Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ thể chính sáng tạo ra lịch sử là:

Trong quan hệ với loài.

Trong quan hệ với giai cấp.

Trong quan hệ với nhà nước.

Thuyết tế bào.

Thuyết di truyền

Thuyết biến dị

Lao động và sáng tạo.

Lao động và sản xuất.

Khoa học và kỹ thuật.

Tăng trưởng kinh tế.

Ổn định xã hội.

Bình đẳng xã hội.

Sự thay đổi của môi trường sống.

Đạo đức.

Sự thay đổi của nguồn thực phẩm.

Đối tượng chinh phục của con người.

Đối tượng cải tạo của con người.

Đối tượng vô cơ của con người.

Lịch sử được quyết định bởi mệnh trời.

Lịch sử được quyết định bởi cá nhân anh hùng hào kiệt.

Lịch sử không do ai quyết định, vì nó diễn ra theo quy luật tự nhiên.

Con người là sản phẩm của lịch sử, luôn chịu tác động của lịch sử.

Con người sáng tạo ra lịch sử theo mong muốn chủ quan của mình.

Con người vừa là sản phẩm của lịch sử, vừa là bộ phận của lịch sử.

1) tính vật chất, 2) tổng hòa.

1) tính vật chất, 2) tổng hợp.

1) tính hiện thực, 2) tổng số.

Vạch ra bản chất con người là chủ thể sáng tạo lịch sử.

Vạch ra hai mặt cơ bản tạo thành bản chất con người là cái sinh vật và cái xã hội.

Vạch ra bản chất con người là kết quả sự tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên.

Tính thiện.

Tính ác.

Tổng hòa các quan hệ kinh tế

Con người là động vật biết tư duy.

Con người là kết quả của sự tiến hóa của giới tự nhiên.

Con người là thực thể xã hội.

Con người cụ thể.

Con người trừu tượng.

Con người lý tưởng.

Thông qua tư tưởng của con người.

Thông qua hoạt động sản xuất vật chất của con người.

Thông qua cống hiến xã hội của con người.

Bản chất con người

Trí tuệ của con người.

Sức mạnh chinh phục tự nhiên của con người.