Bài tập lớn phương pháp nghiên cứu kinh doanh | Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN QUẢN TRỊ KINH DOANH BÀI TẬP LỚN
MÔN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH DOANH
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN : TS. Nguyễn Khánh Huy
SINH VIÊN THỰC HIỆN : Bùi Thị Tú Chinh MÃ SINH VIÊN : 23051192 MÃ LỚP HỌC PHẦN : BSA3082 2
Hà Nội – Tháng 6 năm 2025 2 MỤC LỤC
I. Phát triển câu hỏi nghiên cứu dành cho đề tài...............................................1
1.1. Đặt vấn đề................................................................................................1
1.2. Câu hỏi nghiên cứu..................................................................................1
1.3. Mục tiêu nghiên cứu nghiên cứu.............................................................1
1.4. Định hướng phương pháp nghiên cứu.....................................................2
1.5. Kỳ vọng và ý nghĩa nghiên cứu...............................................................2
II. Báo cáo về đề tài nghiên cứu........................................................................4
1. Tính cấp thiết của đề tài................................................................................4
1.1. Bối cảnh chung của giáo dục đại học hiện nay........................................4
1.2. Thực trạng lựa chọn trường đại học của học sinh THPT hiện nay..........5
1.3. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết
định chọn trường:..............................................................................................6
1.4. Khoảng trống trong nghiên cứu hiện tại: ................................................6
1.5. Giá trị học thuật và thực tiễn của đề tài:………………………………..7
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu....................................................................8
2.1. Thực trạng nghiên cứu trong nước..........................................................8
2.2. Nghiên cứu quốc tế................................................................................10
2.3. Khoảng trống nghiên cứu và định hướng đề tài:...................................11
2.4. Định hướng nghiên cứu::.......................................................................13
3. Cơ sở lý thuyết của quyết định chọn trường đại học...................................14
3.1 Khái nhiệm và bản chất của hành vi ra quyết định chọn trường............14
3.2 Các mô hình lý thuyết nền tảng..............................................................15
3.3. Các yếu tố tác động đến quyết định chọn trường..................................16
3.4 Tổng hợp các nhóm yếu tố từ cơ sở lý luận...........................................17
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................19 LỜI MỞ ĐẦU
Em xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Khánh Huy đã luôn tận tâm,
truyền cảm hứng và tạo điều kiện để em có thể tiếp cận, khai thác và ứng dụng
phương pháp nghiên cứu một cách khoa học, hệ thống và thực tiễn.
Bài tiểu luận này được xây dựng dựa trên sự tổng hợp có chọn lọc từ các
công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước, cùng với hệ thống lý thuyết nền
vững chắc. Trong quá trình thực hiện, em đã cố gắng triển khai đồng thời các
bước nghiên cứu định tính và định lượng theo hướng tiếp cận kết hợp (mixed
methods), nhằm tăng tính khách quan và chiều sâu phân tích cho đề tài.
Tuy nhiên, do những giới hạn không thể tránh khỏi về thời gian, nguồn
lực và kinh nghiệm nghiên cứu, bài viết chắc chắn còn tồn tại những điểm chưa
hoàn chỉnh. Em mong sẽ nhận được những góp ý quý báu từ thầy để tiếp tục
hoàn thiện hơn về kỹ năng nghiên cứu cũng như tư duy học thuật trong tương lai. 1
I. PHÁT TRIỂN CÂU HỎI NGHIÊN CỨU CHO ĐỀ TÀI: 1.1. Đặt vấn đề:
Trong bối cảnh nền giáo dục đại học Việt Nam ngày càng phát triển và đa
dạng hóa, việc lựa chọn một trường đại học phù hợp trở thành một quyết định
trọng đại đối với học sinh trung học phổ thông và sinh viên. Quyết định này
không chỉ ảnh hưởng đến con đường học tập, nghề nghiệp mà còn tác động đến
quá trình hình thành bản sắc cá nhân và hội nhập xã hội của người học.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy mỗi học sinh/sinh viên đưa ra lựa chọn dựa
trên những tiêu chí rất khác nhau: người coi trọng chất lượng đào tạo, người ưu
tiên học phí thấp, người bị ảnh hưởng mạnh bởi lời khuyên từ người thân hay
truyền thông xã hội. Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết
định lựa chọn trường đại học trở nên đặc biệt quan trọng nhằm cung cấp dữ liệu
cho các trường trong quá trình xây dựng chính sách tuyển sinh phù hợp, đồng
thời hỗ trợ học sinh có quyết định chính xác hơn.
