. đường thẳng trung trực của
AB
.
C. mặt phẳng song song với đường thẳng
AB
. D. trung điểm của đoạn thẳng
AB
.
Câu 8. Cho mặt cầu
(;)SOR
và mặt phẳng
()
α
. Biết khoảng cách từ
O
tới
()
α
bằng
d
. Nếu
dR<
thì giao tuyến của mặt phẳng
()
α
với mặt cầu
(;)SOR
là đường tròn có bán kính bằng bao nhiêu?
A.
Rd
. B.
22
Rd
+
. C.
22
Rd−
. D.
22
2
Rd−
.
Câu 9. Từ điểm
M
nằm ngoài mặt cầu
(;)SOR
có thể kẻ được bao nhiêu tiếp tuyến với mặt cầu?
A. Vô số. B. 0. C. 1. D. 2.
Câu 10. Một đường thẳng
d
thay đổi qua
A
và tiếp xúc với mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Gọi
H
là hình
chiếu của
M
lên đường thẳng
OA
.
M
thuộc mặt phẳng nào trong những mặt phẳng sau đây?
A. Mặt phẳng qua
H
và vuông góc với
OA
. B. Mặt phẳng trung trực của
OA
.
C. Mặt phẳng qua
O
và vuông góc với
AM
. D. Mặt phẳng qua
A
và vuông góc với
OM
.
Câu 11. Một đường thẳng thay đổi
d
qua
A
và tiếp xúc với mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Gọi
H
là hình
chiếu của
M
lên đường thẳng
OA
. Độ dài đoạn thẳng
MH
tính theo
R
là:
Trang 9/44
A.
2
R
. B.
3
3
R
. C.
23
3
R
. D.
33
4
R
.
Câu 12. Thể tích của một khối cầu là
3
1
113 cm
7
thì bán kính nó là bao nhiêu ? (lấy
22
7
π
≈
)
A.
6cm
. B.
2cm
. C.
4cm
. D.
3cm
.
Câu 13. Khinh khí cầu của nhà Mông–gôn–fie (Montgolfier) (người Pháp) phát minh ra khinh khí cầu
dùng khí nóng. Coi khinh khí cầu này là một mặt cầu có đường kính 11m thì diện tích của mặt
khinh khí cầu là bao nhiêu? (lấy
22
7
π
≈
và làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ hai).
A.
2
379,94 (m )
. B.
2
697,19 (m )
. C.
190,14 cm
. D.
2
95,07 (m )
.
Câu 14. Cho hình lập phương
.' ' ' '
ABCD A B C D
có độ dài mỗi cạnh là
10cm
. Gọi O là tâm mặt cầu đi
qua 8 đỉnh của hình lập phương. Khi đó, diện tích
S
của mặt cầu và thể tích
V
của hình cầu là:
A.
23
150 (cm ); 125 3 (cm )SV
π
= =
. B.
23
100 3 (cm ); 500(cm )SV
π
= =
.
C.
23
300 (cm ); 500 3 (cm )SV
π
= =
. D.
23
250 (cm ); 500 6 (cm )SV
π
= =
.
Câu 15. Cho đường tròn
()
C
ngoại tiếp một tam giác đều
ABC
có cạnh bằng
a
, chiều cao
AH
. Quay
đường tròn
()
C
xung quanh trục
AH
, ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là:
A.
3
3
54
a
π
. B.
3
4
9
a
π
. C.
3
43
27
a
π
. D.
3
4
3
a
π
.
Câu 16. Cho đường tròn
()C
ngoại tiếp một tam giác đều
ABC
có cạnh bằng
a
, chiều cao
AH
. Quay
đường tròn
()
C
xung quanh trục
AH
, ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là:
A.
3
43
27
a
π
. B.
3
4
9
a
π
. C.
3
3
54
a
π
. D.
3
4
3
a
π
.
Câu 17. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
2BC a=
và
0
30B
=
. Quay tam giác vuông này quanh
trục
AB
, ta được một hình nón đỉnh
B
. Gọi
1
S
là diện tích toàn phần của hình nón đó và
2
S
là
diện tích mặt cầu có đường kính
AB
. Khi đó, tỉ số
1
2
S
S
là:
A.
1
2
1
S
S
=
. B.
1
2
1
2
S
S
=
. C.
1
2
2
3
S
S
=
. D.
1
2
3
2
S
S
=
.
MẶT NÓN
Câu 18. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh
2a
, diện tích xung quanh là
1
S
và mặt cầu có đường kính bằng chiều cao hình nón, có diện tích
2
S
. Khẳng định nào sau đây là
khẳng định đúng ?
A.
21
23SS
=
. B.
12
4SS=
. C.
21
2SS=
. D.
12
SS=
.
Câu 19. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh
2
a
, có thể tích
1
V
và hình cầu có
đường kính bằng chiều cao hình nón, có thể tích
2
V
. Khi đó, tỉ số thể tích
1
2
V
V
bằng bao nhiêu?
A.
1
2
2
3
V
V
=
. B.
1
2
1
V
V
=
. C.
1
2
1
2
V
V
=
. D.
.
Trang 10/44
Câu 20. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao là
3a
.
A.
2
2 a
π
. B.
2
23
a
π
. C.
2
a
π
. D.
2
3a
π
.
Câu 21. Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng
a
.
Tính diện tích xung quanh của hình nón.
A.
2
2
4
a
π
. B.
2
2
2
a
π
. C.
2
2a
π
. D.
2
22
3
a
π
.
Câu 22. Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh
S
là tam giác vuông cân
SAB
có cạnh cạnh huyền
bằng
2a
. Diện tích toàn phần
tp
S
của hình nón và thể tích
V
của khối nón tương ứng đã cho là
A.
23
(1 2 ) 2
;
2 12
tp
aa
SV
ππ
+
= =
. B.
23
22
;
24
tp
aa
SV
ππ
= =
.
C.
3
2
2
(1 2 );
6
tp
a
Sa V
π
π
=+=
. D.
23
( 2 1)
;
2 12
tp
aa
SV
ππ
−
= =
.
Câu 23. Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là
S
,
O
là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng
2a
và
góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy bằng
0
60
. Diện tích xung quanh
xq
S
của hình nón và thể
tích
V
của khối nón tương ứng là:
A.
3
2
6
;
12
xq
a
S aV
π
π
= =
. B.
23
3
;
2 12
xq
aa
SV
ππ
= =
.
C.
3
2
6
2;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
. D.
3
2
6
;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
.
Câu 24. Một hình nón có đường kính đáy là
23
a
, góc ở đỉnh là
0
120
. Tính thể tích của khối nón đó
theo
a
.
A.
3
3
a
π
. B.
3
a
π
. C.
3
23a
π
. D.
3
3a
π
.
Câu 25. Trong không gian, cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
AB a=
và
3AC a=
. Tính độ dài đường
sinh l của hình nón, nhận được khi quay tam giác
ABC
xung quanh trục
AB
.
A.
la=
. B.
2la=
. C.
3
la=
. D.
2la=
.
MẶT TRỤ
Câu 26. Cho một hình trụ có bán kính đáy
R
, chiều cao
h
và thể tích
1
V
; một hình nón có đáy trùng
với một đáy của hình trụ, có đỉnh trùng với tâm đáy còn lại của hình trụ (hình vẽ bên dưới) và có
thể tích
2
V
.
Khẳng định nào sau đây là khẳng định đúng ?
R
h
A.
21
3VV=
. B.
12
2VV=
. C.
12
3VV
=
. D.
.
Câu 27. Tính thể tích
V
của khối trụ có bán kính đáy
R
, chiều cao là
h
.
A.
2
V Rh
π
=
. B.
2
V Rh
π
=
. C.
2
V Rh
π
=
. D.
2V Rh
π
=
.
Trang 11/44
Câu 28. Một hình trụ có bán kính đáy
a
, có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính diện tích xung
quanh của hình trụ.
A.
2
a
π
. B.
2
2 a
π
. C.
2
3 a
π
. D.
2
4 a
π
.
Câu 29. Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao
3a
.
A.
( )
2
2 31a
π
−
. B.
2
3
a
π
. C.
( )
2
13a
π
+
. D.
( )
2
2 13
a
π
+
.
Câu 30. Tính thể tích của khối trụ biết bán kính đáy của hình trụ đó bằng
a
và thiết diện đi qua trục là
một hình vuông.
A.
3
2 a
π
. B.
3
2
3
a
π
. C.
3
4 a
π
. D.
3
a
π
.
Câu 31. Tính thể tích của khối trụ biết chu vi đáy của hình trụ đó bằng
6 (cm)
π
và thiết diện đi qua trục
là một hình chữ nhật có độ dài đường chéo bằng
10 (cm)
.
A.
3
48 (cm )
π
. B.
3
24 (cm )
π
. C.
3
72 (cm )
π
. D.
3
18 3472 (cm )
ππ
.
Câu 32. Trong không gian, cho hình chữ nhật
có
1AB =
và
2AD =
. Gọi M, N lần lượt là
trung điểm của
AD
và
BC
. Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục MN, ta được một hình trụ.
Tính diện tích toàn phần
tp
S
của hình trụ đó.
A.
6
tp
S
π
=
. B.
2
tp
S
π
=
. C.
4
tp
S
π
=
. D.
10
tp
S
π
=
.
Câu 33. Từ một tấm tôn hình chữ nhật kích thước 50cm x 240cm, người ta làm các thùng đựng nước
hình trụ có chiều cao bằng 50cm, theo hai cách sau (xem hình minh họa dưới đây):
- Cách 1: Gò tấm tôn ban đầu thành mặt xung quanh của thùng.
- Cách 2: Cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau, rồi gò mỗi tấm đó thành mặt xung
quanh của một thùng.
Kí hiệu
1
V
là thể tích của thùng gò được theo cách 1 và
2
V
là tổng thể tích của hai thùng gò
được theo cách 2. Tính tỉ số
1
2
V
V
.
A.
1
2
1
V
V
=
. B.
1
2
2
V
V
=
. C.
1
2
1
2
V
V
=
. D.
1
2
4
V
V
=
.
VẬN DỤNG THẤP
Câu 34. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình tứ diện đều cạnh
a
.
A.
3
2
a
. B.
6
2
a
. C.
6
4
a
. D.
2
4
a
.
Câu 35. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tam giác đều
.S ABC
, biết các cạnh đáy có độ
dài bằng
a
, cạnh bên
3SA a=
.
A.
23
2
a
. B.
33
22
a
. C.
3
8
a
. D.
36
8
a
.
Trang 12/44
Câu 36. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng
a
, cạnh bên bằng
2a
.
A.
2 14
7
a
. B.
27
2
a
. C.
27
32
a
. D.
22
7
a
.
Câu 37. Cho hình chóp
.S ABC
có đáy
ABC
là tam giác đều cạnh bằng 1, mặt bên
SAB
là tam giác
đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại
tiếp hình chóp đã cho.
A.
5
3
V
π
=
. B.
5 15
18
V
π
=
. C.
43
27
V
π
=
. D.
5 15
54
V
π
=
.
Câu 38. Một hình lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng
a
, cạnh bên bằng
2a
. Tính bán kính mặt cầu
ngoại tiếp hình lăng trụ đó.
A.
39
6
a
. B.
12
6
a
. C.
23
3
a
. D.
4
3
a
.
Câu 39. Cho hình trụ có bán kính đáy là
R
, thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính thể tích khối
lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ đã cho theo
R
.
A.
3
4R
. B.
. C.
. D.
3
8R
.
Câu 40. Cho hình trụ có bán kính đáy là 4 cm, một mặt phẳng không vuông góc với đáy và cắt hai mặt
đáy theo hai dây cung song song
,''AB A B
mà
' ' 6cmAB A B= =
(hình vẽ). Biết diện tích tứ giác
''
ABB A
bằng 60 cm
2
. Tính chiều cao của hình trụ đã cho.
A.
62
cm. B.
43
cm. C.
82
cm. D.
53
cm.
Câu 41. Cho hình trụ tròn xoay có hai đáy là hai hình tròn
( )
;OR
và
( )
';OR
. Tồn tại dây cung AB
thuộc đường tròn
()
O
sao cho
'O AB∆
là tam giác đều và mặt phẳng
(' )
O AB
hợp với mặt phẳng
chứa đường tròn
()O
một góc
0
60
. Khi đó, diện tích xung quanh
xq
S
hình trụ và thể tích
V
của
khối trụ tương ứng là:
A.
23
4 27
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
. B.
23
6737
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
.
C.
23
3 27
;
7
7
xq
RR
SV
ππ
= =
. D.
23
37 7
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
.
Câu 42. Cho môt hinh tru tron xoay va hinh vuông
canh
a
co hai đinh liên tiêp
,AB
năm trên
đương tron đay thư nhât cua hinh tru, hai đinh con lai năm trên đương tron đay thư hai cua hinh
tru. Măt phăng
()ABCD
tao vơi đay hinh tru goc
0
45
. Diên tich xung quanh
xq
S
hinh tru va thê
tich
V
cua khôi tru là:
A.
23
3 32
;
38
xq
aa
SV
π
= =
. B.
23
2 32
;
3 32
xq
aa
SV
π
= =
.
C.
23
3 33
;
4 16
xq
aa
SV
π
= =
. D.
23
3 32
;
2 16
xq
aa
SV
π
= =
.
Câu 43. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông
cạnh
2 3 cm
với
AB
là đường kính
của đường tròn đáy tâm
O
. Gọi
M
là điểm thuộc cung
AB
sao cho
0
60ABM =
. Khi đó, thể tích
V
của khối tứ diện
ACDM
là:
Trang 13/44
A.
3
6 3 (cm )V =
. B.
3
2 3 (cm )V =
. C.
3
6(cm )V =
. D.
3
3(cm )V =
.
Câu 44. Một hình nón có chiều cao
20
h =
cm, bán kính đáy
25
r =
cm. Một thiết diện đi qua đỉnh có
khoảng cách từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện là 12cm. Tính diện tích thiết diện đó.
A.
450 2
cm
2
. B.
500 2
cm
2
. C.
500
cm
2
. D.
125 34
cm
2
.
Câu 45. Cho hình lập phương
.’’’’ABCD A B C D
có cạnh là
a
. Hãy tính diện tích xung quanh
xq
S
và
thể tích
V
của khối nón có đỉnh là tâm
O
của hình vuông
và đáy là hình tròn nội tiếp
hình vuông
’’’’ABCD
.
A.
23
5
;
2 12
xq
aa
SV
ππ
= =
. B.
23
5
;
44
xq
aa
SV
ππ
= =
.
C.
23
3
;
26
xq
aa
SV
ππ
= =
. D.
3
2
5;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
.
Câu 46. Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh
S
là một tam giác vuông cân có cạnh cạnh huyền
bằng
2a
. Kẻ dây cung BC của đường tròn đáy hình nón, sao cho mp
( )
SBC
tạo với mặt phẳng
chứa đáy hình nón một góc
0
60
. Diện tích tam giác
SBC
tính theo
a
là:
A.
2
2
3
a
. B.
2
2
6
a
. C.
2
3
2
a
. D.
2
6
3
a
.
Câu 47. Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là
S
,
O
là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng
2
a
và
góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy bằng
0
60
. Gọi
I
là một điểm trên đường cao
SO
của hình
nón sao cho tỉ số
1
3
SI
OI
=
. Khi đó, diện tích của thiết diện qua
I
và vuông góc với trục của hình
nón là:
A.
2
2
18
a
π
. B.
2
9
a
π
. C.
2
18
a
π
. D.
2
36
a
π
.
Câu 48. Cho hình nón đỉnh
S
với đáy là đường tròn tâm
O
bán kính
R
. Gọi
I
là một điểm nằm trên
mặt phẳng đáy sao cho
3OI R=
. Giả sử
A
là điểm nằm trên đường tròn
(;)OR
sao cho
OA OI⊥
. Biết rằng tam giác
SAI
vuông cân tại
S
. Khi đó, diện tích xung quanh
xq
S
của hình
nón và thể tích
V
của khối nón là:
A.
3
2
2;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
. B.
3
2
2
2;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
.
C.
23
2
;
26
xq
RR
SV
ππ
= =
. D.
3
2
2
;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
.
Câu 49. Một hình nón đỉnh
S
có bán kính đáy bằng
3a
, góc ở đỉnh là 120
0
. Thiết diện qua đỉnh của
hình nón là một tam giác. Diện tích lớn nhất
max
S
của thiết điện đó là bao nhiêu ?
A.
2
max
2Sa=
. B.
2
max
2Sa=
. C.
2
max
4Sa=
. D.
2
max
9
8
a
S =
.
VẬN DỤNG CAO
Câu 50. Bán kính
r
của mặt cầu nội tiếp tứ diện đều cạnh
a
là
A.
6
12
a
r =
. B.
6
8
a
r =
. C.
6
6
a
r =
. D.
6
4
a
r =
.
Trang 14/44
Câu 51. Chiều cao của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình cầu có bán kính
R
là
A.
3R
. B.
3
3
R
. C.
43
3
R
. D.
23
3
R
.
Câu 52. Cho hình nón có chiều cao
h
. Tính chiều cao
x
của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong
hình nón theo
h
.
A.
2
h
x =
. B.
3
h
x =
. C.
2
3
h
x =
. D.
3
h
x =
.
Câu 53. Cho hình nón đỉnh
O
, chiều cao là
h
. Một khối nón khác có đỉnh là tâm của đáy và có đáy là
là một thiết diện song song với đáy của hình nón đỉnh
O
đã cho (hình vẽ). Tính chiều cao
x
của
khối nón này để thể tích của nó lớn nhất, biết
0
xh<<
.
h
x
O
A.
3
h
x
=
. B.
3xh=
. C.
2
3
h
x =
. D.
3
3
h
x =
.
Câu 54. Cho một hình nón có bán kính đáy là
R
, chiều cao là
2R
, ngoại tiếp một hình cầu
( ;)SOr
.
Khi đó, thể tích của khối trụ ngoại tiếp hình cầu
( ;)SOr
là
A.
( )
3
3
16
51
R
π
−
. B.
3
4
1 25
R
π
+
. C.
( )
3
3
16
15
R
π
+
. D.
3
4
25 1
R
π
−
.
Câu 55. Trong số các hình trụ có diện tích toàn phần đều bằng
S
thì bán kính
R
và chiều cao
h
của
khối trụ có thể tích lớn nhất là:
A.
1
;
2 22
SS
Rh
ππ
= =
. B.
;
44
SS
Rh
ππ
= =
.
C.
22
;4
33
SS
Rh
ππ
= =
. D.
;2
66
SS
Rh
ππ
= =
.
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM TỰ RÈN LUYỆN (CÓ HƯỚNG DẪN)
Câu 56. Thiết diện qua trục của một hình nón tròn xoay là một tam giác vuông cân có điện tích bằng
2
2a
. Khi đó thể tích của khối nón bằng:
A.
3
22
3
a
π
B.
3
3
a
π
C.
3
42
3
a
π
D.
3
2
3
a
π
Câu 57. Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng
a
. Gọi S là diện tích xung quanh của hình
trụ có hai đường tròn đáy lần lượt ngoại tiếp các hình vuông ABDC và A'B'C'D'. Khi đó S bằng:
A.
2
Sa
π
=
B.
2
2Sa
π
=
C.
2
2
2
a
S
π
=
D.
2
2
4
a
S
π
=
Trang 15/44
Câu 58. Một hình lập phương có diện tích mặt chéo bằng
2
2a
. Gọi V là thể tích khối cầu và S là diện
tích mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương nói trên. Khi đó tích
.SV
bằng:
A.
25
33
.
2
a
SV
π
=
B.
25
3
.
2
a
SV
π
=
C.
25
3
.
2
a
SV
π
=
D.
25
36
.
2
a
SV
π
=
Câu 59. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A'B'C'D' có
, 3, ' 5
AB a BC a AA a
= = =
. Gọi V là thể tích
hình nón sinh ra khi quay tam giác AA'C quanh trục AA'. Khi đó V bằng:
A.
3
25
3
a
V
π
=
B.
3
5
3
a
V
π
=
C.
3
45
3
a
V
π
=
D.
3
43
5
a
V
π
=
Câu 60. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng
4
π
và có thiết diện qua trục là một hình vuông. Khi
đó thể tích khối trụ tương ứng bằng:
A.
2
π
B.
4
π
C.
2
π
D.
π
Câu 61. Tỉ số thể tích của khối lập phương và khối cầu ngoại tiếp khối lập phương đó bằng:
A.
6
3
π
B.
23
π
C.
3
3
π
D.
23
3
π
Câu 62. Một hình nón có đường sinh hợp với đáy một góc
α
và độ dài đường sinh bằng l. Khi đó diện
tích toàn phần của hình nón bằng:
A.
22
2 cos .cos
2
tp
Sl
α
πα
=
B.
22
2 cos .sin
2
tp
Sl
α
πα
=
C.
22
cos .cos
2
tp
Sl
α
πα
=
D.
22
1
cos .cos
22
tp
Sl
α
πα
=
Câu 63. Cho lăng trụ đều có tất cả các cạnh đều bằng A. Gọi V là thể tích hình trụ ngoại tiếp khối lăng
trụ nói trên. Khi đó V bằng:
A.
3
3
3
a
V
π
=
B.
3
3
a
V
π
=
C.
3
33
2
a
V
π
=
D.
3
6
a
V
π
=
Câu 64. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng a và cạnh bên bằng
6
3
a
. Khẳng định
nào sau đây sai?
A. Không có mặt cầu ngoại tiếp S.ABC.
B. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trọng tâm tam giác ABC.
C. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trực tâm tam giác ABC.
D. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có bán kính
3
3
a
R =
Câu 65. Một hình nón có bán kính đường tròn đáy bằng A. Thiết diện qua trục của hình nón là một tam
giác có góc ở đỉnh bằng 120
0
. Gọi V là thể tích khối nón. Khi đó V bằng:
A.
3
6
a
V
π
=
B.
3
3
3
a
V
π
=
C.
3
3
9
a
V
π
=
D.
3
3
a
V
π
=
Câu 66. Trong không gian cho hình vuông ABCD cạnh
a
. Gọi I và H lần lượt là trung điểm của các
cạnh AB và CD. Khi quay hình vuông đó xung quanh trục IH ta được một hình trụ tròn xoay.Khi
đó thể tích khối trụ tương ứng bằng:
Trang 16/44
A.
3
4
a
π
B.
3
12
a
π
C.
3
4
3
a
π
D.
3
2
4
a
π
Câu 67. Cho tứ diện S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại B với AB = 3a, BC = 4a, SA
()ABC
⊥
,
cạnh bên SC tạo với đáy góc 60
0
. Khi đó thể tích khối cầu ngoại tiếp S.ABC là:
A.
3
3
a
V
π
=
B.
3
50
3
a
V
π
=
C.
3
5
3
a
V
π
=
D.
3
500
3
a
V
π
=
Câu 68. Cho hình lăng trụ tứ giác đều ABCD.A′B′C′D′ có cạnh đáy bằng
a
, chiều cao
2a
. Biết rằng O′
là tâm của A′B′C′D′ và (C) là đường tròn nội tiếp đáy ABCD. Diện tích xung quanh của hình nón
có đỉnh O′ và đáy (C).
A.
2
3
2
xq
a
S
π
=
B.
2
5
2
xq
a
S
π
=
C.
2
2
xq
a
S
π
=
D.
2
32
2
xq
a
S
π
=
Câu 69. Một hình trụ có hai đáy là hai đường tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương có cạnh
bằng 1. Thể tích của khối trụ đó bằng:
A.
4
π
B.
3
π
C.
2
π
D.
π
Câu 70. Cho tứ diện S.ABC có 3 đường thẳng SA, SB, SC vuông góc với nhau từng đôi một, SA = 3,
SB = 4, SC = 5. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp S.ABC bằng:
A.
25
π
B.
50
π
C.
75
π
D.
100
π
Câu 71. Thể tích khối lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ có chiều cao h và bán kính đường tròn
đáy R bằng:
A.
2
2Rh
B.
2
Rh
C.
2
2Rh
D.
2
2
Rh
Trang 17/44
D. ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
I – ĐÁP ÁN 7.5
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
A
B
A
D
A
C
A
C
A
A
B
D
A
C
C
A
A
D
A
B
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
B
A
A
B
D
C
A
D
D
A
C
C
B
C
D
A
D
C
A
A
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
B
D
D
C
A
A
C
A
A
D
A
B
A
C
D
A
B
A
C
A
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
D
A
B
A
C
B
D
A
A
B
A
II –HƯỚNG DẪN GIẢI
NHẬN BIẾT – THÔNG HIỂU
* MẶT CẦU
Câu 1. Cho một mặt cầu có diện tích là
S
, thể tích khối cầu đó là
V
. Tính bán kính
R
của mặt cầu.
A.
3V
R
S
=
. B.
3
S
R
V
=
. C.
4V
R
S
=
. D.
3
V
R
S
=
.
Hướng dẫn giải:
Ta có công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu là:
23
4
4;
3
S rV r
ππ
= =
⇒
3V
r
S
=
.
Câu 2. Cho mặt cầu
(;)SOR
và điểm
A
cố định với
OA d
=
. Qua
A
, kẻ đường thẳng
∆
tiếp xúc với
mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Công thức nào sau đây được dùng để tính độ dài đoạn thẳng
AM
?
A.
22
2Rd−
. B.
22
dR−
. C.
22
2Rd−
. D.
22
dR+
.
Hướng dẫn giải:
Vì
∆
tiếp xúc với
(;)SOR
tại
M
nên
OM ⊥∆
tại
M
.
Xét tam giác
OMA
vuông tại
M
, ta có:
2 2 222 22
AM OA OM d R AM d R= − =−⇒ = −
.
Câu 3. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là
,,abc
. Gọi
()
S
là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tính diện tích của hình cầu
()S
theo
,,abc
.
A.
222
()abc
π
++
. B.
222
2( )abc
π
++
.
C.
222
4( )abc
π
++
. D.
222
()
2
abc
π
++
.
Hướng dẫn giải:
Đường kính của mặt cầu
()S
chính là đường chéo của hình hộp chữ nhật, nên mặt cầu
()S
có
bán kính
222
1
2
r abc= ++
. Do đó diện tích mặt cầu
()S
là:
2 222
4( )S r abc
ππ
= = ++
.
Câu 4. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là
,,abc
. Gọi
()S
là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tâm của mặt cầu
()S
là
A. một đỉnh bất kì của hình hộp chữ nhật.
B. tâm của một mặt bên của hình hộp chữ nhật.
R
O
A
M
Trang 18/44
C. trung điểm của một cạnh của hình hộp chữ nhật.
D. tâm của hình hộp chữ nhật.
Hướng dẫn giải:
Tâm của hình hộp chữ nhật cách đều 8 đỉnh của hình hộp nên tâm của mặt cầu
()
S
chính là
tâm của hình hộp chữ nhật.
Câu 5. Cho mặt cầu
(;)SOR
và đường thẳng
∆
. Biết khoảng cách từ
O
tới
∆
bằng
d
. Đường thẳng
∆
tiếp xúc với
(;)SOR
khi thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau ?
A.
dR=
. B.
dR>
. C.
dR<
. D.
dR≠
.
Hướng dẫn giải:
Đường thẳng
∆
tiếp xúc với
(;)SOR
khi
dR=
.
Câu 6. Cho đường tròn
()C
và điểm
A
nằm ngoài mặt phẳng chứa
()C
. Có tất cả bao nhiêu mặt cầu
chứa đường tròn
()
C
và đi qua
A
?
A. 2. B. 0. C. 1. D. vô số.
Hướng dẫn giải:
Trên đường tròn
()
C
lấy điểm điểm
0
M
cố định. Gọi
()
α
là mặt
phẳng trung trực của
0
AM
và đường thẳng
∆
là trục của
()C
. Gọi
I
giao điểm của
()
α
và
∆
thì mặt cầu tâm
I
thỏa mãn yêu cầu đề
bài.
Ta sẽ chứng minh tâm
I
là duy nhất. Giả sử
M
là điểm bất kì
khác nằm trên đường tròn
()C
, gọi
( ')
α
là mặt phẳng trung trực của
AM
và
' ( ')I
α
= ∩∆
thì
mặt cầu tâm tâm
'I
thỏa mãn yêu cầu đề bài. Ta có:
0
'' 'IA IM IM= =
⇒
'I
thuộc mặt phẳng trung trực
()
α
của
0
AM
nên
' ()I
α
= ∩∆
.
Từ đó suy ra
'II≡
. Vậy chỉ có duy nhất 1 mặt cầu thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Câu 7. Cho hai điểm
,AB
phân biệt. Tập hợp tâm những mặt cầu đi qua
A
và
B
là
A. mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng
AB
. B. đường thẳng trung trực của
AB
.
C. mặt phẳng song song với đường thẳng
AB
. D. trung điểm của đoạn thẳng
AB
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
I
là tâm mặt cầu đi qua hai điểm
,AB
cố định và phân biệt thì ta luôn có
IA IB=
. Do đó
I
thuộc mặt phẳng trung trực của đoạn
AB
.
Câu 8. Cho mặt cầu
(;)SOR
và mặt phẳng
()
α
. Biết khoảng cách từ
O
tới
()
α
bằng
d
. Nếu
dR<
thì giao tuyến của mặt phẳng
()
α
với mặt cầu
(;)SOR
là đường tròn có bán kính bằng bao nhiêu?
Δ
d=R
O
M
Δ
α
I
O
M
A
Trang 19/44
A.
Rd
. B.
22
Rd+
. C.
22
Rd−
. D.
22
2Rd−
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
I
là hình chiếu của
O
lên
()
α
và
M
là điểm thuộc đường giao tuyến của
()
α
và mặt cầu
(;)SOR
. Xét tam giác
OIM
vuông tại
I
, ta có:
OM R=
và
OI d=
nên
22
IM R d= −
.
Câu 9. Từ điểm
M
nằm ngoài mặt cầu
(;)SOR
có thể kẻ được
bao nhiêu tiếp tuyến với mặt cầu ?
A. Vô số. B. 0. C. 1. D. 2.
Hướng dẫn giải:
+ Gọi
()
α
là mặt phẳng chứa đường thẳng
MO
thì dễ dàng
thấy rằng mp
()
α
luôn cắt mặt cầu
(;)SOR
theo giao tuyến
là đường tròn
()C
có tâm
O
, bán kính
R
. Trong mp
()
α
, ta
thấy từ điểm
M
nằm ngoài
()C
ta luôn kẻ được 2 tiếp tuyến
12
,MT MT
với đường tròn
()C
. Hai tiếp tuyến này cũng
chính là tiếp tuyến với mặt cầu
(;)SOR
.
+ Do có vô số mặt phẳng
()
α
chứa đường thẳng
MO
cắt mặt cầu
(;)
SOR
theo các giao tuyến
là đường tròn
()C
khác nhau nên cũng có vô số tiếp tuyến với mặt cầu được kẻ từ điểm
M
nằm ngoài mặt cầu.
Câu 10. Một đường thẳng
d
thay đổi qua
A
và tiếp xúc với mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Gọi
H
là hình
chiếu của
M
lên đường thẳng
OA
.
M
thuộc mặt phẳng nào trong những mặt phẳng sau đây?
A. Mặt phẳng qua
H
và vuông góc với
OA
. B. Mặt phẳng trung trực của
OA
.
C. Mặt phẳng qua
O
và vuông góc với
AM
. D. Mặt phẳng qua
A
và vuông góc với
OM
.
Hướng dẫn giải:
Trong mặt phẳng
(, )dO
, xét tam giác
OMA
vuông tại
M
có
MH
là
đường cao. Ta có:
2
2
..
22
RR
OM OH OA OH
R
= ⇒==
Do đó
H
cố
định. Vậy
M
thuộc mặt phẳng vuông góc với
OA
tại
H
.
Câu 11. Một đường thẳng thay đổi
d
qua
A
và tiếp xúc với mặt cầu
(;)SOR
tại
M
. Gọi
H
là hình
chiếu của
M
lên đường thẳng
OA
. Độ dài đoạn thẳng
MH
tính theo
R
là:
A.
2
R
. B.
3
3
R
. C.
23
3
R
. D.
33
4
R
.
Hướng dẫn giải:
Trong mặt phẳng
(, )dO
, xét tam giác
OMA
vuông tại
M
có
MH
là
đường cao. Ta có:
22
33
..
22 2
RR R
MH HO HA MH MH= ⇒ = ⇒=
.
Câu 12. Thể tích của một khối cầu là
3
1
113 cm
7
thì bán kính nó là bao nhiêu ?
α
I
O
M
d
H
O
A
M
d
H
O
A
M
(C)
α
T
2
O
M
T
1
Trang 20/44
(lấy
22
7
π
≈
)
A.
6cm
. B.
2cm
. C.
4cm
. D.
3cm
.
Hướng dẫn giải:
Thể tích khối cầu bán kính
R
là
33
1
3.113
43
7
27 3
22
34
4.
7
V
V RR R
π
π
= ⇒ = = = ⇒=
(cm).
Câu 13. Khinh khí cầu của nhà Mông–gôn–fie (Montgolfier) (người Pháp) phát minh ra khinh khí cầu
dùng khí nóng. Coi khinh khí cầu này là một mặt cầu có đường kính 11m thì diện tích của mặt
khinh khí cầu là bao nhiêu? (lấy
22
7
π
≈
và làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ hai).
A.
2
379,94 (m )
. B.
2
697,19 (m )
. C.
190,14cm
. D.
2
95,07 (m )
.
Hướng dẫn giải:
Diện tích của kinh khí cầu là
22 2
22
.11 379,94 (m )
7
Sd
π
= = =
.
Câu 14. Cho hình lập phương
.' ' ' '
ABCD A B C D
có độ dài mỗi cạnh là
10cm
. Gọi O là tâm mặt cầu đi
qua 8 đỉnh của hình lập phương. Khi đó, diện tích
S
của mặt cầu và thể tích
V
của hình cầu là:
A.
23
150 (cm ); 125 3 (cm )SV
π
= =
. B.
23
100 3 (cm ); 500 (cm )SV
π
= =
.
C.
23
300 (cm ); 500 3 (cm )SV
π
= =
. D.
23
250 (cm ); 500 6 (cm )SV
π
= =
.
Hướng dẫn giải:
Dễ thấy tâm
O
của mặt cầu chính là tâm của hình lập
phương.
Trong tam giác vuông
'AA C
có:
22 2
' ' ''AC AA A C= +
.
Trong tam giác vuông
'''ABC
có:
2 22
'' '' ''AC AB BC= +
.
Do đó
2
100 100 100 300 10 3AC AC=++= ⇒=
(cm).
+ Bán kính mặt cầu tâm
O
là
1
53
2
R OA AC= = =
(cm)
+ Diện tích mặt cầu:
( )
2
22
4 4 . 5 3 300 (cm )SR
ππ π
= = =
.
+ Thể tích khối cầu:
( )
3
33
44
5 3 500 3 (cm )
33
VR
ππ
= = =
.
Câu 15. Cho đường tròn
()C
ngoại tiếp một tam giác đều
ABC
có cạnh bằng
a
, chiều cao
AH
. Quay
đường tròn
()C
xung quanh trục
AH
, ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là:
A.
3
3
54
a
π
. B.
3
4
9
a
π
. C.
3
43
27
a
π
. D.
3
4
3
a
π
.
Hướng dẫn giải:
AH
là đường cao trong tam giác đều cạnh
a
nên
3
2
a
AH =
.
O
C'
C
D'
A
B
B'
A'
D
H
C
B
O
A
Trang 21/44
Gọi
O
là tâm mặt cầu ngoại tiếp
ABC∆
, thì
O AH∈
và
23
33
a
OA AH= =
.
Bán kính mặt cầu được tạo thành khi quay đường tròn
()C
quanh trục
AH
là
3
3
a
R OA
= =
.
Vậy thể tích của khối cầu tương ứng là:
3
3
3
4 4 343
3 3 3 27
aa
VR
π
ππ

