1
Số 528 (6-2021)
ĐỊNH LÝ VIÈTE. Cho phương trình
32
0+ + + =ax bx cx d
( )
0a
, có các nghiệm là
1 2 3
,,x x x
( kể cả nghiệm bội). Khi đó:
1 2 3
1 2 2 3 3 1
1 2 3
+ + = −
+ + =
=−
b
x x x
a
c
x x x x x x
a
d
x x x
a
Thí dụ 1. Cho phương trình
32
6 5 5 0− + − =x mx m
với m là tham số. Tìm tất
cả các giá trị của m để phương trình có 3 nghiệm
phân biệt lập thành cấp số cộng.
Lời giải. Điều kiện cần: Giả sử phương trình có ba
nghiệm phân biệt là
1 2 3
,,x x x
theo thứ tự lập
thành cấp số cộng, suy ra:
Theo định lý Viète thì
1 2 3
0 (2).++=x x x
Từ (1) và (2) được
2
0.=x
Thay
0=x
vào
phương trình:
32
0 6 .0 5 5 0 1− + − = = m m m
.
Điều kiện đủ: Với
1=m
phương trình là:
3
0
60
6
=
− =
=
x
xx
x
(thỏa mãn).
Với
1=−m
phương trình là:
3
6 0 0+ = =x x x
(không thỏa mãn).
Kết luận:
1=m
.
Thí dụ 2. Gọi
( )
;
MM
M x y
là một điểm thuộc
32
( ): 3 2,= − +C y x x
biết tiếp tuyến của (C) tại
M cắt (C) tại điểm
( )
;
NN
N x y
(khác M). Tìm giá
trị nhỏ nhất của
22
5.=+
MN
P x x
Lời giải.
Giả sử tuyến của (C) tại
M
là
: =+d y px q
. Khi
đó ta có phương trình hoành độ giao điểm:
( )
32
3 2 0 * .− − + − =x x px q
Theo đề bài
( )
*
có hai nghiệm
,
MN
xx
trong đó
nghiệm
M
x
là nghiệm kép (do
M
là tiếp điểm).
Theo định lý Viète thì
3 3 2+ + = = −
M M N N M
x x x x x
dẫn đến:
( )
2
2
5 3 2= + −
MM
P x x
( )
2
2
9 12 9 3 2 5 5.= − + = − +
M M M
x x x
Đẳng thức xảy ra khi
2
3
=
M
x
. Vậy
min 5.=P
Thí dụ 3. Cho hàm số
( )
32
f x ax bx cx d= + + +
có các điểm cực trị là
1
2=−x
và
2
3=x
. Tìm tất
cả các giá trị của tham số m để phương trình
( ) ( )
=f x f m
có ba nghiệm phân biệt.
Lời giải. Không mất
tổng quát ta chỉ cần xét
với
0a
.
Một tính chất của đồ
thị hàm số bậc ba:
Điểm uốn
I
là trung
điểm của hai điểm cực
trị, do đó:
13
2 3 2 2
+
= − = − =
CD CT
I
xx
bb
x
aa
Phương trình đã cho có ba nghiệm phân biệt khi
chỉ khi
( )
( )
( )
( )
*
CT CD
f x f m f x
.
Áp dụng định lý Viète cho trường hợp nghiệm bội
của phương trình
( ) ( )
2=−f x f
suy ra:
2
Số 528 (6-2021)
1 1 1
3 11
2 4 .
22
+ = − − + = =
CD
b
x x x x
a
Tương tự cho trường hợp nghiệm bội của phương
trình
( ) ( )
3=f x f
suy ra:
2 2 2
39
2 6 .
22
+ = − + = = −
CT
b
x x x x
a
Do đó:
( )
9 11
22
9 11
* 2 ; \ 2;3 .
22
3
−

− − −


m
mm
m
Lưu ý: Những kết quả hay nhầm
23− m
hoặc
là
9 11
;
22

−


m
.
Thí dụ 4. Cho hàm số
( ) ( )
32
0= + + + f x ax bx cx d a
có đồ thị (C) đi
qua các điểm
( )
1;1 ,M
( ) ( )
2;4 , 3;9NP
. Các
đường thẳng
,,MN NP PM
cắt đồ thị lần lượt tại
các điểm
,,A B C
(khác
,,M N P
). Xác định các
hệ số
, , ,a b c d
biết tổng các hoành độ của
,,A B C
bằng 5.
Lời giải. Dễ thấy Parabol đi qua ba điểm
,,M N P
có phương trình là
2
=yx
. Suy ra ba
điểm
,,M N P
là giao của
( )
P
và đồ thị
( )
C
.
Nên
( ) ( )( )( )
2
1 2 3− = − − −f x x a x x x
( ) ( )
32
1 6 11 6 = + − + −f x ax a x ax a
(*).
Áp dụng định lý Viète ta được:
16
16
.
16
−
+ + = −
−
+ + = −
−
+ + = −
M N A
N P B
P M C
a
x x x
a
a
x x x
a
a
x x x
a
Suy ra:
( )
3
2 18+ + + + + = −
A B C M N P
x x x x x x
a
3
5 2.6 18 3. + = − =a
a
Vậy
( )
32
3 17 33 18= − + −f x x x x
.
Kết luận:
3, 17, 33, 18.= = − = = −a b c d
Thí dụ 5. Cho hàm số
( )
3
32= − +y x x C
. Biết
đường thẳng
: =+d y mx n
cắt (C) tại ba điểm
phân biệt
,,A B C
. Các tiếp tuyến tại ba điểm
,,A B C
của đồ thị (C) cắt đồ thị (C) lần lượt tại
các điểm
,,
A B C
(tương ứng khác
,,A B C
).
Chứng minh rằng ba điểm
,,
A B C
thẳng hàng.
Lời giải. Gọi tọa độ
( )
( )
3
, 3 2− + A a a a C
và
tiếp tuyến tại
A
của
( )
C
cắt
( )
C
tại điểm thứ hai
là
( )
;
A x y
. Theo định lý Viète thì
3
0 2 ( 2 ; 8 6 2).
+ + = = − − − + +a a x x a A a a a
Do
3
32 − + = +A d a a ma n
, nhân hai vế với
8−
và biến đổi ta được:
3
8 24 16 8 8− + − = − −a a ma n
( )( )
3
8 6 2 9 4 2 18 8− + + = + − + −a a m a n
( )
9 4 18 8 .

= + + −y m x n
Suy ra
A
thuộc đường thẳng có phương trình
( )
: 9 4 18 8
= + + −d y m x n
. Làm tương tự ta
cũng suy ra được
,

BC
thuộc
( )
: 9 4 18 8
= + + −d y m x n
. Do đó ba điểm
,,
A B C
cùng thuộc đường thẳng có phương
trình
( )
: 9 4 18 8
= + + −d y m x n
, tức ba điểm này
thẳng hàng.
Thí dụ 6. Cho hàm số bậc ba
( )
32
= + + +f x ax bx cx d
có bảng biến thiên như
hình vẽ
x
− 2 4 +
()
fx
+ 0 − 0 +
()fx
+
m
n
−
Với
,mn
là các số nguyên thuộc khoảng
( )
10;10 .−
Có bao nhiêu cặp
( )
;mn
để phương
trình
( )
35+=fx
có đúng bốn nghiệm phân
biệt?
Lời giải. Đặt
3=+tx
phương trình đã cho trở
thành
( )
5=ft
, cứ mỗi
x
cho duy nhất một giá
3
Số 528 (6-2021)
trị của
t
và ngược lại. Nên số nghiệm của phương
trình
( )
35+=fx
cũng bằng số nghiệm của
phương trình
( )
5=ft
hay cũng chính là số
nghiệm của phương trình
( )
5.=fx
Do đó yêu
cầu bài toán tương đương với tìm số cặp
( )
;mn
để phương trình
( )
5=fx
có đúng hai nghiệm
dương phân biệt (do
( )
=y f x
là hàm số chẵn).
Điểm uốn của đồ thị là trung điểm của hai điểm
cực trị và có hoành độ
.
3
=−
U
b
x
a
Suy ra
24
3 9.
32
+
− = = − =
bb
aa
Xét
( )
32
0= + + + − =f x n ax bx cx d n
. Từ
bảng biến thiên đã cho ta nhận thấy phương trình
này có nghiệm đơn
1
x
và nghiệm kép
23
4.==xx
Theo định lý Viète thì:
1 2 3
+ + = −
b
x x x
a
11
4 4 9 1. + + = =xx
Vậy
( )
4
.
1
=
=
=
x
f x n
x
Lại do hàm số
( )
fx
đồng biến trên khoảng
( )
;2−
nên suy ra
( ) ( )
0 1 .=f f n
Từ đó dựa
vào đồ thị hàm số
( )
=y f x
dẫn đến: Phương
trình
( )
5=fx
có đúng hai nghiệm dương phân
biệt ứng với hai trường hợp sau:
TH1:
5 9; 8;....;4= − −m n n
có 14 cặp.
TH2:
5 6;7;8;9= n m m
có 4 cặp.
Kết luận: Có 18 cặp.
Thí dụ 7. Cho hàm số
32
= + + +y ax bx cx d
có
đồ thị (C) như hình vẽ, đường thẳng
: =+d y mx n
là tiếp tuyến của (C) tại
0
1.=−x
Tính diện tích phần gạch chéo trong hình vẽ
Lời giải. Đồ thị
( )
C
cắt trục hoành tại các điểm
có hoành độ là
2, 1, 2.−
Theo định lý Viète suy ra:
( )
2 1 2 1.− = − + + =
b
a
Xét phương trình tương giao của đồ thị
( )
C
và
đường tiếp tuyến
d
:
32
+ + + = +ax bx cx d mx n
( )
32
0 (*). + + − + − =ax bx c m x d n
Phương trình (*) có nghiệm kép
1=−x
và một
nghiệm đơn
.=x
Áp dụng định lý Viète cho
phương trình này ta được:
( )
2. 1 1 3.− + = − = =
b
a

Xét biểu thức
( ) ( )
( )
32
.= + − + + +g x mx n ax bx cx d
Do
( )
gx
là đa thức bậc ba và có nghiệm kép
12
1= = −xx
,
3
3=x
nên suy ra:
( ) ( ) ( )
2
1 3 .= − + −g x a x x
Mặt khác
( )
1 2 0 2= − =g
, từ đó tìm được
1
.
4
a =
Suy ra diện tích phần gạch chéo:
( )
( ) ( )
2
33
11
13
16
43
−−
+−
= = =
−

xx
S g x dx dx
.
Thí dụ 8. Cho hàm số bậc ba
( )
32
= + + +f x ax bx cx d
có đồ thị (C) và M là
một điểm bất kỳ thuộc (C) sao cho tiếp tuyến của
(C) tại M cắt (C) tại một điểm thứ hai N. Tiếp
tuyến của (C) tại N lại cắt (C) tại điểm thứ hai P.
Gọi
12
,SS
lần lượt là diện tích hình phẳng giới
hạn bởi đường thẳng MN và (C), đường thẳng NP
và (C). Chứng minh rằng
21
16 .=SS
Lời giải. Không giảm tổng quát ta chỉ cần xét
( )
3
.=+f x ax bx
Gọi hoành độ các điểm
,,M N P
lần lượt là
1 2 3
,,x x x
. Giả sử
MN
có
phương trình
=+y mx n
. Khi đó phương trình
( )
=+f x mx n
có nghiệm
1
x
(nghiệm kép) và
2
x
.
Theo định lý Viète:
12
20+=xx
21
2=−xx
.
Mặt khác:
( ) ( ) ( )
2
11
2− − = − +f x mx n a x x x x
( ) ( )
32
1 1 1
3= − + −a x x ax x x
.
Dẫn đến tính được:
( )
2
1
1
= − −


x
x
S f x mx n dx
4
Số 528 (6-2021)
( )
( )
( )
( )
44
33
2 1 1
1 2 1 1 1
3
3.
44
−
= + − = −
a x x a x
ax x x ax x
Lập luận hoàn toàn tương tự ta cũng thu được
32
2=−xx
và
( ) ( )
3
2
32
2 2 2 2
3

= − + −

x
x
S a x x ax x x dx
( )
( )
( )
( )
44
33
3 2 2
2 3 2 2 2
3
3.
44
−
= + − = −
a x x a x
ax x x ax x
Do
21
2=−xx
nên suy ra
21
16=SS
(đpcm).
Thí dụ 9. Tìm tham số m để phương trình
3
3−=x x m
có ba nghiệm dương phân biệt
1 2 3
,,x x x
thỏa mãn
1 2 3
2 3.+ + = +x x x
Lời giải. Lập bảng biến thiên của hàm số
3
3=−y x x
trên
( )
0;+
.
x
0 1
3
+
y
2 +
0 0
Nhận thấy phương trình
3
3−=x x m
có ba
nghiệm dương phân biệt khi
( )
0;2m
(*). Với
( )
0;2m
thì ba nghiệm
1 2 3
03 x x x
.
Suy ra:
3
x
là nghiệm của phương trình
3
3−=x x m
, còn
12
,xx
là nghiệm của phương
trình
3
3,− = −x x m
hay
2 1 3
,,−−x x x
là ba nghiệm
của phương trình
3
3 0.− − =x x m
Theo định lý
Viète và giả thiết có hệ:
1 2 3
3
1 2 3
0
3
1.
2
23
− − + =
= +
+ + = +
x x x
x
x x x
Từ đó tìm được
( )
3
33
1 3 3
3
48
= − = +m x x
(thỏa
mãn (*)).
Kết luận:
1 3 3
48
=+m
.
Thí dụ 10. Cho các số thực dương
,,abc
thỏa
mãn:
( ) ( )
1
1000 .
1 110
=
− + + =
a
abc
bc a a b c
Chứng minh rằng
( )
10;100 .c
Lời giải. Từ
( ) ( )
1000
,
1 110
=
− + + =
abc
bc a a b c
suy ra
1110
.
1000
+ + =
=
ab bc ca
abc
Do đó
,,abc
là ba nghiệm
của phương trình
32
1110 1000 0− + − =x mx x
với
0.= + + m a b c
Phương trình được viết lại:
( )( )( ) ( )
2
1 10 100 111 (*).− − − = −x x x m x
Do
=xa
là nghiệm của
( )
*
và
01a
nên
( ) ( )( )( )
2
111 1 10 100 0 111 0.− = − − − − m a a a a m
Dẫn đến:
( )( )( ) ( )
( )( )( ) ( )
2
2
1 10 100 111 0
1 10 100 111 0
− − − = −
− − − = −
c c c m c
b b b m b
( ) ( )
, 0;1 10;100 . bc
Nếu
( )
1000 1000
0;1 100
1
= cb
ac
(vô lý).
Vậy
( )
10;100c
(đpcm).
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1. Tìm tất cả các giá trị của tham số
m
để đồ
thị hàm số
( )
32
12= − + − +y x m x mx m
cắt
đường thẳng
1= − +yx
tại
3
điểm phân biệt có
hoành độ lập thành cấp số cộng.
Câu 2. Tìm tất cả các giá trị của tham số
m
để
phương trình
32
7 ( 6) 0− + + − =x x m x m
có ba
nghiệm phân biệt lập thành một cấp số nhân:
Câu 3. Cho
( )
fx
là hàm đa thức bậc 3 có đồ thị
như hình vẽ. Tiếp tuyến của đồ thị hàm số tại
điểm
M
có hoành độ bằng
2−
cắt đồ thị tại điểm
thứ hai
( )
1;1N
cắt trục
Ox
tại điểm có hoành độ
bằng
4
. Biết diện tích phần gạch chéo là
9
16
.
5
Số 528 (6-2021)
Tính tích phân
( )
1
1−
f x dx
.
Câu 4. Tìm tất cả các giá trị thực của tham số
m
để đường thẳng
=−y mx
cắt đồ thị của hàm số
32
32= − − +y x x m
tại ba điểm phân biệt
,,A B C
sao cho
=AB BC
.
Câu 5. Cho hàm số
( )
32
0= + + + y ax bx cx d a
có đồ thị đi qua các điểm
( )
1;2 ,−M
( ) ( )
1; 2 , 0; 1−−NP
. Các đường thẳng
,,MN NP PM
lại cắt đồ thị lần lượt tại các điểm
( ) ( )
( )
; , ; , ;
A A B B C C
A x y B x y C x y
(khác
,,M N P
). Biết
25+ + = −
A B C
x x x
. Tính giá trị của biểu
thức
2= + + +T a b c d
.
Câu 6. Cho hàm số
( )
3
2020=−y x x C
, xét
điểm
1
A
có hoành độ
1
1=x
thuộc đồ thị
( )
C
.
Tiếp tuyến của
( )
C
tại
1
A
cắt
( )
C
tại điểm thứ
hai là
2
A
khác
1
A
có tọa độ
( )
22
;xy
. Tiếp tuyến
của
( )
C
tại
2
A
cắt
( )
C
tại điểm thứ hai là
3
A
khác
2
A
có tọa độ
( )
33
;xy
. Cứ tiếp tục như thế,
tiếp tuyến của
( )
C
tại
1−n
A
cắt
( )
C
tại điểm thứ
hai là
n
A
khác
1−n
A
có tọa độ
( )
;
nn
xy
. Tìm
n
biết
2025
2020 2 0+ + =
nn
xy
.
Câu 7. Cho hai số thực dương
,ab
và phương
trình
32
0− + − =x x ax b
có ba nghiệm. Chứng
minh rằng:
a)
10
27
+ab
. b)
7
2
27
−ab
.

Preview text:

ĐỊNH LÝ VIÈTE. Cho phương trình
Giả sử tuyến của (C) tại M là d : y = px + q . Khi 3 2
ax + bx + cx + d = 0 (a  0) , có các nghiệm là
đó ta có phương trình hoành độ giao điểm: 3 2
x , x , x ( kể cả nghiệm bội). Khi đó:
x − 3x − px + 2 − q = 0 ( ) * . 1 2 3 
Theo đề bài (*) có hai nghiệm x , x trong đó
x + x + x = − b M N  1 2 3  a
nghiệm x là nghiệm kép (do M là tiếp điểm).  M c
x x + x x + x x = Theo định lý Viète thì 1 2 2 3 3 1  a
x + x + x = 3  x = 3 − 2x M M N N M x x x = − d  1 2 3  a
dẫn đến: P = x + ( − x M M )2 2 5 3 2 Thí dụ 1. Cho phương trình = x − x + = x M M ( − M )2 2 9 12 9 3 2 + 5  5. 3 2
x − 6mx + 5 − 5m = 0 với m là tham số. Tìm tất 2 x = P =
cả các giá trị của m để phương trình có 3 nghiệm Đẳng thức xảy ra khi . Vậy min 5. M 3
phân biệt lập thành cấp số cộng.
Thí dụ 3. Cho hàm số
Lời giải. Điều kiện cần: Giả sử phương trình có ba ( ) 3 2
f x = ax + bx + cx + d
nghiệm phân biệt là x , x , x theo thứ tự lập 1 2 3
có các điểm cực trị là x = 2
− và x = 3. Tìm tất 1 2
thành cấp số cộng, suy ra: x + x = 2x (1). 1 3 2
cả các giá trị của tham số m để phương trình Theo định lý Viète thì
x + x + x = 0 (2).
f ( x) = f (m) 1 2 3
có ba nghiệm phân biệt.
Từ (1) và (2) được x = 0. Thay x = 0 vào 2
Lời giải. Không mất phương trình: 3 2 0 − 6 .
m 0 + 5 − 5m = 0  m = 1  .
tổng quát ta chỉ cần xét
Điều kiện đủ:  Với m =1 phương trình là: với a  0 . x = 0
Một tính chất của đồ 3
x − 6x = 0   (thỏa mãn). thị hàm số bậc ba: x =  6
Điểm uốn I là trung  Với m = 1 − phương trình là:
điểm của hai điểm cực 3
x + 6x = 0  x = 0 (không thỏa mãn). trị, do đó:
Kết luận: m =1. x + x b 1 b 3 x = CD CT  − =  − = I
Thí dụ 2. Gọi M ( x ; y
là một điểm thuộc 2 3a 2 a 2 M M )
Phương trình đã cho có ba nghiệm phân biệt khi 3 2
(C) : y = x − 3x + 2, biết tiếp tuyến của (C) tại
chỉ khi f ( x )  f (m)  f x . CT ( CD ) ( ) *
M cắt (C) tại điểm N ( x ; y
(khác M). Tìm giá N N )
Áp dụng định lý Viète cho trường hợp nghiệm bội
trị nhỏ nhất của 2 2
P = 5x + x . M N
của phương trình f ( x) = f ( 2 − ) suy ra:
Lời giải. Số 528 (6-2021) 1 b 3 11
Kết luận: a = 3, b = 1
− 7, c = 33, d = 1 − 8. 2x + x = −  4
− + x =  x = . CD 1 1 1 a 2 2
Thí dụ 5. Cho hàm số 3
y = x − 3x + 2 (C) . Biết
Tương tự cho trường hợp nghiệm bội của phương
đường thẳng d : y = mx + n cắt (C) tại ba điểm
trình f ( x) = f (3) suy ra: phân biệt ,
A B, C . Các tiếp tuyến tại ba điểm b 3 9 2x +  x = −  6 +  x =   x = − . ,
A B, C của đồ thị (C) cắt đồ thị (C) lần lượt tại CT 2 2 2 a 2 2 các điểA BC Do đó m , ,
(tương ứng khác ,
A B, C ). :  A BC 
Chứng minh rằng ba điểm , , thẳng hàng. 9 11 −  m   2 2
Lời giải. Gọi tọa độ A( 3 ,
a a − 3a + 2)(C) và ( )   9 11 *  m  2 −  m − ; \    2 − ;  3 .   2 2 
tiếp tuyến tại A của (C ) cắt (C ) tại điểm thứ hai m  3   là 
A ( x ; y) . Theo định lý Viète thì
Lưu ý: Những kết quả hay nhầm 2
−  m  3 hoặc 3
a + a + x = 0  x = 2
− a A ( 2 − ; a 8
− a + 6a + 2).  9 11
Ad a − a + = ma + là m  − ;   . Do 3 3 2
n , nhân hai vế với  2 2  8
− và biến đổi ta được: Thí dụ 4. Cho hàm số 3 8
− a + 24a −16 = 8 − ma − 8n f (x) 3 2
= ax + bx + cx + d (a  0) có đồ thị (C) đi 3  8
− a + 6a + 2 = (9+ 4 ) m ( 2
− a) +18−8n
qua các điểm M (1; )
1 , N (2;4), P (3;9) . Các
y = (9 + 4m) x +18 − 8 . n
đường thẳng MN, N ,
P PM cắt đồ thị lần lượt tại Suy ra 
A thuộc đường thẳng có phương trình các điểm ,
A B, C (khác M , N, P ). Xác định các
d  : y = (9 + 4m) x +18 − 8n . Làm tương tự ta hệ số a, , b ,
c d biết tổng các hoành độ của cũng suy ra được B ,  C thuộc ,
A B, C bằng 5.
d  : y = (9 + 4m) x +18 − 8n . Do đó ba điểm
Lời giải. Dễ thấy Parabol đi qua ba điểm A ,
B , C cùng thuộc đường thẳng có phương
M , N, P có phương trình là 2
y = x . Suy ra ba
trình d  : y = (9 + 4m) x +18 − 8n , tức ba điểm này
điểm M, N, P là giao của (P) và đồ thị (C) . thẳng hàng. Nên f (x) 2
− x = a(x − )
1 (x − 2)(x − ) 3 Thí dụ 6. Cho hàm số bậc ba f (x) 3
= ax + ( − a) 2 1 6
x +11ax − 6a (*). f (x) 3 2
= ax + bx + cx + d có bảng biến thiên như
Áp dụng định lý Viète ta được: hình vẽ  1 − 6 x − 2 4 +
x + x + x = − aM N A f (  x) + 0 − 0 +  a  1 − 6a +
x + x + x = − .  N P B a f (x) m n 1 − 6
x + x + x = − a  −  P M C a Với ,
m n là các số nguyên thuộc khoảng
Suy ra: x + x + x + ( x + x + x ) 3 2 =18 − (−10;10). ; m n A B C M N P Có bao nhiêu cặp ( ) để phương a 3
trình f ( x + 3 ) = 5 có đúng bốn nghiệm phân  5 + 2.6 = 18 −  a = 3. a biệt? Vậy f (x) 3 2
= 3x −17x + 33x −18 .
Lời giải. Đặt t = x + 3 phương trình đã cho trở
thành f ( t ) = 5 , cứ mỗi x cho duy nhất một giá 2 Số 528 (6-2021)
trị của t và ngược lại. Nên số nghiệm của phương − b = ( 2 − ) +1+ 2 =1.
trình f ( x + 3 ) = 5 cũng bằng số nghiệm của a
phương trình f ( t ) = 5 hay cũng chính là số Xét phương trình tương giao của đồ thị (C) và
nghiệm của phương trình f ( x ) = 5. Do đó yêu đường tiếp tuyến d : 3 2
ax + bx + cx + d = mx + n
cầu bài toán tương đương với tìm số cặp ( ; m n) 3 2
ax + bx + c − m x + d − n = để ( ) 0 (*).
phương trình f ( x) = 5 có đúng hai nghiệm Phương trình x = − dương phân biệ (*) có nghiệm kép 1 và một
t (do y = f ( x ) là hàm số chẵn).
nghiệm đơn x =  . Áp dụng định lý Viète cho
Điểm uốn của đồ thị là trung điểm của hai điểm
phương trình này ta được: b
cực trị và có hoành độ x = − . Suy ra b U
2.(− ) +  = − =   = 3a 1 1 3. a b 2 + 4 − = = b 3  − = 9.
Xét biểu thức g (x) = (mx + n) − ( 3 2
ax + bx + cx + d ). 3a 2 a Xét f (x) 3 2
= n ax +bx + cx + d − n = 0 . Từ Do g (x) là đa thức bậc ba và có nghiệm kép x = x = − x =
bảng biến thiên đã cho ta nhận thấy phương trình 1 , 3 nên suy ra: 1 2 3 2
này có nghiệm đơn x và nghiệm kép x = x = 4.
g (x) = −a(x + ) 1 (x − ) 3 . 1 2 3 1 Theo định lý Viète thì: + + = − b x x x Mặt khác g ( )
1 = 2 − 0 = 2 , từ đó tìm được a = . 1 2 3 a 4 x =
Suy ra diện tích phần gạch chéo:
x + 4 + 4 = 9  x =1. Vậy f (x) 4 = n  . 2 1 1  3 3 x =1 =  ( ) ( + )1 ( −3) 16 = =  x x S g x dx dx . −
Lại do hàm số f ( x) đồng biến trên khoảng 4 3 1 − 1 − ( Thí dụ 8. Cho hàm số bậc ba ;
− 2) nên suy ra f (0)  f ( ) 1 = . n Từ đó dựa f (x) 3 2
= ax + bx + cx + vào đồ
d có đồ thị (C) và M là
thị hàm số y = f ( x) dẫn đến: Phương
một điểm bất kỳ thuộc (C) sao cho tiếp tuyến của
trình f ( x) = 5 có đúng hai nghiệm dương phân
(C) tại M cắt (C) tại một điểm thứ hai N. Tiếp
biệt ứng với hai trường hợp sau:
tuyến của (C) tại N lại cắt (C) tại điểm thứ hai P.
TH1: m = 5  n n  9 − ; 8 − ;....;  4 có 14 cặp.
Gọi S , S lần lượt là diện tích hình phẳng giới 1 2
TH2: n = 5  m m 6;7;8;  9 có 4 cặp.
hạn bởi đường thẳng MN và (C), đường thẳng NP
Kết luận: Có 18 cặp.
và (C). Chứng minh rằng S = 16S . 2 1
Thí dụ 7. Cho hàm số 3 2
y = ax + bx + cx + d có
Lời giải. Không giảm tổng quát ta chỉ cần xét
đồ thị (C) như hình vẽ, đường thẳng f (x) 3 = ax +b .
x Gọi hoành độ các điểm
d : y = mx + n là tiếp tuyến của (C) tại x = 1. − 0
M , N, P lần lượt là x , x , x . Giả sử MN có
Tính diện tích phần gạch chéo trong hình vẽ 1 2 3
phương trình y = mx + n . Khi đó phương trình
f ( x) = mx + n có nghiệm x (nghiệm kép) và x . 1 2
Theo định lý Viète: 2x + x = 0  x = 2 − x . 1 2 2 1 2
Mặt khác: f (x) − mx − n = a(x − x x + 2x 1 ) ( 1 ) 3 2
= a(x − x + 3ax x − x . 1 ) 1 ( 1 ) 2 x
Lời giải. Đồ thị (C ) cắt trục hoành tại các điểm
Dẫn đến tính được: S =
f x − mx − n  dx 1  ( )  có hoành độ 1 x là 2
− , 1, 2. Theo định lý Viète suy ra: Số 528 (6-2021) 3
a(x − x )4 4
Thí dụ 10. Cho các số thực dương a, , b c thỏa =
+ ax (x − x )3 a(3x ) = − ax (3x )3 2 1 1 . 1 2 1 1 1 4 4 a 1 
mãn: abc = 1000 .
Lập luận hoàn toàn tương tự ta cũng thu được 
bc(1− a) + a(b + c) = 110 3 x x = 2
− x và S = a x − x + 3ax x −   x dx
Chứng minh rằng c  (10;100). 2 ( 2 )3 2 ( 2 )2 3 2   2 x abc =1000
Lời giải. Từ  , suy ra
a(x − x )4 4 = +
bc(1−a)+ a(b+c) =110
ax (x − x )3 a(3x ) = − ax (3x )3 3 2 2 . 2 3 2 2 2 4 4
ab+bc+ca =1110  . Do đó a, , b c là ba nghiệm Do x = 2
− x nên suy ra S = 16S (đpcm). 2 1 2 1 abc =1000
Thí dụ 9. Tìm tham số m để phương trình của phương trình 3 2
x − mx +1110x −1000 = 0 với 3
x − 3x = m có ba nghiệm dương phân biệt
m = a + b + c  0. Phương trình được viết lại: (x − ) 1 (x −1 )
0 (x −100) = (m −11 ) 2 x , x , x 1 x (*).
thỏa mãn x + x + x = 2 + 3. 1 2 3 1 2 3
Do x = a là nghiệm của (*) và 0  a 1 nên
Lời giải. Lập bảng biến thiên của hàm số 2 3 (m 1 − 1 ) 1 a =(a− ) 1 (a 1 − ) 0 (a 1 − 0 ) m− 
y = x − 3x trên (0;+) . 0 0 111 0. 2 x (c− 
)1(c−10)(c−100)=(m−11 )1c  0 0 1 3 + Dẫn đến:  2 2 + (b− 
)1(b−10)(b−100)=(m−11 )1b 0 y  , b c  (0; ) 1  (10;100) . 0 0 Nhận thấy phương trình 3
x − 3x = m có ba Nếu c ( ) 1000 1000 0;1  b =  100 (vô lý). ac 1
nghiệm dương phân biệt khi m  (0; 2) (*). Với
Vậy c  (10;100) (đpcm).
m  (0; 2) thì ba nghiệm 0  x x  3  x . 1 2 3 Suy ra:
x là nghiệm của phương trình 3 BÀI TẬP CỦNG CỐ 3
x − 3x = m , còn x , x là nghiệm của phương 1 2
Câu 1. Tìm tất cả các giá trị của tham số m để đồ trình 3 x − 3x = − ,
m hay −x , − x , x là ba nghiệm thị hàm số 3
y = x − (m + ) 2
1 x − mx + 2m cắt 2 1 3 của phương trình 3
x − 3x − m = 0. Theo định lý
đường thẳng y = −x +1 tại 3 điểm phân biệt có
Viète và giả thiết có hệ:
hoành độ lập thành cấp số cộng.
−x − x + x = 0  1 2 3 3
Câu 2. Tìm tất cả các giá trị của tham số m để   x =1+ . 3
x + x + x = 2 + 3 2  phương trình 3 2
x − 7x + (m + 6)x − m = 0 có ba 1 2 3 1 3 3
nghiệm phân biệt lập thành một cấp số nhân:
Từ đó tìm được m = ( x )3 − 3x = + (thỏa 3 3 4 8
Câu 3. Cho f ( x) là hàm đa thức bậc 3 có đồ thị mãn (*)).
như hình vẽ. Tiếp tuyến của đồ thị hàm số tại 1 3 3
điểm M có hoành độ bằng 2
− cắt đồ thị tại điểm
Kết luận: m = + . 4 8 thứ hai N (1; )
1 cắt trục Ox tại điểm có hoành độ 9
bằng 4 . Biết diện tích phần gạch chéo là . 16 4 Số 528 (6-2021) 1
A( x ; y ), B ( x ; y ), C ( x ; y
(khác M , N, P A A B B C C )
Tính tích phân  f (x)dx.
x + x + x = − 1 − ). Biết 2
5 . Tính giá trị của biểu A B C
thức T = 2a + b + c + d . Câu 6. Cho hàm số 3
y = x − 2020x (C) , xét
điểm A có hoành độ x =1 thuộc đồ thị (C) . 1 1
Tiếp tuyến của (C ) tại A cắt (C ) tại điểm thứ 1
hai là A khác A có tọa độ ( x ; y . Tiếp tuyến 2 2 ) 2 1
của (C ) tại A cắt (C) tại điểm thứ hai là A
Câu 4. Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m 2 3
để đường thẳng y = −mx cắt đồ thị của hàm số khác A có tọa độ ( x ; y . Cứ tiếp tục như thế, 3 3 ) 2 3 2
y = x − 3x − m + 2 tại ba điểm phân biệt
tiếp tuyến của (C ) tại A
cắt (C ) tại điểm thứ n 1 − , A ,
B C sao cho AB = BC .
hai là A khác A
có tọa độ ( x ; y . Tìm n n n ) n n 1 − Câu 5. Cho hàm số 3 2
y = ax + bx + cx + d (a  0) biết 2025 2020x + y + 2 = 0 . n n
có đồ thị đi qua các điểm
Câu 7. Cho hai số thực dương a, b và phương M ( 1 − ;2), N (1; 2 − ), P(0;− ) 1 . Các đường thẳng trình 3 2
x − x + ax − b = 0 có ba nghiệm. Chứng MN, N ,
P PM lại cắt đồ thị lần lượt tại các điểm minh rằng: 10 7 a) a + b  . b) a − 2b  . 27 27 Số 528 (6-2021) 5