1.2. Câu hỏi nghiên cứu:
Vậy nên, bài viết đề xuất các câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:
Câu hỏi 1: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn trường
đại học của học sinh trung học phổ thông/sinh viên?
Câu hỏi 2: Mức độ ảnh hưởng của từng nhóm yếu tố (cá nhân, gia đình,
nhà trường, xã hội) đến quyết định lựa chọn trường đại học là như thế nào?
1.3. Mục tiêu nghiên cứu:
 Hệ thống hóa các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường.
 Đo lường mức độ tác động của từng yếu tố.
 Phân tích sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng. 2
 Khai thác sâu cảm nhận, động cơ và kỳ vọng của người học trong quyết
định chọn trường đại học.
1.4. Định hướng phương pháp nghiên cứu:
Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp giữa định lượng và định tính
nhằm đảm bảo độ tin cậy, tính khái quát và chiều sâu trong phân tích.
a. Nghiên cứu định lượng:
 Mục tiêu: Xác định các yếu tố ảnh hưởng và đo lường mức độ tác động.
 Công cụ: Bảng hỏi có cấu trúc (structured questionnaire), sử dụng thang đo Likert 5 mức.  Mẫu:
o Đối tượng: Học sinh lớp 12 và sinh viên năm nhất tại các trường
THPT và đại học tại Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh lân cận.
o Kích thước mẫu: khoảng 300 – 500 người để đảm bảo tính đại diện.  Biến số khảo sát:
o Yếu tố cá nhân: sở thích, điểm mạnh cá nhân, định hướng nghề nghiệp.
o Yếu tố gia đình: thu nhập gia đình, định hướng của phụ huynh, truyền thống học tập.
o Yếu tố nhà trường: chất lượng giảng dạy, cơ sở vật chất, chương
trình đào tạo, học phí.
o Yếu tố xã hội: ảnh hưởng bạn bè, truyền thông, mạng xã hội.  Phân tích số liệu: o Phần mềm: SPSS hoặc R.
o Kỹ thuật: thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân
tích hồi quy tuyến tính, kiểm định ANOVA/T-test. 3
b. Nghiên cứu định tính:
 Mục tiêu: Hiểu rõ hơn động cơ, kỳ vọng, cảm nhận cá nhân trong quyết
định lựa chọn trường.
 Công cụ: Phỏng vấn sâu (in-depth interview).
 Đối tượng phỏng vấn: khoảng 10–15 học sinh/sinh viên được chọn từ
mẫu định lượng theo tiêu chí phân tầng (giới tính, khu vực, điểm học tập,...).
 Câu hỏi phỏng vấn gợi mở ví dụ:
o "Bạn có thể kể về quá trình bạn chọn trường đại học không?"
o "Yếu tố nào là quan trọng nhất với bạn và tại sao?"
o "Bạn có bị ảnh hưởng bởi ý kiến của người thân, bạn bè, hay truyền thông không?"  Phân tích dữ liệu:
o Phân tích nội dung (content analysis), sử dụng mã hóa chủ đề
(thematic coding) để phát hiện các mô hình suy nghĩ phổ biến.
c. Thiết kế nghiên cứu:
Nghiên cứu sẽ triển khai theo các bước:
1. Xây dựng cơ sở lý thuyết và tổng quan tài liệu: Từ các nghiên cứu trong
và ngoài nước về “Student College Choice”.