= = =


(đvtt).
Câu 16. Cho đường tròn
()C
ngoại tiếp một tam giác đều
ABC
có cạnh bằng
a
, chiều cao
AH
. Quay
đường tròn
()C
xung quanh trục
AH
, ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là:
A.
3
43
27
a
π
. B.
3
4
9
a
π
. C.
3
3
54
a
π
. D.
3
4
3
a
π
.
Hướng dẫn giải:
AH
là đường cao trong tam giác đều cạnh
a
nên
3
2
a
AH =
.
Gọi
O
là tâm mặt cầu ngoại tiếp
ABC∆
, thì
O AH∈
và
23
33
a
OA AH= =
.
Bán kính mặt cầu được tạo thành khi quay đường tròn
()C
quanh trục
AH
là
3
3
a
R OA= =
.
Vậy thể tích của khối cầu tương ứng là:
3
3
3
4 4 343
3 3 3 27
aa
VR
π
ππ

= = =


(đvtt).
Câu 17. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
2BC a=
và
0
30B =
. Quay tam giác vuông này quanh
trục
AB
, ta được một hình nón đỉnh
B
. Gọi
1
S
là diện tích toàn phần của hình nón đó và
2
S
là
diện tích mặt cầu có đường kính
AB
. Khi đó, tỉ số
1
2
S
S
là:
A.
1
2
1
S
S
=
. B.
1
2
1
2
S
S
=
. C.
1
2
2
3
S
S
=
. D.
1
2
3
2
S
S
=
.
Hướng dẫn giải:
Xét tam giác
ABC
vuông tại
A
, ta có:
00
sin 30 ; cos30 3AC BC a AB BC a= = = =
.
Diện tích toàn phần hình nón là:
2 22
1
.2 3
xq day
S S S Rl R a a a a
ππ π π π
=+=+ = +=
.
Diện tích mặt cầu đường kính
AB
là:
( )
2
22
2
33S AB a a
ππ π
= = =
.
Từ đó suy ra, tỉ số
1
2
1
S
S
=
.
* MẶT NÓN
H
C
B
O
A
30
0
A
O
A
B
B
C
B
Trang 22/44
Câu 18. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh
2
a
, diện tích xung quanh là
1
S
và mặt cầu có đường kính bằng chiều cao hình nón, có diện tích
2
S
. Khẳng định nào sau đây là
khẳng định đúng ?
A.
21
23SS=
. B.
12
4SS=
. C.
21
2SS=
. D.
12
SS=
.
Hướng dẫn giải:
Bán kính đáy của hình nón là
a
. Đường sinh của hình nón là
2
a
.
Do đó, ta có
2
1
3 (1)S Rl a
ππ
= =
Mặt cầu có bán kính là
3
2
a
, nên ta có
2
2
2
3
4 3 (2)
2
a
Sa
ππ

= =


.
Từ (1) và (2) suy ra
12
SS=
.
Câu 19. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh
2a
, có thể tích
1
V
và hình cầu có
đường kính bằng chiều cao hình nón, có thể tích
2
V
. Khi đó, tỉ số thể tích
1
2
V
V
bằng bao nhiêu?
A.
1
2
2
3
V
V
=
. B.
1
2
1
V
V
=
. C.
1
2
1
2
V
V
=
. D.
.
Hướng dẫn giải:
Hình nón có bán kính đáy là
a
, chiều cao
3a
.
Do đó thể tích
3
2
1
13
3
33
a
V aa
π
π
= =
.
Hình cầu có bán kính
3
2
a
nên có thể tích
3
3
1
43 3
32 2
aa
V
π
π

= =


.
Từ đó suy ra
1
2
2
3
V
V
=
.
Câu 20. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao là
3a
.
A.
2
2 a
π
. B.
2
23a
π
. C.
2
a
π
. D.
2
3a
π
.
Hướng dẫn giải:
Hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao
3a
nên
2
2 2.32 3
xq
S rh a a a
ππ π
= = =
.
Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng
a
. Tính diện tích
xung quanh của hình nón.
A.
2
2
4
a
π
. B.
2
2
2
a
π
. C.
2
2a
π
. D.
2
22
3
a
π
.
Hướng dẫn giải:
a
2a
a
a
3
a
a
O
a
2a
a
a
3
Trang 23/44
Thiết diện qua trục là một tam giác vuông cạnh
a
nên đường sinh của hình nón là
a
và bán
kính đáy là
2
2
a
nên
2
22
.
22
xq
aa
Sa
π
π
= =
.
Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh
S
là tam giác vuông cân
SAB
có cạnh cạnh huyền bằng
2a
.
Diện tích toàn phần
tp
S
của hình nón và thể tích
V
của khối nón tương ứng đã cho là
A.
23
(1 2 ) 2
;
2 12
tp
aa
SV
ππ
+
= =
. B.
23
22
;
24
tp
aa
SV
ππ
= =
.
C.
3
2
2
(1 2 );
6
tp
a
Sa V
π
π
=+=
. D.
23
( 2 1)
;
2 12
tp
aa
SV
ππ
−
= =
.
Hướng dẫn giải:
+ Do thiết diện đi qua trục là tam giác
SAB
∆
vuông cân tại đỉnh
S
, có cạnh huyền
2AB a=
nên suy ra bán kính đáy hình nón
là
2
2
a
r =
; đường sinh hình nón
l SA SB a
= = =
; đường cao
hình nón
2
2
a
h SO= =
.
+ Diện tích toàn phần hình nón là:
2
2 22
2
2 2 2 (1 2 )
2 2 22 2
tp xq day
a a a aa
S S S rl r a
π ππ
ππ π π

+
=+=+= + = + =


(đvdt).
+ Thể tích khối nón tương ứng là:
3
2
11 2
2 3 12
a
V Bh r h
π
π
= = =
(đvtt).
Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là
S
,
O
là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng
2a
và góc giữa
đường sinh và mặt phẳng đáy bằng
0
60
. Diện tích xung quanh
xq
S
của hình nón và thể tích
V
của khối nón tương ứng là:
A.
3
2
6
;
12
xq
a
S aV
π
π
= =
. B.
23
3
;
2 12
xq
aa
SV
ππ
= =
.
C.
3
2
6
2;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
. D.
3
2
6
;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
A
là một điểm thuộc đường tròn đáy hình nón. Theo giải
thiết ta có đường sinh
2SA a=
và góc giữa đường sinh và
mặt phẳng đáy là
0
60SAO =
. Trong tam giác vuông
SAO
, ta
có:
0
2
cos 60
2
a
OA SA= =
;
0
36
.sin 60 2.
22
a
SO SA a= = =
.
Diện tích xung quanh hình nón
2
2
. .2
2
xq
a
S rl a a
ππ π
= = =
(đvdt).
a
a
a
2
2
a
2
2
O
B
A
S
60
0
a
2
a
2
O
A
S
Trang 24/44
Thể tích của khối nón tròn xoay
2
3
2
1 126 6
.
3 3 2 2 12
aa a
V rh
π
ππ

= = =


(đvtt).
Một hình nón có đường kính đáy là
23a
, góc ở đỉnh là
0
120
. Tính thể tích của khối nón đó theo
a
.
A.
3
3 a
π
. B.
3
a
π
. C.
3
23
a
π
. D.
3
3
a
π
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
S
là đỉnh hình nón,
O
là tâm đáy,
A
là một điểm thuộc đường tròn đáy.
Theo giả thiết dễ suy ra đường tròn đáy có bán kính
3 (cm)R OA a= =
và góc
0
0
120
60
2
ASO = =
. Xét tam giác
SOA
vuông tại
O
, ta
có
0
3
tan 60
3
OA a
SO a= = =
. Do đó chiều cao hình nón là
ha=
.
Vậy thể tích khối nón là
2 23
11
.3 .
33
V Rh a a a
πππ
= = =
.
Trong không gian, cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
AB a
=
và
3AC a=
. Tính độ dài đường sinh l của
hình nón, nhận được khi quay tam giác
ABC
xung quanh trục
AB
.
A.
la=
. B.
2
la=
. C.
3la=
. D.
2
la=
.
Hướng dẫn giải:
Độ dài đường sinh
l
bằng độ dài cạnh
BC
của tam giác vuông
ABC
.
Theo định lý Pytago thì
2 2 22 2 2
34 2BC AB AC a a a BC a= + =+=⇒=
Vậy độ dài đường sinh của hình nón là
2.la=
* MẶT TRỤ
Cho một hình trụ có bán kính đáy
R
, chiều cao
h
và thể tích
1
V
; một hình nón có đáy trùng với một đáy
của hình trụ, có đỉnh trùng với tâm đáy còn lại của hình trụ (hình vẽ bên dưới) và có thể tích
2
V
.
Khẳng định nào sau đây là khẳng định đúng ?
R
h
A.
21
3VV=
. B.
12
2VV=
. C.
12
3VV
=
. D.
.
Hướng dẫn giải:
Hình trụ có bán kính đáy
R
và chiều cao
h
nên thể tích
2
1
V Rh
π
=
.
Hình nón có bán kính đáy
R
và chiều cao
h
nên thể tích
2
2
1
3
V Rh
π
=
.
Từ đó suy ra
12
3VV=
.
a
a
3
A
C
B
a
3
60
0
A
C
B
Trang 25/44
Tính thể tích
V
của khối trụ có bán kính đáy
R
, chiều cao là
h
.
A.
2
V Rh
π
=
. B.
2
V Rh
π
=
. C.
2
V Rh
π
=
. D.
2
V Rh
π
=
.
Hướng dẫn giải: Áp dụng công thức thể tích khối trụ, đáp án là
2
V Rh
π
=
.
Một hình trụ có bán kính đáy
a
, có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính diện tích xung quanh của
hình trụ.
A.
2
a
π
. B.
2
2 a
π
. C.
2
3 a
π
. D.
2
4
a
π
.
Hướng dẫn giải:
Một hình trụ có bán kính đáy
a
, có thiết diện qua trục là một hình
vuông nên chiều cao hình trụ bằng
2a
. Do đó diện tích xung quanh hình
trụ là
2
2 2 . .2 4
xq
S Rh a a a
ππ π
= = =
.
Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao
3a
.
A.
( )
2
2 31a
π
−
. B.
2
3a
π
. C.
( )
2
13a
π
+
. D.
( )
2
2 13a
π
+
.
Hướng dẫn giải:
Ta có:
2
2.32 3
xq
S aa a
ππ
= =
;
2
day
Sa
π
=
.
Do đó
2 22
2 3 2 2 (1 3)
tp
S a aa
π ππ
= += +
.
Tính thể tích của khối trụ biết bán kính đáy của hình trụ đó bằng
a
và thiết
diện đi qua trục là một hình vuông.
A.
3
2 a
π
. B.
3
2
3
a
π
. C.
3
4 a
π
. D.
3
a
π
.
Hướng dẫn giải:
Theo bài ra thiết diện qua trục của hình trụ là hình vuông nên hình trụ có
bán kính đáy là
a
, chiều cao
2a
. Do đó thể tích khối trụ là:
22 3
.2 2V Rh a a a
ππ π
= = =
.
Tính thể tích của khối trụ biết chu vi đáy của hình trụ đó bằng
6 (cm)
π
và thiết diện
đi qua trục là một hình chữ nhật có độ dài đường chéo bằng
10 (cm)
.
A.
3
48 (cm )
π
. B.
3
24 (cm )
π
. C.
3
72 (cm )
π
. D.
3
18 3472 (cm )
ππ
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
,'OO
là hai tâm của đáy hình trụ và thiết diện qua trục là hình chữ nhật
.
Do chu vi đáy của hình trụ đó bằng
6 (cm)
π
nên bán kính đáy của hình
trụ là
6
3(cm)
22
C
R
π
ππ
= = =
.
Vì thiết diện đi qua trục là một hình chữ nhật ABCD có
10 (cm)AC =
và
2 6 (cm)AB R= =
nên chiều cao của hình trụ là:
2 2 22
' 10 6 8h OO BC AC AB= = = − = −=
(cm).
Vậy thể tích khối trụ là:
22 3
.3 .8 72 (cm )
V Rh
ππ π
= = =
.
2a
a
a
3
a
2a
a
D
B
C
O'
O
A
Trang 26/44
Trong không gian, cho hình chữ nhật
có
1AB =
và
2AD =
. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của
AD
và
BC
. Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục MN, ta được một hình trụ. Tính diện tích
toàn phần
tp
S
của hình trụ đó.
A.
6
tp
S
π
=
. B.
2
tp
S
π
=
. C.
4
tp
S
π
=
. D.
10
tp
S
π
=
.
Hướng dẫn giải:
Ta có
2
2
2 2 2( )
tp xq day
S S S Rh R R h R
πππ
=+= + = +
.
Hình trụ đã cho có chiều cao là
1h MN AB= = =
và bán kính
đáy
1
2
AD
R
= =
. Do đó diện tích toàn phần hình trụ là:
2 (1 1) 4
tp
S
ππ
= +=
Từ một tấm tôn hình chữ nhật kích thước 50cm x 240cm, người ta làm các thùng đựng nước hình trụ có
chiều cao bằng 50cm, theo hai cách sau (xem hình minh họa dưới đây):
- Cách 1: Gò tấm tôn ban đầu thành mặt xung quanh của thùng.
- Cách 2: Cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau, rồi gò mỗi tấm đó thành mặt xung
quanh của một thùng.
Kí hiệu
1
V
là thể tích của thùng gò được theo cách 1 và
2
V
là tổng thể tích của hai thùng gò
được theo cách 2. Tính tỉ số
1
2
V
V
.
A.
1
2
1
V
V
=
. B.
1
2
2
V
V
=
. C.
1
2
1
2
V
V
=
. D.
1
2
4
V
V
=
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
R
và
r
lần lượt là bán kính đáy của mỗi thùng đựng nước hình trụ được làm theo cách 1
và cách 2.
Gọi
1
C
và
2
C
lần lượt là chu vi đáy của mỗi thùng đựng nước hình trụ được làm theo cách 1
và cách 2.
Ta có:
1
1
2
2
2
2
2
CR
C
R
Cr
Cr
π
π
=
⇒==
=
(vì cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau nên
12
2CC=
).
Thùng làm theo cả hai cách đều có cùng chiều cao
h
nên ta có:
2
2
1
1
2
2
2
1
2.
2
2
V Rh
V
R
Vr
V rh
π
π
=

⇒= =

=

VẬN DỤNG THẤP
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình tứ diện đều cạnh
a
.
B
1
1
1
N
C
M
D
A
Trang 27/44
A.
3
2
a
. B.
6
2
a
. C.
6
4
a
. D.
2
4
a
.
Hướng dẫn giải:
Cho tứ diện
đều cạnh
a
. Gọi
I
là trung điểm cạnh
BC
,
G
là trọng tâm của tam giác
ABC
. Ta có
33
;
23
aa
AI AG= =
và
DG
là trục của tam giác
ABC
. Trong mp
()DAG
kẻ trung trực của
DA
cắt
DG
tại
O
thì
OD OA OB OC= = =
nên
O
chính là tâm
mặt cầu ngoại tiếp tứ diện
. Bán kính
R
của mặt cầu bằng
độ dài đoạn
OD
.
Trong tam giác
ADG
vuông tại
G
, ta có:
2
2
2 2 2 2 2 22
36
39
aa
DA DG GA DG DA GA a

= +⇒ =−=− =


6
3
a
DG⇒=
.
Mặt khác do tứ giác
AGOI
nội tiếp nên ta có:
2
6
.. .
24
DA a
DJ DA DO DG DO R DO
DG
= ⇒ = ⇒= =
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tam giác đều
.S ABC
, biết các cạnh đáy có độ dài bằng
a
, cạnh bên
3SA a=
.
A.
23
2
a
. B.
33
22
a
. C.
3
8
a
. D.
36
8
a
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
H
là tâm của tam giác đều
ABC
, ta có
()
SH ABC⊥
nên
SH
là trục của tam giác
ABC
. Gọi
M
là trung điểm của
SA
, trong
mp
kẻ trung trực của
SA
cắt
SH
tại
O
thì
OS OA OB OC= = =
nên
O
chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp
.S ABC
. Bán kính mặt cầu là
R SO=
.
Vì hai tam giác
SMO
và
SHA
đồng dạng nên ta có
SO SM
SA SH
=
.
Suy ra
2
. 36
28
SM SA SA a
R SO
SH SH
= = = =
.
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng
a
, cạnh bên bằng
2a
.
A.
2 14
7
a
. B.
27
2
a
. C.
27
32
a
. D.
22
7
a
.
Hướng dẫn giải:
Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
. Gọi
H
là tâm đáy thì
SH
là trục của hình
vuông
. Gọi
M
là trung điểm của
SD
, trong mp
()SDH
kẻ trung trực của đoạn
SD
cắt
SH
tại
O
thì
OS OA OB OC OD= = = =
nên
O
chính là tâm của mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp
.S ABCD
. Bán kính mặt cầu là
R SO=
.
J
I
A
B
C
D
G
O
a
3
a
M
I
S
C
B
A
H
O
a
2a
M
H
C
A
D
B
S
O
Trang 28/44
Ta có
2
.
2
SO SM SD SM SD
SMO SHD R SO
SD SH SH SH
∆ ∆ ⇒ = ⇒= = =∽
.
Với
22
2 2 22
7
4
22
aa
SH SD HD a= − = −=
7
2
a
SH
⇒=
.
Vậy
2
2 14
27
SD a
R
SH
= =
.
Cho hình chóp
.
S ABC
có đáy
ABC
là tam giác đều cạnh bằng 1, mặt bên
SAB
là tam giác đều và nằm
trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại tiếp hình
chóp đã cho.
A.
5
3
V
π
=
. B.
5 15
18
V
π
=
. C.
43
27
V
π
=
. D.
5 15
54
V
π
=
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
M
là trung điểm của
AB
thì
SM AB⊥
(vì tam giác
SAB
đều). Mặt khác do
( )
()SAB ABC
⊥
nên
()SM ABC⊥
.
Tương tự:
()CM SAB⊥
.
Gọi
G
và
K
lần lượt là tâm của các tam giác
ABC
và
SAB
.
Trong mặt phẳng
()SMC
, kẻ đường thẳng
//Gx SM
và kẻ
đường thẳng
//Ky SM
. Gọi
O Gx Ky= ∩
, thì ta có:
()
()
OG SAB
OK ABC
⊥
⊥
Suy ra
,OG OK
lần lượt là trục của tam giác
ABC
và
SAB
.
Do đó ta có:
OA OB OC OD OS= = = =
hay
O
chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
.S ABC
.
Tứ giác
OKMN
là hình chữ nhật có
3
6
MK MG= =
nên
OKMN
là hình vuông. Do đó
3
6
OK =
.
Mặt khác
3
3
SK =
. Xét tam giác
SKO
vuông tại
K
có
22
3 3 15
36 9 6
OS OK SK= + = +=
.
Suy ra bán kính mặt cầu cần tìm là
15
6
R OS= =
. Vậy thể tích khối cầu cần tìm là:
3
3
4 4 15 5 15
.
3 3 6 54
VR
π
ππ

= = =


.
Một hình lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng
a
, cạnh bên bằng
2a
. Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp
hình lăng trụ đó.
O
K
G
M
S
C
A
B
Trang 29/44
A.
39
6
a
. B.
12
6
a
. C.
23
3
a
. D.
4
3
a
.
Hướng dẫn giải:
Cho lăng trụ tam giác đều
.' ' '
ABC A B C
. Gọi
,'GG
lần lượt là
tâm của hai đáy
ABC
và
'''ABC
. Ta có
'GG
chính là trục của các tam
giác
ABC
và
'''ABC
.
Gọi
O
là trung điểm của
'
GG
thì
O
cách đều 6 đỉnh của hình lăng trụ
nên là tâm của mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ. Bán kính mặt cầu là
R OA=
.
Xét tam giác
OAG
vuông tại
G
, ta có:
2
22 2
23
33
aa
OA AG GO a= + = +=
. Vậy bán kính mặt cầu cần tìm là
23
.
3
a
R =
Cho hình trụ có bán kính đáy là
R
, thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính thể tích khối lăng trụ tứ
giác đều nội tiếp trong hình trụ đã cho theo
R
.
A.
3
4R
. B.
. C.
. D.
3
8R
.
Hướng dẫn giải:
Giả sử
.' ' ' 'ABCD A B C D
là lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ
thì
''BDD B
là thiết diện qua trục của hình trụ đã cho nên
'2BD BB R= =
và cạnh đáy hình lăng trụ là
2R
. Do đó thể tích khối
lăng trụ
.' ' ' 'ABCD A B C D
là
( )
2
3
2 .2 4VR RR= =
.
Cho hình trụ có bán kính đáy là 4 cm, một mặt phẳng không vuông góc với đáy và cắt hai mặt đáy theo
hai dây cung song song
,''AB A B
mà
' ' 6cmAB A B= =
(hình vẽ). Biết diện tích tứ giác
''ABB A
bằng 60 cm
2
. Tính chiều cao của hình trụ đã cho.
A.
62
cm. B.
43
cm. C.
82
cm. D.
53
cm.
Hướng dẫn giải:
Dựng đường sinh
'
BC
và
'AD
, ta có tứ giác
''
ABCD
là hình chữ nhật nên
// ' 'CD A B
và
' ' 6cmCD A B= =
. Vậy
//
CD AB
và
6cmCD AB= =
. Do đó tứ giác
là
hình bình hành và nội tiếp được nên là hình chữ nhật. Từ đó
AB BC⊥
, mặt khác
'CAB B
⊥
nên
( ') 'AB BCB AB BB⊥ ⇒⊥
Vậy
''ABB C
là hình bình hành có một góc vuông nên là hình chữ
nhật. Ta có
''
.'
ABB A
S AB BB=
nên
60
' 10cm
6
BB = =
. Xét tam giác
'BB C
vuông tại
C
có
2 22
''B C BB BC
= −
mà
2 22
64 36 28BC AC AB= − =−=
nên
2
' 100 28 72 ' 6 2 cmBC BC= −=⇒ =
.
Vậy chiều cao hình trụ là
6 2 cm
.
Cho hình trụ tròn xoay có hai đáy là hai hình tròn
( )
;OR
và
( )
';OR
. Tồn tại dây cung AB thuộc đường
tròn
()O
sao cho
'O AB∆
là tam giác đều và mặt phẳng
(' )O AB
hợp với mặt phẳng chứa
2a
a
O
G
G'
C
B
A
B'
A'
C'
R
2R
O
D
B
C
A
C'
B'
O'
D'
A'
6
2
cm
6 cm
C
A
B
D
B'
A'
Trang 30/44
đường tròn
()O
một góc
0
60
. Khi đó, diện tích xung quanh
xq
S
hình trụ và thể tích
V
của khối
trụ tương ứng là:
A.
23
4 27
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
. B.
23
6737
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
.
C.
23
3 27
;
7
7
xq
RR
SV
ππ
= =
. D.
23
37 7
;
77
xq
RR
SV
ππ
= =
.
Hướng dẫn giải:
* Ta co:
( )
'OO OAB⊥
. Goi
H
la trung điêm
cua
AB
thi
, 'OH AB O H AB⊥⊥
0
' 60OHO⇒=
.
* Gia sư
OH x
=
. Khi đo:
0 xR<<
va
0
' tan 60 3
OO x x
= =
.
* Xet
OAH∆
, ta co:
2 22
AH R x
= −
.
* Vi
'O AB∆
đêu nên:
( )
22
' 22 1O A AB AH R x
= = = −
.
* Măt khac,
'
AOO∆
vuông tai
O
nên:
(
)
2 22 2 2
'' 3 2AO OO R x R= += +
.
* Tư
( ) ( )
1,2
( )
2
22 2 2 2
3
43
7
R
Rx xR x⇒ − = +⇒=
.
37
'3
7
R
h OO x
⇒= = =
.
* Vây, nêu ki hiêu
S
la diên tich xung quanh va
V
la thê tich cua hinh tru thi, ta co:
23
2
67 37
2;
77
RR
S Rh V R h
ππ
ππ
= = = =
.
Cho môt hinh tru tron xoay va hinh vuông
canh
a
co hai đinh liên tiêp
,AB
năm trên đương tron đay
thư nhât cua hinh tru, hai đinh con lai năm trên đương tron đay thư hai cua hinh tru. Măt phăng
()
ABCD
tao vơi đay hinh tru goc
0
45
. Diên tich xung quanh
xq
S
hinh tru va thê tich
V
cua
khôi tru là:
A.
23
3 32
;
38
xq
aa
SV
π
= =
. B.
23
2 32
;
3 32
xq
aa
SV
π
= =
.
C.
23
3 33
;
4 16
xq
aa
SV
π
= =
. D.
23
3 32
;
2 16
xq
aa
SV
π
= =
.
Hướng dẫn giải:
* Goi
,MN
theo thư tư la trung điêm cua
AB
va
CD
. Khi đo:
OM AB⊥
va
'O N DC⊥
.
Gia sư
I
la giao điêm cua
MN
va
'OO
. Đăt
, 'R OA h OO= =
.
* Trong
vuông cân tai
I
nên:
2
2
OM OI IM= =
.
22
.
2 22 2
ha
ha⇒ = ⇔=
.
* Ta co:
22 2 2
R OA AM MO=++
Trang 31/44
2
2
22 2
23
2 4 48 8
a a aa a


= + =+=




.
2 23
2
3 2 3 3 2 32
22. ; .
2 2 8 2 16
22
xq
a a a aa a
S Rh V R h
π
ππ ππ
⇒= = = = = =
.
Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông
cạnh
2 3 cm
với
AB
là đường kính của đường
tròn đáy tâm
O
. Gọi
M
là điểm thuộc cung
AB
sao cho
0
60ABM =
. Khi đó, thể tích
V
của
khối tứ diện
ACDM
là:
A.
3
6 3 (cm )V =
. B.
3
2 3 (cm )V =
. C.
3
6(cm )V =
. D.
3
3(cm )
V
=
.
Hướng dẫn giải:
Ta có:
, ()
BM AD BM AM BM ADM⊥ ⊥⇒⊥
// //( )BC AD BC ADM⇒
[ ,( )] [ ,( )]d C ADM d B ADM BM⇒==
11
.. ...
36
ADM
V BM S BM AM AD
∆
⇒= =
(1).
Vì
OBM
∆
đều
22
33BM AM AB BM⇒=⇒= − =
(cm)
3
1
(1) . 3.3.2 3 3(cm )
6
V⇒= =
.
Một hình nón có chiều cao
20h =
cm, bán kính đáy
25r =
cm. Một thiết diện đi qua đỉnh có khoảng cách
từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện là 12cm. Tính diện tích thiết diện đó.
A.
450 2
cm
2
. B.
500 2
cm
2
. C.
500
cm
2
. D.
125 34
cm
2
.
Hướng dẫn giải:
Tính diện tích thiết diện
SAB
S
+ Ta có
11
. 2. .
22
SAB
S AB SI IA SI IA SI
∆
= = =
+ Xét tam giác vuông
SOI
, ta có:
222 222
1 1 1 111
15 (cm)
12 20
OI
OH OI OS OI
= + ⇒ = + ⇒=
.
+ Mặt khác, xét tam giác vuông
SOI
thì:
. 20.15
. . 25
12
OI OS
OI OS SI OH SI
OH
= ⇒= = =
(cm).
Trang 32/44
+ Trong tam giác vuông
AIO
, ta có:
2 2 22
25 15 20IA OA OI= − = −=
(cm).
+ Từ đó suy ra:
. 20.25 500
SAB
S IA SI
∆
= = =
(cm
2
).
Cho hình lập phương
.’’’’ABCD A B C D
có cạnh là
a
. Hãy tính diện tích xung quanh
xq
S
và thể tích
V
của khối nón có đỉnh là tâm
O
của hình vuông
và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông
’’’’ABCD
.
A.
23
5
;
2 12
xq
aa
SV
ππ
= =
. B.
23
5
;
44
xq
aa
SV
ππ
= =
.
C.
23
3
;
26
xq
aa
SV
ππ
= =
. D.
3
2
5;
4
xq
a
S aV
π
π
= =
.
Hướng dẫn giải:
Khối nón có chiều cao bằng
a
và bán kính đáy
2
a
r =
.
Diện tích xung quanh khối nón là
2
2
2
5
..
22
xq
aa
S rl a a
π
ππ

== +=


(đvdt)
Thể tích của khối nón là:
2
3
2
11 1
3 3 3 2 12
aa
V Bh r h a
π
ππ

= = = =


(đvtt)
Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh
S
là một tam giác vuông cân có cạnh cạnh huyền bằng
2
a
. Kẻ
dây cung BC của đường tròn đáy hình nón, sao cho mp
(
)
SBC
tạo với mặt phẳng chứa đáy
hình nón một góc
0
60
. Diện tích tam giác
SBC
tính theo
a
là:
A.
2
2
3
a
. B.
2
2
6
a
. C.
2
3
2
a
. D.
2
6
3
a
.
Hướng dẫn giải:
+ Do thiết diện đi qua trục là tam giác
SAB∆
vuông cân tại đỉnh
S
, có cạnh huyền
2AB a=
nên suy ra bán kính đáy hình nón là
2
2
a
r =
; đường sinh hình nón
l SA SB a= = =
; đường
cao hình nón
2
2
a
h SO= =
.
+ Gọi
I
là trung điểm
BC
thì
OI BC⊥
(1)
Ta lại có:
( ) BC SI
BC OI
BC SOI
BC SO
⊥
⇒⊥ ⇒⊥
⊥
(2)
Gọi
()
α
là mặt phẳng chứa đáy thì
( ) (SBC) BC
α
∩=
(3)
Từ (1), (2) và (3) suy ra
(
)
0
( ), (SBC) ( , ) 60SI OI SIO
α
= = =
.
Xét tam giác
SOI
vuông tại
O
, ta có:
2
6
2
3
3
sin
2
a
SO a
SI
SIO
= = =
.
Trang 33/44
Xét tam giác
SIB
vuông tại
I
, ta có:
2
22 2
63
33
aa
IB SB SI a

= −= − =


23
2.
3
a
BC IB
⇒= =
Diện tích thiết diện
SBC
là:
2
1 1 62 3 2
..
2 23 3 3
SBC
aaa
S SI BC
∆
= = =
(đvdt).
Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là
S
,
O
là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng
2
a
và góc giữa
đường sinh và mặt phẳng đáy bằng
0
60
. Gọi
I
là một điểm trên đường cao
SO
của hình nón
sao cho tỉ số
1
3
SI
OI
=
. Khi đó, diện tích của thiết diện qua
I
và vuông góc với trục của hình
nón là:
A.
2
2
18
a
π
. B.
2
9
a
π
. C.
2
18
a
π
. D.
2
36
a
π
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
A
là một điểm thuộc đường tròn đáy hình nón. Thiết diện qua
I
và vuông góc với trục của hình nón là một hình tròn có bán kính như
hình vẽ. Gọi diện tích này là
td
S
. Theo giả thiết ta có đường sinh
2SA a=
và góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy là
0
60SAO =
.
Trong tam giác vuông
SAO
có
0
2
cos 60
2
a
OA SA= =
.
Ta có
SIB SOA∆∆∽
12 2
.
32 6
SI IB SI a a
IB OA
SO OA SO
⇒ = ⇒= = =
⇒
2
2
2
2
.
6 18
td
aa
S IB
π
ππ

= = =


.
Cho hình nón đỉnh
S
với đáy là đường tròn tâm
O
bán kính
R
. Gọi
I
là một điểm nằm trên mặt phẳng
đáy sao cho
3OI R=
. Giả sử
A
là điểm nằm trên đường tròn
(;)OR
sao cho
OA OI⊥
. Biết
rằng tam giác
SAI
vuông cân tại
S
. Khi đó, diện tích xung quanh
xq
S
của hình nón và thể tích
V
của khối nón là:
A.
3
2
2;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
. B.
3
2
2
2;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
.
C.
23
2
;
26
xq
RR
SV
ππ
= =
. D.
3
2
2
;
3
xq
R
S RV
π
π
= =
.
Hướng dẫn giải:
+ Xét tam giác
AOI
vuông tại
O
, có:
2 2 22 2 2
34 2IA OA OI R R R IA R= + =+ = ⇒=
+ Do tam giác
SAI
vuông cân tại
S
nên ta có:
2
22
22
IA R
IA SA SA R= ⇒= = =
.
+ Xét tam giác
SOA
vuông tại
O
, ta có:
I
O
S
A
Trang 34/44
2 2 22
2SO SA OA R R R= − = −=
.
+ Diện tích xung quanh của hình nón là:
2
.2 2
xq
S Rl R R R
ππ π
= = =
(đvdt).
+ Thể tích của khối nón tương ứng là:
3
22
11 1
33 3 3
R
VBhRhRR
π
ππ
= = = =
(đvtt).
Một hình nón đỉnh
S
có bán kính đáy bằng
3
a
, góc ở đỉnh là 120
0
. Thiết diện qua đỉnh của hình nón là
một tam giác. Diện tích lớn nhất
max
S
của thiết điện đó là bao nhiêu ?
A.
2
max
2Sa=
. B.
2
max
2Sa=
. C.
2
max
4Sa=
. D.
2
max
9
8
a
S =
.
Hướng dẫn giải:
Giả sử
O
là tâm đáy và
AB
là một đường kính của đường tròn đáy hình nón. Thiết diện qua
đỉnh của hình nón là tam giác cân
SAM
. Theo giả thiết hình nón có bán kính đáy
3 cmR OA a= =
,
0
120ASB =
nên
0
60ASO =
. Xét tam giác
SOA
vuông tại
O
, ta có:
0
0
sin 60 2
sin 60
OA OA
SA a
SA
= ⇒= =
.
Diện tích thiết diện là:
2
11
. .sin 2 .2 .sin 2 sin
22
SAM
S SA SM ASM a a ASM a ASM
∆
= = =
Do
0 sin 1ASM<≤
nên
SAM
S
∆
lớn nhất khi và chỉ
khi
sin 1ASM =
hay khi tam giác
ASM
vuông cân
tại đỉnh
S
(vì
00
120 90ASB = >
nên tồn tại tam
giác
ASM
thỏa mãn).
Vậy diện tích thiết diện lớn nhất là:
2
max
2Sa=
(đvtt).
VẬN DỤNG CAO
Bán kính
r
của mặt cầu nội tiếp tứ diện đều cạnh
a
là
A.
6
12
a
r =
. B.
6
8
a
r =
. C.
6
6
a
r =
. D.
6
4
a
r =
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
O
là tâm mặt cầu nội tiếp tứ diện đều
cạnh
a
.
Ta tính được thể tích khối tứ diện đều là
3
2
12
ABCD
a
V =
.
Mặt khác, ta lại có:
....
(*)
ABCD O ABC O ACD O BCD O ABD
VV V V V=+++
Mỗi hình tứ diện đỉnh
O
đều có chiều cao
r
và diện tích đáy là
2
3
4
a
.
Do đó, từ (*) ta suy ra:
32
21 3 6
4. .
12 3 4 12
ABCD
a aa
V rr= = ⇒=
.
Chiều cao của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình cầu có bán kính
R
là
A
C
B
D
O
O
A
B
S
M
Trang 35/44
A.
3R
. B.
3
3
R
. C.
43
3
R
. D.
23
3
R
.
Hướng dẫn giải:
Giả sử
2x
là chiều cao hình trụ
(0 )xR
<<
(xem hình vẽ)
Bán kính của khối trụ là
22
r Rx= −
. Thể tích khối trụ là:
22
( )2V Rxx
π
= −
. Xét hàm số
22
( ) ( )2 , 0Vx R x x x R
π
= − <<
Ta có
22
3
'( ) 2 ( 3 ) 0
3
R
Vx R x x
π
= − =⇔=
.
Bảng biến thiên:
x
0
3
3
R
R
'( )Vx
+
0
−
()Vx
3
43
9
R
π
0 0
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối trụ lớn nhất khi chiều cao của khối trụ là
23
3
R
;
3
max
43
9
R
V
π
=
.
Cho hình nón có chiều cao
h
. Tính chiều cao
x
của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình nón
theo
h
.
A.
2
h
x =
. B.
3
h
x =
. C.
2
3
h
x =
. D.
3
h
x =
.
r
h
R
x
O
I
J
B
A
Hướng dẫn giải:
Gọi
,rR
theo thứ tự là bán kính đáy hình nón và khối trụ cần tìm.
O
là đỉnh của hình nón,
I
là tâm của đáy hình nón,
J
là tâm của đáy hình trụ và khác
I
.
OA
là một đường sinh của hình
nón,
B
là điểm chung của
OA
với khối trụ. Ta có:
()
r hx R
r hx
Rh h
−
= ⇒= −
.
Thể tích khối trụ là:
2
22
2
()
R
V xR x h x
h
ππ
= = −
Xét hàm số
2
2
2
( ) ( ),0
R
Vx x h x x h
h
π
= − <<
.
R
x
x
O
Trang 36/44
Ta có
2
2
'( ) ( )( 3 ) 0 hay .
3
Rh
V x h xh x x x h
h
π
= − − =⇔= =
Bảng biến thiên:
x
0
3
h
h
'( )Vx
+
0
−
0
()Vx
2
4
27
Rh
π
0 0
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối trụ lớn nhất khi chiều cao của khối trụ là
3
h
x =
;
2
max
4
27
Rh
V
π
=
.
Cho hình nón đỉnh
O
, chiều cao là
h
. Một khối nón khác có đỉnh là tâm của đáy và có đáy là là một thiết
diện song song với đáy của hình nón đỉnh
O
đã cho (hình vẽ). Tính chiều cao
x
của khối nón
này để thể tích của nó lớn nhất, biết
0 xh
<<
.
h
x
O
A.
3
h
x =
. B.
3xh=
. C.
2
3
h
x =
. D.
3
3
h
x =
.
Hướng dẫn giải:
Từ hình vẽ ta có
()JB OJ hx Rhx
JB
IA OI h h
−−
= = ⇒=
.
Thể tích khối nón cần tìm là:
2
2
2
1
()
3
R
V h xx
h
π
= −
.
Xét hàm số
2
2
2
1
( ) ( ) ,0
3
R
Vx h x x x h
h
π
= − <<
.
Ta có
2
2
1
'( ) ( )( 3 ) 0 hay .
33
Rh
V x h xh x x h x
h
π
= − − =⇔= =
Bảng biến thiên:
x
0
3
h
h
'( )Vx
+
0
−
0
()Vx
2
4
81
Rh
π
0 0
x
R
h
O
I
J
A
B
Trang 37/44
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối nón cần tìm lớn nhất khi chiều cao của nó là
3
h
x =
;
2
max
4
81
Rh
V
π
=
.
Cho một hình nón có bán kính đáy là
R
, chiều cao là
2R
, ngoại tiếp một hình cầu
( ;)SOr
. Khi đó, thể
tích của khối trụ ngoại tiếp hình cầu
( ;)SOr
là
A.
( )
3
3
16
51
R
π
−
. B.
3
4
1 25
R
π
+
. C.
( )
3
3
16
15
R
π
+
. D.
3
4
25 1
R
π
−
.
Hướng dẫn giải:
Giả sử hình nón có đỉnh
O
và đường kính đáy là
AB
.
Ta có
22
(2 ) 5
OA OB R R R==+=
.
Tam giác
OAB
có diện tích là
2
2SR=
,
chu vi là
2 2 (1 5)pR
= +
. Do đó bán kính khối cầu
( ;)SOr
là
2
15
SR
r
p
= =
+
.
Thể tích khối trụ cần tìm là:
( )
3
23
3
16
2
15
tru
R
V rh r
π
ππ
= = =
+
.
Trong số các hình trụ có diện tích toàn phần đều bằng
S
thì bán kính
R
và chiều cao
h
của khối trụ có
thể tích lớn nhất là:
A.
1
;
2 22
SS
Rh
ππ
= =
. B.
;
44
SS
Rh
ππ
= =
.
C.
22
;4
33
SS
Rh
ππ
= =
. D.
;2
66
SS
Rh
ππ
= =
.
Hướng dẫn giải:
Gọi thể tích khối trụ là
V
, diện tích toàn phần của hình trụ là
S
.
Ta có:
2
2
22
day xq
S S S R Rh
ππ
= += +
. Từ đó suy ra:
2
2 22
3
2
3
2 2 22 4
Cauchy
S S V VV V
R Rh R R
R RR
π π π ππ π
=+⇔ =+ =+ +
≥
hay
3
23
2
27
4 2 54
VS S
V
ππ π

≤ ⇔≤


.
Vậy
3
max
54
S
V
π
=
. Dấu “=” xảy ra
⇔
2
2
22 2
V R h Rh
R
RR
π
ππ
= = =
hay
2hR=
.
Khi đó
2
6
6
S
S RR
π
π
= ⇒=
và
22
6
S
hR
π
= =
.
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM TỰ RÈN LUYỆN (CÓ HƯỚNG DẪN)
Thiết diện qua trục của một hình nón tròn xoay là một tam giác vuông cân có điện tích bằng
2
2a
. Khi đó
thể tích của khối nón bằng:
R
2R
r
O
A
B
O
Trang 38/44
A.
3
22
3
a
π
B.
3
3
a
π
C.
3
42
3
a
π
D.
3
2
3
a
π
Hướng dẫn giải
Ta có:
22
1
22
2
Sl ala= = ⇒=
Dùng định lý Pitago cho tam giác thiết diện ta được đường kính đường tròn đáy
22 2d a ra= ⇒=
Vậy
3
22 2
1 1 22
33 3
a
V Bh r l r
π
π
= = −=
.
Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng
a
. Gọi S là diện tích xung quanh của hình trụ có hai
đường tròn đáy lần lượt ngoại tiếp các hình vuông ABDC và A'B'C'D'. Khi đó S bằng:
A.
2
Sa
π
=
B.
2
2Sa
π
=
C.
2
2
2
a
S
π
=
D.
2
2
4
a
S
π
=
Hướng dẫn giải
+) Đáy là hình vuông cạnh
a
⇒
đường chéo bằng
2AC a=
⇒
bán kính đường tròn ngoại
tiếp đáy
2
2
a
r =
.
+) Đường sinh l bằng cạnh của hình lập phương
la⇒=
+) Vậy
2
22
xq
S rl a
ππ
= = ⇒
Chọn B.
Một hình lập phương có diện tích mặt chéo bằng
2
2a
. Gọi V là thể tích khối cầu và S là diện tích mặt
cầu ngoại tiếp hình lập phương nói trên. Khi đó tích
.SV
bằng:
A.
25
33
.
2
a
SV
π
=
B.
25
3
.
2
a
SV
π
=
C.
25
3
.
2
a
SV
π
=
D.
25
36
.
2
a
SV
π
=
Hướng dẫn giải
+) Đặt
2AB x BD x=⇒=
+) Ta có:
2
''
3
2 .2 ' 3
2
BDD B
a
S a x x x a BD a R= = ⇒=⇒ = ⇒ =
.
+) Khi đó ta có:
3
3
43
32
a
VR
π
π
= =
và
22
43SR a
ππ
= =
+) Vậy
25
33
2
a
SV
π
=
⇒
Chọn A.
Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A'B'C'D' có
, 3, ' 5AB a BC a AA a= = =
. Gọi V là thể tích hình nón
sinh ra khi quay tam giác AA'C quanh trục AA'. Khi đó V bằng:
A.
3
25
3
a
V
π
=
B.
3
5
3
a
V
π
=
C.
3
45
3
a
V
π
=
D.
3
43
5
a
V
π
=
Hướng dẫn giải.
Ta có:
22
2r AC AB BC a== +=
Vậy:
2
11
'
33
V Bh r AA
π
= = =
3
45
3
a
π
Trang 39/44
Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng
4
π
và có thiết diện qua trục là một hình vuông. Khi đó thể
tích khối trụ tương ứng bằng:
A.
2
π
B.
4
π
C.
2
π
D.
π
Hướng dẫn giải
+) Theo đề ta có:
42 4 2
xq
S rl rl
ππ π
= ⇒ = ⇒=
(*)
+) Thiết diện qua trục là hình vuông
2
l
r⇒=
. Thay vào (*) ta được:
21lr
=⇒=
+) Vậy
2
2V rl
ππ
= = ⇒
Chọn A.
Tỉ số thể tích của khối lập phương và khối cầu ngoại tiếp khối lập phương đó bằng:
A.
6
3
π
B.
23
π
C.
3
3
π
D.
23
3
π
Hướng dẫn giải
+) Thể tích khối lập phương
3
Va=
.
+) Đăt AB = a
2' 3ACa ACa⇒= ⇒ = ⇒
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp khối lập phương là
3
3
34 3
2 32
Câu
aa
R VR
π
π
= ⇒= =
(**).
Từ (*) và (**) suy ra:
23
3
lâp phuong
CAU
V
V
π
= ⇒
Chọn D
Một hình nón có đường sinh hợp với đáy một góc
α
và độ dài đường sinh bằng l. Khi đó diện tích toàn
phần của hình nón bằng:
A.
22
2 cos . cos
2
tp
Sl
α
πα
=
B.
22
2 cos .sin
2
tp
Sl
α
πα
=
C.
22
cos .cos
2
tp
Sl
α
πα
=
D.
22
1
cos .cos
22
tp
Sl
α
πα
=
Hướng dẫn giải
+) Ta có:
cos cos
r
rl
l
αα
= ⇒=
+)
2 2 22 2 2 2
cos cos cos (1 cos ) 2 cos cos
2
TP XQ Đ
S S S rl r l l l l
α
πππαπ απα απα
= += + = + = + =
+) Vậy chọn A.
Cho lăng trụ đều có tất cả các cạnh đều bằng A. Gọi V là thể tích hình trụ ngoại tiếp khối lăng trụ nói
trên. Khi đó V bằng:
A.
3
3
3
a
V
π
=
B.
3
3
a
V
π
=
C.
3
33
2
a
V
π
=
D.
3
6
a
V
π
=
Hướng dẫn giải
+) Gọi I, G lần lượt là trung điểm BC và trọng tâm tam giác ABC.
+) Tam giác ABC đều
3 23 3
.
2 32 3
a aa
AI AG r⇒= ⇒ = = =
+)
la=
.
Trang 40/44
+) Vậy
3
2
3
a
V rl
π
π
= = ⇒
Chọn B.
Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng a và cạnh bên bằng
6
3
a
. Khẳng định nào sau đây
sai?
A. Không có mặt cầu ngoại tiếp S.ABC.
B. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trọng tâm tam giác ABC.
C. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trực tâm tam giác ABC.
D. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có bán kính
3
3
a
R =
Một hình nón có bán kính đường tròn đáy bằng A. Thiết diện qua trục của hình nón là một tam giác có
góc ở đỉnh bằng 120
0
. Gọi V là thể tích khối nón. Khi đó V bằng:
A.
3
6
a
V
π
=
B.
3
3
3
a
V
π
=
C.
3
3
9
a
V
π
=
D.
3
3
a
V
π
=
Hướng dẫn giải
+ )
ra=
+) Góc ở đỉnh
0
0
3
120
tan 60 3
aa
h= ⇒= =
+)
3
2
11 3
.
33 9
Đ
a
V S h rh
π
π
= = = ⇒
Chọn C.
Trong không gian cho hình vuông ABCD cạnh
a
. Gọi I và H lần lượt là trung điểm của các cạnh AB và
CD. Khi quay hình vuông đó xung quanh trục IH ta được một hình trụ tròn xoay.Khi đó thể tích
khối trụ tương ứng bằng:
A.
3
4
a
π
B.
3
12
a
π
C.
3
4
3
a
π
D.
3
2
4
a
π
Hướng dẫn giải
+) Ta có:
2
a
r và l a= =
+)
3
2
.
4
a
V Bh r l
π
π
= = =
Cho tứ diện S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại B với AB = 3a, BC = 4a, SA
()ABC⊥
, cạnh bên
SC tạo với đáy góc 60
0
. Khi đó thể tích khối cầu ngoại tiếp S.ABC là:
A.
3
3
a
V
π
=
B.
3
50
3
a
V
π
=
C.
3
5
3
a
V
π
=
D.
3
500
3
a
V
π
=
Hướng dẫn giải
+) Ta có:
SAC∆
vuông tại S(*).
+)
()
BC AB
BC SAB BC SB SBC
BC SA
⊥
⇒⊥ ⇒⊥⇒∆
⊥
vuông tại B(**)
+) Từ (*) và (**)
⇒
Tâm mặt cầu ngoại tiếp khối chóp S.ABC là trung điểm đoạn SC.
+) Ta có: AC
22 0
1
5 . cos60 2 10 5
22
AC SC
AB BC a Mà SC AC a R a
SC
= + = = =⇒ = = ⇒= =
Trang 41/44
+) Vậy
3
3
4 500
33
a
VR
π
π
= = ⇒
Chọn D.
Cho hình lăng trụ tứ giác đều ABCD.A′B′C′D′ có cạnh đáy bằng
a
, chiều cao
2a
. Biết rằng O′ là tâm
của A′B′C′D′ và (C) là đường tròn nội tiếp đáy ABCD. Diện tích xung quanh của hình nón có
đỉnh O′ và đáy (C).
A.
2
3
2
xq
a
S
π
=
B.
2
5
2
xq
a
S
π
=
C.
2
2
xq
a
S
π
=
D.
2
32
2
xq
a
S
π
=
Hướng dẫn giải
+) ABCD.A'B'C'D' là lăng trụ tứ giác đều
⇒
đáy ABCD là hình vuông. Khi đó bán kính
đường tròn ngoại tiếp đáy là r =
2
22
AC a
=
.
+) Đường sinh
2
22 2
32
' '' 4
22
aa
l O A AA A O a= = + = +=
.
+) Vậy
2
23 2 3
..
22 2
XQ
aa a
S rl
π
ππ
= = = ⇒
Chọn A.
Một hình trụ có hai đáy là hai đường tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương có cạnh bằng 1. Thể
tích của khối trụ đó bằng:
A.
4
π
B.
3
π
C.
2
π
D.
π
Hướng dẫn giải
+) Ta có:Đường tròn đáy nội tiếp hình vuông cạnh bằng 1
⇒
bán kính
1
2
r =
+) Độ dài đường sinh = độ dài cạnh của hình lập phương
⇒
1
l
=
+) Vậy
2
2
1
.1
24
V rl
π
ππ

= = = ⇒


Chọn A.
Cho tứ diện S.ABC có 3 đường thẳng SA, SB, SC vuông góc với nhau từng đôi một, SA = 3, SB = 4, SC
= 5. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp S.ABC bằng:
A.
25
π
B.
50
π
C.
75
π
D.
100
π
Hướng dẫn giải
+) Tam giác SBC vuông tại S nên từ trung điểm I của cạnh BC ta vẽ đường thẳng (d) vuông
góc với (SBC) (tức là d // SA), khi đó d chính là trục đường tròn ngoại tiếp tam giác SBC.
+) Trong mp được xác định bởi 2 đường thẳng song song d và SA ta dựng đường trung trực của
SA cắt d tại J. Khi đó J chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp SABC
SJ⇒
là bán kính.
+)
2
22
2
52
2 42
SA BC SA
SJ SI
+

=+= =


+
2
50
4 4 50
4
SR
ππ π
= = = ⇒
Chọn B
Thể tích khối lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ có chiều cao h và bán kính đường tròn đáy R
bằng:
A.
2
2Rh
B.
2
Rh
C.
2
2Rh
D.
2
2
Rh
Trang 42/44
Hướng dẫn giải
+) Ta có:
22
.' . '
LTRU ABCD
V S AA AB OO AB h= = =
(*)
+) Tính AB: Ta có tam giác OAB vuông cân tại O nên AB
22OA R= =
+ Thay vào (*) ta được:
2
2
V Rh
=
.

Preview text:


CHỦ ĐỀ 2. MẶT CẦU – MẶT NÓN – MẶT TRỤ
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN I. MẶT NÓN Hình 1 Hình 2
1/ Mặt nón tròn xoay
Trong mặt phẳng (P) , cho 2 đường thẳng d , ∆ cắt nhau tại O và chúng tạo thành góc β với 0 0
0 < β < 90 . Khi quay mp (P) xung quanh trục ∆ với góc β không thay đổi được gọi là mặt nón tròn
xoay đỉnh O (hình 1).
 Người ta thường gọi tắt mặt nón tròn xoay là mặt nón.
 Đường thẳng ∆ gọi là trục, đường thẳng d được gọi là đường sinh và góc 2β gọi là góc ở đỉnh.
2/ Hình nón tròn xoay Cho OI
∆ M vuông tại I quay quanh cạnh góc vuông OI thì đường gấp khúc OIM tạo thành một hình,
gọi là hình nón tròn xoay (gọi tắt là hình nón) (hình 2).
 Đường thẳng OI gọi là trục, O là đỉnh, OI gọi là đường cao và OM gọi là đường sinh của hình nón.
 Hình tròn tâm I , bán kính r = IM là đáy của hình nón.
3/ Công thức diện tích và thể tích của hình nón
Cho hình nón có chiều cao là h , bán kính đáy r và đường sinh là l thì có:
 Diện tích xung quanh: S = π r l xq . .
 Diện tích toàn phần hình nón: S S S . tp xq ð
 Diện tích đáy (hình tròn): 2 S = π r ð . 1 1
 Thể tích khối nón: 2
V = S h = π r h . non ð . . . 3 3 4/ Tính chất:
 TH1: Nếu cắt mặt nón tròn xoay bởi mp(P) đi qua đỉnh thì có các trường hợp sau xảy ra:
+ Nếu mp(P) cắt mặt nón theo 2 đường sinh⇒Thiết diện là tam giác cân.
+ Nếu mp(P) tiếp xúc với mặt nón theo một đường sinh. Trong trường hợp này, người ta gọi đó
là mặt phẳng tiếp diện của mặt nón.
 TH2: Nếu cắt mặt nón tròn xoay bởi mp (Q) không đi qua đỉnh thì có các trường hợp sau xảy ra:
+ Nếu mp(Q) vuông góc với trục hình nón⇒giao tuyến là một đường tròn.
+ Nếu mp(Q) song song với 2 đường sinh hình nón⇒giao tuyến là 2 nhánh của 1 hypebol.
+ Nếu mp(Q) song song với 1 đường sinh hình nón⇒giao tuyến là 1 đường parabol. II. MẶT TRỤ Trang 1/44
1/ Mặt trụ tròn xoay
Trong mp (P) cho hai đường thẳng ∆ và l song song nhau, cách nhau ∆
một khoảng r . Khi quay mp (P) quanh trục cố định ∆ thì đường r l
thẳng l sinh ra một mặt tròn xoay được gọi là mặt trụ tròn xoay hay A
gọi tắt là mặt trụ. D
 Đường thẳng ∆ được gọi là trụC.
 Đường thẳng l được gọi là đường sinh.
 Khoảng cách r được gọi là bán kính của mặt trụ.
2/ Hình trụ tròn xoay
Khi quay hình chữ nhật ABCD xung quanh đường thẳng chứa một
cạnh, chẳng hạn cạnh AB thì đường gấp khúc ABCD tạo thành một B
hình, hình đó được gọi là hình trụ tròn xoay hay gọi tắt là hình trụ. r C
 Đường thẳng AB được gọi là trụC.
 Đoạn thẳngCD được gọi là đường sinh.
 Độ dài đoạn thẳng AB = CD = h được gọi là chiều cao của hình trụ.
 Hình tròn tâm A , bán kính r = AD và hình tròn tâm B , bán kính r = BC được gọi là 2 đáy của hình trụ.
 Khối trụ tròn xoay, gọi tắt là khối trụ, là phần không gian giới hạn bởi hình trụ tròn xoay kể cả hình trụ.
3/ Công thức tính diện tích và thể tích của hình trụ
Cho hình trụ có chiều cao là h và bán kính đáy bằng r , khi đó:
 Diện tích xung quanh của hình trụ: S = π rh xq 2
 Diện tích toàn phần của hình trụ: 2 S = S + S = π rh + π r tp xq 2. Ðay 2 2
 Thể tích khối trụ: 2 V = . B h = π r h 4/ Tính chất:
 Nếu cắt mặt trụ tròn xoay (có bán kính là r ) bởi một mp (α ) vuông góc với trục ∆ thì ta được
đường tròn có tâm trên ∆ và có bán kính bằng r với r cũng chính là bán kính của mặt trụ đó.
 Nếu cắt mặt trụ tròn xoay (có bán kính là r ) bởi một mp (α ) không vuông góc với trục ∆ nhưng
cắt tất cả các đường sinh, ta được giao tuyến là một đường elíp có trụ nhỏ bằng 2r và trục lớn
bằng 2r , trong đó ϕ là góc giữa trục ∆ và mp (α ) với 0 0 0 < ϕ < 90 . sinϕ
 Cho mp (α ) song song với trục ∆ của mặt trụ tròn xoay và cách ∆ một khoảng d .
+ Nếu d < r thì mp (α ) cắt mặt trụ theo hai đường sinh ⇒ thiết diện là hình chữ nhật.
+ Nếu d = r thì mp (α ) tiếp xúc với mặt trụ theo một đường sinh.
+ Nếu d > r thì mp (α ) không cắt mặt trụ. III. MẶT CẦU 1/ Định nghĩa Trang 2/44
Tập hợp các điểm M trong không gian cách điểm O cố định một khoảng R gọi là mặt cầu tâm O ,
bán kính R , kí hiệu là: S (O; R) . Khi đó S (O; R) = {M | OM = R}
2/ Vị trí tương đối của một điểm đối với mặt cầu
Cho mặt cầu S (O; R) và một điểm A bất kì, khi đó:
 Nếu OA = R ⇔ A∈ S (O; R) . Khi đó OA gọi là bán kính mặt cầu. Nếu OA và OB là hai bán  
kính sao cho OA = OB −
thì đoạn thẳng AB gọi là một đường kính của B mặt cầu.
 Nếu OA < R ⇔ Anằm trong mặt cầu. O
 Nếu OA > R ⇔ Anằm ngoài mặt cầu. A A
⇒ Khối cầu S (O; R) là tập hợp tất cả các điểm M sao cho OM ≤ R . A
3/ Vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu
Cho mặt cầu S (O; R) và một mp (P) . Gọi d là khoảng cách từ tâm O của mặt cầu đến mp (P) và
H là hình chiếu của O trên mp (P) ⇒ d = OH .
 Nếu d < R ⇔ mp (P) cắt mặt cầu S (O; R) theo giao tuyến là đường tròn nằm trên mp (P) có
tâm là H và bán kính 2 2 2 2
r = HM = R − d = R − OH (hình a).
 Nếu d > R ⇔ mp (P) không cắt mặt cầu S (O; R) (hình b).
 Nếu d = R ⇔ mp (P) có một điểm chung duy nhất. Ta nói mặt cầu S (O; R) tiếp xúc mp (P) .
Do đó, điều kiện cần và đủ để mp (P) tiếp xúc với mặt cầu S (O; R) là d (O,(P)) = R (hình c). d d = Hình a Hình b Hình c
4/ Vị trí tương đối của đường thẳng và mặt cầu

Cho mặt cầu S (O; R) và một đường thẳng ∆ . Gọi H là hình chiếu củaO trên đường
thẳng ∆ và d = OH là khoảng cách từ tâmO của mặt cầu đến đường thẳng ∆ . Khi đó: d
 Nếu d > R ⇔ ∆ không cắt mặt cầu S (O; R) . d =
 Nếu d < R ⇔ ∆ cắt mặt cầu S (O; R) tại hai điểm phân biệt.
 Nếu d = R ⇔ ∆ và mặt cầu tiếp xúc nhau (tại một điểm duy nhất). Do đó: điều kiện cần và đủ để
đường thẳng ∆ tiếp xúc với mặt cầu là d = d (O, ∆) = R .
Định lí: Nếu điểm A nằm ngoài mặt cầu S (O; R) thì:
 Qua A có vô số tiếp tuyến với mặt cầu S (O; R) .
 Độ dài đoạn thẳng nối A với các tiếp điểm đều bằng nhau. Trang 3/44
 Tập hợp các điểm này là một đường tròn nằm trên mặt cầu S (O; R) .
5/ Diện tích và thể tích mặt cầu
• Diện tích mặt cầu: 2 S = π R .
• Thể tích mặt cầu: 4 3 V = π R . C 4 C 3
B. KỸ NĂNG CƠ BẢN
I. Mặt cầu ngoại tiếp khối đa diện
1/ Các khái niệm cơ bản
Trục của đa giác đáy: là đường thẳng đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp của đa giác đáy và vuông
góc với mặt phẳng chứa đa giác đáy.
⇒ Bất kì một điểm nào nằm trên trục của đa giác thì cách đều các đỉnh của đa giác đó.
Đường trung trực của đoạn thẳng: là đường thẳng đi qua trung điểm của đoạn thẳng và vuông
góc với đoạn thẳng đó.
⇒ Bất kì một điểm nào nằm trên đường trung trực thì cách đều hai đầu mút của đoạn thẳng.
Mặt trung trực của đoạn thẳng: là mặt phẳng đi qua trung điểm của đoạn thẳng và vuông góc với đoạn thẳng đó.
⇒ Bất kì một điểm nào nằm trên mặt trung trực thì cách đều hai đầu mút của đoạn thẳng.
2/ Tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
Tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp: là điểm cách đều các đỉnh của hình chóp. Hay nói cách khác,
nó chính là giao điểm I của trục đường tròn ngoại tiếp mặt phẳng đáy và mặt phẳng trung trực của
một cạnh bên
hình chóp.
Bán kính: là khoảng cách từ I đến các đỉnh của hình chóp.
3/ Cách xác định tâm và bán kính mặt cầu của một số hình đa diện cơ bản
a/ Hình hộp chữ nhật, hình lập phương.
- Tâm: trùng với tâm đối xứng của hình hộp chữ nhật (hình lập phương).
⇒ Tâm là I , là trung điểm của AC ' .
- Bán kính: bằng nửa độ dài đường chéo hình hộp chữ nhật (hình lập phương). ⇒ Bán kính: AC ' R = . A B A 2 D C I A’ I B’ D’ C’ C’
b/ Hình lăng trụ đứng có đáy nội tiếp đường tròn. An
Xét hình lăng trụ đứng ' ' ' '
A A A ...A A A A A , trong đó có 2 đáy A1 n . ... 1 2 3 1 2 3 n O
A A A ...A và ' ' ' '
A A A ...A nội tiếp đường tròn (O) và (O '). Lúc đó, A2 1 2 3 n 1 2 3 n A3
mặt cầu nội tiếp hình lăng trụ đứng có: I
- Tâm: I với I là trung điểm của OO ' . A’n - Bán kính: '
R = IA = IA = ... = IA . A’ 1 2 n 1 O’ A’2
c/ Hình chóp có các đỉnh nhìn đoạn thẳng nối 2 đỉnh còn lại dưới 1 góc vuông. A’3
- Hình chóp S.ABC có  SAC =  0 SBC = 90 . S S
+ Tâm: I là trung điểm của SC . + Bán kính: SC R =
= IA = IB = IC . 2 I I A Trang 4/ 44 A C
- Hình chóp S.ABCD có  SAC =  SBC =  0 SDC = 90 .
+ Tâm: I là trung điểm của SC . + Bán kính: SC R =
= IA = IB = IC = ID . 2
d/ Hình chóp đều. S
Cho hình chóp đều S.ABC...
- Gọi O là tâm của đáy⇒ SO là trục của đáy. ∆
- Trong mặt phẳng xác định bởi SO và một cạnh bên, M
chẳng hạn như mp (SAO) , ta vẽ đường trung trực của cạnh SA
là ∆ cắt SA tại M và cắt SO tại I ⇒ I là tâm của mặt cầu. I - Bán kính: A Ta có: SM SI SM ∆ I SO ∆ A ⇒ = ⇒ Bán kính là: O D SO SA B 2 SM.SA SA R = IS = =
= IA = IB = IC = ... SO 2SO C
e/ Hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt phẳng đáy.
Cho hình chóp S.ABC... có cạnh bên SA ⊥ đáy ( ABC...) và đáy ABC... nội tiếp được trong
đường tròn tâm O . Tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC... được xác định như sau:
- Từ tâm O ngoại tiếp của đường tròn đáy, ta vẽ đường thẳng d vuông góc với mp ( ABC...) tại O .
- Trong mp (d, SA) , ta dựng đường trung trực ∆ của cạnh SA , cắt SA tại M , cắt d tại I . S
⇒ I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
và bán kính R = IA = IB = IC = IS = ... d - Tìm bán kính:
Ta có: MIOB là hình chữ nhật. M ∆ I Xét M
∆ AI vuông tại M có: 2 2 2 2 SA R AI MI MA AO   = = + = +  . 2  O   A C
f/ Hình chóp kháC. B
- Dựng trục ∆ của đáy.
- Dựng mặt phẳng trung trực (α ) của một cạnh bên bất kì.
- (α ) ∩ ∆ = I ⇒ I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp.
- Bán kính: khoảng cách từ I đến các đỉnh của hình chóp.
g/ Đường tròn ngoại tiếp một số đa giác thường gặp.
Khi xác định tâm mặt cầu, ta cần xác định trục của mặt phẳng đáy, đó chính là đường thẳng vuông
góc với mặt phẳng đáy tại tâm O của đường tròn ngoại tiếp đáy. Do đó, việc xác định tâm ngoại O
là yếu tố rất quan trọng của bài toán. O O O Trang 5/44
II. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH MẶT CẦU NGOẠI TIẾP HÌNH CHÓP.
Cho hình chóp S.A A ...A (thoả mãn điều kiện tồn tại mặt cầu ngoại tiếp). Thông thường, để xác định 1 2 n
mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ta thực hiện theo hai bước:
Bước 1: Xác định tâm của đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy. Dựng ∆ : trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
Bước 2: Lập mặt phẳng trung trực (α) của một cạnh bên.
Lúc đó : - Tâm O của mặt cầu: ∆ ∩ mp(α) = {O}
- Bán kính: R = SA(= SO) . Tuỳ vào từng trường hợp.
Lưu ý: Kỹ năng xác định trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
1. Trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy: là đường thẳng đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp đáy và
vuông góc với mặt phẳng đáy.
Tính chất: M
∀ ∈ ∆ : MA = MB = MC
Suy ra: MA = MB = MC ⇔ M ∈ ∆
2. Các bước xác định trục:
- Bước 1: Xác định tâm H của đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
- Bước 2: Qua H dựng ∆ vuông góc với mặt phẳng đáy.
VD: Một số trường hợp đặc biệt A. Tam giác vuông B. Tam giác đều C. Tam gi ∆ ác bất kì ∆ ∆ B H B C B C H C H A A S A
3. Lưu ý: Kỹ năng tam giác đồng dạng M O Trang 6/44 I A SM ∆
O đồng dạng với SO SM SI ∆ A ⇒ = . SA SI
4. Nhận xét quan trọng:
MA = MB = MC ∃M , S : 
⇒ SM là trục đường tròn ngoại tiếp ABC ∆ .
SA = SB = SC
5. Ví dụ: Tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
Dạng 1: Chóp có các điểm cùng nhìn một đoạn dưới một góc vuông.
SA ⊥ ( ABC) BC ⊥ AB  (gt)
Ví dụ: Cho S.ABC : 
. Theo đề bài: A ∆ BC ⊥ B BC ⊥ SA  (SA ⊥  ( ABC))
⇒ BC ⊥ (SAB) ⇒ BC ⊥ SB
Ta có B và A nhìn SC dưới một góc vuông
⇒ nên B và A cùng nằm trên một mặt cầu có đường kính là SC.
Gọi I là trung điểm SC
⇒ I là tâm MCNT khối chóp S.ABC và bán kính R = SI .
Dạng 2: Chóp có các cạnh bên bằng nhau.
Ví dụ:
Cho hình chóp tam giác đều S
.ABC .
+ Vẽ SG
⊥ ( ABC) thì G là tâm đường tròn ngoại tiếp A ∆ BC .
+ Trên mặt phẳng (SGC) , vẽ đường trung trực của SC , đường này cắt
SG tại I thì I là tâm mặt cầu ngoại tiếp S.ABC và bán kính R = IS . 2 + Ta có ∆  ∆ ( − ) SG SC SC.SK SC SGC SKI g g ⇒ = ⇒ R = = SK SI SG 2SG
Dạng 3: Chóp có một mặt bên vuông góc với đáy.
Ví dụ:
Cho hình chóp S
.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại A . Mặt bên (SAB) ⊥ ( ABC) và S ∆ AB
đều. Gọi H, M lần lượt là trung điểm của AB, AC .
Ta có M là tâm đường tròn ngoại tiếp A

∆ BC (do MA = MB = MC ).
Dựng d là trục đường tròn ngoại tiếp A
∆ BC ( d qua M và song song SH ). 1 1
Gọi G là tâm đường tròn ngoại tiếp S
∆ AB và d là trục đường tròn ngoại 2 tiếp S
∆ AB , d cắt d tại I ⇒ I là tâm mặt cầu ngoại tiếp khối chóp S.ABC 2 1
⇒ Bán kính R = SI . Xét 2 2 SG
∆ I → SI = GI + SG . Trang 7/44
C. BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM MẶT CẦU
Câu 1. Cho một mặt cầu có diện tích là S , thể tích khối cầu đó là V . Tính bán kính R của mặt cầu. A. 3V R = . B. S R = . C. 4V R = . D. V R = . S 3V S 3S
Câu 2. Cho mặt cầu S(O; R) và điểm A cố định với OA = d . Qua A , kẻ đường thẳng ∆ tiếp xúc với
mặt cầu S(O; R) tại M . Công thức nào sau đây được dùng để tính độ dài đoạn thẳng AM ? A. 2 2 2R − d . B. 2 2 d − R . C. 2 2 R − 2d . D. 2 2 d + R .
Câu 3. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là a, ,
b c . Gọi (S) là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tính diện tích của hình cầu (S) theo a, , b c . A. 2 2 2
π (a + b + c ) . B. 2 2 2
2π (a + b + c ) . π C. 2 2 2
4π (a + b + c ) . D. 2 2 2
(a + b + c ) . 2
Câu 4. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là a, ,
b c . Gọi (S) là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tâm của mặt cầu (S) là
A. một đỉnh bất kì của hình hộp chữ nhật.
B. tâm của một mặt bên của hình hộp chữ nhật.
C. trung điểm của một cạnh của hình hộp chữ nhật.
D. tâm của hình hộp chữ nhật.
Câu 5. Cho mặt cầu S(O; R) và đường thẳng ∆ . Biết khoảng cách từ O tới ∆ bằng d . Đường thẳng
∆ tiếp xúc với S(O; R) khi thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau ?
A. d = R .
B. d > R .
C. d < R .
D. d ≠ R .
Câu 6. Cho đường tròn (C) và điểm A nằm ngoài mặt phẳng chứa (C) . Có tất cả bao nhiêu mặt cầu
chứa đường tròn (C) và đi qua A ? A. 2. B. 0. C. 1. D. vô số.
Câu 7. Cho hai điểm ,
A B phân biệt. Tập hợp tâm những mặt cầu đi qua A và B là
A. mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng AB . B. đường thẳng trung trực của AB .
C. mặt phẳng song song với đường thẳng AB . D. trung điểm của đoạn thẳng AB .
Câu 8. Cho mặt cầu S(O; R) và mặt phẳng (α) . Biết khoảng cách từ O tới (α) bằng d . Nếu d < R
thì giao tuyến của mặt phẳng (α) với mặt cầu S(O; R) là đường tròn có bán kính bằng bao nhiêu? A. Rd . B. 2 2 R + d . C. 2 2 R − d . D. 2 2 R − 2d .
Câu 9. Từ điểm M nằm ngoài mặt cầu S(O; R) có thể kẻ được bao nhiêu tiếp tuyến với mặt cầu? A. Vô số. B. 0. C. 1. D. 2.
Câu 10. Một đường thẳng d thay đổi qua A và tiếp xúc với mặt cầu S(O; R) tại M . Gọi H là hình
chiếu của M lên đường thẳng OA . M thuộc mặt phẳng nào trong những mặt phẳng sau đây?
A. Mặt phẳng qua H và vuông góc với OA . B. Mặt phẳng trung trực của OA .
C. Mặt phẳng qua O và vuông góc với AM . D. Mặt phẳng qua A và vuông góc với OM .
Câu 11. Một đường thẳng thay đổi d qua A và tiếp xúc với mặt cầu S(O; R) tại M . Gọi H là hình
chiếu của M lên đường thẳng OA . Độ dài đoạn thẳng MH tính theo R là: Trang 8/44 A. R . B. R 3 . C. 2R 3 . D. 3R 3 . 2 3 3 4
Câu 12. Thể tích của một khối cầu là 1 3
113 cm thì bán kính nó là bao nhiêu ? (lấy 22 π ≈ ) 7 7 A. 6cm . B. 2cm . C. 4cm . D. 3cm .
Câu 13. Khinh khí cầu của nhà Mông–gôn–fie (Montgolfier) (người Pháp) phát minh ra khinh khí cầu
dùng khí nóng. Coi khinh khí cầu này là một mặt cầu có đường kính 11m thì diện tích của mặt
khinh khí cầu là bao nhiêu? (lấy 22 π ≈
và làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ hai). 7 A. 2 379,94 (m ) . B. 2 697,19 (m ) . C. 190,14cm . D. 2 95,07 (m ) .
Câu 14. Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' có độ dài mỗi cạnh là 10cm . Gọi O là tâm mặt cầu đi
qua 8 đỉnh của hình lập phương. Khi đó, diện tích S của mặt cầu và thể tích V của hình cầu là: A. 2 3
S = 150π (cm );V = 125 3 (cm ) . B. 2 3
S = 100 3π (cm );V = 500(cm ) . C. 2 3
S = 300π (cm );V = 500 3 (cm ) . D. 2 3
S = 250π (cm );V = 500 6 (cm ) .
Câu 15. Cho đường tròn (C) ngoại tiếp một tam giác đều ABC có cạnh bằng a , chiều cao AH . Quay
đường tròn (C) xung quanh trục AH , ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a 3 . B. 4 a . C. 4 a 3 . D. 4 a . 54 9 27 3
Câu 16. Cho đường tròn (C) ngoại tiếp một tam giác đều ABC có cạnh bằng a , chiều cao AH . Quay
đường tròn (C) xung quanh trục AH , ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. 4 a 3 . B. 4 a . C. a 3 . D. 4 a . 27 9 54 3
Câu 17. Cho tam giác ABC vuông tại A có BC = 2a và  0
B = 30 . Quay tam giác vuông này quanh
trục AB , ta được một hình nón đỉnh B . Gọi S là diện tích toàn phần của hình nón đó và S là 1 2
diện tích mặt cầu có đường kính AB . Khi đó, tỉ số S1 là: S2 A. S S 1 S 2 S 3 1 = 1. B. 1 = . C. 1 = . D. 1 = . S S 2 S 3 S 2 2 2 2 2 MẶT NÓN
Câu 18. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh 2a , diện tích xung quanh là S 1
và mặt cầu có đường kính bằng chiều cao hình nón, có diện tích S . Khẳng định nào sau đây là 2 khẳng định đúng ?
A. 2S = 3S .
B. S = 4S .
C. S = 2S .
D. S = S . 2 1 1 2 2 1 1 2
Câu 19. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh 2a , có thể tích V và hình cầu có 1
đường kính bằng chiều cao hình nón, có thể tích V . Khi đó, tỉ số thể tích V1 bằng bao nhiêu? 2 V2 A. V 2 V V 1 V 1 1 = . B. 1 = 1. C. 1 = . D. 1 = . V 3 V V 2 V 3 2 2 2 2 Trang 9/44
Câu 20. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy a và đường cao là a 3 . A. 2 2π a . B. 2 2π a 3 . C. 2 π a . D. 2 π a 3 .
Câu 21. Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng a .
Tính diện tích xung quanh của hình nón. 2 π 2 π 2 π A. a 2 . B. a 2 . C. 2 π a 2 . D. 2 a 2 . 4 2 3
Câu 22. Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh S là tam giác vuông cân SAB có cạnh cạnh huyền
bằng a 2 . Diện tích toàn phần S của hình nón và thể tích V của khối nón tương ứng đã cho là tp 2 3 π + π 2 3 π π A. a (1 2) a 2 S = V = . B. a 2 a 2 S = V = . tp ; tp ; 2 12 2 4 3 π 2 3 π − π C. 2 a 2 S = π a + V = . D. a ( 2 1) a S = V = . tp ; tp (1 2); 6 2 12
Câu 23. Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là S , O là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng a 2 và
góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy bằng 0
60 . Diện tích xung quanh S của hình nón và thể xq
tích V của khối nón tương ứng là: 3 π 2 3 π π A. 2 a 6 S = π a V = . B. a a 3 S = V = . xq ; xq ; 12 2 12 3 π 3 π C. 2 a 6 S = π a V = . D. 2 a 6 S = π a V = . xq ; xq 2; 4 4
Câu 24. Một hình nón có đường kính đáy là 2a 3 , góc ở đỉnh là 0
120 . Tính thể tích của khối nón đó theo a . A. 3 3π a . B. 3 π a . C. 3 2 3π a . D. 3 π a 3 .
Câu 25. Trong không gian, cho tam giác ABC vuông tại A , AB = a và AC = 3a . Tính độ dài đường
sinh l của hình nón, nhận được khi quay tam giác ABC xung quanh trục AB .
A. l = a .
B. l = 2a .
C. l = 3a .
D. l = 2a . MẶT TRỤ
Câu 26. Cho một hình trụ có bán kính đáy R , chiều cao h và thể tích V ; một hình nón có đáy trùng 1
với một đáy của hình trụ, có đỉnh trùng với tâm đáy còn lại của hình trụ (hình vẽ bên dưới) và có thể tích V . 2
Khẳng định nào sau đây là khẳng định đúng ? h R
A. V = 3V .
B. V = 2V .
C. V = 3V .
D. V = V . 2 1 1 2 1 2 2 1
Câu 27. Tính thể tích V của khối trụ có bán kính đáy R , chiều cao là h . A. 2 V = π R h . B. 2 V = π Rh . C. 2 V = π Rh .
D. V = 2π Rh . Trang 10/44
Câu 28. Một hình trụ có bán kính đáy a , có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính diện tích xung quanh của hình trụ. A. 2 π a . B. 2 2π a . C. 2 3π a . D. 2 4π a .
Câu 29. Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy a và đường cao a 3 . A. 2 2π a ( 3 − ) 1 . B. 2 π a 3 . C. 2 π a (1+ 3). D. 2 2π a (1+ 3).
Câu 30. Tính thể tích của khối trụ biết bán kính đáy của hình trụ đó bằng a và thiết diện đi qua trục là một hình vuông. A. 3 2π a . B. 2 3 π a . C. 3 4π a . D. 3 π a . 3
Câu 31. Tính thể tích của khối trụ biết chu vi đáy của hình trụ đó bằng 6π (cm) và thiết diện đi qua trục
là một hình chữ nhật có độ dài đường chéo bằng 10 (cm) . A. 3 48π (cm ) . B. 3 24π (cm ) . C. 3 72π (cm ) . D. 3 18π 3472π (cm ) .
Câu 32. Trong không gian, cho hình chữ nhật ABCD có AB = 1 và AD = 2 . Gọi M, N lần lượt là
trung điểm của AD và BC . Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục MN, ta được một hình trụ.
Tính diện tích toàn phần S của hình trụ đó. tp A. S = π . B. S = π . C. S = π . D. S = π . tp 10 tp 4 tp 2 tp 6
Câu 33. Từ một tấm tôn hình chữ nhật kích thước 50cm x 240cm, người ta làm các thùng đựng nước
hình trụ có chiều cao bằng 50cm, theo hai cách sau (xem hình minh họa dưới đây):
- Cách 1: Gò tấm tôn ban đầu thành mặt xung quanh của thùng.
- Cách 2: Cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau, rồi gò mỗi tấm đó thành mặt xung quanh của một thùng.
Kí hiệu V là thể tích của thùng gò được theo cách 1 và V là tổng thể tích của hai thùng gò 1 2
được theo cách 2. Tính tỉ số V1 . V2 A. V V V 1 V 1 = 1. B. 1 = 2 . C. 1 = . D. 1 = 4 . V V V 2 V 2 2 2 2 VẬN DỤNG THẤP
Câu 34. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình tứ diện đều cạnh a . A. a 3 . B. a 6 . C. a 6 . D. a 2 . 2 2 4 4
Câu 35. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC , biết các cạnh đáy có độ
dài bằng a , cạnh bên SA = a 3 . A. 2a 3 . B. 3a 3 . C. a 3 . D. 3a 6 . 2 2 2 8 8 Trang 11/44
Câu 36. Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng a , cạnh bên bằng 2a . A. 2a 14 . B. 2a 7 . C. 2a 7 . D. 2a 2 . 7 2 3 2 7
Câu 37. Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh bằng 1, mặt bên SAB là tam giác
đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại tiếp hình chóp đã cho. π π π π A. 5 V = . B. 5 15 V = . C. 4 3 V = . D. 5 15 V = . 3 18 27 54
Câu 38. Một hình lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng a , cạnh bên bằng 2a . Tính bán kính mặt cầu
ngoại tiếp hình lăng trụ đó. A. a 39 . B. a 12 . C. 2a 3 . D. 4a . 6 6 3 3
Câu 39. Cho hình trụ có bán kính đáy là R , thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính thể tích khối
lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ đã cho theo R . A. 3 4R . B. 3 2 2R . C. 3 4 2R . D. 3 8R .
Câu 40. Cho hình trụ có bán kính đáy là 4 cm, một mặt phẳng không vuông góc với đáy và cắt hai mặt
đáy theo hai dây cung song song AB, A' B ' mà AB = A' B ' = 6cm (hình vẽ). Biết diện tích tứ giác
ABB ' A' bằng 60 cm2. Tính chiều cao của hình trụ đã cho. A. 6 2 cm. B. 4 3 cm. C. 8 2 cm. D. 5 3 cm.
Câu 41. Cho hình trụ tròn xoay có hai đáy là hai hình tròn (O; R) và (O '; R) . Tồn tại dây cung AB
thuộc đường tròn (O) sao cho O
∆ ' AB là tam giác đều và mặt phẳng (O ' AB) hợp với mặt phẳng
chứa đường tròn (O) một góc 0
60 . Khi đó, diện tích xung quanh S hình trụ và thể tích V của xq
khối trụ tương ứng là: 2 3 π π 2 3 π π A. 4 R 2 R 7 S = V = . B. 6 R 7 3 R 7 S = V = . xq ; xq ; 7 7 7 7 2 3 π π 2 3 π π C. 3 R 2 R 7 S = V = . D. 3 R 7 R 7 S = V = . xq ; xq ; 7 7 7 7
Câu 42. Cho một hình trụ tròn xoay và hình vuông ABCD cạnh a có hai đỉnh liên tiếp , A B nằm trên
đường tròn đáy thứ nhất của hình trụ, hai đỉnh còn lại nằm trên đường tròn đáy thứ hai của hình
trụ. Mặt phẳng (ABCD) tạo với đáy hình trụ góc 0
45 . Diện tích xung quanh S hình trụ và thể xq
tích V của khối trụ là: 2 3 π 2 3 π A. a 3 3 2a S = V = . B. a 2 3 2a S = V = . xq ; xq ; 3 8 3 32 2 3 π 2 3 π C. a 3 3 3a S = V = . D. a 3 3 2a S = V = . xq ; xq ; 4 16 2 16
Câu 43. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông ABCD cạnh 2 3 cm với AB là đường kính
của đường tròn đáy tâm O . Gọi M là điểm thuộc cung  AB sao cho  0
ABM = 60 . Khi đó, thể tích
V của khối tứ diện ACDM là: Trang 12/44 A. 3 V = 6 3 (cm ) . B. 3 V = 2 3 (cm ) . C. 3 V = 6(cm ) . D. 3 V = 3(cm ) .
Câu 44. Một hình nón có chiều cao h = 20 cm, bán kính đáy r = 25cm. Một thiết diện đi qua đỉnh có
khoảng cách từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện là 12cm. Tính diện tích thiết diện đó. A. 450 2 cm2. B. 500 2 cm2. C. 500cm2. D. 125 34 cm2.
Câu 45. Cho hình lập phương ABC . D ’ A ’ B C’ ’
D có cạnh là a . Hãy tính diện tích xung quanh S và xq
thể tích V của khối nón có đỉnh là tâm O của hình vuông ABCD và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông ’ A ’ B C’ ’ D . 2 3 π π 2 3 π π A. a 5 a S = V = . B. a 5 a S = V = . xq ; xq ; 2 12 4 4 2 3 π π 3 π C. a 3 a S = V = . D. 2 a S = π a V = . xq 5; xq ; 2 6 4
Câu 46. Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh S là một tam giác vuông cân có cạnh cạnh huyền
bằng a 2 . Kẻ dây cung BC của đường tròn đáy hình nón, sao cho mp (SBC) tạo với mặt phẳng
chứa đáy hình nón một góc 0
60 . Diện tích tam giác SBC tính theo a là: 2 2 2 2 A. a 2 . B. a 2 . C. a 3 . D. a 6 . 3 6 2 3
Câu 47. Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là S , O là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng a 2 và
góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy bằng 0
60 . Gọi I là một điểm trên đường cao SO của hình
nón sao cho tỉ số SI 1
= . Khi đó, diện tích của thiết diện qua I và vuông góc với trục của hình OI 3 nón là: 2 π 2 π 2 π 2 π A. a 2 . B. a . C. a . D. a . 18 9 18 36
Câu 48. Cho hình nón đỉnh S với đáy là đường tròn tâm O bán kính R . Gọi I là một điểm nằm trên
mặt phẳng đáy sao cho OI = R 3 . Giả sử A là điểm nằm trên đường tròn (O; R) sao cho
OA ⊥ OI . Biết rằng tam giác SAI vuông cân tại S . Khi đó, diện tích xung quanh S của hình xq
nón và thể tích V của khối nón là: 3 π 3 π A. 2 R S = π R V = . B. 2 2 R S = π R V = . xq 2 ; xq 2; 3 3 2 3 π π 3 π C. R 2 R S = V = . D. 2 2 R S = π R V = . xq ; xq ; 2 6 3
Câu 49. Một hình nón đỉnh S có bán kính đáy bằng a 3 , góc ở đỉnh là 1200. Thiết diện qua đỉnh của
hình nón là một tam giác. Diện tích lớn nhất S của thiết điện đó là bao nhiêu ? max 2 A. 2 S = 2a . B. 2 S = a 2 . C. 2 S = 4a . D. 9a S = . max max max max 8 VẬN DỤNG CAO
Câu 50. Bán kính r của mặt cầu nội tiếp tứ diện đều cạnh a là A. a 6 r = . B. a 6 r = . C. a 6 r = . D. a 6 r = . 12 8 6 4 Trang 13/44
Câu 51. Chiều cao của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình cầu có bán kính R là A. R 3 . B. R 3 . C. 4R 3 . D. 2R 3 . 3 3 3
Câu 52. Cho hình nón có chiều cao h . Tính chiều cao x của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình nón theo h . A. h x = . B. h x = . C. 2h x = . D. h x = . 2 3 3 3
Câu 53. Cho hình nón đỉnh O , chiều cao là h . Một khối nón khác có đỉnh là tâm của đáy và có đáy là
là một thiết diện song song với đáy của hình nón đỉnh O đã cho (hình vẽ). Tính chiều cao x của
khối nón này để thể tích của nó lớn nhất, biết 0 < x < h . O h x A. h x = .
B. x = h 3 . C. 2h x = . D. h 3 x = . 3 3 3
Câu 54. Cho một hình nón có bán kính đáy là R , chiều cao là 2R , ngoại tiếp một hình cầu S(O;r) .
Khi đó, thể tích của khối trụ ngoại tiếp hình cầu S(O;r) là 3 π 3 π 3 π 3 π A. 16 R 4 R 16 R 4 R ( . B. . C. . D. . 3 5 − )3 1 1 + 2 5 (1+ 5) 2 5 −1
Câu 55. Trong số các hình trụ có diện tích toàn phần đều bằng S thì bán kính R và chiều cao h của
khối trụ có thể tích lớn nhất là: A. S 1 = ; S R h = . B. S = ; S R h = . 2π 2 2π 4π 4π C. 2S 2 = ; = 4 S R h . D. S = ; = 2 S R h . 3π 3π 6π 6π
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM TỰ RÈN LUYỆN (CÓ HƯỚNG DẪN)
Câu 56. Thiết diện qua trục của một hình nón tròn xoay là một tam giác vuông cân có điện tích bằng 2
2a . Khi đó thể tích của khối nón bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. 2 2 a B. a C. 4 2 a D. 2 a 3 3 3 3
Câu 57. Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng a . Gọi S là diện tích xung quanh của hình
trụ có hai đường tròn đáy lần lượt ngoại tiếp các hình vuông ABDC và A'B'C'D'. Khi đó S bằng: 2 π 2 π A. 2 S = π a B. 2 S = π a 2 C. a 2 S = D. a 2 S = 2 4 Trang 14/44
Câu 58. Một hình lập phương có diện tích mặt chéo bằng 2
a 2 . Gọi V là thể tích khối cầu và S là diện
tích mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương nói trên. Khi đó tích S.V bằng: 2 5 π 2 5 π 2 5 π 2 5 π A. 3 3 . a S V = B. 3 . a S V = C. 3 . a S V = D. 3 6 . a S V = 2 2 2 2
Câu 59. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A'B'C'D' có AB = a, BC = a 3, AA' = a 5 . Gọi V là thể tích
hình nón sinh ra khi quay tam giác AA'C quanh trục AA'. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. 2 a 5 V = B. a 5 V = C. 4 a 5 V = D. 4 a 3 V = 3 3 3 5
Câu 60. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng 4π và có thiết diện qua trục là một hình vuông. Khi
đó thể tích khối trụ tương ứng bằng: A. π 2π B. 4π C. D. π 2
Câu 61. Tỉ số thể tích của khối lập phương và khối cầu ngoại tiếp khối lập phương đó bằng: A. 6 B. 2 3 C. 3 D. 2 3 3π π 3π 3π
Câu 62. Một hình nón có đường sinh hợp với đáy một góc α và độ dài đường sinh bằng l. Khi đó diện
tích toàn phần của hình nón bằng: A. α α 2 2 S = πl α B. 2 2 S = π l α tp 2 cos .sin tp 2 cos .cos 2 2 C. α α 2 2 S = πl α D. 1 2 2 S = πl α tp cos .cos tp cos .cos 2 2 2
Câu 63. Cho lăng trụ đều có tất cả các cạnh đều bằng A. Gọi V là thể tích hình trụ ngoại tiếp khối lăng
trụ nói trên. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a 3 V = B. a V = C. 3 a 3 V = D. a V = 3 3 2 6
Câu 64. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng a và cạnh bên bằng a 6 . Khẳng định 3 nào sau đây sai?
A. Không có mặt cầu ngoại tiếp S.ABC.
B. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trọng tâm tam giác ABC.
C. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trực tâm tam giác ABC.
D. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có bán kính a 3 R = 3
Câu 65. Một hình nón có bán kính đường tròn đáy bằng A. Thiết diện qua trục của hình nón là một tam
giác có góc ở đỉnh bằng 1200. Gọi V là thể tích khối nón. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a V = B. a 3 V = C. a 3 V = D. a V = 6 3 9 3
Câu 66. Trong không gian cho hình vuông ABCD cạnh a . Gọi I và H lần lượt là trung điểm của các
cạnh AB và CD. Khi quay hình vuông đó xung quanh trục IH ta được một hình trụ tròn xoay.Khi
đó thể tích khối trụ tương ứng bằng: Trang 15/44 3 π 3 π 3 π 3 π A. a B. a C. 4 a D. a 2 4 12 3 4
Câu 67. Cho tứ diện S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại B với AB = 3a, BC = 4a, SA ⊥ (ABC) ,
cạnh bên SC tạo với đáy góc 600. Khi đó thể tích khối cầu ngoại tiếp S.ABC là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a V = B. 50 a V = C. 5 a V = D. 500 a V = 3 3 3 3
Câu 68. Cho hình lăng trụ tứ giác đều ABCD.A′B′C′D′ có cạnh đáy bằng a , chiều cao 2a . Biết rằng O′
là tâm của A′B′C′D′ và (C) là đường tròn nội tiếp đáy ABCD. Diện tích xung quanh của hình nón
có đỉnh O′ và đáy (C). 2 π 2 π 2 π 2 π A. 3 a S = B. 5 a S = C. a S = D. 3 2 a S = xq 2 xq 2 xq 2 xq 2
Câu 69. Một hình trụ có hai đáy là hai đường tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương có cạnh
bằng 1. Thể tích của khối trụ đó bằng: A. π π π B. C. D. π 4 3 2
Câu 70. Cho tứ diện S.ABC có 3 đường thẳng SA, SB, SC vuông góc với nhau từng đôi một, SA = 3,
SB = 4, SC = 5. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp S.ABC bằng: A. 25π B. 50π C. 75π D. 100π
Câu 71. Thể tích khối lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ có chiều cao h và bán kính đường tròn đáy R bằng: 2 A. 2 2R h B. 2 R h C. 2 2R h D. R h 2 Trang 16/44
D. ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM I – ĐÁP ÁN 7.5
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
A B A D A C A C A A B D A C C A A D A B
21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
B A A B D C A D D A C C B C D A D C A A
41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60
B D D C A A C A A D A B A C D A B A C A
61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 D A B A C B D A A B A
II –HƯỚNG DẪN GIẢI
NHẬN BIẾT – THÔNG HIỂU * MẶT CẦU
Câu 1. Cho một mặt cầu có diện tích là S , thể tích khối cầu đó là V . Tính bán kính R của mặt cầu. A. 3V R = . B. S R = . C. 4V R = . D. V R = . S 3V S 3S  Hướng dẫn giải:
Ta có công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu là: 2 4 3
S = 4π r ; V = π r ⇒ 3V = r . 3 S
Câu 2. Cho mặt cầu S(O; R) và điểm A cố định với OA = d . Qua A , kẻ đường thẳng ∆ tiếp xúc với
mặt cầu S(O; R) tại M . Công thức nào sau đây được dùng để tính độ dài đoạn thẳng AM ? A. 2 2 2R − d . B. 2 2 d − R . C. 2 2 R − 2d . D. 2 2 d + R .  Hướng dẫn giải:
Vì ∆ tiếp xúc với S(O; R) tại M nên OM ⊥ ∆ tại M . M
Xét tam giác OMA vuông tại M , ta có: R 2 2 2 2 2 2 2
AM = OA − OM = d − R ⇒ AM = d − R . O A
Câu 3. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là a, ,
b c . Gọi (S) là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tính diện tích của hình cầu (S) theo a, , b c . A. 2 2 2
π (a + b + c ) . B. 2 2 2
2π (a + b + c ) . π C. 2 2 2
4π (a + b + c ) . D. 2 2 2
(a + b + c ) . 2  Hướng dẫn giải:
Đường kính của mặt cầu (S) chính là đường chéo của hình hộp chữ nhật, nên mặt cầu (S) có bán kính 1 2 2 2 r =
a + b + c . Do đó diện tích mặt cầu (S) là: 2 2 2 2
S = 4π r = π (a + b + c ) . 2
Câu 4. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước là a, ,
b c . Gọi (S) là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của hình
hộp chữ nhật đó. Tâm của mặt cầu (S) là
A. một đỉnh bất kì của hình hộp chữ nhật.
B. tâm của một mặt bên của hình hộp chữ nhật. Trang 17/44
C. trung điểm của một cạnh của hình hộp chữ nhật.
D. tâm của hình hộp chữ nhật.  Hướng dẫn giải:
Tâm của hình hộp chữ nhật cách đều 8 đỉnh của hình hộp nên tâm của mặt cầu (S) chính là
tâm của hình hộp chữ nhật.
Câu 5. Cho mặt cầu S(O; R) và đường thẳng ∆ . Biết khoảng cách từ O tới ∆ bằng d . Đường thẳng
∆ tiếp xúc với S(O; R) khi thỏa mãn điều kiện nào trong các điều kiện sau ?
A. d = R .
B. d > R .
C. d < R .
D. d ≠ R . Hướng dẫn giải:
Đường thẳng ∆ tiếp xúc với S(O; R) khi d = R . M Δ d=R O
Câu 6. Cho đường tròn (C) và điểm A nằm ngoài mặt phẳng chứa (C) . Có tất cả bao nhiêu mặt cầu
chứa đường tròn (C) và đi qua A ? A. 2. B. 0. C. 1. D. vô số.  Hướng dẫn giải:
Trên đường tròn (C) lấy điểm điểm M cố định. Gọi (α) là mặt 0
phẳng trung trực của AM và đường thẳng ∆ là trục của (C) . Gọi I 0
I giao điểm của (α) và ∆ thì mặt cầu tâm I thỏa mãn yêu cầu đề A Δ bài.
Ta sẽ chứng minh tâm I là duy nhất. Giả sử M là điểm bất kì α O M
khác nằm trên đường tròn (C) , gọi (α ') là mặt phẳng trung trực của AM và I ' = (α ') ∩ ∆ thì
mặt cầu tâm tâm I ' thỏa mãn yêu cầu đề bài. Ta có:
I ' A = I ' M = I ' M ⇒ I ' thuộc mặt phẳng trung trực (α) của AM nên I ' = (α) ∩ ∆ . 0 0
Từ đó suy ra I ' ≡ I . Vậy chỉ có duy nhất 1 mặt cầu thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Câu 7. Cho hai điểm ,
A B phân biệt. Tập hợp tâm những mặt cầu đi qua A và B là
A. mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng AB . B. đường thẳng trung trực của AB .
C. mặt phẳng song song với đường thẳng AB . D. trung điểm của đoạn thẳng AB .  Hướng dẫn giải:
Gọi I là tâm mặt cầu đi qua hai điểm ,
A B cố định và phân biệt thì ta luôn có IA = IB . Do đó
I thuộc mặt phẳng trung trực của đoạn AB .
Câu 8. Cho mặt cầu S(O; R) và mặt phẳng (α) . Biết khoảng cách từ O tới (α) bằng d . Nếu d < R
thì giao tuyến của mặt phẳng (α) với mặt cầu S(O; R) là đường tròn có bán kính bằng bao nhiêu? Trang 18/44 A. Rd . B. 2 2 R + d . C. 2 2 R − d . D. 2 2 R − 2d .  Hướng dẫn giải:
Gọi I là hình chiếu của O lên (α) và M là điểm thuộc đường giao tuyến của (α) và mặt cầu
S(O; R) . Xét tam giác OIM vuông tại I , ta có: OM = R và OI = d nên 2 2
IM = R − d . O
Câu 9. Từ điểm M nằm ngoài M
mặt cầu S(O; R) có thể kẻ được α I
bao nhiêu tiếp tuyến với mặt cầu ? A. Vô số. B. 0. C. 1. D. 2.  Hướng dẫn giải:
+ Gọi (α) là mặt phẳng chứa đường thẳng MO thì dễ dàng T1
thấy rằng mp (α) luôn cắt mặt cầu S(O; R) theo giao tuyến (C) α
là đường tròn (C) có tâm O , bán kính R . Trong mp(α) , ta O M
thấy từ điểm M nằm ngoài (C) ta luôn kẻ được 2 tiếp tuyến T2
MT , MT với đường tròn (C) . Hai tiếp tuyến này cũng 1 2
chính là tiếp tuyến với mặt cầu S(O; R) .
+ Do có vô số mặt phẳng (α) chứa đường thẳng MO cắt mặt cầu S(O; R) theo các giao tuyến
là đường tròn (C) khác nhau nên cũng có vô số tiếp tuyến với mặt cầu được kẻ từ điểm M nằm ngoài mặt cầu.
Câu 10. Một đường thẳng d thay đổi qua A và tiếp xúc với mặt cầu S(O; R) tại M . Gọi H là hình
chiếu của M lên đường thẳng OA . M thuộc mặt phẳng nào trong những mặt phẳng sau đây?
A. Mặt phẳng qua H và vuông góc với OA . B. Mặt phẳng trung trực của OA .
C. Mặt phẳng qua O và vuông góc với AM . D. Mặt phẳng qua A và vuông góc với OM .  Hướng dẫn giải:
Trong mặt phẳng (d,O) , xét tam giác OMA vuông tại M có MH là d M 2 đường cao. Ta có: 2 = . R R OM OH OA ⇒ OH = = . Do đó H cố 2R 2 O H A
định. Vậy M thuộc mặt phẳng vuông góc với OA tại H .
Câu 11. Một đường thẳng thay đổi d qua A và tiếp xúc với mặt cầu S(O; R) tại M . Gọi H là hình
chiếu của M lên đường thẳng OA . Độ dài đoạn thẳng MH tính theo R là: A. R . B. R 3 . C. 2R 3 . D. 3R 3 . 2 3 3 4  Hướng dẫn giải:
Trong mặt phẳng (d,O) , xét tam giác OMA vuông tại M có MH là d M đường cao. Ta có: 2 2 R 3R R 3
MH = HO.HA ⇒ MH = . ⇒ MH = . A 2 2 2 O H
Câu 12. Thể tích của một khối cầu là 1 3
113 cm thì bán kính nó là bao nhiêu ? 7 Trang 19/44 (lấy 22 π ≈ ) 7 A. 6cm . B. 2cm . C. 4cm . D. 3cm .  Hướng dẫn giải: 1 3.113
Thể tích khối cầu bán kính R là 4 3 3 3V 7
V = π R ⇒ R = = = 27 ⇒ R = 3 (cm). 3 4π 22 4. 7
Câu 13. Khinh khí cầu của nhà Mông–gôn–fie (Montgolfier) (người Pháp) phát minh ra khinh khí cầu
dùng khí nóng. Coi khinh khí cầu này là một mặt cầu có đường kính 11m thì diện tích của mặt
khinh khí cầu là bao nhiêu? (lấy 22 π ≈
và làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ hai). 7 A. 2 379,94 (m ) . B. 2 697,19 (m ) . C. 190,14cm . D. 2 95,07 (m ) .  Hướng dẫn giải:
Diện tích của kinh khí cầu là 2 22 2 2 S = π d = .11 = 379,94 (m ) . 7
Câu 14. Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' có độ dài mỗi cạnh là 10cm . Gọi O là tâm mặt cầu đi
qua 8 đỉnh của hình lập phương. Khi đó, diện tích S của mặt cầu và thể tích V của hình cầu là: A. 2 3
S = 150π (cm );V = 125 3 (cm ) . B. 2 3
S = 100 3π (cm );V = 500(cm ) . C. 2 3
S = 300π (cm );V = 500 3 (cm ) . D. 2 3
S = 250π (cm );V = 500 6 (cm ) .  Hướng dẫn giải:
Dễ thấy tâm O của mặt cầu chính là tâm của hình lập A D phương.
Trong tam giác vuông AA'C có: 2 2 2
AC ' = AA' + A'C ' . B C
Trong tam giác vuông A' B 'C ' có: 2 2 2
A'C ' = A' B ' + B 'C ' . O A' D' Do đó 2
AC = 100 + 100 + 100 = 300 ⇒ AC = 10 3 (cm).
+ Bán kính mặt cầu tâm O là 1
R = OA = AC = 5 3 (cm) 2 B' C'
+ Diện tích mặt cầu: S = π R = π ( )2 2 2 4 4 . 5 3 = 300π (cm ) . + Thể tích khối cầu: 4 4
V = π R = π (5 3)3 3 3 = 500 3 (cm ) . 3 3
Câu 15. Cho đường tròn (C) ngoại tiếp một tam giác đều ABC có cạnh bằng a , chiều cao AH . Quay
đường tròn (C) xung quanh trục AH , ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a 3 . B. 4 a . C. 4 a 3 . D. 4 a . 54 9 27 3  Hướng dẫn giải: A
AH là đường cao trong tam giác đều cạnh a nên a 3 AH = . 2 O B H C Trang 20/44
Gọi O là tâm mặt cầu ngoại tiếp ABC ∆
, thì O ∈ AH và 2 a 3 OA = AH = . 3 3
Bán kính mặt cầu được tạo thành khi quay đường tròn (C) quanh trục AH là a 3 R = OA = . 3 3 3   π
Vậy thể tích của khối cầu tương ứng là: 4 3 4 a 3 4 a 3
V = π R = π   = (đvtt). 3 3 3 27  
Câu 16. Cho đường tròn (C) ngoại tiếp một tam giác đều ABC có cạnh bằng a , chiều cao AH . Quay
đường tròn (C) xung quanh trục AH , ta được một mặt cầu. Thể tích của khối cầu tương ứng là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. 4 a 3 . B. 4 a . C. a 3 . D. 4 a . 27 9 54 3  Hướng dẫn giải: A
AH là đường cao trong tam giác đều cạnh a nên a 3 AH = . 2
Gọi O là tâm mặt cầu ngoại tiếp ABC ∆
, thì O ∈ AH và O 2 a 3 OA = AH = . B H C 3 3
Bán kính mặt cầu được tạo thành khi quay đường tròn (C) quanh trục AH là a 3 R = OA = . 3 3 3   π
Vậy thể tích của khối cầu tương ứng là: 4 3 4 a 3 4 a 3
V = π R = π   = (đvtt). 3 3 3 27  
Câu 17. Cho tam giác ABC vuông tại A có BC = 2a và  0
B = 30 . Quay tam giác vuông này quanh
trục AB , ta được một hình nón đỉnh B . Gọi S là diện tích toàn phần của hình nón đó và S là 1 2
diện tích mặt cầu có đường kính AB . Khi đó, tỉ số S1 là: S2 A. S S 1 S 2 S 3 1 = 1. B. 1 = . C. 1 = . D. 1 = . S S 2 S 3 S 2 2 2 2 2  Hướng dẫn giải:
Xét tam giác ABC vuông tại A , ta có: B 0 0
AC = BC sin 30 = a; AB = BC cos30 = a 3 .
Diện tích toàn phần hình nón là: 300 A B O 2 2 2
S = S + S = π Rl + π R = π a a + π a = π a xq day .2 3 1 . B A C
Diện tích mặt cầu đường kính AB là:
S = π AB = π (a 3)2 2 2 = 3π a . 2
Từ đó suy ra, tỉ số S1 = 1. S2 * MẶT NÓN Trang 21/44
Câu 18. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh 2a , diện tích xung quanh là S 1
và mặt cầu có đường kính bằng chiều cao hình nón, có diện tích S . Khẳng định nào sau đây là 2 khẳng định đúng ?
A. 2S = 3S .
B. S = 4S .
C. S = 2S .
D. S = S . 2 1 1 2 2 1 1 2  Hướng dẫn giải:
Bán kính đáy của hình nón là a . Đường sinh của hình nón là 2a . Do đó, ta có 2
S = π Rl = 3π a (1) 1 2a a 3
Mặt cầu có bán kính là a 3 , nên ta có 2 a a 2  a 3  2 S = 4π   = 3π a (2) . 2 2  
Từ (1) và (2) suy ra S = S . 1 2
Câu 19. Cho hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác đều cạnh 2a , có thể tích V và hình cầu có 1
đường kính bằng chiều cao hình nón, có thể tích V . Khi đó, tỉ số thể tích V1 bằng bao nhiêu? 2 V2 A. V 2 V V 1 V 1 1 = . B. 1 = 1. C. 1 = . D. 1 = . V 3 V V 2 V 3 2 2 2 2  Hướng dẫn giải:
Hình nón có bán kính đáy là a , chiều cao a 3 . 3 π Do đó thể tích 1 2 a 3 V = π a a 3 = . 1 3 3 2a a 3
Hình cầu có bán kính a 3 nên có thể tích 2 3 3 4  a 3  π a 3 a a V = π   = . 1 3 2 2   Từ đó suy ra V 2 1 = . V 3 2
Câu 20. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy a và đường cao là a 3 . A. 2 2π a . B. 2 2π a 3 . C. 2 π a . D. 2 π a 3 .  Hướng dẫn giải:
Hình trụ có bán kính đáy a và đường cao a 3 nên 2
S = π rh = π a a = π a . xq 2 2 . 3 2 3
Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng a . Tính diện tích xung quanh của hình nón. 2 π 2 π 2 π A. a 2 . B. a 2 . C. 2 π a 2 . D. 2 a 2 . 4 2 3  Hướng dẫn giải: a a O Trang 22/44
Thiết diện qua trục là một tam giác vuông cạnh a nên đường sinh của hình nón là a và bán 2 π kính đáy là a 2 a 2 a 2 S = π a = . xq . 2 nên 2 2
Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh S là tam giác vuông cân SAB có cạnh cạnh huyền bằng a 2 .
Diện tích toàn phần S của hình nón và thể tích V của khối nón tương ứng đã cho là tp 2 3 π + π 2 3 π π A. a (1 2) a 2 S = V = . B. a 2 a 2 S = V = . tp ; tp ; 2 12 2 4 3 π 2 3 π − π C. 2 a 2 S = π a + V = . D. a ( 2 1) a S = V = . tp ; tp (1 2); 6 2 12  Hướng dẫn giải:
+ Do thiết diện đi qua trục là tam giác SA
∆ B vuông cân tại đỉnh S
S , có cạnh huyền AB = a 2 nên suy ra bán kính đáy hình nón a a a 2 2 là a 2 r =
; đường sinh hình nón l = SA = SB = a ; đường cao 2 A a 2 O B 2 hình nón a 2 h = SO = . 2
+ Diện tích toàn phần hình nón là: 2 2 2 2   π π π 2 a 2 a 2 a 2 a a (1 + 2)
S = S + S = π rl + π r = π a + π   = + = (đvdt). tp xq day 2 2 2 2 2   3 π
+ Thể tích khối nón tương ứng là: 1 1 2 a 2
V = Bh = π r h = (đvtt). 2 3 12
Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là S , O là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng a 2 và góc giữa
đường sinh và mặt phẳng đáy bằng 0
60 . Diện tích xung quanh S của hình nón và thể tích V xq
của khối nón tương ứng là: 3 π 2 3 π π A. 2 a 6 S = π a V = . B. a a 3 S = V = . xq ; xq ; 12 2 12 3 π 3 π C. 2 a 6 S = π a V = . D. 2 a 6 S = π a V = . xq ; xq 2; 4 4  Hướng dẫn giải:
Gọi A là một điểm thuộc đường tròn đáy hình nón. Theo giải S
thiết ta có đường sinh SA = a 2 và góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy là  0
SAO = 60 . Trong tam giác vuông SAO , ta a 2 a 2 có: 600 0 a 2 OA = SAcos60 = ; O 2 A 0 3 a 6 SO = . SA sin 60 = a 2. = . 2 2
Diện tích xung quanh hình nón a 2 2 S = π rl = π a = π a (đvdt). xq . . 2 2 Trang 23/44 2 3   π
Thể tích của khối nón tròn xoay 1 2 1 a 2 a 6 a 6
V = π r h = π   . = (đvtt). 3 3 2 2 12  
Một hình nón có đường kính đáy là 2a 3 , góc ở đỉnh là 0
120 . Tính thể tích của khối nón đó theo a . A. 3 3π a . B. 3 π a . C. 3 2 3π a . D. 3 π a 3 .  Hướng dẫn giải:
Gọi S là đỉnh hình nón, O là tâm đáy, A là một điểm thuộc đường tròn đáy.
Theo giả thiết dễ suy ra đường tròn đáy có bán kính B
R = OA = a 3 (cm) 600 và góc  0 120 0 ASO =
= 60 . Xét tam giác SOA vuông tại O , ta 2 A a 3 C có OA a 3 SO = =
= a . Do đó chiều cao hình nón là h = a . 0 tan 60 3
Vậy thể tích khối nón là 1 2 1 2 3
V = π R h = π.3a .a = π a . 3 3
Trong không gian, cho tam giác ABC vuông tại A , AB = a và AC = 3a . Tính độ dài đường sinh l của
hình nón, nhận được khi quay tam giác ABC xung quanh trục AB .
A. l = a .
B. l = 2a .
C. l = 3a .
D. l = 2a .  Hướng dẫn giải: B
Độ dài đường sinh l bằng độ dài cạnh BC của tam giác vuông ABC . a Theo
định lý Pytago thì A C a 3 2 2 2 2 2 2
BC = AB + AC = a + 3a = 4a ⇒ BC = 2a
Vậy độ dài đường sinh của hình nón là l = 2a. * MẶT TRỤ
Cho một hình trụ có bán kính đáy R , chiều cao h và thể tích V ; một hình nón có đáy trùng với một đáy 1
của hình trụ, có đỉnh trùng với tâm đáy còn lại của hình trụ (hình vẽ bên dưới) và có thể tích V . 2
Khẳng định nào sau đây là khẳng định đúng ? h R
A. V = 3V .
B. V = 2V .
C. V = 3V .
D. V = V . 2 1 1 2 1 2 2 1  Hướng dẫn giải:
Hình trụ có bán kính đáy R và chiều cao h nên thể tích 2 V = π R h . 1
Hình nón có bán kính đáy R và chiều cao h nên thể tích 1 2 V = π R h . 2 3
Từ đó suy ra V = 3V . 1 2 Trang 24/44
Tính thể tích V của khối trụ có bán kính đáy R , chiều cao là h . A. 2 V = π R h . B. 2 V = π Rh . C. 2 V = π Rh .
D. V = 2π Rh .
 Hướng dẫn giải: Áp dụng công thức thể tích khối trụ, đáp án là 2 V = π R h .
Một hình trụ có bán kính đáy a , có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính diện tích xung quanh của hình trụ. A. 2 π a . B. 2 2π a . C. 2 3π a . D. 2 4π a .  Hướng dẫn giải:
Một hình trụ có bán kính đáy a , có thiết diện qua trục là một hình
vuông nên chiều cao hình trụ bằng 2a . Do đó diện tích xung quanh hình 2a trụ là 2
S = π Rh = π a a = π a . xq 2 2 . .2 4 a
Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy a và đường cao a 3 . A. 2 2π a ( 3 − ) 1 . B. 2 π a 3 . C. 2 π a (1+ 3). D. 2 2π a (1+ 3).  Hướng dẫn giải: Ta có: 2 S = π a a = π a ; 2 S = π a . xq 2 . 3 2 3 day Do đó 2 2 2 S = π a + π a = π a + . a 3 tp 2 3 2 2 (1 3)
Tính thể tích của khối trụ biết bán kính đáy của hình trụ đó bằng a và thiết
diện đi qua trục là một hình vuông. a A. 3 2π a . B. 2 3 π a . C. 3 4π a . D. 3 π a . 3  Hướng dẫn giải:
Theo bài ra thiết diện qua trục của hình trụ là hình vuông nên hình trụ có
bán kính đáy là a , chiều cao 2a . Do đó thể tích khối trụ là: 2a 2 2 3
V = π R h = π a .2a = 2π a .
Tính thể tích của khối trụ biết chu vi đáy của hình trụ đó bằng 6π (cm) và thiết diện a
đi qua trục là một hình chữ nhật có độ dài đường chéo bằng 10 (cm) . A. 3 48π (cm ) . B. 3 24π (cm ) . C. 3 72π (cm ) . D. 3 18π 3472π (cm ) .  Hướng dẫn giải:
Gọi O,O ' là hai tâm của đáy hình trụ và thiết diện qua trục là hình chữ nhật ABCD .
Do chu vi đáy của hình trụ đó bằng 6π (cm) nên bán kính đáy của hình B π O trụ là C 6 R = = = 3(cm) . A 2π 2π
Vì thiết diện đi qua trục là một hình chữ nhật ABCD có AC = 10 (cm)
và AB = 2R = 6(cm) nên chiều cao của hình trụ là: C 2 2 2 2
h = OO ' = BC = AC − AB = 10 − 6 = 8 (cm). O' D
Vậy thể tích khối trụ là: 2 2 3
V = π R h = π.3 .8 = 72π (cm ) . Trang 25/44
Trong không gian, cho hình chữ nhật ABCD có AB = 1 và AD = 2 . Gọi M, N lần lượt là trung điểm của
AD và BC . Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục MN, ta được một hình trụ. Tính diện tích
toàn phần S của hình trụ đó. tp A. S = π . B. S = π . C. S = π . D. S = π . tp 10 tp 4 tp 2 tp 6  Hướng dẫn giải: Ta có 2 S = S + S
= π Rh + π R = π R h + R . A 1 M 1 D tp xq day 2 2 2 ( ) 2
Hình trụ đã cho có chiều cao là h = MN = AB = 1 và bán kính 1 đáy AD R =
= 1. Do đó diện tích toàn phần hình trụ là: B 2 N C S = π + = π tp 2 (1 1) 4
Từ một tấm tôn hình chữ nhật kích thước 50cm x 240cm, người ta làm các thùng đựng nước hình trụ có
chiều cao bằng 50cm, theo hai cách sau (xem hình minh họa dưới đây):
- Cách 1: Gò tấm tôn ban đầu thành mặt xung quanh của thùng.
- Cách 2: Cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau, rồi gò mỗi tấm đó thành mặt xung quanh của một thùng.
Kí hiệu V là thể tích của thùng gò được theo cách 1 và V là tổng thể tích của hai thùng gò 1 2
được theo cách 2. Tính tỉ số V1 . V2 A. V V V 1 V 1 = 1. B. 1 = 2 . C. 1 = . D. 1 = 4 . V V V 2 V 2 2 2 2  Hướng dẫn giải:
Gọi R và r lần lượt là bán kính đáy của mỗi thùng đựng nước hình trụ được làm theo cách 1 và cách 2.
Gọi C và C lần lượt là chu vi đáy của mỗi thùng đựng nước hình trụ được làm theo cách 1 1 2 và cách 2. C = 2π R Ta có: 1 C R 1  ⇒ =
= 2 (vì cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm bằng nhau nên C =  2π r C r 2 2 C = 2C ). 1 2
Thùng làm theo cả hai cách đều có cùng chiều cao h nên ta có: 2 2 V  = π R h 1 V 1  R 1   ⇒ = =   2. 2 V  =  2π r h V 2  r  2 2 VẬN DỤNG THẤP
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình tứ diện đều cạnh a . Trang 26/44 A. a 3 . B. a 6 . C. a 6 . D. a 2 . 2 2 4 4  Hướng dẫn giải:
Cho tứ diện ABCD đều cạnh a . Gọi I là trung điểm cạnh BC , G D
là trọng tâm của tam giác ABC . Ta có a 3 a 3 AI = ; AG = và 2 3 J
DG là trục của tam giác ABC . Trong mp(DAG) kẻ trung trực của O
DA cắt DG tại O thì OD = OA = OB = OC nên O chính là tâm A C
mặt cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD . Bán kính R của mặt cầu bằng G I
độ dài đoạn OD . B
Trong tam giác ADG vuông tại G , ta có: 2 2   2 2 2 2 2 2 2 a 3 6a
DA = DG + GA ⇒ DG = DA − GA = a − a 6   = ⇒ DG = . 3 9   3 Mặt khác do tứ giác AGOI nội tiếp nên ta có: 2 DA a 6
DJ.DA = DO.DG ⇒ DO = ⇒ R = DO = . 2DG 4
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC , biết các cạnh đáy có độ dài bằng
a , cạnh bên SA = a 3 . A. 2a 3 . B. 3a 3 . C. a 3 . D. 3a 6 . 2 2 2 8 8  Hướng dẫn giải:
Gọi H là tâm của tam giác đều ABC , ta có SH ⊥ (ABC) nên SH S
là trục của tam giác ABC . Gọi M là trung điểm của SA , trong
mp(SAH ) kẻ trung trực của SA cắt SH tại O thì a 3 M
OS = OA = OB = OC nên O chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình O
chóp S.ABC . Bán kính mặt cầu là R = SO . A C
Vì hai tam giác SMO và SHA đồng dạng nên ta có SO SM = . a H SA SH I 2 B Suy ra SM.SA SA 3a 6 R = SO = = = . SH 2SH 8
Tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng a , cạnh bên bằng 2a . A. 2a 14 . B. 2a 7 . C. 2a 7 . D. 2a 2 . 7 2 3 2 7  Hướng dẫn giải:
Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD . Gọi H là tâm đáy thì SH là trục của hình
vuông ABCD . Gọi M là trung điểm của SD , trong mp S
(SDH ) kẻ trung trực của đoạn SD cắt SH tại O thì
OS = OA = OB = OC = OD nên O chính là tâm của mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp S.ABCD . Bán kính mặt cầu là R = SO . M 2a O A B H Trang 27/44 D a C 2 Ta có SO SM . SD SM SD SM ∆ O ∽ SH ∆ D ⇒ = ⇒ R = SO = = . SD SH SH 2SH 2 2 Với 2 2 2 2 a 7 = − = 4 a SH SD HD a − = a 7 ⇒ SH = . 2 2 2 2 Vậy SD 2a 14 R = = . 2SH 7
Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh bằng 1, mặt bên SAB là tam giác đều và nằm
trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại tiếp hình chóp đã cho. π π π π A. 5 V = . B. 5 15 V = . C. 4 3 V = . D. 5 15 V = . 3 18 27 54  Hướng dẫn giải:
Gọi M là trung điểm của AB thì SM ⊥ AB (vì tam giác S
SAB đều). Mặt khác do (SAB) ⊥ (ABC) nên SM ⊥ (ABC) .
Tương tự: CM ⊥ (SAB) . K O
Gọi G và K lần lượt là tâm của các tam giác ABC và B SAB . M
Trong mặt phẳng (SMC) , kẻ đường thẳng Gx//SM và kẻ G A C OG ⊥ (SAB)
đường thẳng Ky//SM . Gọi O = Gx ∩ Ky , thì ta có: O   K ⊥ (ABC)
Suy ra OG, OK lần lượt là trục của tam giác ABC và SAB .
Do đó ta có: OA = OB = OC = OD = OS hay O chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC .
Tứ giác OKMN là hình chữ nhật có 3 MK = MG =
nên OKMN là hình vuông. Do đó 6 3 OK = . 6 Mặt khác 3 SK = . Xét tam giác SKO vuông tại K có 3 2 2 3 3 15
OS = OK + SK = + = . 36 9 6
Suy ra bán kính mặt cầu cần tìm là 15 R = OS =
. Vậy thể tích khối cầu cần tìm là: 6 3 4   π 3 4 15 5 15
V = π R = π.  = . 3 3 6 54  
Một hình lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng a , cạnh bên bằng 2a . Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ đó. Trang 28/44 A. a 39 . B. a 12 . C. 2a 3 . D. 4a . 6 6 3 3  Hướng dẫn giải:
Cho lăng trụ tam giác đều ABC.A' B 'C ' . Gọi G,G ' lần lượt là A' C' G'
tâm của hai đáy ABC và A' B 'C ' . Ta có GG ' chính là trục của các tam B'
giác ABC và A' B 'C ' . 2a O
Gọi O là trung điểm của GG ' thì O cách đều 6 đỉnh của hình lăng trụ
nên là tâm của mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ. Bán kính mặt cầu là A C R = OA . G a B
Xét tam giác OAG vuông tại G , ta có: 2 2 2 a 2 2a 3
OA = AG + GO = + a =
. Vậy bán kính mặt cầu cần tìm là 2a 3 R = . 3 3 3
Cho hình trụ có bán kính đáy là R , thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính thể tích khối lăng trụ tứ
giác đều nội tiếp trong hình trụ đã cho theo R . A. 3 4R . B. 3 2 2R . C. 3 4 2R . D. 3 8R .  Hướng dẫn giải: C' Giả sử ABC .
D A' B 'C ' D ' là lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ D' O'
thì BDD ' B ' là thiết diện qua trục của hình trụ đã cho nên B' A'
BD = BB ' = 2R và cạnh đáy hình lăng trụ là R 2 . Do đó thể tích khối 2R lăng trụ ABC .
D A' B 'C ' D ' là D C V = (R )2 3 2 .2R = 4R . R O B A
Cho hình trụ có bán kính đáy là 4 cm, một mặt phẳng không vuông góc với đáy và cắt hai mặt đáy theo
hai dây cung song song AB, A' B ' mà AB = A' B ' = 6cm (hình vẽ). Biết diện tích tứ giác
ABB ' A' bằng 60 cm2. Tính chiều cao của hình trụ đã cho. A. 6 2 cm. B. 4 3 cm. C. 8 2 cm. D. 5 3 cm.  Hướng dẫn giải:
Dựng đường sinh B 'C và A' D , ta có tứ giác A' B 'CD là hình chữ nhật nên
CD//A' B ' và CD = A' B ' = 6cm . Vậy CD//AB và CD = AB = 6cm . Do đó tứ giác ABCD là
hình bình hành và nội tiếp được nên là hình chữ nhật. Từ đó AB ⊥ BC , mặt khác AB ⊥ B 'C
nên AB ⊥ (BCB ') ⇒ AB ⊥ BB '
Vậy ABB 'C ' là hình bình hành có một góc vuông nên là hình chữ B' nhật. Ta có S = AB BB nên 60 BB ' =
= 10cm . Xét tam giác A' ABB A . ' ' ' 6 BB 'C vuông tại C có 2 2 2
B 'C = BB ' − BC mà 6 2cm 2 2 2
BC = AC − AB = 64 − 36 = 28 nên C B 2
B 'C = 100 − 28 = 72 ⇒ B 'C = 6 2 cm . 6 cm
Vậy chiều cao hình trụ là 6 2 cm . D A
Cho hình trụ tròn xoay có hai đáy là hai hình tròn (O; R) và (O '; R) . Tồn tại dây cung AB thuộc đường
tròn (O) sao cho O
∆ ' AB là tam giác đều và mặt phẳng (O ' AB) hợp với mặt phẳng chứa Trang 29/44
đường tròn (O) một góc 0
60 . Khi đó, diện tích xung quanh S hình trụ và thể tích V của khối xq trụ tương ứng là: 2 3 π π 2 3 π π A. 4 R 2 R 7 S = V = . B. 6 R 7 3 R 7 S = V = . xq ; xq ; 7 7 7 7 2 3 π π 2 3 π π C. 3 R 2 R 7 S = V = . D. 3 R 7 R 7 S = V = . xq ; xq ; 7 7 7 7  Hướng dẫn giải: * Ta có:
OO ' ⊥ (OAB) . Gọi H là trung điểm
của AB thìOH ⊥ AB,
O ' H ⊥ AB ⇒  0 OHO ' = 60 .
* Giả sử OH = x . Khi đó: 0 < x < R và 0
OO ' = x tan 60 = x 3 . * Xét O ∆ AH , ta có: 2 2 2
AH = R − x . * Vì O ∆ ' AB đều nên: 2 2
O ' A = AB = 2AH = 2 R − x ( ) 1 . * Mặt khác, AO ∆
O ' vuông tạiO nên: 2 2 2 2 2
AO ' = OO ' + R = 3x + R (2). * Từ ( ) 1 ,(2) ⇒ ( − ) 2 2 2 2 2 2 3 4 = 3 R R x
x + R ⇒ x = . 7 3R 7
⇒ h = OO ' = x 3 = . 7
* Vậy, nếu kí hiệu S là diện tích xung quanh vàV là thể tích của hình trụ thì, ta có: 2 3 6π R 7 π 2 3 R 7 S = 2π Rh = ; V = π R h = . 7 7
Cho một hình trụ tròn xoay và hình vuông ABCD cạnh a có hai đỉnh liên tiếp ,
A B nằm trên đường tròn đáy
thứ nhất của hình trụ, hai đỉnh còn lại nằm trên đường tròn đáy thứ hai của hình trụ. Mặt phẳng
(ABCD) tạo với đáy hình trụ góc 0
45 . Diện tích xung quanh S hình trụ và thể tích V của xq khối trụ là: 2 3 π 2 3 π A. a 3 3 2a S = V = . B. a 2 3 2a S = V = . xq ; xq ; 3 8 3 32 2 3 π 2 3 π C. a 3 3 3a S = V = . D. a 3 3 2a S = V = . xq ; xq ; 4 16 2 16  Hướng dẫn giải:
* Gọi M , N theo thứ tự là trung điểm của AB vàCD . Khi đó: OM ⊥ AB vàO ' N ⊥ DC .
Giả sử I là giao điểm của MN vàOO ' . Đặt R = , OA h = OO ' . * Trong I
∆ OM vuông cân tại I nên: 2 OM = OI = IM . 2 h 2 a 2 ⇒ = . ⇔ h = a . 2 2 2 2 * Ta có: 2 2 2 2
R = OA + AM + MO Trang 30/44 2 2 2 2 2  a   a 2  a a 3a = +     = + = .  2  4 4 8 8   2 2 3
a 3 a 2 π a 3 2 3a a 2 3 2a
⇒ S = π Rh = π = V = π R h = π = . xq 2 2 . ; . 2 2 2 2 8 2 16
Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông ABCD cạnh 2 3 cm với AB là đường kính của đường
tròn đáy tâm O . Gọi M là điểm thuộc cung  AB sao cho  0
ABM = 60 . Khi đó, thể tích V của
khối tứ diện ACDM là: A. 3 V = 6 3 (cm ) . B. 3 V = 2 3 (cm ) . C. 3 V = 6(cm ) . D. 3 V = 3(cm ) .  Hướng dẫn giải:
Ta có: BM ⊥ AD, BM ⊥ AM ⇒ BM ⊥ (ADM )
BC//AD ⇒ BC//(ADM )
⇒ d[C,(ADM )] = d[B,(ADM )] = BM 1 1
⇒ V = .BM.S = (1). ∆ BM AM AD ADM . . . 3 6 Vì O ∆ BM đều 2 2
⇒ BM = 3 ⇒ AM = AB − BM = 3 (cm) 1 3
(1) ⇒ V = . 3.3.2 3 = 3(cm ) . 6
Một hình nón có chiều cao h = 20 cm, bán kính đáy r = 25cm. Một thiết diện đi qua đỉnh có khoảng cách
từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện là 12cm. Tính diện tích thiết diện đó. A. 450 2 cm2. B. 500 2 cm2. C. 500cm2. D. 125 34 cm2.  Hướng dẫn giải:
Tính diện tích thiết diện S SAB + Ta có 1 1 S = = = ∆ AB SI IA SI IA SI SAB . 2 . . 2 2
+ Xét tam giác vuông SOI , ta có: 1 1 1 1 1 1 = + ⇒ = + ⇒ OI = 15 (cm) . 2 2 2 2 2 2 OH OI OS 12 OI 20
+ Mặt khác, xét tam giác vuông SOI thì: OI.OS 20.15
OI.OS = SI.OH ⇒ SI = = = 25 (cm). OH 12 Trang 31/44
+ Trong tam giác vuông AIO , ta có: 2 2 2 2
IA = OA − OI = 25 −15 = 20 (cm). + Từ đó suy ra: S = = = (cm2). ∆ IA SI SAB . 20.25 500
Cho hình lập phương ABC . D ’ A ’ B C’ ’
D có cạnh là a . Hãy tính diện tích xung quanh S và thể tích V xq
của khối nón có đỉnh là tâm O của hình vuông ABCD và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông ’ A ’ B C’ ’ D . 2 3 π π 2 3 π π A. a 5 a S = V = . B. a 5 a S = V = . xq ; xq ; 2 12 4 4 2 3 π π 3 π C. a 3 a S = V = . D. 2 a S = π a V = . xq 5; xq ; 2 6 4  Hướng dẫn giải:
Khối nón có chiều cao bằng a và bán kính đáy a r = . 2 Diện tích xung quanh khối nón là 2 2   π 2 a a 5
S = π rl = π a a + = (đvdt) xq . .  2    2 2 3 π
Thể tích của khối nón là: 1 1 2 1 a a V Bh π r h π   = = =   a = (đvtt) 3 3 3  2  12
Thiết diện đi qua trục của hình nón đỉnh S là một tam giác vuông cân có cạnh cạnh huyền bằng a 2 . Kẻ
dây cung BC của đường tròn đáy hình nón, sao cho mp (SBC) tạo với mặt phẳng chứa đáy hình nón một góc 0
60 . Diện tích tam giác SBC tính theo a là: 2 2 2 2 A. a 2 . B. a 2 . C. a 3 . D. a 6 . 3 6 2 3  Hướng dẫn giải:
+ Do thiết diện đi qua trục là tam giác SA
∆ B vuông cân tại đỉnh S , có cạnh huyền AB = a 2
nên suy ra bán kính đáy hình nón là a 2 r =
; đường sinh hình nón l = SA = SB = a ; đường 2 cao hình nón a 2 h = SO = . 2
+ Gọi I là trung điểm BC thì OI ⊥ BC (1) BC ⊥ OI Ta lại có: 
⇒ BC ⊥ (SOI ) ⇒ BC ⊥ SI (2) BC ⊥ SO
Gọi (α) là mặt phẳng chứa đáy thì (α) ∩ (SBC) = BC (3)
Từ (1), (2) và (3) suy ra ( α )  =  SI OI =  0 ( ),(SBC) ( , ) SIO = 60 .
Xét tam giác SOI vuông tại O , ta có: a 2 SO 2 a 6 SI = = = . sin  SIO 3 3 2 Trang 32/44 2  
Xét tam giác SIB vuông tại I , ta có: 2 2 2 a 6 a 3
IB = SB − SI = a −   = 3 3   2a 3 ⇒ BC = 2IB = . 3 2
Diện tích thiết diện SBC là: 1
1 a 6 2a 3 a 2 S = = = (đvdt). ∆ SI BC SBC . . 2 2 3 3 3
Cho hình nón tròn xoay có đỉnh là S , O là tâm của đường tròn đáy, đường sinh bằng a 2 và góc giữa
đường sinh và mặt phẳng đáy bằng 0
60 . Gọi I là một điểm trên đường cao SO của hình nón sao cho tỉ số SI 1
= . Khi đó, diện tích của thiết diện qua I và vuông góc với trục của hình OI 3 nón là: 2 π 2 π 2 π 2 π A. a 2 . B. a . C. a . D. a . 18 9 18 36  Hướng dẫn giải:
Gọi A là một điểm thuộc đường tròn đáy hình nón. Thiết diện qua I
và vuông góc với trục của hình nón là một hình tròn có bán kính như
hình vẽ. Gọi diện tích này là S . Theo giả thiết ta có đường sinh td
SA = a 2 và góc giữa đường sinh và mặt phẳng đáy là  0 SAO = 60 .
Trong tam giác vuông SAO có 0 a 2 OA = SAcos60 = . 2 Ta có SI ∆ B SI IB SI 1 a 2 a 2 ∽ SO ∆ A ⇒ = ⇒ IB = .OA = = SO OA SO 3 2 6 2 2   π ⇒ 2 a 2 a
S = π IB = π   = . td . 6 18  
Cho hình nón đỉnh S với đáy là đường tròn tâm O bán kính R . Gọi I là một điểm nằm trên mặt phẳng
đáy sao cho OI = R 3 . Giả sử A là điểm nằm trên đường tròn (O; R) sao cho OA ⊥ OI . Biết
rằng tam giác SAI vuông cân tại S . Khi đó, diện tích xung quanh S của hình nón và thể tích xq
V của khối nón là: 3 π 3 π A. 2 R S = π R V = . B. 2 2 R S = π R V = . xq 2 ; xq 2; 3 3 2 3 π π 3 π C. R 2 R S = V = . D. 2 2 R S = π R V = . xq ; xq ; 2 6 3  Hướng dẫn giải: S
+ Xét tam giác AOI vuông tại O , có: 2 2 2 2 2 2
IA = OA + OI = R + 3R = 4R ⇒ IA = 2R
+ Do tam giác SAI vuông cân tại S nên ta có: IA 2 = 2 R IA SA ⇒ SA = = = R 2 . 2 2 O I
+ Xét tam giác SOA vuông tại O , ta có: A Trang 33/44 2 2 2 2
SO = SA − OA = 2R − R = R .
+ Diện tích xung quanh của hình nón là: 2
S = π Rl = π R R = π R (đvdt). xq . 2 2 3 π
+ Thể tích của khối nón tương ứng là: 1 1 2 1 2 R
V = Bh = π R h = π R R = (đvtt). 3 3 3 3
Một hình nón đỉnh S có bán kính đáy bằng a 3 , góc ở đỉnh là 1200. Thiết diện qua đỉnh của hình nón là
một tam giác. Diện tích lớn nhất S của thiết điện đó là bao nhiêu ? max 2 A. 2 S = 2a . B. 2 S = a 2 . C. 2 S = 4a . D. 9a S = . max max max max 8  Hướng dẫn giải:
Giả sử O là tâm đáy và AB là một đường kính của đường tròn đáy hình nón. Thiết diện qua
đỉnh của hình nón là tam giác cân SAM . Theo giả thiết hình nón có bán kính đáy
R = OA = a 3 cm ,  0 ASB = 120 nên  0
ASO = 60 . Xét tam giác SOA vuông tại O , ta có: 0 sin 60 OA OA = ⇒ SA = = 2a . 0 SA sin 60
Diện tích thiết diện là: 1 S = = = ∆ SA SM  1 ASM a a ASM a ASM SAM . .sin 2 .2 .sin  2 2 sin  2 2 Do 0 < sin  ASM ≤ 1 nên S lớn nhất khi và chỉ S ∆SAM khi sin 
ASM = 1 hay khi tam giác ASM vuông cân
tại đỉnh S (vì  0 0
ASB = 120 > 90 nên tồn tại tam O B
giác ASM thỏa mãn). A M
Vậy diện tích thiết diện lớn nhất là: 2 S = 2a max (đvtt). VẬN DỤNG CAO
Bán kính r của mặt cầu nội tiếp tứ diện đều cạnh a là A. a 6 r = . B. a 6 r = . C. a 6 r = . D. a 6 r = . 12 8 6 4  Hướng dẫn giải:
Gọi O là tâm mặt cầu nội tiếp tứ diện đều ABCD cạnh a . A 3
Ta tính được thể tích khối tứ diện đều là a 2 V = . ABCD 12 Mặt khác, ta lại có: V = V + V + V + V O ABCD O ABC O ACD O BCD O ABD (*) . . . . B
Mỗi hình tứ diện đỉnh O đều có chiều cao r và diện tích đáy là D 2 a 3 . C 4 3 2 Do đó, từ (*) ta suy ra: a 2 1 a 3 a 6 V = = r ⇒ r = . ABCD 4. . 12 3 4 12
Chiều cao của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình cầu có bán kính R là Trang 34/44 A. R 3 . B. R 3 . C. 4R 3 . D. 2R 3 . 3 3 3  Hướng dẫn giải:
Giả sử 2x là chiều cao hình trụ (0 < x < R) (xem hình vẽ)
Bán kính của khối trụ là 2 2
r = R − x . Thể tích khối trụ là: x 2 2
V = π (R − x )2x . Xét hàm số 2 2
V (x) = π (R − x )2x, 0 < x < R R O x Ta có 2 2 R 3
V '(x) = 2π (R − 3x ) = 0 ⇔ x = . 3 Bảng biến thiên: x 0 R 3 R 3 V '(x) + 0 − 3 π 4 R 3 V (x) 9 0 0
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối trụ lớn nhất khi chiều cao của khối trụ là 2R 3 ; 3 3 4π R 3 V = . max 9
Cho hình nón có chiều cao h . Tính chiều cao x của khối trụ có thể tích lớn nhất nội tiếp trong hình nón theo h . A. h x = . B. h x = . C. 2h x = . D. h x = . 2 3 3 3 O B h J x I R r A  Hướng dẫn giải:
Gọi r, R theo thứ tự là bán kính đáy hình nón và khối trụ cần tìm. O là đỉnh của hình nón, I
là tâm của đáy hình nón, J là tâm của đáy hình trụ và khác I . OA là một đường sinh của hình −
nón, B là điểm chung của OA với khối trụ. Ta có: r h x R =
⇒ r = (h − x) . R h h 2 Thể tích khối trụ là: 2 R 2
V = π xR = π x (h − x) 2 h 2 Xét hàm số R 2
V (x) = π x
(h − x) , 0 < x < h . 2 h Trang 35/44 2 Ta có '( ) R = π ( − )( − 3 ) = 0 h V x h x h x
⇔ x = hay x = . h 2 h 3 Bảng biến thiên: x h 0 h 3
V '(x) + 0 − 0 2 4π R h V (x) 27 0 0
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối trụ lớn nhất khi chiều cao của khối trụ là h x = ; 3 2 4π R h V = . max 27
Cho hình nón đỉnh O , chiều cao là h . Một khối nón khác có đỉnh là tâm của đáy và có đáy là là một thiết
diện song song với đáy của hình nón đỉnh O đã cho (hình vẽ). Tính chiều cao x của khối nón
này để thể tích của nó lớn nhất, biết 0 < x < h . O h x A. h x = .
B. x = h 3 . C. 2h x = . D. h 3 x = . 3 3 3  Hướng dẫn giải: − −
Từ hình vẽ ta có JB OJ h x R(h x) = = ⇒ JB = . IA OI h h 2
Thể tích khối nón cần tìm là: 1 R 2 V = π
(h − x) x . O 2 3 h 2 Xét hàm số 1 R 2 V (x) = π
(h − x) x , 0 < x < h . 2 3 h J B h 2 Ta có 1 '( ) R = π ( − )( − 3 ) = 0 ⇔ = hay h V x h x h x x h x = . x 2 3 h 3 Bảng biến thiên: I R A x h 0 h 3
V '(x) + 0 − 0 2 4π R h V (x) 81 0 0 Trang 36/44
Dựa vào BBT, ta thấy thể tích khối nón cần tìm lớn nhất khi chiều cao của nó là h x = ; 3 2 4π R h V = . max 81
Cho một hình nón có bán kính đáy là R , chiều cao là 2R , ngoại tiếp một hình cầu S(O;r) . Khi đó, thể
tích của khối trụ ngoại tiếp hình cầu S(O;r) là 3 π 3 π 3 π 3 π A. 16 R 4 R 16 R 4 R ( . B. . C. . D. . 3 5 − )3 1 1 + 2 5 (1+ 5) 2 5 −1  Hướng dẫn giải: O
Giả sử hình nón có đỉnh O và đường kính đáy là AB . Ta có 2 2
OA = OB = R + (2R) = R 5 . 2R
Tam giác OAB có diện tích là 2 S = 2R , r O
chu vi là 2 p = 2R(1 + 5) . Do đó bán kính khối cầu S(O;r) là S 2R A R B r = = . p 1+ 5 3 π
Thể tích khối trụ cần tìm là: 2 3 16 R
V = π r h = π r = . tru 2 (1+ 5)3
Trong số các hình trụ có diện tích toàn phần đều bằng S thì bán kính R và chiều cao h của khối trụ có thể tích lớn nhất là: A. S 1 = ; S R h = . B. S = ; S R h = . 2π 2 2π 4π 4π C. 2S 2 = ; = 4 S R h . D. S = ; = 2 S R h . 3π 3π 6π 6π  Hướng dẫn giải:
Gọi thể tích khối trụ là V , diện tích toàn phần của hình trụ là S . Ta có: 2 S = S
+ S = π R + π Rh . Từ đó suy ra: day xq 2 2 2 Cauchy 2 S 2 S 2 V 2 V V V 3 = R + Rh ⇔ = R + = R + + ≥ 3 hay 2 2π 2π π R 2π R 2π R 4π 2 3 3 27 VS S ≤ ⇔   V ≤ . 2 4π  2π  54π 3 2 π Vậy S V = . Dấu “=” xảy ra ⇔ 2 V R h Rh R = = = hay h = 2R . max 54π 2π R 2π R 2 Khi đó 2 = 6 S S π R ⇒ R = và = 2 = 2 S h R . 6π 6π
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM TỰ RÈN LUYỆN (CÓ HƯỚNG DẪN)
Thiết diện qua trục của một hình nón tròn xoay là một tam giác vuông cân có điện tích bằng 2 2a . Khi đó
thể tích của khối nón bằng: Trang 37/44 3 π 3 π 3 π 3 π A. 2 2 a B. a C. 4 2 a D. 2 a 3 3 3 3 Hướng dẫn giải Ta có: 1 2 2
S = l = 2a ⇒ l = 2a 2
Dùng định lý Pitago cho tam giác thiết diện ta được đường kính đường tròn đáy
d = 2a 2 ⇒ r = a 2 3 π Vậy 1 1 2 2 2 2 2 a
V = Bh = π r l − r = . 3 3 3
Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng a . Gọi S là diện tích xung quanh của hình trụ có hai
đường tròn đáy lần lượt ngoại tiếp các hình vuông ABDC và A'B'C'D'. Khi đó S bằng: 2 π 2 π A. 2 S = π a B. 2 S = π a 2 C. a 2 S = D. a 2 S = 2 4 Hướng dẫn giải
+) Đáy là hình vuông cạnh a ⇒ đường chéo bằng AC = a 2 ⇒ bán kính đường tròn ngoại tiếp đáy a 2 r = 2 .
+) Đường sinh l bằng cạnh của hình lập phương ⇒ l = a +) Vậy 2
S = π rl = π a ⇒ Chọn B. xq 2 2
Một hình lập phương có diện tích mặt chéo bằng 2
a 2 . Gọi V là thể tích khối cầu và S là diện tích mặt
cầu ngoại tiếp hình lập phương nói trên. Khi đó tích S.V bằng: 2 5 π 2 5 π 2 5 π 2 5 π A. 3 3 . a S V = B. 3 . a S V = C. 3 . a S V = D. 3 6 . a S V = 2 2 2 2 Hướng dẫn giải
+) Đặt AB = x ⇒ BD = x 2 +) Ta có: 2 a 3 S = a = x x
⇒ x = a ⇒ BD = a ⇒ R = . BDD B 2 . 2 ' 3 ' ' 2 3 π +) Khi đó ta có: 4 3 a 3 V = π R = và 2 2
S = 4π R = 3π a 3 2 2 5 π +) Vậy 3 3 a SV = ⇒ Chọn A. 2
Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A'B'C'D' có AB = a, BC = a 3, AA' = a 5 . Gọi V là thể tích hình nón
sinh ra khi quay tam giác AA'C quanh trục AA'. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. 2 a 5 V = B. a 5 V = C. 4 a 5 V = D. 4 a 3 V = 3 3 3 5 Hướng dẫn giải. Ta có: 2 2
r = AC = AB + BC = 2a 3 π Vậy: 1 1 2 V a
= Bh = π r AA' = 4 5 3 3 3 Trang 38/44
Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng 4π và có thiết diện qua trục là một hình vuông. Khi đó thể
tích khối trụ tương ứng bằng: A. π 2π B. 4π C. D. π 2 Hướng dẫn giải
+) Theo đề ta có: S = π ⇒ π rl = π ⇒ rl = (*) xq 4 2 4 2
+) Thiết diện qua trục là hình vuông l
⇒ r = . Thay vào (*) ta được: l = 2 ⇒ r = 1 2 +) Vậy 2
V = π r l = 2π ⇒ Chọn A.
Tỉ số thể tích của khối lập phương và khối cầu ngoại tiếp khối lập phương đó bằng: A. 6 B. 2 3 C. 3 D. 2 3 3π π 3π 3π Hướng dẫn giải
+) Thể tích khối lập phương 3 V = a .
+) Đăt AB = a⇒ AC = a 2 ⇒ A'C = a 3 ⇒ Bán kính mặt cầu ngoại tiếp khối lập phương là 3 a 3 4 π 3 a 3 R = ⇒ V = π R = (**). 2 Câu 3 2 V
Từ (*) và (**) suy ra: lâp phuong 2 3 = ⇒ Chọn D V π CAU 3
Một hình nón có đường sinh hợp với đáy một góc α và độ dài đường sinh bằng l. Khi đó diện tích toàn
phần của hình nón bằng: A. α α 2 2 S = πl α B. 2 2 S = π l α tp 2 cos .sin tp 2 cos .cos 2 2 C. α α 2 2 S = πl α D. 1 2 2 S = πl α tp cos .cos tp cos .cos 2 2 2 Hướng dẫn giải
+) Ta có: r = cosα ⇒ r = l cosα l +) α 2 2 2 2 2 2 2
S = S + S = π rl + π r = πl α + π l α = π l α + α = π l α TP XQ Đ cos cos cos (1 cos ) 2 cos cos 2 +) Vậy chọn A.
Cho lăng trụ đều có tất cả các cạnh đều bằng A. Gọi V là thể tích hình trụ ngoại tiếp khối lăng trụ nói trên. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a 3 V = B. a V = C. 3 a 3 V = D. a V = 3 3 2 6 Hướng dẫn giải
+) Gọi I, G lần lượt là trung điểm BC và trọng tâm tam giác ABC. +) Tam giác ABC đều a 3 2 a 3 a 3 ⇒ AI = ⇒ AG = . = = r 2 3 2 3 +) l = a . Trang 39/44 3 π +) Vậy 2 a V = π r l = ⇒ Chọn B. 3
Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng a và cạnh bên bằng a 6 . Khẳng định nào sau đây 3 sai?
A. Không có mặt cầu ngoại tiếp S.ABC.
B. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trọng tâm tam giác ABC.
C. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có tâm là trực tâm tam giác ABC.
D. Mặt cầu ngoại tiếp khối chóp có bán kính a 3 R = 3
Một hình nón có bán kính đường tròn đáy bằng A. Thiết diện qua trục của hình nón là một tam giác có
góc ở đỉnh bằng 1200. Gọi V là thể tích khối nón. Khi đó V bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a V = B. a 3 V = C. a 3 V = D. a V = 6 3 9 3 Hướng dẫn giải + ) r = a +) Góc ở đỉnh 0 a a 3 = 120 ⇒ h = = 0 tan 60 3 3 π +) 1 1 2 a 3
V = S h = π r h = ⇒ Chọn C. Đ . 3 3 9
Trong không gian cho hình vuông ABCD cạnh a . Gọi I và H lần lượt là trung điểm của các cạnh AB và
CD. Khi quay hình vuông đó xung quanh trục IH ta được một hình trụ tròn xoay.Khi đó thể tích
khối trụ tương ứng bằng: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a B. a C. 4 a D. a 2 4 12 3 4 Hướng dẫn giải +) Ta có: a
r = và l = a 2 3 π +) 2 = . a V B h = π r l = 4
Cho tứ diện S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại B với AB = 3a, BC = 4a, SA ⊥ (ABC) , cạnh bên
SC tạo với đáy góc 600. Khi đó thể tích khối cầu ngoại tiếp S.ABC là: 3 π 3 π 3 π 3 π A. a V = B. 50 a V = C. 5 a V = D. 500 a V = 3 3 3 3 Hướng dẫn giải +) Ta có: SA
∆ C vuông tại S(*). BC ⊥ AB +) 
⇒ BC ⊥ (SAB) ⇒ BC ⊥ SB ⇒ S
∆ BC vuông tại B(**) BC ⊥ SA
+) Từ (*) và (**) ⇒ Tâm mặt cầu ngoại tiếp khối chóp S.ABC là trung điểm đoạn SC. +) Ta có: AC 2 2 AC 0 1 = + = 5 . = cos 60 = ⇒ = 2 = 10 SC AB BC a Mà SC AC a ⇒ R = = 5a SC 2 2 Trang 40/44 3 π +) Vậy 4 3 500 a V = π R = ⇒ Chọn D. 3 3
Cho hình lăng trụ tứ giác đều ABCD.A′B′C′D′ có cạnh đáy bằng a , chiều cao 2a . Biết rằng O′ là tâm
của A′B′C′D′ và (C) là đường tròn nội tiếp đáy ABCD. Diện tích xung quanh của hình nón có đỉnh O′ và đáy (C). 2 π 2 π 2 π 2 π A. 3 a S = B. 5 a S = C. a S = D. 3 2 a S = xq 2 xq 2 xq 2 xq 2 Hướng dẫn giải
+) ABCD.A'B'C'D' là lăng trụ tứ giác đều ⇒ đáy ABCD là hình vuông. Khi đó bán kính
đường tròn ngoại tiếp đáy là r = AC a 2 = . 2 2 2 +) Đường sinh 2 2 2 a 3a 2
l = O ' A = AA' + A'O = 4a + = . 2 2 2 π +) Vậy
a 2 3a 2 3 a S = π rl = π = ⇒ Chọn A. XQ . . 2 2 2
Một hình trụ có hai đáy là hai đường tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương có cạnh bằng 1. Thể
tích của khối trụ đó bằng: A. π π π B. C. D. π 4 3 2 Hướng dẫn giải
+) Ta có:Đường tròn đáy nội tiếp hình vuông cạnh bằng 1 ⇒ bán kính 1 r = 2
+) Độ dài đường sinh = độ dài cạnh của hình lập phương ⇒ l = 1 2 π +) Vậy 2 1
V π r l π   = =  .1 = ⇒  Chọn A.  2  4
Cho tứ diện S.ABC có 3 đường thẳng SA, SB, SC vuông góc với nhau từng đôi một, SA = 3, SB = 4, SC
= 5. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp S.ABC bằng: A. 25π B. 50π C. 75π D. 100π Hướng dẫn giải
+) Tam giác SBC vuông tại S nên từ trung điểm I của cạnh BC ta vẽ đường thẳng (d) vuông
góc với (SBC) (tức là d // SA), khi đó d chính là trục đường tròn ngoại tiếp tam giác SBC.
+) Trong mp được xác định bởi 2 đường thẳng song song d và SA ta dựng đường trung trực của
SA cắt d tại J. Khi đó J chính là tâm mặt cầu ngoại tiếp SABC⇒ SJ là bán kính. 2 2 2 +) 2  SA BC SA 5 2 SJ = SI + + = =  2    4 2 + 2 50 S = 4π R = 4π = 50π ⇒ Chọn B 4
Thể tích khối lăng trụ tứ giác đều nội tiếp trong hình trụ có chiều cao h và bán kính đường tròn đáy R bằng: 2 A. 2 2R h B. 2 R h C. 2 2R h D. R h 2 Trang 41/44 Hướng dẫn giải +) Ta có: 2 2 V = S
AA = AB OO = AB h (*) LTRU ABCD . ' . '
+) Tính AB: Ta có tam giác OAB vuông cân tại O nên AB = OA 2 = R 2 + Thay vào (*) ta được: 2 V = 2R h . Trang 42/44
Document Outline

  • DS_C7_THE TICH KHOI NON TRU CAU
    • A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
    • B. KỸ NĂNG CƠ BẢN
    • C. BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
    • D. ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM