Bài giảng Tư vấn cho học sinh có hành vi lệch chuẩn môn Tâm lý học giáo dục | Trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hồ Chí Minh

TƯ VẤN CHO HỌC SINH CÓ HÀNH
VI LỆCH CHUẨN ThS. Quang Thị Mộng Chi
Cung cấp các kiến thức về hành vi lệch chuẩn
Quy trình tư vấn cá nhân, nhóm và làm việc
phối hợp đa ngành trong phòng ngừa và MỤC TIÊU can thiệp HVLC
Các chỉ báo thể hiện HVLC mang tính bệnh
lý vượt khỏi khuôn khổ giáo dục cá nhân/
nhóm để điều phối và chuyển gửi ca
Giải pháp tư vấn cho học sinh lệch chuẩn và
thực hành các trường hợp cụ thể KHÁI NIỆM HÀNH VI LỆCH CHUẨN
Hành vi lệch chuẩn là những hành vi chệch hướng rõ
rệt với những chuẩn mực xã hội (Lance, 2003; Liu và
Hsu, 2013) hoặc theo cách không chấp nhận được về
mặt đạo đức, nhưng mức sai phạm không ở mức vi phạm pháp luật.
Hành vi lệch chuẩn là những hành vi không phù hợp
với chuẩn mực đạo đức, văn hoá, pháp luật, những
quy định chung cần điều chỉnh
“Học sinh có hành vi lệch chuẩn là học sinh có
những hành vi lệch ra khỏi những chuẩn mực xã
hội về đạo đức, truyền thống, thẩm mỹ, pháp
luật, vi phạm nội quy trường lớp làm ảnh hưởng
xấu đến cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội”. KHÁI NIỆM HÀNH VI LỆCH CHUẨN Ở HS
PHÂN LOẠI CÁC HÀNH VI LỆCH CHUẨN CỦA HS
Hành vi lệch chuẩn có thể được phân loại theo lĩnh vực hoạt động:
Trong học tập: Trốn học, bỏ học; không học bài, làm bài; Quay cóp
Trong giao tiếp với người khác: Lấy đồ của người khác; Nói trống không, thiếu lễ
độ với người lớn; Cố ý gây xô xát với người khác, nói dối
Trong duy trì trật tự xã hội: Đánh nhau, ẩu đả; vi phạm luật giao thông; sử dụng
văn hoá phẩm đồi truỵ; dùng chất gây nghiện, xả rác bừa bãi nơi công cộng, vi
phạm các quy định nơi công cộng
Hành vi tự hại bản thân
Ý NGHĨA CỦA HÀNH VI LỆCH CHUẨN
•HVLC là chỉ báo của cá tính cá nhân, không muốn đi theo lề lối của
đám đông; vd: thích một mình, cô lập, tách biệt
• HVLC là chỉ báo của khó khăn nhận thức, trí tuệ. Vd: HS không làm
bài đúng giờ vì có các khó khăn chuyên biệt học tập
• HVLC là chỉ báo của khó khăn tâm lý: vd: HS buồn bã, chán nản vì
chuyển trường, gia đình gặp các biến cố....; HS trốn học, từ chối đến
trường vì bị bắt nạt, bạo lực
• HVLC là chỉ báo của sự chống đối xã hội do tập nhiễm hay bắt
chước: vd: các HS có hành vi chống đối, bạo lực, tham gia vào tệ
nạn XH sớm do ảnh hưởng từ các nhóm bạn bè hoặc bố mẹ; các
hành vi chống đối cũng thể hiện sự bướng bỉnh, nhu cầu muốn làm
người lớn, có quyền lực
Ý NGHĨA CỦA HÀNH VI LỆCH CHUẨN
• Là chỉ báo của khó khăn phát triển thần kinh
Vd: HS không thể ngồi yên, hay quay cóp, lăng xăng, nói leo,
cướp lời vì tính xung động và bốc đồng trong rối loạn tăng động kém chú ý (ADHD)
• Là chỉ báo của nhu cầu được chú ý
Vd: HS nói to, nhuộm đầu tóc sặc sỡ, ăn mặc phô diễn nhằm
tìm kiếm sự chú ý vì em thiếu sự quan tâm từ gia đình, bạn bè....
• Là chỉ báo của sự chưa trưởng thành về mặt tâm lý, tính dục
Vd: HS thắc mắc về sự phát triển giới tính của mình, nhưng
lại tìm hiểu bằng các hành vi không được phép như tò mò, xem,
phát tán phim ảnh đồi trụy...vv, hoặc tò mò, chế giễu cơ thể của người khác - Ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý và thể lý - Ảnh hưởng - Ảnh hưởng đến sự phát trật tự xã hội triển con người xã hội
CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA HÀNH VI LỆCH CHUẨN
HÀNH VI LỆCH CHUẨN TRONG CÁC TÂM BỆNH LÝ
CÁC CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ, TƯ VẤN, ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI LỆCH CHUẨN STT Chiến lược Cụ thể 1 Phương pháp củng cố Khen thưởng, ghi nhận 2 Khiển trách Phê bình, tước quyền 3 Tái cấu trúc nhận thức Thay đổi kiểu suy nghĩ 4
Ký cam kết thay đổi hành vi Hợp đồng hành vi 5
Huấn luyện khả năng giao tiếp quyết đoán
Nói không với bè phái, gian lận, ưống rượu bia, chơi bài,
cá độ, chất kích thích, quấy rối,… 6
Đào tạo kỹ năng ra quyết định
Ra quyết định một cách có trách nhiệm với bản thân và người khác 7
Giúp học sinh lựa chọn các giá trị cá nhân từ
Học các giá trị: sự tử tế, sự giúp đỡ, lòng trắc ẩn, sự tôn
giá trị của người khác. trọng 8
Hỗ trợ nhóm đồng đẳng
Bắt cặp 1 HS có sự tự tin cao và tinh thần hỗ trợ bạn bè với 1 HS bị bắt nạt.
CÁC CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ, TƯ VẤN, ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI LỆCH CHUẨN STT Chiến lược Cụ thể 9
Tư vấn cho cha mẹ về cách ứng phó với đời
Giải thích về các đặc điểm chống đối trong khủng hoảng tuổi VTN =
sống của trẻ vị thành niên
nhu cầu muốn làm người lớn. 10
Phương pháp đọc (cung cấp sách phát triển kỹ Giao độc sách: đắc nhân tâm, hạt giống tâm hồn, … rồi rút ra bài
năng cho trẻ vị thành niên) học, cảm nghĩ. 11
Tổ chức chuyên đề về cách nâng cao tính tính Tự học, đọc sách, trung thực trong thi cử, đúng giờ, tập trung cực hành vi 12
Cung cấp giáo dục đạo đức (tương tự GDCD, Các bài học về trách nhiệm và nghĩa vụ của cá nhân, công dân với
bồi dưỡng nhân phẩm, đạo đức) bản thân, cộng đồng. 13
Đóng vai trò tư vấn trung gian giữa học sinh
Cầu nối để cắt nghĩa về hành vi của HS với ban phụ trách kỷ và nhà trường.
luật của nhà trường, tư vấn giải pháp 14
Tổ chức tư vấn cá nhân và nhóm cho những
Hướng dẫn cho nhóm HS có nguy cơ bị bắt nạt, quấy rối học sinh có nguy cơ 15
Tạo ra các chương trình tư vấn thân thiện với Bầu không khí an toán, quan tâm đến điểm mạnh, điểm yếu, nhu cầu HS và động cơ của HS 16
Ghi nhận (củng cố những hành vi tích cực)
Phát triển càng nhiều điểm tích cực của học sinh có lòng tự tin và
cảm giác được ghi nhận sẽ giảm hành vi tiêu cực HỢP ĐỒNG HÀNH VI Nội dung hợp đồng • Thông tin HS: • Ngày:
• Các cam kết thực hiện hành vi trong giờ học:…..
• Nếu thực hiện đúng các hành vi trên, em sẽ nhận
được giải thưởng là:….
• Nếu không thực hiện đúng các hành vi trên, em sẽ nhận hệ quả là:…..
• Người hỗ trợ em thực hiện các hành vi trên là:…
• Những điều em muốn được hỗ trợ là: …. GIÁO DỤC TÍCH CỰC
Một học sinh loay hoay làm việc riêng trong giờ học, giáo viên gọi mời em trả lời
câu hỏi. Em giật mình đứng dậy và hông trả lời được.
Giáo viên 1: Cô nhắc lại câu hỏi nhé Giáo viên 2:
1. Học thì dở, nói chuyện thì hay, đứng
1. Em nào giúp bạn mình trả lời câu hỏi này im đấy 2. Em nhắc lại đi 2. Ai trả lời?
3. Em trả lời được rồi 3. Nhắc lại đi
4. Xoè tay ra! (đánh 2 cái vào tay)
4. Em nhớ tập trung vào bài học nhé!
5. Ngồi xuống! Lần sau còn vi phạm ữa
thì quét lớp 1 tuần nữa nghe chưa? GHI NHẬN
1. Củng cố hành vi tích cực Ghi nhận cần đảm bảo:
- Kịp thời (ngay khi vừa xảy ra)
- Cụ thể (khen hành vi mong muốn)
- Đúng mức (phù hợp với hành vi tích cực) Ghi nhận sẽ giúp: Ghi
Sử dụng linh hoạt các hình thức ghi nhận :
- Gia tăng hành vi tích cực - Phi ngôn từ
- Điều chỉnh hành vi tiêu cực nhận
- Dùng ngôn ngữ ( lời khen) - Diện hẹp, diện rộng GHI NHẬN
1. Củng cố hành vi tích cực
Thực hiện đúng các nhiệm vụ
phi ngôn ngữ (cử chỉ, nét mặt đơn giản
Thực hiện đúng các nhiệm vụ
phức tạp hơn hoặc có sự tiến bộ
Khen trực tiếp trước lớp
Hành vi tích cực lặp lại, có sự tiến bộ
Thư/ gọi điện ghi nhận với PH
Thực hiện tốt nhiệm vụ có sức ảnh vinh danh trước trường
hưởng lớn hoặc lâu dài
•Cần nhắc trước khi hành vi xảy ra
•Tuỳ vào hoàn cảnh, mục
đích để lựa chọn các hình
thức nhắc nhở phù hợp:
phi ngôn từ, bằng lời, nhắc
chung trước lớp hay nhắc riêng,… PHÒNG NGỪA HÀNH VI KHÔNG MONG ĐỢI XỬ PHẠT
Khi xác định chính xác lỗi vi phạm cần phạt thì người GV cần đưa ra các biện pháp tương ứng:
Vi phạm nội quy -> tước
Nói chuyện quá nhiều lần
Xả rác bừa bãi -> yêu
Không hoàn thành bài -> quyền tham gia hoạt
dù đã được nhắc nhở,
cầu dọn sạch và trực nhật
đề nghị hoàn thành bài
động đó (tuỳ mức độ để
cảnh báo -> yêu cầu ngồi theo thời hạn xác định
và có hình thức kiếm tra xác định thời gian) im lặng, suy ngẫm
GIÁO DỤC KỸ NĂNG XÃ HỘI CẢM XÚC
ØSEL là khả năng nhận diện và quản lý cảm xúc, giải quyết vấn đề một cách hiệu quả,
và thiết lập được các mối quan hệ tích cực với người khác.
ØSEL là sự kết hợp chặt chẽ về hành vi, nhận thức và cảm xúc
ØSEL cung cấp cho HS những kỹ năng cần thiết để có thể thành công trong môi trường học đường và xã hội:
­ Gắn bó với trường học và phát triển kỹ năng học tập
­ Xây dựng mối quan hệ với chính mình, với bạn bè và thầy cô.
­ Kỹ năng ra quyết định và từ chối giúp giảm thiểu các hành vi nguy cơ cao
­ Nguồn tham khảo: http://casel.org/ TẠI SAO SEL?
ØCác chứng cứ rõ ràng cho thấy: Bỏ học, chắn học, bạo lực, tự tử,…
đều có mối liên hệ chặt chẽ với các kỹ năng cảm xúc và xã hội của HS.
ØBỏ học của HS liên quan đến:
§Không có mối quan hệ tốt với GV: 35%
§Xung khắc MQH bạn bè: 20.1%
§Cảm giác bị ra rìa, cô lập: 23.2%
§Không cảm thấy an toàn: 12.1%
• Nguồn: Zins, J. E., & Elias, M. J. (2006). Social and emotional
learning. In G. G.Bear & K. M. Minke (Eds.), Children's needs III:
Development, prevention, and intervention (pp. 1-13). Bethesda, MD:
National Association of School Psychologists.
• Thống kê Giáo dục quốc gia (Hoa Kỳ ) (2002) 5 NĂNG LỰC CỐT YẾU