2. Thiết kế bảng hỏi và kịch bản phỏng vấn.
3. Thu thập dữ liệu định lượng → Phân tích sơ bộ → Chọn mẫu cho phỏng vấn sâu.
4. Thực hiện phỏng vấn định tính → Phân tích bổ sung.
5. Tổng hợp kết quả từ hai phương pháp để đưa ra kết luận và kiến nghị.
1.5. Kỳ vọng và ý nghĩa nghiên cứu: 4
- Về mặt học thuật: Làm rõ hệ thống các yếu tố ảnh hưởng đến hành
vi chọn trường đại học tại Việt Nam, góp phần mở rộng lý thuyết ra
quyết định trong lĩnh vực giáo dục.
- Về mặt thực tiễn: Cung cấp thông tin hữu ích cho các trường đại học
trong việc xây dựng chiến lược tuyển sinh, marketing giáo dục, chính
sách học bổng, dịch vụ hỗ trợ học sinh.
- Về phía người học: Giúp học sinh/sinh viên hiểu rõ bản thân, có lựa
chọn phù hợp với năng lực, điều kiện và định hướng nghề nghiệp tương lai. II.
BÁO CÁO VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU:
1. Tính cấp thiết của đề tài:
1.1. Bối cảnh chung của giáo dục đại học hiện nay:
Trong hai thập kỷ qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những
bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm thích ứng với yêu cầu của nền kinh tế tri
thức và quá trình hội nhập quốc tế. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, số lượng
trường đại học tại Việt Nam đã tăng đáng kể, từ 133 trường năm 2000 lên hơn
240 trường vào năm 2023. Cùng với đó, các chương trình đào tạo không ngừng
đổi mới theo hướng tiếp cận năng lực, phát triển tư duy sáng tạo và ứng dụng công nghệ thông tin.
Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống giáo dục đại học mở ra cơ hội lớn
cho thế hệ học sinh phổ thông. Thay vì bị giới hạn trong một vài lựa chọn truyền
thống, học sinh ngày nay có thể lựa chọn từ hàng trăm ngành học, mô hình đào
tạo, phương thức xét tuyển khác nhau. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra một thách
thức không nhỏ: làm sao để đưa ra một lựa chọn chính xác, phù hợp với năng
lực, nguyện vọng và điều kiện thực tế của bản thân? 5
Trong bối cảnh đó, quyết định chọn trường đại học đã trở thành một trong
những quyết định quan trọng đầu đời của học sinh, bởi nó có ảnh hưởng trực
tiếp đến quá trình học tập, phát triển bản thân, cơ hội nghề nghiệp và chất lượng
cuộc sống về sau. Một quyết định sai lầm, dù chỉ là xuất phát từ thiếu thông tin
hay áp lực bên ngoài, đều có thể dẫn đến hậu quả lâu dài: học không đúng
ngành, bỏ học giữa chừng, thất nghiệp hoặc làm trái ngành.
1.2. Thực trạng lựa chọn trường đại học của học sinh THPT hiện nay:
Qua khảo sát thực tế tại nhiều trường trung học phổ thông, có thể nhận
thấy rằng nhiều học sinh đang đứng trước ngưỡng cửa chọn trường đại học với
tâm lý hoang mang, thiếu định hướng rõ ràng. Một phần nguyên nhân đến từ việc:
 Thiếu kỹ năng tự đánh giá năng lực cá nhân: Nhiều học sinh chưa hiểu
rõ bản thân mạnh ở đâu, yêu thích lĩnh vực nào, và ngành nghề nào thực sự phù hợp với mình.
 Chịu ảnh hưởng mạnh từ người thân hoặc bạn bè: Một số học sinh chọn
trường theo ý kiến của bố mẹ, anh chị, bạn thân mà không cân nhắc đến
hoàn cảnh riêng của mình.
 Tác động từ truyền thông và mạng xã hội: Các thông điệp marketing từ
các trường đại học thường tập trung vào hình ảnh, thành tích, học bổng…
khiến học sinh dễ bị hấp dẫn mà thiếu phân tích sâu sắc.
 Sự đa dạng và phức tạp của phương thức xét tuyển: Các hình thức tuyển
sinh ngày càng đa dạng như xét tuyển học bạ, thi đánh giá năng lực, ưu
tiên khu vực,… khiến học sinh khó hiểu và bối rối trong việc lựa chọn.
Tình trạng này dẫn đến một số hệ quả đáng lo ngại: học sinh chọn sai
ngành, cảm thấy mất động lực học tập, hoặc rơi vào trạng thái "bị động" khi
bước chân vào giảng đường đại học. Thậm chí, có trường hợp sinh viên năm 6
nhất hoặc năm hai bỏ học giữa chừng để thi lại vì phát hiện ra mình không
phù hợp với ngành/trường đã chọn ban đầu.
1.3. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến
quyết định chọn trường:
Trước thực tế đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định
chọn trường đại học của học sinh THPT trở nên đặc biệt cấp thiết, vì:
 Góp phần hỗ trợ học sinh lựa chọn chính xác hơn: Thông qua nghiên
cứu, học sinh có thể nhận diện rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến quyết
định của mình, từ đó đưa ra lựa chọn dựa trên hiểu biết và phân tích hợp
lý, thay vì cảm tính hoặc bị dẫn dắt.
 Cung cấp thông tin cho các trường đại học: Các trường có thể điều chỉnh
chính sách tuyển sinh, truyền thông, chương trình đào tạo sao cho phù
hợp hơn với nhu cầu thực tế của học sinh. Thay vì chỉ chạy theo số lượng
thí sinh đăng ký, các trường cần hiểu rõ điều gì đang thật sự thu hút học
sinh, đâu là giá trị cốt lõi mà họ tìm kiếm ở một ngôi trường.
 Hỗ trợ công tác hướng nghiệp ở bậc phổ thông: Những kết quả từ nghiên
cứu có thể được sử dụng để xây dựng chương trình hướng nghiệp hiệu
quả, cá nhân hóa theo từng nhóm học sinh. Các trường THPT sẽ có cơ
sở để tư vấn, định hướng tốt hơn cho học sinh trong các buổi tư vấn tuyển sinh.
1.4. Khoảng trống trong nghiên cứu hiện tại:
Dù đã có một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chủ đề
này, nhưng đa phần các nghiên cứu còn một số hạn chế:
 Thiếu nghiên cứu cập nhật sau giai đoạn dịch Covid-19: Trong giai đoạn
hậu đại dịch, phương thức học tập, quan niệm nghề nghiệp và kỳ vọng 7
của học sinh đã thay đổi đáng kể. Nhiều bạn trẻ mong muốn học trực
tuyến, học các ngành mới như Trí tuệ nhân tạo, Kinh tế số… khiến tiêu
chí chọn trường thay đổi theo.
 Chưa phân tích sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng học sinh: Ví dụ,
học sinh nữ có thể quan tâm đến môi trường học tập an toàn, học sinh
nông thôn có thể bị giới hạn bởi điều kiện tài chính hoặc thiếu thông tin tuyển sinh.
 Thiếu sự kết hợp giữa định lượng và định tính: Nhiều nghiên cứu thiên
về khảo sát số liệu mà chưa đi sâu khai thác cảm nhận, suy nghĩ, động cơ
cá nhân – những yếu tố tâm lý rất quan trọng trong quyết định chọn trường.
 Chính vì vậy, nghiên cứu cần được tiến hành theo hướng kết hợp cả định
tính và định lượng, sử dụng dữ liệu mới và tiếp cận đa chiều để khắc phục các hạn chế nói trên.
1.5. Giá trị học thuật và thực tiễn của đề tài:
Về mặt học thuật:
 Làm phong phú thêm nền tảng lý thuyết về hành vi lựa chọn trong giáo
dục, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam.
 Góp phần xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn
trường, có thể áp dụng để kiểm định ở nhiều khu vực, nhóm đối tượng khác nhau.
Về mặt thực tiễn:
 Đối với học sinh: Giúp các em hiểu rõ bản thân, từ đó đưa ra quyết định
đúng đắn, giảm tỷ lệ bỏ học, đổi ngành.
 Đối với nhà trường: Giúp các trường đại học nắm bắt xu hướng, điều
chỉnh chính sách tuyển sinh, chiến lược quảng bá hiệu quả hơn. 8
 Đối với phụ huynh: Tăng cường khả năng đồng hành đúng cách với con
cái trong quá trình chọn trường.
 Đối với các nhà quản lý giáo dục: Là cơ sở để xây dựng các chính sách
hỗ trợ học sinh vùng sâu vùng xa, có hoàn cảnh khó khăn.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng việc nghiên cứu các yếu tố ảnh
hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh THPT không chỉ
mang ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị ứng dụng cao trong thực tế. Trong
bối cảnh giáo dục Việt Nam đang hội nhập và cạnh tranh mạnh mẽ, một
quyết định đúng đắn về trường học có thể mở ra tương lai tươi sáng cho thế
hệ trẻ, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Chính vì
vậy, việc thực hiện nghiên cứu này là cần thiết và cấp bách.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu:
2.1. Thực trạng nghiên cứu trong nước
Trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam đang ngày càng phát triển và
cạnh tranh khốc liệt, vấn đề lựa chọn trường đại học của học sinh THPT đã trở
thành một chủ đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà hoạch
định chính sách cũng như các cơ sở giáo dục. Các nghiên cứu trong nước đã chỉ
ra nhiều nhóm yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi chọn trường, tuy nhiên
cũng bộc lộ những hạn chế nhất định trong phạm vi, phương pháp và khả năng
cập nhật bối cảnh mới.
Một trong những công trình tiêu biểu đầu tiên là của Trần Văn Quí và Cao
Hảo Thi (2009), khảo sát 500 học sinh lớp 12 tại TP. Cần Thơ. Kết quả nghiên
cứu cho thấy có 5 nhóm yếu tố ảnh hưởng chính đến quyết định chọn trường:
(1) Yếu tố thông tin (thông tin từ nhà trường, giáo viên, phương tiện truyền
thông), (2) Yếu tố cá nhân (năng lực, sở thích), (3) Yếu tố kinh tế (học phí, học
bổng), (4) Yếu tố gia đình và người thân, và (5) Yếu tố xã hội (xu hướng ngành 9
nghề, uy tín trường). Nghiên cứu này là nền tảng ban đầu, đặt nền móng cho
các nghiên cứu sau này với hướng tiếp cận định lượng cơ bản.
Tiếp nối, Nguyễn Thị Phương Thảo (2013) thực hiện một nghiên cứu tại
khu vực miền Trung, mở rộng khung phân tích với sự tham chiếu đến yếu tố
định hướng nghề nghiệp và tư vấn từ trường học. Kết quả cho thấy học sinh bị
ảnh hưởng mạnh bởi nhận thức về cơ hội việc làm sau tốt nghiệp và mức độ
phù hợp giữa ngành học với tính cách cá nhân.
Đáng chú ý, nghiên cứu của Phan Thị Kim Oanh (2016) tại TP.HCM đã
đưa yếu tố truyền thông kỹ thuật số (website, mạng xã hội, fanpage tuyển
sinh...) vào mô hình nghiên cứu, phản ánh đúng xu hướng tiếp cận thông tin
mới của học sinh trong thời đại số. Bên cạnh đó, yếu tố "trải nghiệm thực tế"
như tham gia chương trình tư vấn tuyển sinh, ngày hội Open Day hay các hoạt
động của câu lạc bộ sinh viên cũng được chứng minh có ảnh hưởng tích cực
đến cảm nhận và quyết định của học sinh.
Lê Thị Kim Dung (2020) mở rộng phân tích bằng phương pháp hồi quy
tuyến tính và cho thấy môi trường học tập, cơ hội thực tập, quan hệ với doanh
nghiệp và chất lượng giảng viên là các yếu tố then chốt tác động đến quyết định
chọn trường của học sinh tại Hà Nội. Đặc biệt, nghiên cứu này đề xuất rằng học
sinh có xu hướng đánh giá tổng thể “trải nghiệm học tập đại học” thay vì chỉ
chú trọng đến danh tiếng thương hiệu.
Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu trong nước chủ yếu tiếp cận định lượng
cơ bản, ít áp dụng các mô hình lý thuyết quốc tế hoặc phân tích sâu động lực
tâm lý của học sinh. Ngoài ra, dữ liệu thường thu thập tại một số địa phương
lớn như TP.HCM, Hà Nội, Cần Thơ... dẫn đến sự thiếu đa dạng vùng miền.
Việc thiếu nghiên cứu định tính hoặc phương pháp kết hợp cũng khiến các yếu
tố mang tính cảm xúc (an toàn, động lực học tập, ảnh hưởng xã hội) ít được khai thác. 10
2.2. Nghiên cứu quốc tế:
Trên bình diện quốc tế, lựa chọn trường đại học được xem là một quá trình
ra quyết định phức tạp và có nhiều lý thuyết nền tảng được áp dụng để lý giải hành vi này.
Một trong những nghiên cứu có ảnh hưởng lớn là của Chapman (1981),
đề xuất mô hình bao gồm hai nhóm yếu tố:
 Nhóm yếu tố nền tảng (background influences) như gia đình, bạn bè, cố vấn học đường.
 Nhóm yếu tố tổ chức (institutional influences) như chất lượng đào tạo,
học phí, uy tín, học bổng, hoạt động ngoại khóa.
Mô hình này sau đó được Kotler và Fox (1995) mở rộng trong bối cảnh
marketing giáo dục, hình thành mô hình "Quy trình lựa chọn sinh viên" (Student
Choice Process), với ba giai đoạn:
 Nhận thức nhu cầu và kỳ vọng cá nhân
 Tìm kiếm và xử lý thông tin về trường đại học
 So sánh và lựa chọn ra quyết định cuối cùng
Bên cạnh đó, các lý thuyết hành vi cũng được ứng dụng rộng rãi.
Ví dụ, Ajzen (1991) với mô hình Theory of Planned Behavior (TPB) giải thích rằng:
 Thái độ đối với việc chọn trường
 Chuẩn mực xã hội (áp lực từ người thân, bạn bè)
Nhận thức về kiểm soát hành vi (tự tin vào khả năng thi đỗ, điều kiện tài chính)
=> Tác động đến ý định chọn trường, từ đó dẫn đến hành vi thực tế.
Một hướng nghiên cứu nổi bật khác là áp dụng mô hình Push - Pull trong
phân tích lựa chọn trường, đặc biệt trong bối cảnh sinh viên quốc tế. Theo đó: 11
 Yếu tố “push” là những nguyên nhân khiến học sinh không muốn học tại
địa phương (chất lượng thấp, ít cơ hội nghề nghiệp...)
 Yếu tố “pull” là những điểm hấp dẫn từ trường đại học mục tiêu (môi
trường quốc tế, giảng viên uy tín, học bổng tốt...)
Nghiên cứu của Hossler và Gal agher (1987) còn chỉ ra rằng quyết định
chọn trường là một quá trình lâu dài, thường diễn ra trong 2–3 năm, với sự
tương tác liên tục giữa học sinh – phụ huynh – nhà trường – phương tiện truyền
thông. Những yếu tố như thương hiệu trường, khả năng học bổng, định hướng
ngành nghề, môi trường học tập thân thiện và tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp được xem là then chốt.
2.3. Khoảng trống nghiên cứu và định hướng đề tài:
Tổng hợp các công trình nghiên cứu trước đây cho thấy một số đặc điểm
chung trong cách tiếp cận vấn đề lựa chọn trường đại học của học sinh:
 Phần lớn các nghiên cứu chỉ dừng lại ở mô tả hiện tượng, chưa đi sâu vào
phân tích nguyên nhân gốc rễ hoặc động lực hành vi bên trong. Nhiều
nghiên cứu mới chỉ dừng ở việc xác định yếu tố nào "có ảnh hưởng", mà
chưa lý giải được "vì sao yếu tố đó lại có ảnh hưởng" hoặc "mức độ ảnh
hưởng trong hoàn cảnh cụ thể".
 Thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa mô hình lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm.
Chẳng hạn, một số nghiên cứu trong nước sử dụng các thang đo chưa
chuẩn hóa, hoặc không rõ ràng trong cách định nghĩa biến (ví dụ: “uy tín
trường” được hiểu theo nhiều cách khác nhau), khiến cho kết quả không
đủ độ tin cậy và không thể so sánh giữa các địa phương, giữa các nhóm đối tượng.
 Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là định lượng đơn giản, sử dụng thống
kê mô tả và hồi quy tuyến tính. Việc thiếu các công cụ phân tích nâng 12
cao như mô hình SEM (Structural Equation Modeling), phân tích nhân
tố khám phá (EFA), phân tích phân nhóm (Cluster Analysis) hoặc kỹ
thuật phân tích tương quan đa chiều (MDS)... làm hạn chế độ sâu và độ tin cậy của kết quả.
 Ít có nghiên cứu định tính hoặc kết hợp định tính - định lượng (mixed
methods) để khai thác những cảm xúc, trải nghiệm cá nhân, các niềm tin
hay mối lo lắng tiềm ẩn mà học sinh thường không thể hiện qua bảng
khảo sát. Trong khi đó, yếu tố tâm lý và môi trường văn hóa xã hội có
ảnh hưởng không nhỏ đến quyết định chọn trường.
 Các yếu tố mới trong bối cảnh hiện nay chưa được đưa vào nghiên cứu, như:
o Ảnh hưởng của mạng xã hội (TikTok, Facebook, YouTube) đến nhận
thức về trường đại học.
o Tư vấn tuyển sinh ảo, trải nghiệm học thử online, và chiến dịch quảng
bá kỹ thuật số của các trường.
o Tác động của các thay đổi chính sách tuyển sinh (xét học bạ, đánh giá
năng lực, kỳ thi riêng...).
o Ảnh hưởng từ việc học online trong đại dịch COVID-19, khiến học
sinh có tâm lý “chọn nơi học gần nhà” để đảm bảo an toàn và ổn định.
 Vấn đề khác biệt vùng miền, điều kiện kinh tế – xã hội của học sinh chưa
được khai thác đầy đủ. Một học sinh ở nông thôn, gia đình thu nhập thấp,
sẽ có xu hướng chọn trường khác hoàn toàn so với học sinh ở thành thị.
Ngoài ra, yếu tố văn hóa địa phương, kỳ vọng của gia đình, cũng có thể
làm thay đổi đáng kể quyết định chọn trường.
 Sự khác biệt giới tính và nhu cầu cá nhân cũng chưa được nghiên cứu
sâu. Ví dụ, có thể học sinh nữ ưu tiên môi trường an toàn, gần nhà hơn
là danh tiếng; trong khi học sinh nam có thể đặt nặng yếu tố cạnh tranh 13
và cơ hội nghề nghiệp. Những yếu tố này cần được xem xét nếu muốn
có một bức tranh toàn diện và có giá trị ứng dụng thực tiễn.
2.4. Định hướng nghiên cứu của đề tài:
Từ việc tổng hợp và phân tích các khoảng trống nêu trên, đề tài “Các yếu
tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn trường đại học của học sinh trung học
phổ thông” sẽ được triển khai theo hướng tiếp cận mới và toàn diện hơn, nhằm
đóng góp về cả mặt học thuật và thực tiễn:
a. Kết hợp phương pháp định tính và định lượng:
 Giai đoạn định tính: phỏng vấn nhóm học sinh lớp 12 để khám phá sâu
hơn các yếu tố tâm lý và hành vi chưa từng được ghi nhận trong các nghiên cứu trước.
 Giai đoạn định lượng: khảo sát bằng bảng hỏi có cấu trúc với số mẫu đủ
lớn, sử dụng các công cụ thống kê nâng cao như EFA, CFA và SEM để
kiểm định mô hình lý thuyết.
b. Áp dụng lý thuyết nền tảng hiện đại:
 Theory of Planned Behavior (TPB): giải thích ý định chọn trường qua
ba yếu tố: thái độ, chuẩn mực xã hội và kiểm soát hành vi cảm nhận.
 Push – Pull Model: xác định yếu tố thúc đẩy và yếu tố hấp dẫn để so sánh
giữa các nhóm đối tượng.
 Expectancy-Value Theory: xem xét học sinh chọn trường dựa trên giá trị
kỳ vọng từ kết quả học tập (việc làm, phát triển kỹ năng…).
c. Khảo sát nhiều địa phương với đối tượng đa dạng:
 Bao gồm học sinh từ cả thành thị – nông thôn, công lập – dân lập, từ các
khu vực Bắc – Trung – Nam để đảm bảo tính đại diện.
 Có thể mở rộng đối tượng khảo sát đến phụ huynh, vì họ là người có ảnh
hưởng lớn đến quyết định của học sinh. 14
d. Làm rõ vai trò của truyền thông kỹ thuật số và học bổng:
 Đưa vào khảo sát các câu hỏi về tác động của Facebook, TikTok,
YouTube, Website trường đến nhận thức và ấn tượng về trường đại học.
 Xác định tầm quan trọng của học bổng, học phí và cơ hội tài trợ đối với
học sinh có điều kiện tài chính khác nhau.
e. Đề xuất các giải pháp cụ thể cho trường đại học và cơ quan quản lý giáo dục:
 Đưa ra các khuyến nghị để xây dựng chiến lược truyền thông tuyển sinh
phù hợp với từng nhóm học sinh.
 Kiến nghị xây dựng chính sách học bổng minh bạch và hướng dẫn chọn
trường rõ ràng cho học sinh và phụ huynh.
3. Cơ sở lý thuyết của quyết định chọn trường đại học:
3.1. Khái niệm và bản chất của hành vi ra quyết định chọn trường:
Hành vi chọn trường đại học của học sinh THPT được xác định là một
dạng hành vi ra quyết định mang tính chất có kế hoạch, đây là một trong những
quyết định quan trọng ảnh hưởng đến con đường học vấn, nghề nghiệp và cuộc
sống trong tương lai của các em. Từ góc nhìn marketing giáo dục và tâm lý học
hành vi, quyết định này được coi là một quy trình tiêu dùng mang tính phức
hợp, trong đó người học đóng vai trò là "khách hàng" và các trường đại học là
"sản phẩm" được đánh giá, so sánh và lựa chọn.
Bản chất của hành vi này bao gồm các yếu tố: nhận thức (nhận biết về lựa
chọn), tâm lý (cảm xúc, động lực), xã hội (ảnh hưởng của gia đình, bạn bè, xã
hội) và hành động (quyết định cuối cùng). Hành vi này thường diễn ra qua nhiều
giai đoạn, bao gồm: nhận diện nhu cầu, thu thập thông tin, đánh giá lựa chọn,
quyết định và hành động sau quyết định. 15
3.2. Các mô hình lý thuyết nền tảng
3.2.1. Mô hình Hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB)
Mô hình TPB do Ajzen (1991) phát triển cho rằng, hành vi con người bị
chi phối bởi ý định hành vi, và ý định này bị tác động bởi ba yếu tố:
 Thái độ đối với hành vi: Mức độ đánh giá tích cực hay tiêu cực của học
sinh với việc chọn một trường đại học cụ thể.
 Chuẩn mực chủ quan: Ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè, thầy cô đối với
quyết định chọn trường.
 Kiểm soát hành vi cảm nhận: Mức độ học sinh cảm thấy họ có thể thực
hiện được quyết định của mình.
TPB có khả năng ứng dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về hành vi chọn
trường nhờ khả năng giải thích động cơ hành vi cá nhân dưới ảnh hưởng đa chiều.
3.2.2. Mô hình Kỳ vọng - Giá trị (Expectancy - Value Theory)
Theo Eccles & Wigfield (2002), hành vi của cá nhân bị chi phối bởi hai yếu tố chính:
 Kỳ vọng về thành công: Học sinh tin rằng mình có khả năng học tập tốt
tại trường mình lựa chọn.
 Giá trị nhiệm vụ: Mức độ trường đó đem lại giá trị cho tương lai nghề
nghiệp, tài chính, danh tiếng, hoặc xã hội.
Lý thuyết này giúp lý giải vì sao những học sinh có năng lực nhưng khác
nhau về giá trị cá nhân lại có lựa chọn trường đại học khác nhau.
3.2.3. Mô hình Push - Pull
Mô hình Push - Pull chia các yếu tố tác động đến quyết định chọn trường thành hai nhóm: