TÀI LIỆU TOÁN HỌC
1
BỒIDƯỠNGVÀPHÁTTRIỂNTƯDUY
ĐỘTPHÁTRONGGIẢI
TOÁNHỌC 8
TẬP2
HÌNHHỌC
THEOCHUẨNKIẾNTHỨCKĨNĂNG
Tómtắtlíthuyếtcănbản
Giảichitiết,phântích,bìnhluận,hướngdẫnlàmbàidànhchohọcsinhlớp8
vàchuyênToán.
Thamkhảochophụhuynhvàgiáoviên.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
2
LỜINÓIĐẦU
SáchgiáokhoaToán8hiệnhànhđượcbiênsoạntheotinhthầnđổimớicủachương
trìnhvàphươngpháp dạy – học,nhằmnângcaotínhchủđộng,tíchcựccủahọcsinh
trongquá
trìnhhọctập.
Tácgiảxintrântrọnggiớithiệucuốnsách “BỒIDƯỠNGVÀPHÁTTRIỂNTƯ
DUYĐỘTPHÁTRONGGIẢITOÁ N HỌC8”,đượcviếtvới mongmuốngửitới
các
thầycô,phụhuynhvàcácem họcsinhmộttàiliệuthamkhảohữuíchtrongdạyvàhọc
mônToánởcấpTHCStheođịnhhướngđổimớicủaBộGiáodụcvàĐàotạo.
Cuốnsáchđượccấutrúcgồmcácphần:
‐Kiếnthứcc ănbảncầnnắm:Nhắclạinhữngkiếnthức cơbảncầnnắm,những
côngthứcquantrọngtrongbàihọc,cóvídụcụthể…
‐Bàitậpsáchgiáokhoa,bàitậpthamkhảo:Lờigiảichitiếtchocácbàitập,bàitập
được tuyển chọn từ nhiều ngu ồn của môn Toánđược chia bài tập thành các dạng có
phươngpháplàmbài,cácvídụminhhọacólờigiảichitiết...Cónhiềucáchgiảikhác nhau
chomộtbàitoán...
Cuốnsáchnàycònlàtàiliệuthamkhảobổíchchoquíthầycôgiáovàcácb ậcphụ
huynhhọcsinhđểhướngdẫn,giúpđỡcácemhọctậptốtbộmônToán.
Cáctácgiả
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
3
MỤCLỤC
LỜINÓIĐẦU........................................................................................................Trang
CHƯƠNG1...........................................................................................................Trang
Bài1.Tứgiác...........................................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài2.Hìnhthang....................................................................................................Trang
A.Chuẩnki
ếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài3.Hìnhthangcân.............................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài4.
Đườngtrungbình........................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài6.Trụcđốixứng..............................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyện
kĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài7.Hìnhbìnhhành........................................ ...................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài8.Đốixứngtâm...............................................................................................Trang
A.Chuẩ
nkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài9,10.Hìnhchữnhật–Đườngthẳngsongsongvớiđườngthẳngchotrước
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
4
Bài11.Hìnhthoi....................................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
Bài12.Hìnhvuông...............................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnăng
giảibàitập.........................................................................Trang
CHƯƠNG2.Đagiác,diệntíchđagiác..............................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức.........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập.........................................................................Trang
CHƯƠNG3.ĐỊNHLÍTALETTRONGTAM
GIÁC.TAMGIÁCĐỒNGDẠNG
...................................................................................................................................Trang
Bài1,2.ĐịnhlíTalettrongtamgiác.ĐịnhlíTaletđảo,HệquảđịnhlíTaletTrang
A.Chuẩnkiếnthức...........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập..........................................................................Trang
Bài3.Tínhchấtcủađườngphângiáctrongtamgiác......................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức..........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập..........................................................................Trang
Bài4,5,6.Tamgiácđồngdạng.Cáctrườnghợpđồng
dạng
củahaitamgiác. ....................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức...........................................................................................Trang
Bài7.Cáctrườnghợpđồngdạngcủahaitamgiácvuông..............................Trang
A.Chuẩnkiếnthức...........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnă
nggiảibàitập..........................................................................Trang
CHƯƠNG4.HÌNHLĂNGTRỤĐỨNG.HÌNHCHÓPĐỀU.....................Trang
Bài1.Hìnhhộpchữnhật......................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức..........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàit
ập..........................................................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
5
Bài2.Hìnhlăngtrụđứng.....................................................................................Trang
A.Chuẩnkiếnthức..........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập..........................................................................Trang
Bài3.Hìnhchópđềuvàhìnhchópcụtđều.......................................................Trang
A.Chuẩnkiến
thức...........................................................................................Trang
B.Luyệnkĩnănggiảibàitập..........................................................................Trang
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
6
CHƯƠNGI.TỨGIÁC
BÀI1.TỨGIÁC
A.LÝTHUYẾT:
1)Địnhnghĩa:
TứgiácABCDlàhìnhgồm4đoạnthẳngAB,BC,CD,DA,trongđóbấtkỳhaiđoạn
thẳngnàocũngkhôngcùngnằmtrênmộtđườngthẳng.
Tứgiáclồilà
tứgiácluônnằmtrongm ộtnửamặtphẳngcóbờlàđườngthẳngchứa
bấtkỳcạnhnàoc ủatứgiác.
Haiđỉnhkềnhau:AvàB;BvàC;CvàD;DvàA
Haiđỉ
nhđốinhau:AvàC;BvàD
ĐườngchéoAC;BD
Haicạnhkềnhau:ABvàBC;BCvàCD;CDvàDA
Haicạnhđốinhau:ABvàCD;ADvàBC
Haigóckềnhau:và ; và ;và ;và

Haigócđốinhau: và ;và
Điểmnằmtrongtứgiác:M
Điểmnằmtrêntứgiác:N
Điểmnằmngoàitứgiác:P
2)Địnhlý:Tổngcácgóccủamộttứgiácbằng180
0
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài1.ChotứgiácABCDbiết +=200
0
, +=180
0
; +=120
0
.
a)Tínhsốđocácgóccủatứgiác.
b)GọiIlàgiaođiểmcủacáctiaphângiáccủa vàcủatứgiác.Chứngminh:
Bàigiải:
a)Từgiảthiếttacó:
Vì .
.
.
.
b)TrongtamgiácABI:
.
Bài2.ChotứgiáclồiABCDcó+=180
0
,CB=CD.Chứng
minhAClàtiaphângiáccủa
.
A
B
B
C
C
D
D
A
A
C
B
D
B
C
B
D
C
D
A
B
CD
AIB
2
000
2B 2C 2D 200 180 120
0
BCD 250.
00
A B C D 360 A 110

0000
B 250 C D 250 120 130
0000
C 200 B 200 130 70
0000
D 120 C 120 70 50

0
0
360 A B
AB CD
AIB 180
222



B
D
BAD
I
A
B
C
D
B
A
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
7
Bàigiải:
TrêntiađốitiaBAlấyđiểmIsaochoBI=AD.
Tacó(cùngbùvớigóc ).
AD=IB,DC=BC.Từđótacó .
Suyra:vàAC=IC.
TamgiácACIcântạiCnên .
VậyAClàphângiáctronggóc .
Bài3.ChotứgiáclồiABCD,haicạnhADvàBCcắtnhautạiE,haicạnhDCvàABcắt
nhautạiF.Kẻtiaphân giáccủahaigócCED
vàBFCcắtnhautạiI.TínhgócEIFtheocác
góctrongtứgiácABCD.
Bàigiải:
FIcắtBCtạiK,suyraKthuộcđoạnBC

( làgócngoàicủaIKE)
= ( làgócngoàicủaFBK)
.
.
Vậy

Bài4.ChotứgiácABCD.Chứngminh:(p:chuvicủatứgiác)
Bàigiải:
GọiIlàgiaođiểmc ủaACvàBD.Theobấtđẳngthứctam
giác,tacó:
IA+IB>
AB,IA+ID>AD,IB+IC>BC,IC+ID>CD
Cộngtheovế,tađược:2(IA+IB+IC+ID)>p,từđó:
AC+BD> p.
Lạicó:AC<AB+BC,AC<AD+DC,BD<BA+AD,BD
<
BC+CD.
Suyra2(AC+BD)<2(AB+BC+CD+DA)=2p AC+
BD<p.
Bài5.ChotứgiácABCD,Mlàmộtđiểmtrongtứgiácđó.XácđịnhvịtrícủaMđểMA+
MB
+MC+MDnhỏnhất.
Bàigiải:
GọiIlàgiaođiểmc ủaACvàBD.Tacócácbấtđẳngthức:
ADC IBC
ABC
ADC IBC
DAC BIC
BAC BIC DAC
BAD
EIF EKI IEK
EIF
BBFKIEK
CKF

0
BFC 180 B C

0
BC
BFK 90
2


00
AB
AEB 180 A B IEK 90
2

00
BC AB
EIF B + 90 90
22


0
AC BD
180
22


1
p < AC + BD < p
2
1
2
K
I
F
E
A
D
C
B
I
B
A
D
C
I
B
A
D
C
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
8
MA+MC AC,MB+MD BD.
TừđósuyraMA+MB+MC+MDAC+BD
MA+MB+MC+MD=AC+BDkhiMtrùngvớiI.
VậykhiMlàgiaođiểmhaiđườngchéothìMA
+MB+MC+MDnhỏnhất.
Bài6.Mộtđườngthẳngđiquatrungđiểmcủahaicạnhđốidiện củamộttứgiáclồitạo
vớicácđườngchéocủahaigócbằng
nhau.Chứngminhrằngtứgiácấycóhaiđườngchéo
bằngnhau.
Giải.
GọiQ,Plầnlượtlàtrungđiểmcủa
AB,CDtươngứng
Khiđótacó:
QN//MP;NP//QM. TứgiácQNPMlàhình
bìnhhành.
VìMNtạovớiACvàBDhaigócbằngnhaunênsuyraMNcũngtạovớiQNvàQMhai
gócbằngnhau
Tứclà:
QNM QMN
SuyraTamgiácQMNcântạiQ
SuyraQN=QM
TacóQN=
1
2
AC
vàQM=
1
2
BD
(Đườngtrungbìnhcủatamgiác)
MàQN=QM(Chứngminhtrên)
SuyraAC=BD
VậyTứgiáctrêncóhaiđườngchéobằngnhau
BÀI2.HÌNHTHA NG
A.LÝTHUYẾT
1.Địnhnghĩa:TứgiácABCDlàhìnhthang

AB // CD
BC // AD
cạnh bên
cạnh đáy lớn
cạnh bên
cạnh đáy nhỏ
A
B
D
C
Q
2
1
K
O
Q
P
N
M
D
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
9
L
P
N
M
I
D
C
B
A
2.Tínhchất:
*Nếumộthìnhthangcóhaicạnhbênsongsongthìnólàhìnhchữnhật.
*Nếumộthìnhthangcóhaicạnhđáybằngnhauthìnólàhìnhbìnhhành.
3.Hìnhthangvuông:
Hìnhthang
vuônglàhìnhthangcóhaigócvuông.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài7.ChotứgiácABCDcóAD=DC,đườngchéoAClàphân
giácgócÂ.ChứngminhrằngABCDlàhìnhthang.
Bàigiải:
TacóAD=DCnêntamgiácADCcântạiD.
Suyra
SuyraAB//CD(haigócsoletrongbằngnhau)
VậyABCDlàhìnhthang.
Bài8.ChohìnhthangABCD,đáyAB=40cm,CD=80cm,BC=50cm,AD=
30cm.Chứng
minhrằngABCDlàhìnhthangvuông.
Bàigiải:
GọiHlàtrungđiểmcủaCD.TacóDH=CH=40cm
XéthaitamgiácABHvàCHBcó:
AB=CH=40cm, (soletrong),BH=HB
Suyra (c‐g‐c) AH=CB=50cm.
TamgiácADHcó:AD
2
+DH
2
=40
2
+30
2
=50
2
=AH
2

Suyratam giácADHvuôngtạiD.VậyhìnhthangABCDlàhìnhthangvuông.
Bài9.ChohìnhthangABCD(AD//BC;AD>BC)cóđườngchéoACvàBDvuônggócvới
nhautạiI.TrênđáyADlấyMsaocho
AMbằngđộdàiđườngtrungbìnhcủahìnhthang.
Chứngminh:tamgiácACMcântạiM
DCA = DAC = BAC
ABH CHB
ABH = CHB
cạnh bên
cạnh đáy lớn
cạnh bên
cạnh đáy nhỏ
A
B
D
C
C
D
B
A
H
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
Giải:
GọiLlàđiểmđốixứngvớiđốixứngvớiAquaMGọiNMlàđườngtrungbìnhcủahình
thangABCDnhưhìnhvẽ
GọiIlàgiáođiểmc ủaACvàNP
VìNP//BC
NI//BCmàNlàtrungđiểmAB
 IcũnglàtrungđiểmAC1)
SuyraIM//CL(2)
XéthìnhthangABCDtacó:ʹ
P=
2
BC AD+
=AM
2BC AD AM+=

BC AD AM AM BC M D AM M L
BC ML MD DL
+- = + = =
= - =
SuyraBC=DLmàBC//DL
SuyratứgiácBCLDlàhìnhbìnhhành
SuyraBD//CL
MàBD
^
AC(gt)
CL AC^
(3)
Từ(1),(2)và(3)IM
^
ACvàMIlàđườngtrungtrụccủađoạnthẳngAC
SuyraMA=MC
VậytamgiácMACcântạiM.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
BÀI3.HÌNHTHANGCÂN
A.LÝTHUYẾT
1.Địnhnghĩa:TứgiácABCDlàhìnhthangcân
2.Tínhchất:Tronghìnhthangcân:
*Haicạnhbênbằngnhau
*Haiđườngchéobằngnhau
3.Dấuhiệunhânbiết:
*Hìnhthang
cóhaiđườngchéobằngnhaulàhìnhthangcân.
*Hìnhthangcóhaigócchungmộtcạnhđáybằngnhaulàhìnhthangcân.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài10.ChohìnhthangcânABCD(AB//CD).AD
cắtBCtạiI,ACcắtBDtạiJ.Chứngminh
rằngIJlàtrungtrựccủaABvàlàtrungtrựccủaCD.
Bàigiải:
ABCDlàhìnhthangcânnên
Suyratam giácICDcântại
I
InằmtrênđườngtrungtrựccủaCD.(1)
Talạicó
nêntamgiácIABcântạiI.
InằmtrênđườngtrungtrựccủaAB.(2)
XéttamgiácACDvàtamgiácBDCcó:
AD=BC
(vìABCDlàhìnhthangcân)
CD:cạnhchung
AC=BD(2đườngchéocủahìnhthangcân)
Dođó ,suyra
tamgiácJCDcântạiJJnằmtrênđườngtrungtrựccủaCD(3)
Tươngtựtacótam
giácJABcântạiJJnằmtrênđườngtrungtrựccủaAB(4)
Từ(1),(2),(3),(4)suyraIJlàđườngtrungtrựccủaABvàCD.
AB // CD
C = D
A = B
C = D
IAB = D = C = IBA
ΔACD = ΔBDC
ACD = BDC

cạnh bên
cạnh đáy lớn
cạnh bên
cạnh đáy nhỏ
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
12
Bài11.ChohìnhthangABCD(AB//CD).ACcắtBDtạiO.BiếtOA=OB.Chứngminh
rằng:ABCDlàhìnhthangcân.
Bàigiải:
VìOA=OBnêntamgiácOABcântạiO
Tacó
tamgiác
OCDcântạiOOC=OD
SuyraAC=OA+OC =OB+OD=BD.
HìnhthangABCDcóhaiđườngchéoACvàBD
bằngnhaunênABCDlàhìnhthangcân.
Bài12.ChohìnhthangcânABCD(AB//CD,AB<
CD).ADcắtBCtạiO.
a)Chứngminhrằng OABcân
b)GọiI,Jlầnlượtlàtrungđiểmcủa ABvàCD.ChứngminhrằngbađiểmI,J,Othẳng
hàng
c)Quađi
ểmMthuộccạnhAC,vẽđườngthẳngsongsongvớiCD,cắtBDtạiN.Chứng
minhrằngMNAB,MNDClàcáchìnhthangcân.
Bàigiải:
a)VìABCDlàhìnhthangcânnên
suyraOCDlàtam
giáccân.
Tacó(haigócđồngvị)
TamgiácOABcântạiO.
b)OIlàtrungtuyếncủatamgiáccânOAB
nênOIcũnglàđườngcaotamgiácOAB
OI AB
MàAB//CDnênOI CD
TamgiácOCD
cântạiOcóOICDnênOIcắtCDtại
trungđiểmJcủaCD.
VậybađiểmO,I,Jthẳnghàng.
c)Xét ACDvà BDCcó:
AC=BD(2đườngchéocủahìnhthangcân)
AD
=BC(2cạnhbêncủahìnhthangcân)
CD=DC
Dođó ACD= BDC(c‐c‐c)
Suyrahay
HìnhthangMNDCcó nênMNDClàhìnhthangcân.
MC=ND AC–MC=BD–ND AM=BN
HìnhthangMNABcóhai
đườngchéoAMvàBNbằngnhaunênMNABlàhìnhthang
cân.
OAB = OBA
OCD = OAB = OBA = ODC

C = D
OAB = D = C = OBA


ACD = BDC
MCD = NDC
MCD = NDC

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
13
N
M
A
B
C
BÀI4.ĐƯỜNGTRUNGBÌNH
A.LÝTHUYẾT
1.Đườngtrungbìnhcủatamgiác:
a)Địnhlýmởđầu:
Đườngthẳngđiquatrungđiểmmộtcạnhcủatamgiácvàsongsongvớicạnhthứhaithì
điquatrungđiểmc
ạnhthứba.
b)Địnhnghĩa:
Đườngtrungbìnhcủatamgiáclàđoạnthẳngnốihaitrungđiểmhaicạnhcủatamgiác
đó.
c)Địnhlýđườngtrungbìnhcủatamgiác:
Đườngtrungbìnhcủatam
giácthìsongsongvớicạnhthứbavàcóđộdàibằngmộtnửa
cạnhấy.
2.Đườngtrungbìnhcủahìnhthang:
a)Địnhlýmởđầu:
Đườngthẳngđiquatrungđiểmmộtcạnhbêncủ
ahìnhthangvàsongsongvớihaiđáythì
điquatrungđiểmcạnhbêncònlại.
b)Địnhnghĩa:
Đườngtrungbìnhcủahìnhthanglàđoạnthẳngnốitrungđiểmhaicạnhbêncủahình
thangấy.
c)Địnhlýđườngtrungbìnhcủahìnhthang:
Đườngtrungbìnhcủahìnhthangthìsongsongvớihaiđáyvàcóđộdàibằngnửatổngđộ
dàihaiđáy.
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài13.ChohìnhthangABCDcóvàAB=2AD=2CD.KẻCHvuônggócvới
ABtạiH.
a)TínhsốđocácgóccủahìnhthangABCD.
b)CMRtamgiácABCvuôngcân.
c)TínhchuvihìnhthangnếuAB
=6cm.
AD90
o

A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
14
d)GọiOlàgiaođiểmACvàDH,O’làgiaođiểmcủaDBvàCH.ChứngminhrằngAB=
4OO’
Bàigiải:
a)TacótứgiácADCHvàAH//CD,AD//CH
AHCDlàhìnhthangcânhai
đáyAH,CD
AD=CH.
AHCDcũnglàhìnhthangcânvớihaiđáyAD,HC
AH=CD.
BH=AB–AH=2CD–CD=CDvàCH=AD=BH
Dođó BCHvuôngcântạiH,suyra
=45
o
, =45
o
=45
o
+90
o
=135
o

Vậy , =45
o
, =135
o
b) ABCcóHlàtrungđiểmABvàCHABnênABClàtamgiáccântạiC
Talạicó =45
o
,suyra ABCvuôngcântạiC.
c)TacóAB=6cm
AD=CD= AB=3cm.
ABCvuôngcântạiCnênBC= AB= = cm
ChuvihìnhthangABCDlà:AB+BC+CD+DA=6
+ +3+3=12+
d)Dễthấy DH//BC DH AC.
Vì ACDvuôngcântạiDnênOlàtrungđiểmcủaAC.
Tacó (g‐c‐g) O’C=O’H,hayO’làtrungđiểmcủaCH.
Xét AHCcóOO’
làđườngtrungbìnhnênAH=2OO’
MàAB=2AHnênAB=4OO’.
Bài14.ChohìnhthangABCD(AB//CD)cóElàtrungđiểmcủaBC, =90
o
.GọiKlà
giaođiểmcủaAEvàDC.Chứngminhrằng:
a) ABE= KCE
b)DElàtiaphângiáccủagócD.
Bàigiải:
a)Xét ABEvà KCEcó:
(2gócsoletrong)
(2gócđốiđỉnh)
BE=
CE(ElàtrungđiểmBC)
Dođó ABE= KCE(g–c–g)
b)Vì ABE= KCEnênAE=KE ElàtrungđiểmAK
DElàtrungtuyếncủatamgiácADK
TalạicóDE AKsuyra
DElàđườngcaocủa ADK.
DođótamgiácADKcântạiDvàDElàphângiácgócD.
ADHC90
o

B
BCH
CBCHDCH
o
AD90
B
C
B
1
2
1
2
6
2
32
32
32cm
00
ACD 45 HDC 45

DO’C BO’H
EDA


ABE = KCE
AEB = KEC



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
15
Bài15.ChotứgiácABCDtrongđóCD>AB.GọiE,FlầnlượtlàtrungđiểmcủaBDvà
AC.ChứngminhrằngnếuABCDlàhìnhthangthì .
Bàigiải:
GọiIlàtrungđiểm
AD.
TacóEI//ABvàEI= AB
FI//CDvàFI= CD.
QuađiểmItacóEI//ABvàFI//CD//ABnênI,E,
Fthẳnghàng.
SuyraEF=FI–EI= AB– CD
hay
Bài16.ChohìnhthangABCD(AB//CD),tiaphângiáccủagócCđiquatrungđiểmMcủa
cạnhbênAD.Chứngminhrằng:
a) b)BC=AB+CD
Bàigiải:
a)GọiNlàtrungđiể
mBC.
TacóMN//CD
Mà (vìCMlàphângiác)
Suyra
TamgiácMCNcântạiNMN=NC=NB,dođó MNBcân
tạiN.Mặtkhác ,suyra
.
b)VìMNlàđườngtrungbìnhcủa
hìnhthangABCDnênMN=(AB+CD)
TalạicóMN= BC.DođóBC=AB+CD
Bài17.ChotamgiácABCcócáctrungtuyếnBDvàCE.TrêncạnhBClấycácđiểm M,N
saocho
BM=MN=NC.GọiIlàgiaođiểmcủaAMvàBD,KlàgiaođiểmcủaANvàCE.
Chứngminhrằng:
a)BCDElàhìnhthang
b)KlàtrungđiểmcủaEC
c)BC=4IK
Bàigiải:
CD AB
EF =
2
1
2
1
2
1
2
1
2
CD AB
EF=
2
o
BMC = 90
MCD = CMN
MCD = MCN
D
1
CMN = MCN = DCB
2
N
MB = NBM
N
MB = MBA
1
NMB = ABC
2


o
1
BMC = CMN + NMB = BCD + ABC = 90
2
1
2
1
2
I
F
E
D
C
A
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
16
a)TacóDElàđườngtrungbìnhcủatamgiác
ABC
DE//BCBCDElàhìnhthang.
b)GọiGlàgiaođiểmANvàDE.
TacóElàtrungđiểmABvàED//BN
GlàtrungđiểmAN
EG
làđườngtrungbìnhcủa ABN
EG= BN= BC
TalạicóED= BC EG= ED Glàtrọngtâm ACE
AKlàtrungtuyếncủa ACEKlàtrungđiểmEC
c)Chứngminhtươngtựtacó
IlàtrungđiểmEF.
GọiFlàtrungđiểmBC,tacóDF//ABvàDK//AB D,K,Fthẳnghàng.
,suyraKlàtrungđiểmcủaDF.
SuyraIKlàđườngtrungbìnhcủa DEF
IK= DE.
MàDE= BC IK= BChayBC=4IK.
Bài18.ChohìnhthangcânABCDcó ,DBlà
phângiáccủa .Biếtchuvihìnhthangbằng20cm.Tính
độdàicáccạnhhìnhthang.
Bàigiải:
Vì
ABCDlàhìnhthangcânnên =60
0
và
Tacó (vìDBlàphângiác )
Mà (soletrong)
TamgiácABDcântạiAAB=AD=BC
GọiIlàgiaođiểmc ủaADvàBC,dễdàngchứngminh ICDđều(cóhaigócbằng60
0
)
vàBlàtrungđiểmIC(vìDBlàđườngphângiácgócD,cũnglàđườngtrungtuyếntrong
IDC).DođóCD=IC=2BC.
ĐặtAB=a BC=AD=AB=avàCD=2a.
Chuvihình
thangABCD:AB+BC+CD+AD=5a=20cm
a=4cm
AB=BC=AD=4cmvàCD=8cm.
Bài19.Cho ABC,đườngthẳngdđiquaAkhôngcắtcáccạnhcủatamgiácABC.Gọ
iD
vàElầnlượtlàhìnhchiếucủaB,Clênđườngthẳngd.GọiMlàtrungđiểmcủacạnhBC.
ChứngminhrằngMD=ME.
Bàigiải:

1
2
1
3
1
2
2
3
111
DK AE AB DF
242

1
2
1
2
1
4
D60
o
D
CD
00 0
A = B = 180 60 = 120
ADB = CDB
D
CDB = ABD
o
ABD = ADB = CDB = 30

I
A
D
C
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
17
TacóBD//CE(cùngvuônggócDE)
BCEDlàhìnhthangvuông.
GọiNlàtrungđiểmDE
MNlàđườngtrungbìnhcủahìnhthangvuôngBCED
MNDE.
TamgiácMDEcóMNlàtrungtuyếnvàMNDE
MDElàtamgiác
cântạiM MD=ME
Bài20.ChotamgiácABC,AMlàtrungtuyến.VẽđườngthẳngdquatrungđiểmIcủa
AMcắtcáccạnhAB,AC.GọiA’,B’,C’thứtựlàhìnhchiếuc
ủaA,B,Clênđườngthẳngd.
ChứngminhrằngBB’+CC’=2AA’.
Bàigiải:
GọiNlàhìnhchiếucủaMtrênd.
XéttứgiácBB’C’CcóBB’//CC’(cùngvuông
gócd)
BB’C’Clàhìnhthang.
MlàtrungđiểmBCvàMN//BB’//CC’(cùng
vuônggócd)
MNlàđườngtrungbìnhcủahìnhthang
BB’C’C
BB’+CC’=2MN(1)
HaitamgiácAA’IvàMNIvuôngtạiA’vàNcóAI=MIvà (haigóc
đốiđỉnh).
Suyra (g‐c‐g) AA’=MN(2).
(1),(2)suyraBB’+CC’=2AA’.
Bài21.*ChohìnhthangABCD(AB//CD).GọiE,F,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaBD,AC,
DC.GọiHlàgiaođiểm
củađườngthẳngquaEvuônggócvớiADvàđườngthẳngquaF
vuônggócvớiBC.Chứngminhrằng:
a)HlàtrựctâmcủatamgiácEFK
b)TamgiácHCDcân.
Bàigiải:
a)Tacó
E,KlầnlượtlàtrungđiểmBD,
CD EK //BC.
MàFHBCFHEK.
TươngtựtacóEHFK
SuyraHlàtrựctâmtamgiácEFK.
b)TacóHlàtrựctâmtamgiácEFKnên
KH
EF
GọiIlàtrungđiểmcủaAD,dễdàng
chứngminhđượcIE//AB//CDvàIF//
CD.TừđósuyraEF//AB//CD.
Dođó,KHCD.
TamgiácHCDcóKlàtrungđiểmCDvàKH
CDnênHCDlàtamgiác cântạiH.

AIA’ MIN
AA’I MNI
N
A'
C'
B'
I
M
A
B
C
H
K
F
E
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
18
Bài22.ChotamgiácđềuABC.TrêntiađốitiaABtalấyđiểmDvàtrêntiađốitiaACta
lấyđiểmEsaochoAD=AE.GọiM,N,P,Qtheothứtựlàtrungđiểm củacác
đoạnthẳng
BE,AD,AC,AB.
a)ChứngminhrằngtứgiácBCDElàhìnhthangcân.
b)ChứngminhrằngtứgiácCNEQlàhìnhthang.
c)TrêntiađốicủatiaMNlấyN’saochoN’M=MN.Chứ
ngminhrằngBN’vuônggócvới
BD;EB=2MN.
d) MNPlàtamgiácđều.
Bàigiải:
a)TacótamgiácADEcânvàcónên
ADElàtamgiácđều.
DE//BC(haigócsoletrong
bằngnhau)
Talạ
icó:DB=AD+AB=AE+AC=EC
DođóBCDElàhìnhthangcân.
b)TamgiácđềuADEcóENlàtrungtuyến
ENADhayENBD.
CQlàtrungtuyếntamgiácđềuABC CQAB
hayEQBD.
Suy
raEN//CQ(cùngvuônggócBD)
CNEQlàhìnhthang.
c)HaitamgiácMENvàMBN’có:
MN=MN’, (đốiđỉnh),NE=MB,suyra .
N’B//EN(haigócsoletrongbằngnhau).
MàENBDnênBN’BD.
Dễ
dàngchứngminhđược (c‐g‐c) BE= NN’=2MN.
d)XéttamgiácACDcóNPlàđườngtrungbình NP= DC
MàDC=EB(vìBCDElàhìnhthangcân)nênNP= EB=MN(1).
Theotrên,MN=MB=MN’=
MEnêncáctamgiácMBNvàMEN’cântạiM.
Tađược EN’//AB.
Tacó:và
Dođó: .
VìEN’//ABnên (đồngvị).
Từđótacó (2).
Từ(1),(2)suyraMNPlàtamgiácđều.
Bài23.ChotamgiacABCcântạiA,đườngcaoAH.
GọiKlàhìnhchiếuvuônggóccủaHlênAC.GọiIlà
trungđiểmHK.Chứngminhrằng:BK
AI.
Lờigiải:
GọiJlàtrungđi ểmcủaKC,tacóIJlàđườngtrung
bìnhtrongtamgiácKHC.
0
A60
0
ADE ABC 60

N
ME N’MB
MEN = MBN’
ENM MN’B

ENB N’BN
1
2
1
2
BNN’ BEN’ NBE
ANP ADC AEB
ANM BEN’
PNMANPANMAEBBEN’AEN’
0
AEN’ CAB 60
0
PNM 60
J
I
K
H
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
19
DođóIJ//HC
IJ
AH.
TrongtamgiácAHJcóIJ
AH,HI
AJ.Từđó,IlàtrựctâmtamgiácAHJ.
AI
HJ(1).
TrongtamgiácBKC,HJlàđườngtrungbình,suyraHJ//BK(2).
(1)và(2)suyraAI
BK.
Bài24.ChohìnhthangcânABCD(AB//CD;AD=BC),cóđáynhỏAB.Độdàiđườngcao
BHbằngđộdàiđườngtrungbìnhMN(MthuộcAD,NthuộcBC)củahìnhthangABCD.
VẽBE//AC(EthuộcDC).GọiOlà
giaođiểmcủaACvàBD.Chứngminhrằng
a)b)TamgiácOABcânc)TamgiácDBEvuôngcân
Bàigiải:
a) (soletrong),BC=CB, (soletrong)
Suyra (g‐c‐g) AB=EC.
MNlàđườngtrungbìnhcủ
ahìnhthangcânABCD
b)Xét ABCvà BADcó:
AB=BA
AC=BD(2đườngchéohìnhthangcân)
BC=AD(2cạnhbênhìnhthangcân)
Dođó ABC= BAD(c–c–c)
Suyra hay
TamgiácOABcân
tạiO.
c)TamgiácDBEcóBE=AC=BD TamgiácDBEcântạiB.
BHlàđườngcaotamgiáccânDBEnênBHcũnglàtrungtuyếncủatamgiácnày.
MàBH=MN= TamgiácBDEvuôngt
ạiB
VậyDBElàtamgiácvuôngcân.
Bài25.ChotamgiácABCvuôngcântạiA.TrêncáccạnhgócvuôngAB,AClấyđiểmD
vàEsaochoAD=AE.QuaDvẽđườngthẳngvuônggócvớ
iBE,cắtBCởK.QuaAvẽ
đườngthẳngvuônggócvớiBE,cắtBCởH.GọiMlàgiaođiểmDKvớiAC.Chứngminh
rằng:
a)
b)MDClàtamgiáccân
c)KH=HC
Bàigiả
i:
a)Xét BAEvà CADcó:
(gócchung)
AE=AD(giảthiết)
BA=CA(vì ABCvuôngcântạiA)
Dođó: BAE= CAD(c–g–c)
b)Vì BAE= CADnên
DE
MN =
2
ABC ECB
BCA CBE
ABC ECB
DC+AB DC+CE DE
MN = = =
222


BAC = ABD
BAO = ABO
DE
2
ΔBAE=ΔCAD

BAE = CAD


AEB = ADC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
20
TacóDKBE
hay
Talạicó +=90
0
.
Suyra =
Mặtkhác = (2gócđốiđỉnh).Dođó = DAlàphângiác
TamgiácMDCcóDAvừalàphângiácv ừalàđườngcaoTamgiácMDCcântạiD.
c)TamgiácMDCcântạiDcóDA
làphângiácnênDAcũnglàtrungtuyếntamgiácnày
AlàtrungđiểmMC
TamgiácMCKcóAlàtrungđiểmMCvàAH//MK(cùngvuônggócBE) AHlàđường
trungbìnhcủatamgiácMCKHlà
trungđiểmCK
VậyKH=HC.
Bài26.Cho
ABCnhọn(AB<AC).Bênngoài
ABCvẽ
BADvuôngcânởA,
ACE
vuôngcânởA;BEcắtCDtạiI.gọiM,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaDE,BD.Chứngminh
tứgiácAINMlàhìnhthangcân.
Lờigiải:

*ChứngminhBE
CD:
Xéthaitamgiác:ABEvàADC,có:
AB=AD(vì
ABDvuôngcântạiA).
BAE DAC
(cùngbằng90
0
+
BAC
)
AE=AC(vì
ACEvuôngcântạiA)
Dovậy
ABE = ADC
ABI ADI
.
ABcắtDItạiH,tacó:
0
AHD ADH 90 ; AHD BHI; ADH HBI
Suyra

0
BHI HBI 90
.VậyBE
CDtạiI.
*ChứngminhAM=INvàAN=IM:
GọiKlàđiểmđốixứngcủaDquaA.Xét
haitamgiác:
ABCvà
AKE.
AB=AK(cùngbằngAD);
BAC KAE
(cùngphụvới
CAK
);AC=AE.
Dođó
ABC=
AKE.SuyraEK=BC.
TrongtamgiácDKE,AMlàđườngtrung
bìnhnênAM=
1
2
KE.
TrongtamgiácIBCvuôngtạiI,INlàtrung
tuyếnnênIN=
1
2
BC.
TừđóchotaAM=IN.
GọiJlàtrungđi ểmcủaKE,vìhaitamgiác
ABCvàAKEbằngnhaunênhaitrung
tuyếntươngứngbằngnhau.TacóAN=
o
BDK + DBE = 90
o
BDK + ABE = 90
AEB
ABE
BDK = AEB
ADC
BDK
ADM
ADM
ADC
CDM
H
J
K
I
N
M
E
D
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
21
A
M
N
I
AJ.
AIlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácDEK,tacóAJ=
1
2
DE.
IMlàtrungtuyếntrongtamgiácIDEvuôngtạiInênIM=
1
2
DE.
Dođó:AJ=IM.
*XéttứgiácAMNIcóAM=INvàAN=IM,tachứngminhAMNIlàhìnhthangcân.
AMI=
INA(c‐c‐c)
IAM AIN
(1).
AMN=
INM(c‐c‐c)
AMN INM
(2).
Từ(1)và(2)dễdàngsuyraAMNIlàhìnhthangcânvới
haiđáyAI,MN.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
22
BÀI6.

TRỤCĐỐIXỨNG
A.LÝTHUYẾT
1.Haiđiểmđốixứngquamộtđườngthẳng:
Haiđiểmgọilàđốixứngvớinhauquađườngthẳngdnếu dlàđườngtrungtrựccủađoạn
thẳngnốihaiđiểmđó.
Quyước:NếuđiểmBnằmtrênđườngthẳngd
thìđiểmđốixứngvớiBquađườngthẳngBlà
chínhB.

2.Haihìnhđốixứngquamộtđườngthẳng:
Haihìnhgọilàđốixứngvớinhauquađường
thẳngdnếumỗiđiểmthuộchìnhnàyđốixứng
vớimộtđiểmthuộchìnhkiaquađườngthẳngd
vàngượclại.
Nếu
haiđoạnthẳng(góc,tamgiác)đốixứngvớinhauquamộtđườngthẳngthìchúng
bằngnhau.
3.Hìnhcótrụcđốixứng:
ĐườngthẳngdgọilàtrụcđốixứngcủahìnhHnếuđiểmđốixứngvớimỗiđiểmthuộc
hìnhHquađườngthẳngdcũngthuộchìnhH.
KhiđótanóihìnhH
cótrụcđốixứngd.
4.Địnhlý:
Đườngthẳngđiquatrungđiểmhaiđáycủahìnhthangcânlàtrụcđốixứngcủahình
thangcânđó.
B.RÈNLUYỆNKỸNẰNGGIẢIBÀITẬP
Bài27.ChotamgiácABCvuôngtạiA,đường
caoAH.GọiDvàElầnlượtlàđiểmđối
xứngcủađiểmHquaABvàAC.Chứngminhrằng:
a)AlàtrungđiểmcủađoạnDE
b)TứgiácBDEClàhìnhthangvuông.
c)
ChoBH=2cm,Ch=8cm.TínhAHvàchuvi
hìnhthangBDEC.
Bàigiải:
a)VìDđốixứngvớiHquađườngthẳngABnên
.Tươngtựtacó .
Dođó:
suyraD,A,Ethẳnghàng
Mặtkhác:AD=AE=AH.VậyAlàtrungđiểmcủaDE.
b)GócvàđốixứngnhauquađườngthẳngABnên .
Tươngtựtacó .TứgiácBDECcóhaigóckề ,dovậy
BDEClà
hìnhthangvuôngtạiDvàE.
c)BH=2cm,CH=8cm.
TrongtamgiácABHvuôngtạiH,theođịnhlýPitago:AH
2
=AB
2
–BH
2
=AB
2
–4
DAH = 2BAH
EAH = 2CAH


0
DAE = DAH + EAH = 2 BAH + CAH = 180
ADB
AHB
ADB =
0
AHB = 90
0
AEC = AHC = 90
0
D = E = 90
E
D
H
A
B
C
d
A
'
A
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
23
TrongtamgiácACHvuôngtạiH,theođịnhlýPitagoAH
2
=AC
2
–CH
2
=AC
2
–64
Suyra:2AH
2
=AB
2
+AC
2
–68.
LạicóAB
2
+AC
2
=BC
2
=100,suyra2AH
2
=100–68=32 AH
2
=16.
VậyAH=4.
ĐặtVlàchuvihìnhthangBDEC.
Tacó .Dođó:
.
Bài28.TrêncáccạnhbênCA,CBcủatamgiácCABcântạiClấycácđiểmM,Nsaocho
CM+
CN=AC.
a)TrêncạnhCBlấyđiểmM’saochoCM’=BN.
ChứngminhM,M’đốixứngnhauquađườngcao
CHcủatamgiácCAB.
b)GọiD,E,Flầnlượtlàtrungđiểm
củaAC,BC,
MN.Chứngminh:D,E,Fthẳnghàng.
Bàigiải:
a)Tacó .
Theogiảthiết:nên
.Vìsuyra
.VậytamgiácCMM’cântạiC.
CHlàđườngphângiácgócACB,nênCHlà
đườ
ngtrungtrựccủacạnhMM’.VậyMvàM’đối
xứngnhauquađườngthẳngCH.
b)MM’ CH,AB CH MM’//AB.
DElàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABCnênDE//AB,suyraDE//MM’.
Vì
,suyra
ElàtrungđiểmcủaM’N.
TrongtamgiácMM’N,đườngthẳngDEsongsongvớiMM’vàđiquatrungđiểmcủa
M’NnênDElàđườngtrungbình,do đóDEđiquatrungđiểmFcủaMN.Vậyba
điểmD,
E,Fthẳnghàng.
Bài29.ChotamgiácABCcóbagócnhọntrongđógócAcósốđobằng60
o
.LấyDlàđiểm
bấtkìtrêncạnhBC.GọiE,FlầnlượtlàđiểmđốixứngcủaDquacạnhABvàAC.EFcắt
cáccạnhABvàACtheothứtựtại
MvàN.
a)ChứngminhrằngAE=AF
b)TínhgócEAF
c)ChứngminhrằngDAlàphângiáccủa gócMDN
Bàigiải:
a)EđốixứngcủaDquađườngthẳng
ABnênAE=AD,
FđốixứngcủaD
quađườngthẳngACnênAF=AD.
TừđótacóAE=AF.
b)Gócvàđốixứngnhau
quađườngthẳngABnên
,suyra
BD = BH, DE = 2DA = 2HA, EC = HC
V=BD + DE + EC + CB = BH + 2AH + CH + CB = 2 + 8 + 8 + 10 = 28(cm)
CA = CB
CM + CN = AC = BC
BN = BC - CN = CM CM' = BN
CM = CM'

EC = EB
EM' = EN
M'C = NB
EAB
DAB
EAB =
DAB
F
D
N
E
M
'
H
A
B
C
M
60
0
N
M
F
E
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
24
.Chứngminhtươngtựtacó .
Dovậy: .
c)HaigócMDAvàMEAđốixứngnhauquađườngthẳngABnên(1).
Tươngtựtacó(2).
Mặtkháctheocâua),tamgiácAEFcântạiAnên
(3).
Từ(1),(2),(3)suyra .VậyDAlàđườngphângiácgóc .
Bài30.ChohaiđiểmAvàBcùngnằm
trênnửamặtphẳngbờlàđườngthẳngd.
TìmtrêndmộtđiểmC
saochotổngđộ
dàiCA+CBlàngắnnhất.
Bàigiải:
GọiA’làđiểmđốixứngcủađiểmAqua
đườngthẳngd.VớimỗiđiểmCtrên
đườngthẳngd,tacó
.Dođó:
.
nhỏnhấtkhi ,
hayCthuộcđoạnA’B.VậyđiểmCthỏa
đềbàilàgiaođiểmcủađoạnBA’vớiđườngthẳngd.
Bài31.ChogócnhọnxOyvàmộtđ
iểmAnằmtronggócxOy.TìmtrênhaicạnhOxvàOy
haiđiểmBvàCsaochochuvitamgiácABClànhỏnhất.
Bàigiải:
GọiH,Klầnlượtlàđiểmđốixứngc
ủaAquaOx
vàOy.VớihaiđiểmBvàClầnlượtnằmtrêntia
Ox,Oy,tacó:
AB=HBvàCA=CK.
DođóchuvitamgiácABCbằng:
AB+BC+CA=HB+
BC+CKHK.
ChuvitamgiácABCnhỏnhấtkhi:
HB+BC+CK=HK,hayH,B,C,Kthẳnghàng
theothứtựđó.
VậyđiểmBvàCtrêntiaOx,OyđểtamgiácABC
cóchuvinhỏ
nhấtlầnlượtlàgiaođiểmcủaHK
vớicáctiaOx,Oy.
Bài32.ChotứgiácABCDcógócngoàicủatứgiác tại đỉnhCbằnggócACB.Chứngminh
rằngAB+DB>AC
+DC.
Bàigiải:
GọiElàmộtđiểmtrêntiađốicủatiaCB.Theogiảthiếttacó: .

EAD = EAB + DAB = 2DAB
FAD = 2DAC

0
EAF = EAD + FAD = 2 DAB + DAC = 2BAC = 120
MDA = MEA
NDA = NFA
MEA = NFA
MDA = NDA
MDN
CA = CA'
CA + CB = CA' + CB A'B
CA + CB CA' + CB = A'B
DCE = ACB
d
C
0
A'
A
B
C
y
C
1
B
1
K
H
O
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
25
GọiA’làđiểmđốixứngcủaAquađườngthẳngBC.Tacó ,suyra:
.
VậybađiểmD,C,A’thẳnghàng.VìAvà
DnằmcùngphíasovớiđườngthẳngBC
nênC
nằmgiữaDvàA’.
Tacó:AB+DB=A’B+BD,
.
TrongtamgiácBDA’,A’B+BD>A’D.Do
vậytađược .
Bài33.ChotamgiácABCcó , .TrêncạnhAClấyđiểmMsaocho
AM=
BC.Tính .
Bàigiải:
BêntrongtamgiácABC,dựngtamgiácđềuBCD.Tacó:
.
XéthaitamgiácACD vàBAMcó:
AC=BA(vìtamgiácABCcântạiA)
.
CD=AM(cùngbằngBC)
Do
vậy,haitamgiácACDvàBAMbằngnhau.Tacó:
(1).
GọiHlàtrungđiểmcủaBC,tacóAH BCvàDH BCsuyrahai
đườngthẳngADvàAHtrùngnhau,ADlàtrụcđốixứngcủatam
giáccânABC.Từđótacó (2).
(1) và(2)suyra .
Vậy .
Bài34**.Cho
ABCvuôngtạiA.GọiIlàgiaođiểmcủacácđườngphângiáccủa
ABC.BiếtAC=12cm;IB=8cm.TínhđộdàiBC.
Giải:
GọiDlàđiểmđốixứngcủaBquađườngthẳngCI.Vì
CIlàphângiácgóc
BAC
nênDthuộcđườngthẳngAC
vàBC=DC.
GọiMlàtrungđiểmBD,thìCM
BD.
Tacó:

0
BIM ICB IBC 45
,dođótamgiácBMI
vuôngcântạiM,suyraBM
42
(cm).
A'CB = ACB = DCE
0
DCE + A'CE = A'CB + A'CE = 180
AC + CD = A'C + CD = A'D
AB + DB > AC + CD
0
A = 20
0
B = 80
BMC
00 0
ACD = ACB - DCB = 80 - 60 = 20
0
ACD = BAM = 20
ABM = CAD

0
CAD = BAD = 10
0
ABM = 10

000
BMC = BAM + ABM = 20 + 10 = 30
A
'
A
B
C
D
E
D
H
C
B
A
M
8cm
12cm
M
D
I
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
26
BD=
82
(cm).
AD=CD–AC=BC–12(cm)
TamgiácABCvuôngtạiA,có:
2222
AB BC AC BC 144
TamgiácABDvuôngtạiA,có:

2
222
AB BD AD 128 BC 12
Nhưvậytacó:

2
2
128 BC 12 BC 144


22
128 BC 24BC 144 BC 144

2BC
2
–24BC–128=0

2BC
2
–32BC+8BC–128=0

2BC(BC–16)+8(BC–16)=0

(2BC+8)(BC–16)=0.

BC=16(cm).
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
27
BÀI7.HÌNHBÌNHHÀNH
A.LÝTHUYẾT:
1.Địnhnghĩa:Hìnhbìnhhànhlàtứgiáccócáccạnhđốisongsongvớinhau.
2.Tínhchất–Địnhlí:Tronghìnhbìnhhành:
a)Cáccạnhđốisongsongvàbằngnhau.
b)Cácgócđốibằngnhau
c)Haiđườngchéocắtnhautạitrungđiểmcủamỗiđường.
3.Dấuhiệunhậnbiếthìnhbìnhhành:
a)Tứgiáccó
cáccạnhđốisongsongnhau
b)Tứgiáccócáccạnhđốibằngnhau
c)Tứgiáccócácgócđốibằngnhau
d)Tứgiáccómộtcặp cạnhđốivừasongsongvừabằngnhau
e)Tứ
giáccóhaiđườngchéocắtnhautạitrungđiểmcủamỗiđường.
B.VÍDỤ:
Vídụ1:ChohìnhthangcânABCD(AB//CD,AB<CD).TrêntiađốicủatiaBAlấyđiểmE
saochoCB=CE.
ChứngminhAECDlàhìnhbìnhhành.
Giải:
DễthấytamgiácBCEcântạiCsuyra
Talạicó
Mà
Nên
SuyraAC//ED(2góctrongcùngphíabùnhau)
SuyraAECDlàhìnhbìnhhành
Vídụ2:Chot
ứgiácABCD,gọiM,N,P,Qlầnlượtlà
trungđiểmcủaAB,BC,CD,DA.
a)ChứngminhrằngMNPQlàhìnhbìnhhành
b)GọiI,Jlầnlượtlàtrungđiểmcủa ACvà
BD.Chứng
minhrằngcácđoạnthẳngMP,QN,IJđồngquytạimột
điểm.
Giải:
a)TacóMNlàđườngtrungbìnhcủatamgiácABCsuyra
MN//ACvàMN= AC;PQlàđườngtrungbìnhcủ
atam
giácADCsuyraPQ//ACvàPQ= AC.
DođóMN//PQvàMN=PQ,suyraMNPQlàhìnhbìnhhành.
b)GọiOlàtrungđiểmMPthìO cũnglàtrungđiểmQN.
TamgiácABDcóMIlàđường
trungbìnhnênMI//ADvàMI= AD.
TamgiácACDcóPJlàđườngtrungbìnhnênPJ//ADvàPJ= AD.
CBE = CEB
CBA = DAB
o
CBE + CBA = 180
o
CEB + DAB = 180
1
2
1
2
1
2
1
2
E
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
28
SuyraMI//PJvàMI=PJ MỊPlàhìnhbìnhhành.MàOlàtrungđiểmMPnênOcũnglà
trungđiểmIJ.
VậycácđoạnthẳngMP,QN,IJđồngquytạiO.
Vídụ3:ChotứgiácABCD,g
ọiM,N,P,QlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC,CD,DA.
a)ChứngminhrằngMNPQlàhìnhbìnhhành.
b)GọiIlàgiaođiểmcủaMPvàQN.GọiElàđiểmtrên
tiaIAsaochoEA=2AIvàJlàgiao
điểmcủatiaMAvàEP.ChứngminhrằngJlàtrungđiểmcủaEP.
Giải:
a)Tươngtựvídụ2.
b)XéttamgiácEMPcóEIlàtrung
tuyến.
ĐiểmAnằmtrênđoạnEIvàEA=2AI
EA= EI AlàtrọngtâmtamgiácEMP.
SuyraMAlàtrungtuyếncủatamgiácEMP
MàMAcắtEPtạiJnênJlàtrungđ
iểmEP.
C.RÈNLUYỆNKỸNẰNG GIẢIBÀITẬP:
Bài35.ChohìnhbìnhhànhABCDcó ,phângiácgóc
điquatrungđiểmcủa
cạnhAB.GọiElàtrungđiểmcủaCD.Chứngminh:
a)AB=2AD
b) ADEđều, AECcân
c)AC AD
Bàigiải:
a)GọiMlàtrungđiểmcủac ạnhAB,tacó
(1)(soletrong).
Mặtkhác,DMlàphângiácgócDnên
(2)
(1),(2) ,dođótam
giácADMcântại
A.
Vậy
b)TronghìnhbìnhhànhABCD,
và .TamgiácADEcânvàcómộtgóc
bằng60
0
,nêntamgiácADEđều.
Theotrên,tâmgiácADEđềunênAE=ED=EC,suyra
tamgiácAECcântạiE.
c)Vì ADEđềuvà ACEcântạiEnên
(gócngoàicủa AEC)
Mặtkhác ,suyra .
VậyAC AD.
2
3
o
A = 120
D

AMD = CDM
ADM = CDM
AMD = ADM
1
AD = AM = AB.
2
00
A = 120 D = 60
1
AD = DE = CD
2

0
1
EAC AED = 30
2
0
EAD 60
0
CAD 90
E
M
B
A
D
C
L
I
K
J
A
B
E
C
F
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
29
H
G
F
E
B
A
D
C
Bài36.ChotứgiácABCD.ĐườngthẳngABcắtđườngthẳngCDtạiE,đườngthẳngBC
cắtđườngthẳngADtạiF.GọiI,J,K,LlầnlượtlàtrungđiểmcủaAE,CE,CF,
AF.Chứng
minhrằngIL//JK.
Bàigiải:
Xét AEF,IlàtrungđiểmcủaAE,LlàtrungđiểmcủaAFnênILlàđườngtrungbình.Ta
cóIL//EF(1).
Tươngtự,xét CEF,JKlàđườngtrung
bìnhnênJK//EF(2).
Mặtkhác,I,J,KlầnlượtnằmtrênbacạnhcủatamgiácEBCnênI,J, Kkhôngthẳnghàng.
Vậytừ(1)và(2)suyraIL//JK.
Bài37.Chohình
bìnhhànhABCD.HaiđiểmE,FlầnlượtlấytrênBC,ADsaochoBE=
BC,DF=DAvàEFlầnlượtcắtAB,CDtạiG,H.Chứngminhrằng:
a)GE=EF=FH
b)Tứ
giácAECFlàhìnhbìnhhành.
Bàigiải:
a)Trong AGF,BtrêncạnhAG,Etrêncạnh
FG.TacóvàBE//AF
suyraBElàđườngtrungbìnhtrong AGF.
DođóElàtrungđiểmcủaGF(1).
Chứngminh
tươngtự,DFlàđườngtrung
bìnhtrongtamgiácCHE,nênFlàtrungđiểm
củaHE(2).
Từ(1)và(2)suyraGE=EF=FH.
b)Tacóvà ,suyra
.MặtkhácAF//CE,dovậ
ytứgiácAECFlàhìnhbìnhhành.
Bài38.ChohìnhbìnhhànhABCDcó2đườngchéocắtnhautạiO,đườngthẳngdnằm
ngoàihìnhbìnhhành.GọiA’,B’,C’,D’,O’lầnlượtlàhìnhchiếuc
ủaA,B,C,D,Otrên
đườngthẳngd.Chứngminhrằng:AA’+CC’=BB’+DD’=2OO’
Bàigiải:
Tacó
suyratứgiácAA’C’Clàhìnhthang.
OlàtrungđiểmACvàOO’song
songvới
AA’nênOO’làđường
trungbìnhcủahìnhthangAA’C’C.
Từđótacó:AA’+CC’=2OO’.
Lậpluậntươngtự,tacóBB’+DD’=
2OO’.
VậyAA’+CC’=BB’+DD’=2OO’.
Bài39.Cho
tamgiácABCcó3đườngtrungtuyếnAM,BN,CP.ĐườngthẳngquaAsong
songvớiBCcắtđườngthẳngquaBsongsongvớiAMtạiF;NPcắtBFtạiI,FNcắtABtại
1
3
1
3
11
BE = BC = AF
32
2
AF = AD
3
2
EC = BC
3
AF = CE
AA' d, CC' d AA' // CC'
d
D'
C'
O'
A'
B'
O
B
A
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
30
K,FPcắtBNtạiH,NJ//AM(JthuộcBC).ChứngminhrằngcáctứgiácAFPN,CNFP,NIBJ
làcáchìnhbìnhhành.
Bàigiải:
AF//BMvàAM//BF,dođóAMBFlàhình
bìnhhành.
SuyraAF=
MBvàAF//MB(1).
LạicóPNlàđườngtrungbìnhtrong
ABCnênPN=MBvàPN//MB(2).
Từ(1)và(2)suyraPN=AFvàPN//AF.
VậyAFPNlàhìnhbìnhhành.
Theotrên,AFPNlàhình
bìnhhànhnênFP
=AN=NCvàFP//NC,từđósuyraCNFP
làhìnhbìnhhành.
Trong ACM,NJlàđườngtrungbình,suy
raNJ//AM//IB.LạicóNI//BJ,dovậytứgiácNIBJlàhìnhbìnhhành.
Bài40.ChotamgiácABC,cácđườngcaoAKvàBDcắtnhautạiG.Vẽcácđườngtrung
trựcHE,HFcủacáccạnhAC,BC.ĐườngthẳngquaAsongsongvớiBGcắtđườngthẳng
quaB
songsongvớiAKtạiI.Chứngminhrằng:
a)BG=AI
b)BG=2HE
c)AG=2HF
Bàigiải:
a)TacóAG//BIvàBG//AInêntứgiác
AIBGlàhìnhbìnhhành,suyraBG=AI.
b)IB//AGIB BC,màHF BC,
dođóIB//HF.
LạicóFlàtrungđiểmcủaBCnênHFđi
quatrungđiểmcủaIC.
Chứngminhtươngtự,HEcũngđiqua
trungđiểmcủa
IC.
TừđótađượcHlàtrungđiểmcủaIC.
Trong AIC,HElàđườngtrungbình,do
đóHE= AI= BG.VậyBG=2HE.
c)Theochứngminhtrên,HFlàđườngtrungbìnhtrong CBI.
SuyraHF= BI
= AG(VìAIBGlàhìnhbìnhhành).VậyAG=2HF.
Bài41.ChotamgiácABC,cácđườngcaoBHvàCKcắtnhautạiE.ĐườngthẳngquaB
vuônggócvớiABvàđườngthẳngquaCvuônggócvới
ACcắtnhautạiD.GọiMlàtrung
điểmcủaBC.

1
2
1
2
1
2
1
2
I
G
H
F
E
K
D
A
B
C
J
K
I
H
F
P
N
M
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
31
a)TứgiácBDCElàhìnhgì?Vìsao?
b)ChứngminhrằngMlàtrungđiểmc ủa
DE.TamgiácABCthỏamãnđiềukiệngì
thìDEđiquaA?
c)Chứngminhrằng
.
Bàigiải:
a)Ta
có:
(1),
(2)
Từ(1)và(2)suyraBDCElàhìnhbình
hành.
b)VìBDCElàhìnhbìnhhànhvàMlà
trungđiểmcủaBCnênMlàtrungđiểmcủaDE.
DEđiquaAkhivàchỉkhiA,E,M
thẳnghàng.VìElàgiaođiểmhaiđườngcaoBHvàCK
nênAElàđườngcaotrongtamgiácABC.VậyAEquaMkhivàchỉkhiđườngcaovà
đườngtrungtuyếnkẻtừAtrùngnhau,haytamgiácABCcân
tạiA.
c)TrongtứgiácABDC: ,mànên .
Vậy
.
Bài42.Cho
ABCnhọn(AB<AC),haiđườngcaoBEvàCFcắtnhautạiH.Vẽđường
thẳngvuônggócvớiABtạiB,vẽđườngthẳngvuônggócvớiACtạiC,haiđườngthẳng
nàycắtnhaut
ạiD.
a) ChứngminhAH
BCvàtứgiácBHCDlàhìnhbìnhhành.
b) GọiMlàtrungđiểmBC.ChứngminhbađiểmH,M,Dthẳnghàngvà
EMFcân.
c) GọiKlàđiểmđốixứngcủaHquaBC.ChứngminhBD=CK.
d) ĐườngthẳngvuônggócBCtạiMcắtADtạiL.ChứngminhAH=2ML.
Giải:
a)
*Chứ
ngminhAH
BC:Hlàgiaođiểmhaiđườngcao
BEvàCFnênHlàtrựctâmtamgiácABC,dođóAH
BC.
*ChứngminhtứgiácBHCDlàhìnhbìnhhành.
BH
AC,DC
AC
BH//DC(1)
CH
AB,DB
AB
CH//DB(2)
(1)và(2)suyraBHCDlàhìnhbìnhhành.
b)HìnhbìnhhànhBHCDcóhaiđườngchéoBCvàHD,
dođóMlàtrungđiểmBCcũnglàtrungđiểmHD.
VậyH,M,Dthẳnghàng.

FBCvuôngtạiF,cóFMlàtrungtuyến,dođóFM=
o
BAC + BDC = 180
BE AC
BE // DC
DC AC
CE AB
CE // BD
BC AB
0
A + B + C + D = 360
0
B = C = 90
0
A + D = 180
o
BAC + BDC = 180
M
D
E
K
H
A
B
C
L
K
M
D
E
H
F
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
32
1
2
BC.
EBCvuôngtạiE,cóEMlàtrungtuyến,dođóEM=
1
2
BC.
TừđótađượcFM=EM,hay
EMFcântạiM.
c)ChứngminhBD=CK.
KvàHđốixứngnhauquađườngthẳngBCnênCH=CK.
TứgiácBHCDlàhìnhbình hànhnênCH=BD.
TừđócotaBD=CK.
d)Chứng
minhAH=2ML.
TheotrênAH
BC,theogiảthiếtML
BC,dođóML//AH.
Trong
AHDcóMlàtrungđiểmcủaHD(chứngminhtrên),LthuộcADvàML//AH.
TừđósuyraMLlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácAHD.VậyAH=2ML.
Bài.ChohìnhbìnhhànhABCD.Vẽhìnhbìnhhành
BDCElàBDFC.CDcắtBFởMvàAM
cắtCFởN.
a)ChứngminhAđốixứngvớiEquaB.
b)ChứngminhClàtrungđiểmcủaEF.
c)ChứngminhAC,BF,DEđồngquitại
mộtđiểm.
d)ChứngminhFC=3NC.
Giải:
a)VìABCDlà
hìnhbình
hànhnênAB
//CDvàAB=
CD;VìBDCElàhìnhbìnhhànhnênEB//CDvàEB=CD.
TừđótacóA,B,Ethẳng
hàngvàAB=EB,dođóAđốixứngvớiEquaB.
b)BDCElàhìnhbìnhhànhnênCE=DBvàCE//DB; BDFClàhìnhbìnhhànhnênCF=
DBvàCF//DB.
DođóC,E,Fthẳng
hàngvàCE=CF,vậyClàtrungđiểmcủaEF.
c)DễthấyDF=BCvàDF//BC;AD=BCvàAD //BC.DođóDF=ADvàA,D,Fthẳng
hàng,hayDlàtrungđiểm
củaAF.
XéttamgiácAEF,cóAC,FBvàEDlàtrungtuyến,dovậyAC,BF,BDđồngquitạitrọng
tâmtamgiácAEF.
d)GọiIlàgiaođiểmcủaANvàBDvàOlàgiaođiể
mcủaACvàBD.TacóIlàtrọngtâm
tamgiácACD,suyraIO=
1
3
DO=
1
6
DB=
1
6
FC(1).
O
G
I
M
N
E
F
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
33
TrongtamgiácCANcóOlàtrungđiểmcủaACvàOI//CNnênOIlàđườngtrungbình,
dođótacóIO=
1
2
CN(2).
(1),(2)suyraFC=3CN.
Bài43.*ChotamgiácnhọnABC.Vềphíangoàitamgiác,dựngcáctamgiácvuôngcân
ABDvàACEvuôngtạiA.ChứngtỏrằngđườngtrungtuyếnAMcủatamgiác ADE
vuônggócvớiBC.
Lờigiải:
GọiHlàgiaođiểmcủaAMvàBC.
DựnghìnhbìnhhànhADFE.
Tacó
BAC DAE
=180
0
.Suyra
FEA BAC
(cùngbùvớigóc
DAE
).
HaitamgiácCABvàAEFcó:
AC=EA.
CAB=AEF(theotrên).
AB=EF.
Suyra
CAB = AEF
(c‐g‐c)
ACB EAF
.
Mặtkhác
0
CAH EAF 90
Dođó
0
CAH ACB 90
Vậy
0
AHC 90 .
Bài44*.ChohìnhbìnhhànhABCD.Dựngcáctam
giácđềuABE,ADFởngoàihìnhbìnhhànhABCD.
GọiM,N,IlầnlượtlàtrungđiểmcủaAF,BD,AE.
Chứngminhrằng:
a)TamgiácCEFlàtamgiácđề
u.
b)
.
Bàigiải:

a)Tacó: , .
o
MNI = 60
I
N
M
F
E
D
A
B
C

0
EBC = EBA + ABC = 60 + ABC
0
FDC = FDA + ADC = 60 + ADC
F
M
H
E
D
B
A
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
34
Mặtkhác,vìtứgiácABCDlàhìnhbìnhhànhnên ,suyra .
HaitamgiácEBCvàFDCcó:
EB=CD(cùngbằngAB), ,BC=DC(cùngbằngAD)
Suyra EBC=FDC(c‐g‐c),từđótacóEC=
FC(1).
Dođó .HaitamgiácEAFvàEBCcó:
EA=EB,vàAF=BC,dovậy EAF= EBC,từđótacóEF=EC(2).
Từ(1)và(2)suyraEC=CF=FE.Vậy CEFđều.
b)N
làtrungđiểmcủaBDcũnglàtrungđiểmcủaAC.Nhưvậy,MN,IN,MIlầnlượtlà
đườngtrungbìnhtrongcáctamgiácAFC,AECvàAEF.Tacó:
MN=FC,IN=EC,MI=EF.
Theo
trên,FC=EC=EFMN=IN=MI.SuyraMNIlàtamgiácđều.
Vậy
Bài45*.ChohìnhbìnhhànhABCD.ỞmiềntronghìnhbìnhhànhABCDvẽhìnhbình
hànhA’B’C’D’.GọiM,N,P,Qlầnlượt
làtrungđiểmcủaAA’,BB’,CC’,DD’.Chứngminh
rằngtứgiácMNPQlàhìnhbìnhhành.
Bàigiải:

GọiIlàđiểmđốixứngcủaD’quaM,KlàđiểmđốixứngcủaB’qua
P,suyracáctứgiác
AIA’D’vàCKC’B’làhìnhbìnhhành(haiđườngchéocắtnhautạitrungđiểmmỗiđoạn).
TừđótacóAI=A’D’=B’C’=CKvàAI//A’D’//B’C’//CK.
AIcắtCD
tạiOthìA
1
=O
1
(gócđồngvị)vàO
1
=C
1
(soletrong).
Vì .
Từđótachứngminhđược (c‐g‐c)
.
ABC = ADC

EBC = FDC
EBC = CDF



00
00 0
EAF = 360 EAB + FAD + DAB = 240 DAB
= 240 180 ABC = 60 + ABC


EAF EBC
EAF = EBC

1
2
1
2
1
2
o
MNI = 60 .
2
1
1
2
1
O
K
I
Q
P
N
M
C'
A
D
C
B
D
'
A'
B'
BAD BCD
IAD KCB
IAD KCB và IAB KCD
IAD KCB ID = KB
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
35
K
M
I
D
E
B
A
C F
.
NhưvậytađượctứgiácIDKBlàhìnhbìnhhành,suyraID//KB,ID=KB(1).
MQlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácID’D,tacóMQ= IDvàMQ//ID(2).
TươngtựNP= KBvàNP//
KB(3)
(1),(2),(3) MQ//NPvàMQ=NP.VậyMNPQlàhìnhbìnhhành.
Bài46*.ChohìnhbìnhhànhABCD,cácphângiácvàcắtnhautạiM,cácphângiác
vàcắtnhautạiN.Chứngminhr
ằngMN//AB.
Bàigiải:
GiảsửAMcắtDCtạiI,CNcắtAB
tạiJ.
Tacó(sole
trong)suyratamgiácDAIcântại
D,dođóMlàtrungđiểmcủaAI.
Chứngminh
tươngtự,tacóNlà
trungđiểmcủaCJ.
XéttứgiácAICJ,cóAJ//CInên
AICJlàhìnhthangvàMNlà
đườngtrungbìnhtronghìnhthang
AICJ.VậyMN//AB(chứngminhxong).
Bài47.Chotam
giácABCvuôngcântạiA.TrêntiađốicủatiaCAlấyđiểmF;trêntiađối
củatiaABlấyđiểmEsaochoBE=CF.VẽhìnhbìnhhànhBEFD.
a) ChứngminhDC
BC.
b) GọiIlàgiaoEFvàBC.ChứngminhAI=
1
2
DB.
c) QuaIkẻđườngthẳngvuônggócvớiAFcắtBDtạiM.ChứngminhMICFlàhình
thangcân.
d) TìmvịtrícủaEtrênABđểA,I,Dthẳnghàng.
Giải:
a)BEFDlàhìnhbìnhhànhsuy
raDF//AB
vàDF=BE.
Từđótacó:DF
FCvàDF=CF.Haytam
giácDFCvuôngcântạiF
Dođó
0
DCF 45 .
Lạicó
0
BCA 45
,suyra
0
BCD 90
.
VậyDC
BC.
b)DựngđườngthẳngquaEvuônggócvới
IAB KCD IB = KD
1
2
1
2
A
D
B
C
DAI = BAI = DIA
J
I
N
M
A
D
C
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
36
AB,cắtBCtạiK.Dễthấy BEKlàtamgiácvuôngcân,suyraEK=BE=CF.
MặtkhácEK//CF(cùngvuônggócvớiAB).TừđótađượcEKFClàhìnhbìnhhành,suy
raIlàtrungđiểm
củaEF.
TrongtamgiácAEFvuôngtạiA,cóAIlàtrungtuyến,dovậy:AI=
1
2
EF=
1
2
BD.
c)MI
AF
MI//BE.
LạicóIlàtrungđiểmcủaEFvàBEFDlàhìnhbìnhhànhnênMlàtrungđiểmcủaBD.Suy
raMF//BI//ICvàMI=DF=FC.
VậyMICFlàhìnhthangcân.
Giảs
ửA,I,Dthẳnghàng.
Xét
ABDcóMlàtrungđiểmcủaBD,MI
//AB.SuyraMIlàđườngtrungbìnhtrong
ABD.NhưvậyIlàtrungđiểmcủaAD.
TừđódễdàngsuyraAEDFlàhìnhchữ
nhật.
Khiđó:AE=FD=FC=BE.VậyElàtrung
điểmcủaAB.
Ngượclại,nếuE
làtrungđiểmcủaABthì
tadễdàngsuyraA,I,Dthẳnghàng.
Bài48*.ChohìnhbìnhhànhABCD,làgócnhọn,ACcắtBDtạiO,DE ABtạiE,DF
BCtạiF.
a)Chứngminhr
ằngtamgiácFOEcân
b)Giảsử =m.Tínhtheom.
Bàigiải:
a)TrêntiađốicủatiaFBlấyđiểmIsao
choFI=FB.TacóFlàtrungđiểmcủa
BI.
TagiácDBIcóDFvừ
alàtrungtuyến,
vừalàđườngcaonêntamgiácBDI
cântạiD.
OFlàđườngtrungbìnhtrongtamgiác
BDI,suyraFO= ID= BD.
Lậpluậntươngtự,tacóEO= BD.
Từđósuyra
EO=FO,haytamgiácFOEcântạiO.
b)Theochứngminhởcâutrên,tamgiácODFcântạiOsuyra
A

BAD
EOF
1
2
1
2
1
2
ODF = OFD
F
E
O
B
A
D
C
K
M
I
D
E
B
A
C F
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
37
Tacó:
(gócngoàitamgiácODF)
Tươngtự .
Dođó .
Mặtkhác,
Dođó(cùngbùvới)
Vậy.
Bài49*.ChotamgiácABCcótrungtuyếnAM.LấyđiểmGtrênAMsaochoAG=2GM.
a)Ch
ứngminhrằngG làtrọngtâmcủatamgiácABC.
b)GọiN,PlầnlượtlàtrungđiểmcủaCA,AB.ChứngminhrằngGcũnglàtrọngtâmcủa
tamgiácMNP.
Bàigiả
i:
a)AG=2GMsuyraAM=AG+GM=AG+ AG= AG.
ĐiểmGtrênđoạnAMthỏa mãnAG= AM,dođóGlàtrọngtâmtamgiácABC
b)TacóPN= BC=MCvà
PN//MC,do
đótứgiácCMPNlàhìnhbìnhhành.Suy
rađườngthẳngCPđiquatrungđiểmcủa
MN.VìCPlàđườngtrungtuyến trong
tamgiácABCnênCPđiquaG,dovậyPG
làđiquatrungđ
iểmcủaMN.
Chứngminhtươngtự,NGđiquatrung
điểmcủaMP.
VậyGlàtrọngtâmtamgiácMNP.
Bài50.ChotamgiácABCcântạiB,trựctâmH,Mlàtrungđiểm
củaBC.Đườngthẳng
quaHvuônggócvớiMHcắtAB,AClầnlượttạiEvàF.ChứngminhrằngHlàtrung
điểmcủaEF.
Giải:
GọiDlàđiểmđốixứng
củaCquaH.
HMlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácBCDnênBD//MH.
MàMH
HEnênHE
BD(1).
VìHlàtrựctâmtamgiácABCnênBE
HD(2).
TừđósuyraElàtrựctâmtamgiácBDH,dođóDE
BH.
SuyraDE//CF.
TừđótachứngminhđượcDECFlàhìnhbìnhhành,vớiHlà
giaođiểmhaiđườngchéo.
VậyHlàtrungđiểmcủaEF.
ODF OFD BOF
BOF 2ODF
BOE = ODE
EOF BOE BOF 2EDF
00
EDF ABC BED BFD 360 EDF ABC 180
EDF BAD m
ABC
EOF 2m
1
2
3
2
2
3
1
2
P
G
N
M
A
B
C
F
D
E
H
M
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
38
BÀI8.ĐỐIXỨNGTÂM
A.LÝTHUYẾT
1.Haiđiểmđốixứngquamộtđiểm:
a)Địnhnghĩa:HaiđiểmM,M’gọilàđốixứngvớinhauquađiểmOnếuOlàtrungđiểm
củađoạnthẳng
MM’.
b)Quyước:NếuđiểmMtrùngvớiđiểmOthìđiểmđốixứngvớiđiểmMlàđiểmM’
cũngtrùngvớiđiểmO.
c)Tínhchất:MđốixứngvớiM’qua
OOM=OM’
2.Haihìnhđốixứngquamộtđiểm:
a)Địnhnghĩa:HaihìnhHvàH’gọilàđốixứngvớinhauquađiểmOnếumỗiđiểmthuộc
hìnhHcóđiểmđốixứngquaOthuộchìnhH’.Khiđó,điểmOgọi
làtâmđốixứngcủahai
hìnhHvàH’.
b)Địnhlí:NếuđiểmAvàA’,BvàB’,CvàC’đốixứngvớinhauquatâmOthì:
*ĐoạnthẳngABđốixứngvớiđoạ
nthẳngA’B’quatâmOvàAB=A’B’.
* ,đốixứngvớinhauquatâmOvà=
* ,đốixứngvớinhauquatâmOvà=
*ĐườngthẳngABđốixứngvớiđườngthẳngA’B’
quaOvàAB//A’B’(tínhchấtnàysử
dụngphảichứngminh,dựavàotínhchấtcủahìnhbìnhhành)
3.Hìnhcótâmđốixứng:
a)Địnhnghĩa:ĐiểmOgọilàtâmđốixứngcủahìnhH(hayhìnhHcótâmđốixứnglàO)
nếumỗiđiểmthuộchìnhHcóđiểmđốixứngcũngthuộchìnhH.
b)
Địnhlí:Giaođiểmhaiđườngchéoc ủahìnhbìnhhànhlàtâmđốixứngcủahìnhbình
hànhđó.
Nhậnxét:Từđịnhlítrên,tasuyrarằng“Nếucómộtđườngthẳngđitâmđốixứngcủ
a
hìnhbìnhhànhvàcắt2cạnhđốidiệncủahìnhbìnhhànhtạiA,BthìAvàBđốixứngvới
nhauquatâmO.”
B.VÍDỤ
Vídụ:ChotamgiácABCtrungtuyếnAMvàG
làtrọngtâmcủatamgiácABC.GọiK,H,
NlầnlượtlàcácđiểmđốixứngcủaGquaA,B,C.GọiTlàgiaođiểmcủatiaKGvớiNH.
a)Chứngminh
rằngMlàtrungđiểmcủaGT.
b)ChứngminhrằngGlàtrọngtâmcủatamgiácKNH.
Giải:
a)DễthấyA,B,Clầnlượtlàtrungđiểmcủa
GK,KH,GN.
Xéttamgiác
NGHcóBTlàđườngtrungbình
BT//GNvàBT= GNhayBT//GCvàBT=
GC
SuyraBTCGlàhìnhbìnhhành.
Mlàgiaođiểm2đườngchéoGTvà BCnên
MlàtrungđiểmcủaGT.
b)Xéttamgiác
GNTcóCMlàđườngtrung
A
BC
'''
A
BC
A
BC
'''
A
BC
A
BC '''
A
BC
A
BC '''
A
BC
1
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
39
bìnhnênCM= NT
Tươngtự,tacóBM= HT.
MàCM=BMnênNT=HT TlàtrungđiểmNH.(1)
TalạicóKA=AG=2GM=GT,suyraKG=2GThayKG= KT.(2)
T
ừ(1)và(2)suyraGlàtrọngtâmtamgiácKNH.
B.RÈNLUYỆNKỸNẰNGGIẢIBÀITẬP
Bài51.ChobađiểmA,B,CthẳnghàngvàđiểmMkhôngthuộcđườngthẳngđó.Gọi
A’,
B’,C’lầnlượtlàđiểmđốixứngcủaA,B,CquaM.ChứngminhA’,B’,C’thẳnghàng.
Bàigiải:
GiảsửA,B,Cthẳnghàngtheothứtựđó,
tacóAB+BC=
AC(1).
CácđoạnthẳngA’B’,B’C’vàA’C’lầnlượt
đốixứngvớicácđoạnthẳngAB,BC,AC
quađiểmMnêntacóA’B’=AB,B’C’=BC,
A’C’=AC.
Kếthợpđẳngthứ
c(1)tađượcA’B’+B’C’=
A’C’.VậyA’,B’,C’thẳnghàng.
Bài52.ChotamgiácABC.GọiO
1
,O
2
,O
3
lầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC,CA.Mlàmột
điểmtùyýkhôngthuộccáccạnhcủatamgiácABC.GọiM
1
làđiểmđốixứngcủaMqua
O
1
,M
2
làđiểmđốixứngcủaM
1
quaO
2
,M
3
làđiểmđốixứngcủaM
2
quaO
3
.ChứngM
3
đối
xứngvớiMquaA.
Bàigiải:
ĐễdàngchứngminhđượccáctứgiácAMBM
1
,
BM
2
CM
1
,CM
2
AM
3
làcáchìnhbìnhhành(dựa
vàotínhchấtcácđườngchéocắtnhautạitrung
điểmcủamỗiđường).
Từđótacó:AM=M
1
B=M
2
C=M
3
A,
AM//M
1
B//M
2
C,AM
3
//M
2
C
TừđóAM=AM
3
vàA,M,M
3
thẳnghàng.
VậyAlàtrungđiểmcủaMM
3
,hayAvàM
3
đối
xứngnhauquaA.
Bài53.ChohìnhbìnhhànhABCDcótâmđối
xứngO,ElàđiểmbấtkỳtrêncạnhOD.GọiFlà
điểmđốixứngcủaCquaE.
a)Chứngminhrằng
AF//BD.
b)ĐiểmEởvịtrínàotrênODđểtứgiácODFA
làhìnhbìnhhành.
Bàigiải:
1
2
1
2
2
3
C'
A
'
B
'
A
C
M
B
M
3
M
2
M
1
O
3
O
2
O
1
B
A
C
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
40
a)TacóOlàtrungđiểmACvàElàtrungđiểmCFnên OElàđườngtrungbìnhtrongtam
giácACF,từđótacóAF//BC.
b)ODFAlàhìnhbìnhhànhkhivà
chỉkhiFD=AOvàFD//AO,khi
vàchỉkhiFD=OCvàFD//OC,
hayOCDFlàhìnhbìnhhành.
VìElàtrungđiểmcủaCF,dođó
OCDFlàhìnhbìnhhànhkhivàchỉ
khiElàtrungđiểmcủaOD.
VậyODFAlàhìnhbình
hànhkhivàchỉkhiElàtrungđiểmcủaDO.
Bài54.Chohaiđườngthẳngd
1
,d
2
vuônggócnhautạiOvàmộtđiểmP khôngnằmtrên
d
1
,d
2
.GọiP
1
làđiểmđốixứngcủaPquad
1
,P
2
làđiểmđốixứngcủaP
1
quad
2
.Chứng
minhhaiđiểmP
1
vàP
2
đốixứngnhauquaO.
Bàigiải:
GọiI,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaPP
1
,P
1
P
2
.
DễdàngnhậnthấyOP=OP
1
=OP
2
(1).
Từ(1)và(2)suyraOlàtrungđiểmPP
1
.
VậyhaiđiểmPvàP
1
đốixứngnhauquaO.
Bài55.ChohìnhbìnhhànhABCD,điểmP
trênAB.GọiM,NlàcáctrungđiểmcủaAD,
BC;E,Flầnlượt làđiểmđốixứngcủaPquaM,N.Ch
ứngminhrằng:
a)E,FthuộcđườngthẳngCD.
b)EF=2CD
Bàigiải:
a)MlàtrungđiểmcủaADvà
PEsuyratứgiácAPDElàhình
bìnhhànhdođóDE//AP.
TươngtựBPCFlà
hìnhbình
hành,suyraFC//PB.Mặtkhác
CD//ABnênsuyracácđiểmE,
FnằmtrênđườngthẳngCD.
b)TrongtamgiácPEF,MNlàđườngtrungbìnhsuyraEF=2MN=2CD.
Bài56.Chohìnhbình
hànhABCDcóOlàgiaođiểmhaiđườngchéo.LấyđiểmEtrên
cạnhAB,FtrêncạnhCDsaochoAE=CF.gọiIlàgiaođiểmcủaAFvàDE;Klàgiaođiểm
củaBF
vàCE.ChứngminhIlàđiểmđốixứngcủacủaKquaO.
Bàigiải:
TacóAE=CFvàAE//CDnênAECFlàhìnhbìnhhành.Tươngtự,BEDCcũnglàhình
bìnhhành.Dođóta
cóOlàtrungđiểmcủaEFvàIEKFlàhìnhbìnhhành(haicặpc ạnh
đốidiệnsongsong).TừđósuyraOlàtrungđiểmcủaIK.

2112
0
11
POP POP + P OP
2 IOP + P OK = 2IOK 180 (2)

F
O
C
D
A
B
E
d
2
d
1
P
2
P
1
K
I
P
O
F
E
N
M
A
D
C
B
P
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
41
VậyhaiđiểmIvàKđối xứngnhau
quaO.
Bài57*.ChođiểmOtùyýnằmtrong
tamgiácABC.GọiD,E,Ftheothứtự
làtrungđiểmcủaBC,CA,AB.GọiG,
H,Itheo
thứtựlàcácđiểmđốixứng
vớiOquaD,quaE,quaF.Chứng
minhrằng:
a)BađườngAG,BH,CIđồngquytạimộtđiểm.(GọiđiểmđồngquylàK)
b)KhiOdichuyể
ntrongtamgiácABCthìđườngthẳngOKluônđiquamộtđiểmcố
định.
Lờigiải:
a)TacócáctứgiácAIBOvàBGCOlà
cáchìnhbìnhhành(vìcácđườngchéo
cắtnhautạitrungđiểmmỗ
iđường).
SuyraAI=OB,AI//OBvàCG=BO,
CG//BO AI=CG,AI//CG.Ta
đượctứgiácAIGCcũnglàhìnhbình
hành,suyraAGcắtCItạitrungđiểm
mỗiđoạn.
Chứ
ngminhtươngtự,tacũngcóAI
cắtBHtạitrungđiểmmỗiđoạn.
VậyAG,BH,CIđồngquytạiK,là
trungđiểmcủam ỗiđoạn.
b)TrongtamgiácAGO,ADvà
OKlàhaiđườngtrungtuyến.GọiMlàgiaođiểmcủaOK
vàADthìMlàtrọngtâmtam giácAGO.
TacóđiểmMtrêncạnhAD,thỏamãnAM=2MD,suyraMlàtrọngtâmtam
giácABC,là
điểmcốđịnh.
VậykhiOthayđổi,đườngthẳngOKluônđiquatrọngtâmtamgiácABC.
K
I
F
O
A
D
C
B
E
M
K
G
H
I
D
E
F
B
A
C
O
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
42
BÀI9,10.HÌNHCHỮNHẬT–ĐƯỜNGTHẲNG
SONGSONGVỚIMỘTĐƯỜNGTHẲNGCHOTRƯỚC
A.LÝTHUYẾT
1)Địnhnghĩa:Hìnhchữnhậtlàtừgiáccóbốngócvuông.
Nhậnxét:Hìnhchữnhậtlàhìnhbìnhhànhđặcbiệt(cócác
gócbằng90
0
)hoặclàhìnhthangcânđặcbiệt(cósốđocác
gócđáybằngnhaulà90
0
2)Tínhchất:
‐Từnhậnxéttrên,tasuyrahìnhchữnhậtcótấtcảcáctính
chấtcủahìnhbìnhhànhvàhìnhthangcân.
‐Tínhchấtđặctrưngcủahìnhchữnhậtlà:“Haiđườngchéobằngnhau”và
“haiđườngchéo
cắtnhautạitrungđiểmmỗiđường”.
3)Hệquả:
a)Trongtamgiácvuông,đườngtrungtuyếnứngvớinữa
cạnhhuyềnbằngnữacạnhhuyền.
Vídụ.vuôngtạiAvàtrungtuyếnMthìtacó
.
b)Nếumộttamgiáccóm
ộttrungtuyếnứngvớimộtcạnh
bằngnữacạnhấythìtamgiácđólàtamgiácvuông,vàtrungtuyếnđóứngvớicạnh
huyền.
4)Dấuhiệunhậnbiếthìnhchữnhậ
t:
a)Tứgiáccóbagócvuônglàhìnhchữnhật.
b)Hìnhthangcâncómộtgócvuônglàhìnhchữnhật.
c)Hìnhbìnhhànhcómộtgócvuônglàhìnhchữnhật.
d)Hìnhbìnhhànhcóhaiđườngchéobằngnhau
làhìnhchữnhật.
5)Khoảngcáchgiữahaiđườngthẳngsongsong:
Khoảngcáchgiữahaiđườngthẳngsongsonglàkhoảngcáchtừmộtđiểmbấtkỳcủa
đườngthẳngnàylênđườngthẳngkia.
6)Tínhchấtcủacácđiểmcáchđềumộtđườngthẳngchotrước:
Tậphợpcácđiểmcáchđườngthẳngamộtkhoảngbằnghkhôngđổilàhaiđường
thẳngsongsongvớiavàcáchamộtkhoảngbằngh.
7)Đườngthẳngsongsongcáchđều:
a)Địnhnghĩa:Khicácđườngthẳnga,b,c,dsongsongvớinhauvàkhoảngcáchgiữa
cácđườngthẳngavàb,bvàc,cvàdbằngnhauthìtagọichứnglàcácđườngthẳngsong
songcáchđều.
b)Địnhlý:
*Nếucácđườngthẳngsongsongvàcáchđềucắtmộtđườngthẳngthìchúngchắntrên
đườngthẳngđócácđoạnthẳngliêntiếpbằngnhau.
*Nếucácđườngthẳngsongsongc
ắtmộtđườngthẳngvàchúngchắntrênđường
thẳngđócácđoạnthẳngliêntiếpbằngnhauthìchúngsongsongcáchđều.
B.VÍDỤ:
ABC
1
AM = BC
2
C
A
B
D
M
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
43
Vídụ1.ChotamgiácABCvuôngtạiA(AB<AC),trungtuyếnAM.E,Flầnlượtlàtrung
điểmcủaAB,AC.
a)ChứngminhrằngAEMFlàhìnhchữnhật.
b)GọiAHlàđườngcaocủatamgiácABC.Chứngminh
EHMFlàhìnhthangcân.
Giải:
a)Theotínhchấttamgiácvuông,tacó
AM=MC=MB.
TamgiácCMAcântạiMvàF làtrungđiểmACsuyraMF
AC.
Chứngminhtươngtự:ME AB.
VậyAEMFlàhìnhchữnhật.
b)TacóEFlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABC,
suyra
EF//BC.Theogiảthiết,AB<ACsuyraHB<HA,dođóH
thuộcđoạnMB.VậyEHMFlàhìnhthang.
TamgiácHABvuôngtạiH,tacóHE=EA=EB=MF,từđósuyra
EHMFlàhìnhthang
cân.
Vídụ2.ChotamgiácABCnhọn,đườngcaoBEvàCFcắtnhautạiH.lấyMlàtrungđiểm
củaBCvàIlàđiểmđốixứngcủaHquaM.
a) Chứngminhrằng:IC=BHvàIB AB.
b) Chứngminhrằnglàtamgiáccân.
c) VẽCQ BItạiQ.Chứngminhrằnglàtam
giác
vuông.
Giải:
a)TứgiácBHCIlàhìnhbìnhhành(vìhaiđườngchéo
cắtnhautạitrungđiểmmỗiđường).TừđósuyraIC=
BH.
IB//CH,CH AB IB AB.
b)HaitamgiácEBCvàFBClàtamgiácvuôngtạ
iEvàF,
suyraEM=FM= BC.
VậyMEFlàtamgiáccântạiM.
c)CQ BI CQ//BF,dễdàngchứngminhđượcCQBF
làhìnhchữnhật,suyraMlàtrungđiểmcủaQF.
Theotrênthì
EM=FM=MQ.
TrongtamgiácEFQ,MFlàđườngtrungtuyếnvàMF= FQ.DovậytamgiácEFQvuông
tạiE.
C.RÈNLUYỆNKỸNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài58.ChotứgiácACBDcóAB CD.Gọi
M,N,P,QlầnlượtlàtrungđiểmcủaBC,BD,
AD,AC.Chứngminhrằng:
a)TứgiácMNPQlàhìnhchữnhật.
b)BiếtBC//AD,BC=4cm,AD=16cm.TínhMP.
Lờigiải:
MEF
FEQ
1
2
1
2
H
F
E
M
A
C
B
Q
I
M
H
E
F
A
B
C
Q
P
N
M
D
C
A
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
44
a)TrongtamgiácACD,PQlàđườngtrungbình,suyraPQ//CD.
Tươngtự,MN//CD,MQ//AB,NP//AB.
TừđótacóMN//PQvàNP//MQ
SuyraMNPQlàhìnhbìnhhành.
Mặtkhác,AB CD MN MQ.
V
ậyMNPQlàhìnhchữnhật.
b)TacóMP=NQ.TheogiảthiếtthìBCADlàhìnhthangvớihaiđáyBC,ADvàQNlà
đườngtrungbìnhnênMP=NQ= (BC +AD)=10cm.
Bài59.Chohìnhchữnh
ậtABCD.TrêntiađốicủatiaCBvàDAlấylầnlượthaiđiểmEvà
FsaochoCE=DF=CD.TrêntiađốicủatiaCDlấyđiểmHsaochoCH=CB.Chứngminh
rằng:
a)TứgiácCEFDlàhìnhchữnhật.
b)AE FH.
Lờigiải:
a)Theogiảthiết,DF=CEvàDF//CE,suyratứgiácCDEFlàhìnhbìnhhành.
Mặtkhác, .VậyCDFElàhìnhchữnhât.
b)Ta
cóAF=AD+DF=CH+CD=DH.
HaitamgiácAFEvàHDFcó:
AF=HD, ,FE=DF.
Dođó .
Mặtkhác
VậyAE FH.
Bài60.ChohìnhchữnhậtABCD,BH ACtạiH.GọiM,
N,
PlầnlượtlàtrungđiểmcủaAH,BH,CD.Chứngminh
rằng:
a)TứgiácCNMPlàhìnhbìnhhành.
b) .
Lờigiải:
a)TrongtamgiácABH,MNlàđườngtrungbìnhnên
MN= ABvàMN//AB.
MN=CP,MN//CP.VậyMNCPlàhìnhbìnhhành.
b)XéttamgiácBCM,BH CM,MN BC(vìMN//PC,
PC BC),suyraNlàtrựctâmtamgiácBCM,dođóCN
BM.
Mặtkhác,vìPM//CNnênPM BM,hay.
Bài
61.ChoABCDlàhìnhbìnhhànhcótâmO.LấyEbấtkìthuộcđoạnOD.DựngFlà
điểmđốixứngcủaCquaE.
a) ChứngminhAFDElàhìnhthang.
b) TìmvịtrícủaE
trênODđểAFDElàhìnhbìnhhành.
c) NếuElàtrungđiểmcủaOD.ChứngminhAFDOlàhìnhbìnhhành.
1
2
0
CDF = 90
0
AFE = HDF 90
ΔAFE = ΔHDF
FAE DHF
00
DHF DFH 90 FAE + DFH = 90
0
BMP 90
1
2

0
BMP 90
H
E
F
C
A
B
D
P
N
M
H
C
A
B
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
45
d) TìmđiềukiệncủahìnhbìnhhànhABCDđểAFDOlàhìnhchữnhật.
Giải:
a)TheogiảthiếtthìElàtrungđiểm
củaCF,dođóOElàđườngtrung
bìnhtrongtamgiácACF,từđósuy
raOE//
AF,hayDE//AF.VậyAFDE
làhìnhthang.
b)TheotrênthìAFDElàhìnhbình
hànhkhivàchỉkhiAF=DE.
MàAF=2OEnênAFDElàhìnhbình
hànhkhivàchỉkhiDE=2OE,hayElàtrọngtâm
củatamgiácADC.
c)TrườnghợpElàtrungđiểmcủaOD.
TacóAF//ODvàAF=2OE=OD.Vậy
nênAFDOlàhìnhbìnhhành.
d)TrườnghợpElàtrungđiểmcủa
OD,tìmđiềukiệncủahìnhbìnhhành
ABCDđểAFDOlàhìnhchữnhật.
TheocâutrênthìAFDOđãlàhình
bìnhhành,nênAFDOlàhìnhchữ
nhậtkhivàchỉkhiAO
DO,hay
ABCDlàhìnhthoi.
Bài62.ChotamgiácABCcântạiA(AB>BC)cóhai
đườngcaoBE,CFvàđiểmMbấtkỳtrêncạnhBC.VẽMP
ABtạiP,MQ ACtạiQ.Trêntiađốic
ủatiaMQlấy
điểmNsaochoMN=MP.Chứngminhrằng:
a)TứgiácBEQNlàhìnhchữnhật.
b)MP+MQ=CF.
Lờigiải:
a)Tacó , .

0
PMB PBM 90
0
QMC QCM 90
N
Q
P
E
F
C
B
A
M
F
O
D
A
B
C
E
F
O
D
A
B
C
E
F
O
D
A
B
C
E
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
46
Vì .Dođótacó .KếthợpgiảthiếtMP=MN,
suyraPvàNđốixứngnhauquađườngthẳngBM.
BN//QC(gócsoletrongbằngnhau).
Mặtkhác,BE//NQ(cùngvuôngvới
AC),suyraBNQElàhìnhbìnhhành.
VìhìnhbìnhhànhBNQEcómộtgócvuôngnênBNQElàhìnhchữnhật.
b)TacóMP+MQ=MN+MQ=NQ=BE.
Dễdàngchứngminhđược .
VậyMP+
MQ=CF.
Bài63.ChotamgiácABCvuôngcântạiC,Mlàđiểm b ấtkỳtrêncạnhAB.VẽME ACtại
E,MF BCtạiF.GọiDlàtrungđiểmcủaAB.Chứngminhrằng:
a)Tứgiác
CFMElàhìnhchữnhật.
b) DEFvuôngcân.
Lờigiải:
a)TheogiảthiếtthìtứgiácCFMEcó
DođóMECFlàhìnhchữnhật.
b)GọiIlàgiaođiểmcủaEFvàCM,Ilàtrungđiểm
củaEF
vàCM.
VìtamgiácABCvuôngcântạiCnênCD AB.Xéttam
giácDCMvuôngtạiD,cóDIlàtrungtuyếnnên:
DI= MC= EF.MàDIcũnglàtrungtuyếntrongtam
giácDEF,dovậy
tamgiácDEFvuôngtạiD.
TrongtứgiácCEDFcó
(1).
Dễthấy (2)vàEC=MF=BF(3)(tamgiácBFMvuôngcântạiF).
Từ(1),(2),(3)suyrahaitamgiácCEDvàBFDbằngnhau(g‐c‐g).
Từđó,DE=DF.VậytamgiácDEFvuôngcântạiD.
Bài64.ChotamgiácABCvuôngtạiA(AB>AC).KẻđườngcaoAH(HthuộcBC).GọiE
làđiểmđốixứngcủaCquaH,
vẽEKvuônggócvớiABtạiK.GọiIlàtrungđiểmAK,Nlà
trungđiểmcủaBE.Chứngminhrằng:KE//IHvàHKvuônggócKN.
Giải:
*Tacó
EK AB
EK//AC,tứgiácEKAClàhìnhthang
vuôngtạiKvàA.
LạicóHlàtrungđiểmEC,IlàtrungđiểmAKnênHIlà
đườngtrungbìnhcủahìnhthangEKAC.TừđótacóEK//
HI.
*HI
AK,IlàtrungđiểmAK,nêntamgiácHKAcântạiH.
Dođó

HKA HAK
(1)
TamgiácBEKvuôngtạiK,cóKNlàtrungtuyếnnênKN=
NB=NE.TamgiácKBNcântạiN,dođó

BKN KBN
(2).
(1),(2)suyra
0
BKN AKH KBN KAH 90
.
Vậy
0
NKH 90
.
PBM QCM
PMB QMC
PMB NMB
NBM PBM QCM
ECB FBC BE CF
0
CFE90
1
2
1
2
0
CED CFD 180 CED = BFD
0
ECD FBD 45
I
D
F
E
A
C
B
M
I
N
K
E
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
47
Bài65.ChohìnhchữnhậtABCDcóAB=2BC.GọiE,FlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,CD.
H,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaDE,HF;Ilàtrungđiểmcủa
BFvàQlàgiaođiểmcủaCH
vàEK.
a)ChứngminhCH
EKtạiQ.
b)ChứngminhQI=IE=IC=IB.
Giải:
a)GọiJlàtrungđiểmHD.
TacóJK//DFnênJK
EF.
FK
DE(vìADFElàhìnhvuông)
Klàtrựctâmtam giácEFJ
SuyraEK
FJ,màFJ//CHnênEK
CH.
b)Theotrên,tamgiácCQEvuôngtạiQ,từ
đósuyraQI=IE=IC=IB.
Bài66.ChohìnhchữnhậtABCD,EAC.ĐườngthẳngquaEvàsongsongvớiBDcắtcác
đườngthẳngAD,CD
lầnlượtlạiM,N.vẽhìnhchữnhậtDMFN.GọiO,Ilầnlượtlàgiao
điểmcủa2đườngchéocủahaihìnhchữnhậtABCD,DMFN.Chứngminh:
a)TứgiácEIDOlàhìnhbình
hành.
b)ElàtrungđiểmcủaBF.
Lờigiải:
a)Tacó(1).
VìDMFNlàhìnhchữnhậtnên
(1)
(1),(2) OE//DI.
MặtkháctheogiảthiếtthìEI//DO.VậyEIDO
làhìnhbìnhhành.
b)
TacóO,IlầnlượtlàtrungđiểmcủaBDvàFD.Theotrên,AC//DF,NE//BD.
XéttamgiácDFB,đườngthẳngACvàNElầnlượtlàhaiđườngtrungbình,suyraACvà
NEcùngđi
quatrungđiểmcủaBF.
VìElàgiaođiểmcủaACvàNEnênElàtrungđiểmcủaBF.
Bài67.ChohìnhthangvuôngABCD(
A D
=90
0
)(AB<CD).VẽBEvuônggócCDtại
E.trêntiađốicủatiaBAlấyđi ểmMsaochoBM=CD.GọiNlàgiaođiểmcủaAEvàBD,
KlàtrungđiểmcủaEM.VẽAI
vuônggócME
tạiI.ChứngminhrằngNK//AMvà
BID
=90
0
.
Giải:
TrongtamgiácAEM,NKlàđườngtrungbình,
dođóNK//AM.
EAM ADO EMA
IDM IMD AME
EAM IDM
I
O
N
M
B
D
C
A
E
F
I
K
N
M
E
A
B
D
C
J
QI
E
F
K
H
D
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
48
DễthấytứgiácABEDlàhìnhchữnhật,dođóNlàtrungđiểmcủaAEvàBDvàAE=BD.
TamgiácIAEvuôngtạiI,cóINlàđườngtrungtuyến,dođó:
IN=NA=NE=NB=
ND.
TamgiácIBDcóINlà trungtuyếnthỏamãnIN=IB=ID,dođóBIDlàtamgiácvuôngtại
I.
Bài68.ChohìnhnhữnhậtABCD,vẽBHvuônggócACtạiH.Trêntiađốicủatia
BHlấy
điểmEsaochoBE=AC.VẽEKvuônggócvớiđườngthẳngADtạiK,EKcắtđường
thẳngBCtạiM.ChứngminhrằnggócADEbằng45
0
.
Lờigiải:
(cùngphụvớigóc ).
TamgiácABCvàBMElàhaitamgiácvuôngcóAC=BEvà
suyra .
DễdàngchứngminhđượcABMKlàhìnhchữnhật,suyra
AK=BM=AB=KM.
KD=
KA+AD=KM+ME=KE.DovậytamgiácKFE
vuôngcântạiK.
Vậy =45
0
.
Bài69.CácđườngcaocủatamgiácABCgặpnhautạiO.GọiM,N,P,D,E,Flầnlượtlà
trungđiểmcủaAB,BC,CA,OA,OB,OC.Chứngminhrằngbađoạnthẳng
DN,MF,EF
đồngquyvàcùngđộdài.
Lờigiải:
MPvàEFlầnlượtlàđườngtrungbìnhtrongtam
giácABCvàOBC.
TacóMP//EFvàMP=EF(vìcùngbằng BCvà
cùngsongsongBC),suy
raMPFElàhìnhbìnhhành.
ME//AO,EF//BCvàAO BC,suyraME EF,ta
đượctứgiácMPEFlàhìnhchữnhật.DođóMF=PE
vàMFcắtPEtạitrungđiểmmỗiđoạn.
Chứngminhtươ
ngtự,DN=PEvàDNcắtPEtại
trungđiểmmỗiđoạn.
VậybađoạnDN,MF,PEđồngquyvàcùngđộdài.
Bài70.Chogóc=90
0
,Mnằmtronggócđó.VẽMA OxtạiA,MB OytạiB.Trên
đườngthẳngđiquaAvàvuônggócvớiAB,lấycácđiểmE,FsaochoME=MF=AB.
Chứngminhrằng:
a) .
BAC CBH EBM
ABH
BAC MBE
ABC = BME ME = BC
ADE
1
2

xOy 
00
EOF = 90 , MOA = EMA, MOA + FMA = 180
M
K
E
H
B
D
C
A
F
E
D
P
N
M
O
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
49
b) .TừđósuyraOylàtiaphângiáccủagóc
.
Lờigiải:
a)DễdàngchứngminhđượcOAMBlàhìnhchữ
nhật.TacóMlàtrungđiểmcủaEF.
ME=MF=AB=MO,từđó
suyratamgiácEOF
vuôngtạiO.
=90
0
, =90
0
,suyra
.
=180
0
.
b)TamgiácOMFcântạiMnên .
EFcắtOytạiN, ,suyra
90
0
.
VìtamgiácOEFvuôngtạiOnên 90
0
.
=180
0
.
Dođó ; 
Từđâysuyra .VậyOylàphângiácgóc .
Bài71.ChohìnhchữnhậtABCD.GọiM,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaBC,CD.Gọigiao
điểmcủaAM,AN
vớiBDlầnlượtlàP,Q.GọiACcắtBDtạiO.Chứngminhrằng:
a)AP= AM,AQ= AN.
b)BP=PQ=QD=2.OP.
Lờigiải:
a)TacóOlàtrungđiểm
củaACvàBD.
TrongtamgiácABC,AMvàBOlàhaiđường
trungtuyến,dođóPlàtrọngtâmtamgiácABC.
TừđótacóAP= AM.
Chứngminhtươngtự,tacóAQ=AN.
b)Tacó:BP=
;tươngtự,
,suyra .
Mặtkhác ,dođóOlàtrungđiểmPQ.
VậyBP=PQ=QD=2OP.
Bài72.ChohìnhbìnhhànhABCD,tiaphângiácgóccắttiaphângiácgócvàtia
phân
giácgóclầnlượttạiP,Q.
EOy = OMA MOF, BOF = OMA MOF
EOF

EMA MAB
MOA MAB
EMA MOA
MOAFMAEMAFMA
MOF MFO
ONE MNB
OMA ONE BMN MNB
MFO OEN

OMA MOF ONE OEN OMA ONE MFO OEN 
OEy OMA MOF
BOF = BOM MOF OMA +MOF
OEy BOF
EOF
2
3
2
3
2
3
2
3
21
BO = BD
33
1
DQ = BD
3
1
PQ = BD
3
1
OP = OQ = OB
3
A
B
D
y
x
N
F
E
B
A
O
M
Q
O
P
N
M
B
D
C
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
50
a)Chứngminhrằng:BP//DQvàAP BP,AQ DQ.
b)TiaphângiácgóccắtBP,DQlầnlượttạiNvàM.TứgiácMNPQlàhìnhgì?Vìsao?
c)Chứngminhrằng:NQ//AB,MP//AD.
d)
GiảsửAB>AD.ChứngminhrằngMP=NQ=AB AD.
e)ChứngminhrằngAC,BD,EF,MP,NQđồngquy.
Lờigiải:
a)ChứngminhBP//DQ.
GọiElàgiaođiểmcủaBP
vàCD,Flà
giaođiểmcủaDQvàAB.Tacó:
(soletrong)
và .
Suyra BP//DQ(hai
gócđồngvịbằngnh au).
*ChứngminhAP BP,AQ DQ.
,suyratamgiácAFDcântạiA.AQlàđườ
ngphângiáccũnglà
đườngcaonênAQ DQ.Vìtheotrên,BP//DQnênsuyraAP BP.
b)Chứngminhtươngtựnhưtrên,tacóCN BN,CM DM.tứgiácMNPQcóbốngóc
vuôngnênMNPQlàhìnhchữnhật.
c)Tứ
giácBEDFlàhìnhbìnhhành(haicặpc ạnhđốisongsong).
TheochứngminhtrênthìQlàtrungđiểmcủaDF,chứngminhtươngtự,Nlàtrungđiểm
củaBE.TừđósuyraNQ//BF,hay
NQ//AB.
VìNQ//AB .
Lạicóvà(vìMNPQlàhìnhchữnhật).
Từđósuyra MN//BC(haigócsoletrongbằngnhau).
d)VìAB>ADnênFthuộccanhAB,EthuộccạnhCD.
Theo
chứngminhtrên,BEDFlàhìnhbìnhhànhvàQ,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaDF,BE,
suyraQN=BF=DE=AB–AF
VìtamgiácADFcântạiAnênAB–AF=AB–AD
QN=AB–AD.
LạicóMNPQlàhìnhchữnhậtnênQN=MP.
VậyNQ=MP=AB–AD.
e)ABCDlàhìnhbìnhhànhnênACcắtBDtạitrungđiểmmỗiđoạn.
BEDFlàhình
bìnhhànhnênBDcắtEFtạitrungđiểmmỗiđoạn.
MNPQlàhìnhbìnhhànhnênMPcắtNQtạitrungđiểmmỗiđoạn.
Q,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaDFvàBEnên
dễthấyBNDQcũnglàhìnhbìnhhành.Suy
raBDcắtNQtạitrungđiểmcủamỗiđoạn.
TừđótacókếtluậnAC,BD,EF,MP,NQđồngquytạitrungđiểmcủamỗ
iđoạn.
Bài73.ChotamgiácABCnhọn.GọiBlàmộtđiểmthuộcmiềntrongcủatamgiácsaocho:

PAC PBC .GọiLvàMlàchânđườngvuônggócvẽtừPđếnBCvàAC.GọiDlàtrung
điểmcủaAB.ChứngminhtamgiácDLMcân.
Giải:

C
ABE BEC
1
FDC ABE ABC
2

FDE BEC

AFD FDC FDA


BAQ NQP
1
BAQ BCM BCD
2

NQP NMP
NMP BCM
F
E
N
M
Q
P
B
A
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
51
GọiH,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaAPvàBP
theotínhchấtsongsongcủađườngtrungbình
tacótứgiácDHPKlàhìnhbìnhhành.
DẫnđếnDK=
2
BP
=HL
TươngtựKM=
2
AP
=DH
TachứngminhhaigócDKMvàDHLbằngnhau
nhưsau:
DKM DKP PKM DKP 2.PAC 
DohìnhbìnhhànhDHPKnên

DKP DHP
,còn
PAC PBC (giảithiết)
suyra
DKM DHL
,
Vậytađãtìmđủ3yếutốđểchohaitamgiácDKMvàtamgiácDHLbằngnhau.
suyraDM=DL(điềuphảichứngminh)
Bài74.ChohìnhchữnhậtABCD.TiaphângiácgóccắttiaphângiácgóctạiM,tia
phângiácgóccắttiaphângiácgóctạiN.GọiE,F
lầnlượtlàgiaođiểmcủaDM,CN
vớiAB.Chứngminhrằng:
a)AM=DM=BN=CN=ME=NF.
b)TứgiácDMNClàhìnhthangcân.
c)AF=BE.
d)AC,BD,MNđồngquy.
Lờigiải:
a)DễthấycáctamgiácADM,BCN,AME,BNFlàcáctamgiác
vuôngcânvớicácđỉnhlầnlượtlàM,N,M,N.
dođóAM=DM=EMvàBN=CN=FN.
Mặtkhác,vì
AD=BCnên .
VậyAM=DM=EM=BN=CN=FN.
b)TamgiácADEvuôngtạiAcóADE=45
0
.Lại
có ,dođóBN//EM.
TheotrênBN=EM,dovậyBNMElàhìnhbìnhhành,suyra
MN//BE//CD.
MặtkhácCN=DM.VậyCDMNlàhìnhthangcân.
c)Chứngminhtươngtựnhưtrên,
tacóAFNMcũnglàhìnhbìnhhành.
TừđósuyraAF=BE=MN.
d)TheochứngminhtrêntacóBN//MDvàBN=MD,dođóBNDMlàhìnhbìnhhành,
suyraBDvàMNcắtnhautại
trungđiểmmỗiđoạn.MặtkhácBDvàACcũngcắtnhautại
trungđiểmmỗiđoạn.
VậyAC,BD,MNđồngquytạitrungđiểmmỗiđoạn.
Bài75.ChotamgiácABCvuôngt
ạiA,DthuộccạnhBC.VẽDE ABtạiE,DF ACtạiF.
A
D
B
C
AMD CNB AM = BN
0
AED 45
0
ABN 45

E
F
N
M
C
A
B
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
52
a)GọiIlàtrungđiểmcủaEF.ChứngminhrằngA,I,Dthẳng
hàng.
b)ĐiểmDởvịtrínàotrêncạnhBCthìEFcóđộdàingắnnhất?
Vìsao?
c)DựngđiểmDtrênc
ạnhBCsaocho .
Lờigiải:
a)TứgiácAEDFcó ,dođóAEDFlàhìnhchữ
nhật.SuyraIlàtrungđiểmEF,cũnglàtrungđiểmcủaAD.
b)TacóEF=AD.EFnhỏnhấtkhi
ADnhỏnhất,hayđiểm Dlà
hìnhchiếuvuônggóccủaAlênBC.
c) .
Bài76.Cho ABC.GọiE,FlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,AC.GọiM,N,P,Qlầnlượt
là
hìnhchiếucủaAlênhaiđườngphângiáctrongvàngoàicủagóc và .Chứngminh
rằng:
a)CáctứgiácAMBN,APCQlàcáchìnhchữnhật.
b)M,N,P,Q,E,Fthẳnghàng.
Lờigiả
i:
a)Tacóđườngphângiáctrong
vàngoàicủamộtgóctrongtam
giácthìvuônggócvớinhaunên
.
TrongtứgiácANBMcó
nênANBMlà
hìnhchữnhật.
Chứngminhtươngtự,tacũngcó
APCQlà
hìnhchữnhật.
b)VìANBMlàhìnhchữnhậtnên
tacó ,suyraNM//BC(haigócsoletrongbằngnhau).
ANBMlàhìnhchữnhậtsuyraElàtrungđiểmcủaAB,cũnglàtrungđiể
mcủaNM.
NMquaE,songsongvớiBCnênNMlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABC,dođóNM
điquaF.
Chứngminhtươngtự,PQlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABC.
VậycácđiểmM,
N,P,Q,E,Fthẳnghàng.
Bài77.Cho
ABC(
A
=90
0
)cóAB<AC.GọiMlàtrungđiểmcủaBC.VẽMDvuônggóc
vớiABtạiDvàMEvuônggócvớiACtạiE.VẽđườngcaoAHcủa
ABC.
a)ChứngminhADMElàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhCMDElàhìnhbìnhhành.
c)ChứngminhMHDElàhìnhthangcân.
d)QuaAkẻđườngthẳngsongsongvớiDHcắtDEtạiK.ChứngminhHK
vuônggócvới
AC.
Giải:
0
CFE 150
0
AEF90
00
CFE 150 EFA = DAC = 30
B
C
0
N
BM 90
0
BNM90
NMB ABM MBC
I
E
F
A
C
B
D
F
E
Q
P
N
M
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
53
a)TứgiácADMEcó:
0
ADE90
nênADMElàhìnhchữnhật.
b)MD
AB,AC
AB,suyraMD//AC.
VìMlàtrungđiểmcảuBCnênMDlàđườngtrungbìnhcủa
ABC.
Tươngtự,MEcũnglàđườngtrungbìnhcủa
ABC.TừđótacóA,Elầnlượtlàtrung
điểmcủaAB,AC.
SuyraMD//CEvàDE//MC.VậyCMDElàhìnhchữnhật.
c)TheotrênthìDE//HM(1).
XéttamgiácABHvuôngtạ
iH,cóHDlàtrungtuyếnnên
1
HD AB
2
.
Mặtkhác,trongtamgiácABC,MElàđườngtrungbìnhnên
1
ME AB
2
.
SuyraHD=ME(2).
Từ(1)và(2)suyraMHDElàhìnhthangcân.
d)XéthaitamgiácADKvàDBH,có:
DE//BC
ADK DBH
(Haigócđồngvị).
AD=DB(vìDlàtrungđiểmcủaAB)
DH//AK
DAK BDH
(Haigócđồngvị).
Suyra
ADK = DBH
AK=DH.
LạicóAK//DH,dođóADHKlàhìnhbìnhhành,suyra
HK//DA.
VìDA
ACnênHK
AC.
Bài78.ChohìnhchữnhậtABCD.GọiMlàtrungđiểmcủacạnhDC.TừMvẽđường
thẳngvuônggócvớiDCvàcắtcạnhABtạiN.
a)ChứngminhADMNlàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhAMCNlàhìnhbìnhhành.
c)VẼMHvuônggócvớiNCtạiH;GọiQvàKlầnlượtlàtrungđiểmcủaNBvà HC.
ChứngminhQKvuônggócvớiMK.
Giải:
a)
TứgiácADMNcó
0
ADM90
,dođó
ADMNlàhìnhchữnhật.
b)VìADMNlàhìnhchữnhậtnên:
K
H
E
D
M
C
B
A
I
K
Q
H
N
M
AB
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
54
AN=DM=MC.
LạicóAN//MC,dođóAMCNlàhìnhbìnhhành.
c)TrongtứgiácBCMN,

0
BCM90
nênBCMNlàhìnhchữnhật.
TacóNQ//CMvàNQ=
1
2
CM(1).
GọiIlàtrungđiểmcủaMH,thìKIlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácHCM.
Dođó:KI//CMvàKI=
1
2
CM(2).
Từ(1)và(2)suyraNQ=KIvàNQ//KI,hayNQKIlàhìnhbìnhhành.
XéttamgiácMNCcó:MH
NC;KI
MN(vìKI//CMvàCM
MN).
SuyraIlàtrựctâmtamgiácMNC,dođóNI
MK(3).
TheotrênNQKIlàhìnhbìnhhànhnênNI//QK(4).
(3)và(4)suyraMK
QK.
Bài79.Cho
ABCvuôngtạiA(AB<AC).GọiI,M,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC,
CA.
a)ChứngminhAIMKlàhìnhchữnhật.
b)TrêntiaMIlấyđiểmEsaocho Ilàtrungđi
ểmcủaME,trêntiaMKlấyđiểmFsaochoK
làtrungđiểmcủaMF.ChứngminhIF//EFvàEF=2IK.
c)VẽAHvuônggócvớiBCtạiH.ChứngminhtứgiácIKMHlà
hìnhthangcân.
d)ChoIK=2MH. Tính
ABC
.
Giải:
a)TacóMIlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABCnênMI//AC,dođóMI
AB.
Tươngtự,MK
AC.
TứgiácAIMKcó
0
AIK90
nênAIMKlàhìnhchữ
nhật.
b)VìI,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaME,MFnênIKlà
đườngtrungbìnhtrongtamgiácMEF,từđótacóIK//
EFvàEF=2IK.
c)Theotrên,IK//HM
(a).
VìMKlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABCnênMK
=
1
2
AB(1).
XéttamgiácABHvuôngtạiH,cóHIlàđườngtrungtuyếnnênHI=
1
2
AB(2).
F
E
I
K
H
M
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
55
Từ(1)và(2)suyraMK=HI(b).
Từ(a)và(b)suyraIKMHlàhìnhthangcânvớihaiđáyIK,HM.
d)GiảsửIK=2HM.VìAIMKlàhìnhchữnhậtnênIK=AM.
MàAMlàtrungtuyếntrong
tamgiácvuôngABCnênAM=MB.TừđósuyraMB=2HM.
TheogiảthiếtAB<ACnênHnằmgiữaMvàB,dovậyHlàtrungđiểmcủaMB.
TrongtamgiácABMcóAHlàđường
caovàlàtrungtuyếnnêntamgiácABMcântạiA.
NhưvậytacóAB=AM=MB,hay
ABMlàtamgiácđều.
Vậy
0
ABC 60
.
Bài80.Cho
ABCnhọn,cácđườngtrungtuyếnBNvàCMcắtnhautạiG.GọiI,Klần
lượtlàtrungđiểmcủaBGvàCG.
a)ChứngminhtứgiácMNCBlàhìnhthang.
b)ChứngminhtứgiácMNKI
làhìnhbìnhhành.
c)
ABCcầnthêmđiềukiệngìđểtứgiácMNKIlàhìnhchữnhật.
d)Tínhdiệntích
ABCbiếtdiệntíchcủa
ABNbằng
5cm
2
.
Giải:
a)M,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,AC,nênMNlà
đườngtrungbìnhtrongtamgiácABC,suyraMN//BC.
VậyMNCBlàhìnhthang.
b)Trong
BCG,IKlàđườngtrungbình,suyraIK=
1
2
BCvàIK//BC (1).
Theotrên:MN=
1
2
BCvàMN//BC(1).
Từ(1)và(2)suyraMN=IKvàMN//IK.VậyMNKIlàhìnhbìnhhành.
c)MNKIlàhìnhchữnhậtkhivàchỉkhiMI
IK.
VìIK//BCnênMI
IK
MI
BC.
Trong
ABG,MIlàđườngtrungbìnhnênMI//AG.DođóMI
BC
AG
BC.
VìAGlàđườngtrungtuyếntrong
ABCnênAG
BCkhi
ABCcântạiA.
NhưvậyMNKIlàhìnhchữnhậtkhivàchỉkhi
ABCcântạiA.
d)GọihlàkhoảngcáchtừđỉnhBlênAC.Khiđótacó:
S
ABC
=
1
2
h.ACvàS
ABN
=
1
2
h.AN=
1
2
h.
1
2
AC=
1
2
S
ABC
.
NhưvậyS
ABC
=2.S
ABN
.
TheogiảthiếtS
ABN
=5cm
2
nênS
ABC
=10cm
2
.
Bài81.ChohìnhthangvuôngABCD(
0
AD90
,AB<CD).VẽBEvuônggócCDtạiE.
TrêntiađốicủatiaBAlấyđiểmMsaochoBM=DC.
a)ChứngminhrằngtứgiácABEDlàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhrằngAE=
MC.
c)GọiNlàgiaođiểmcủaAEvàBD,KlàtrungđiểmcủaEM.
K
I
G
M
N
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
56
I
K
N
M
E
A
B
D
C
E
M
K
H
N
O
A
B
C
D
ChứngminhrằngNK=
1
2
AM.
d)VẽAIvuônggócvớiMEtạiI.ChứngminhrằngBI
ID.
Giải:
a)TứgiácABEDcó:
0
ADE90
nênABEDlàhìnhchữnhật.
b)Theogiảthiếttacó:
BM=DCvàBM//DC.
DođóBMCDlàhìnhbìnhhành,suyraMC=BD.
Mặtkhác,vìABEDlàhìnhchữnhậtnênBD=AE.
Từđóta
có:AE=MC.
c)TacóNlàtrungđiểm củaAEvàBD.
TrongtamgiácAME,NKlàđường
trungbình.DođóNK=
1
2
AM.
d)XéttamgiácAIEvuôngtạiI,cóINlàtrungtuyếnnênIN=
1
2
AE.
VìAE=BDnênIN=
1
2
BD.
XéttamgiácBDIcóINlàđườngtrungtuyếnvàIN=
1
2
BD,dođó
BDIvuôngtạiI.
VậyBI
ID.
Bài82.Cho
ABCvuôngtạiA(AB>AC).ĐườngtrungtuyếnAO.Trêntiađốicủatia
OAlấyđiểmDsaochoOD=OA.TừBkẻBHvuônggócvớiADtạiH.TừCkẻCKvuông
gócvớiAD
tạiK.TiaBHcắtCDởM,tiaCKcắtABởN.
a)ChứngminhABDClàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhBH=CKvàBK//CH.
c)ChứngminhbađiểmM,O,Nthẳng
hàng.
d)
TrêntiađốicủatiaBHlấyđiểmEsao
choBE=AD.Chứngminh
0
DCE 45
.
Giải:
a)Theogiảthiết,OlàtrungđiểmcủaBCvà
AD.TứgiácABDCcóhaiđườngchéocắt
nhautạitrungđiểmmỗiđoạnnênABCDlà
hìnhbìnhhành.Hơnnữa
0
A90
nên
ABCDlàhìnhchữnhật.
b)XéthaitamgiácACKlàDBHlầnlượt
vuôngtạiKvàH,cóAC=BD;

KAC HDB
(vìABDClàhìnhchữnhật).
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
57
Suyra
ACK DBH

(cạnhhuyền–gócnhọn)
CK BH

.
TacóBH//CK(vìcùngvuônggócvớiAD)vàBH=CK(theotrên).
DođóBHCKlàhìnhbìnhhành,suyraBK//CH.
c)BM//CN,BN//CM,dođóBMCNlàhìnhbìnhhành.VìOlàtrungđiểm
củaBCnênO
cũnglàtrungđiểmcủaMN,suyrađiềuphảichứngminh.
d)VìABDClàhìnhchữnhậtnêntacóAD=BC=BE,suyratamgiácBECcântạiB,nên
BEC BCE
.
LạicóBM//CNnên
BEC NCE
(soletrong).Suyra
BCE NCE
(1).
TheotrênABDClàhìnhchữnhậtnêndễdàngsuyra
CBD CAD
Suyra
ACN DCB
(2)(haigóccùngphụvớigóc
CAD, CBD
).
Từ(1)và(2)chota
CAN NCE DCB BCE
,suyra
ACE DCE
.
CElàtiaphângiáccủagócvuông
DCA
nên
0
DCE 45
.
Bài83.ChohìnhchữnhậtABCD.GọiElàđiểmđốixứngcủaBquaC.VẽBHvuônggóc
vớiAEtạiH.GọiIlàtrungđiểmcủaHE.
a)ChứngminhtứgiácACEDlà
hìnhbìnhhành.
b)GọiKlàtrựctâmcủaABI.ChứngminhKlàtrungđiểmcủaHB.
c)ChứngminhtứgiácBCIKlàhìnhbìnhhành.
d)ChứngminhAC,BDvàđườngtrungtrựccủaICđồ
ngquitạimộtđiểm.
Giải:
a)TacóAD//CEvàAD=BC=CE.DovậyADEClàhìnhbìnhhành.
b)KlàgiaođiểmcủaBHvàđườngthẳngquaI,vuông
gócvớiAB.
EB
AB,IK
AB
IK//EB.
MàIlàtrungđiểmcủaEHnênIKlàđườngtrungbình
trongtamgiácBHE.Vậy KlàtrungđiểmcủaBH.
c)IK//BC;IK=BC(cùngbằng
1
2
BE)
BCIKlàhình
bìnhhành.
d)BCIKlàhìnhbìnhhành
CI//BK
CI
AE.Tam
giácACIvuôngtạiInênđườngtrungtrựccủaCIcũnglàđườngtrungbìnhcủatamgiác
ACI.DovậyđườngtrungtrựccủaCIđiquatrungđiểmcủaAC.
MặtkhácvìABCDlà
hìnhchữnhậtnênACcắtBDtạitrungđiểmcủamỗiđoạn.từđóta
cóAC,BD,CIđồngquitạitrungđiểmcủaAC.
K
I
H
E
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
58
Bài84.ChohìnhchữnhậtABCD,EthuộcđườngchéoBD.TrêntiađốicủatiaEClấyđiểm
FsaochoCE=EF.VẽFG ABtạiG,FH ADtạiH.
a)ChứngminhrằngtứgiácAHFGlàhình
chữnhật.
b)AF//BD.
c)*E,G,Hthẳnghàng.
Lờigiải:
a)TứgiácAHFGcó
nênAHFGlàhìnhchữnhật.
b)GọiIlàgiaođiểmcủaACvàBD,ta
cóIlàtrungđiể
mcủaAC.Theogiảthiết
thìElàtrungđiểmc ủaCF.dođóđường
thẳngBDlàđườngtrungbìnhtrongtam
giácACF.VậyAF//BD.
c)GọiKlàgiaođiểmcủaAFvàGH,suy
ra
KlàtrungđiểmcủaAF.
DễthấyAIEKlàhìnhbìnhhành,suyra
KE//AC.TasẽchứngminhGH//AI.
VìAHFGlàhìnhchữnhậtnên (1).
VìAF//BDnên (2).
VìABCDlàhìnhchữnhậ
tnên(3).
Từ(1),(2),(3)suyra .DođóGH//AC(haigócsoletrongbằngnhau).
VìGHquaKnênhaiđườngthẳngGHvàKEtrùngnhau.VậybađiểmG,H,Ethẳng
hàng.
Bài85.Cho
ABCvuôngtạiAcóAB=4cm,AC=3cm.GọiOlàtrungđiểmcủaBC.Gọi
DlàđiểmđốixứngcủaAquaO.
a)TínhBC,AO.
b)ChứngminhABDClàhìnhchữnhật.
c)V
ẽAH
BC(HthuộcBC).GọiM,K,IlầnlượtlàtrungđiểmcủaAH,BH,CD.Chứng
minhCM=IK.
d)Chứngminh
AKIvuông.
Giải:
a)TrongtamgiácvuôngABC,tacó:
BC
2
=AB
2
+AC
2
=16+9=25
BC=5(cm).
VìAOlàtrungtuyếntrongtamgiácvuôngABCnênAO=
1
2
BC=
5
2
(cm).
b)TứgiácABDCcóhaiđườngchéoBCvàADcắtnhautại
trungđiểmOcủamỗiđoạn,nêntacóABDClàhìnhbình
hành.Mà
0
BAC 90
nênABDClàhìnhchữnhật.


0
AHG90
AGH GAF
GAF ABD
ABD BAC
AGH BAC
K
I
G
H
F
C
A
B
D
E
I
K
M
H
D
O
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
59
c)DễthấyKMlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABHnênKM//ABvàKM=
1
2
AB.
LạicóCI//ABvàCA=
1
2
CD=
1
2
AB.
NhưvậytacóKM=CIvàKM//CI,nênKMCIlàhìnhbìnhhành
CM=IK.
d)Theotrên,KM//ABnênKM
AC.LạicóAM
KC,nênMlàtrựctâmtamgiác ACK.
DođóCM
AK(1).
MàKMCIlàhìnhbìnhhànhnênIK//CM(2).
(1),(2)
AK
IK,hay
AKIvuông.
Bài86*.Cho ABCvuôngtạiA,đườngcaoAH,IlàtrungđiểmBC.VẽHD ABtạiD,
HE ACtạiE.ChứngminhAI DE.
Lờigiải:
VìtamgiácABCvuôngtại AnênAI=IB=IC.
Dođó (1).
DễthấyADHElàhìnhchữnhật().Suy
ra (cùngphụvới )(2)
Mặtkhác (3).
(1),(2),(3)suyra .VậyAI DE.
Bài87.ChohìnhthangvuôngABCD(
0
AD90
;AB<CD).VẽBEvuônggócvớiCD
tạiE.TrêntiađốitiaBAlấyđiểmMsaochoBM=DC.G ọiNlàgiaođiểmcủaAEvàBD;
GọiKlàtrungđiểmcủaEM.
VẽAIvuônggócvớiMEtạiI.
a)ChứngminhABEDlàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhBMCDlàhìnhbìnhhành.
c)ChứngminhNKsongsongAM.
d)Chứngminh
BIDvuông.
Giải:
a)TứgiácABEDcó
0
ADE90
nênABEDlàhìnhchữnhật.
b)TheogiảthiếtthìBM=CD.VìABCD
làhìnhthangnênCD//BM.Dođótacó
BMCDlàhìnhbìnhhành.
c)VìABEDlàhìnhchữnhậtcóNlàgiao
điểmhaiđường
chéonênNlàtrung
điểmcủaAEvàBD.XéttamgiácEAM
cóNKlàđườngtrungbìnhnênNK//
AM.


ABI DAI
0
ADH90

ADE AHE BHD
AHD
0
ABI DHB 90
0
ADE DAI 90
E
D
I
H
A
B
C
I
K
N
M
E
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
60
d)TamgiácAIEcóINlàtrungtuyếnnên
1
IN AE
2
.MàAE=BDnêntađược
1
IN BD
2
.TrongtamgiácIBDcóINlàtrungtuyếnvà
1
IN BD
2
nên
BIDvuôngtại
I.
Bài88.Cho
ABCvuôngtạiAcóAHlàđườngcao.TừHvẽHDvuônggócvớicạnhAB
tạiD;vẽHEvuônggócvớicạnhACtạiE.BiếtAB=15cm;BC=25cm.
a)TínhđộdàicạnhACvà
diệntích
ABC.
b)ChứngminhADHElàhìnhchữnhật.
c)TrêntiađốicủatiaAClấyđiểmFsaochoAF=AE.ChứngminhtứgiácAFDHlàhình
bìnhhành.
d)GọiKlàđiểmđốixứngcủa
BquaA.GọiMlàtrung
điểmcủaAH.ChứngminhCMvuônggócvớiHK.
Giải:
a)ÁpdụngđịnhlíPytagotrongtamgiácABCvuôngtại
A,có:
AC
2
=BC
2
–AB
2
=25
2
–15
2
=400.SuyraAC=20(cm).
DiệntíchtamgiácABC:S=
1
2
AB.AC=
1
2
.15.20=150
(cm
2
).
b)TừgiácADEHcó
0
ADH90
nênADEHlàhình
chữnhật.
c)TacóAF//DHvàAF=DH(vìcùngbằngAE),nênAFDHlàhìnhbìnhhành.
d)GọiIlàtrungđiểmcủaHB.IMlàđườngtrungbìnhtrong
ABHnênIM//AB,dođó
IM
AC
.LạicóAM
ICnênsuyraMlàtrựctâmcủa
ACI,dođótacóCM
AI(1).
Xét
BKHcóAIlàđườngtrungbìnhnênAI//KH(2).
Từ(1)và(2)chotaCM
KH.
Bài89*.ChotamgiácABCcântạiA.từmộtđiểmDtrênđáy
BC,vẽđườngthẳngvuônggócvớiBC,cắtcácđườngthẳngAB,
AClầnlượttạiE,F.Vẽcáchìnhchữnhật
BDEM,CDFNcótâm
lầnlượtlàO,I.Chứngminhrằng:
a)TứgiácAODIlàhìnhbìnhhành.
b)Alàtrungđiểmcủa MN.
Lờigiải:
a)VìtamgiácABC cântạiAnên (1).
Cáctứ
giácBDEMvà CDFNlàhìnhchữnhậtnêntacó:
(2)và (3).
ABC ACB
EBD MDB
N
DC FCD
O
N
E
F
B
C
A
D
M
I
I
M
K
F
D
E
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
61
(1)và(2)DO//IA(haigócđồngvịbằngnhau).
(1)và(3)AO//ID(haigócđồngvịbằngnhau).
TừđósuyraAODIlàhìnhbìnhhành.
b)TacóIA//OMvàIA=OD=OM,suyraAIOMlà
hìnhbìnhhành AM=IOvàAM//
IO(4).
AO//NIvàAO=ID=NI,suyraAOINlàhìnhbìnhhành AN=IOvàAN//IO(5).
Từ(4)và(5) M,N,AthẳnghàngvàAM=AN.HayA
làtrungđiểmcủaMN.
Bài90.Cho
ABCvuôngtạiA(AB<AC).GọiMlàtrungđiểmcủacạnhBC.VẽMD
vuônggócABtạiD;VẽMEvuônggócACtạiE.
a)ChứngminhrằngtứgiácADMElàhìnhchữnhật.
b)
ChứngminhCMDElàhìnhbìnhhành.
c)VẽAHvuônggócvớiBCtạiH.TứgiácMHDElàhìnhgì?Vìsao?
d)QuaAvẽđườngthẳngsongsongvớiDHcắtDEtạiK,đườngthẳngHKc ắ
tACtạiN.
ChứngminhrằngHN
2
=NA.CN.
Giải:
a)TứgiácADMEcó
0
ADE90
dođóADMElà
hìnhchữnhật.
b)TacóMD//AC,ME//ABvàMlàtrungđiểmcủaBC
nênDvàElầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,AC.
VìADMElàhìnhchữnhật,ta
cóMD//ECvàMD=AE=
EC,dođóCMDElàhìnhbìnhhành.
c)VìAB<ACnênHnằmgiữaBvàM.
DElàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABCnênDE//BC.
TacóMH//ED(1).
1
ME AD AB
2

(2).
TrongtamgiácABHvuôngtạiHcóHDlàtrungtuyếnnên
1
HD AB
2
(3).
Từ(1),(2),(3)suyraMHDElàhìnhthangcân.
d)DE//BC
HBD KDA
(haigócsoletrong);
BD=DA;
DH//AK
BDH DAK
Từđótacó
HBD KDA

DH AK

,suyraDHKAlàhìnhbìnhhành.
DođóHN//AB
HN
AC.
TamgiácHANvuôngtạiNcó:
222
HN HA NA
.
ACD MDB
N
DC ABC
N
K
H
D
E
M
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
62
I
K
N
E
M
H
A
B
C
TamgiácHCNvuôngtạiNcó:
222
HN HC NC
Suyra

222 22
2HN HA HC NA NC
(4)
TamgiácHACvuôngtại Hcó:
222
HA HC AC
(5)

2
22 2
NA NC NA NC 2NA.NC AC 2NA.NC
(6)
Từ(4),(5),(6)suyra

22 2
2HN AC AC 2NA.NC 2NA.NC
Vậy
2
HN NA.NC
.
Bài91.Cho
ABCcântạiA,đườngcaoAH.GọiMlàtrungđiểmcủaABvàElàđiểm
đốixứngcủaHquaM.
a)ChứngminhAHBElàhìnhchữnhật.
b)ChứngminhACHElàhìnhbìnhhành.
c)GọiNlàtrungđiểmcủaAC.ChứngminhbađườngthẳngAH,CE,
MNđồngqui.
d)CEcắtABtạiK.ChứngminhAB=3AK.
Giải:
a)TheogiảthiếtthìMlàtrungđiểmc
ủaABvàHE.TứgiácAHBEcó
haiđườngchéoABvàHEcắtnhautạitrungđiểmmỗiđoạnnên
AHBElàhìnhbìnhhành.
Mặtkhác
0
AHB 90
nênAHBElàhìnhchữnhật.
b)VìtamgiácABCcântạiAnênHlàtrungđiểmcủaBC.SuyraBH=CH.
TacóAE//CHvàAE=BH=CHnênACHElàhìnhbìnhhành.
c)HNlàđườ
ngtrungbìnhtrongtamgiácABC,tacóHN//AMvàHN=AMnênAMHN
làhìnhbìnhhành.
AEHCvàAMHNlàhaihìnhbìnhhànhnênAH,CE,MNđồngquitạitrungđiểmIcủa
mỗiđoạn.
d)Trongtam
giácAEHcóAMvàEIlàhaiđườngtrungtuyến,dođóKlàtrọngtâmtam
giácAEH.Suyra
21
AK AM AB
33

.
VậyAB=3AK.
Bài92*.ChohìnhchữnhậtABCD.HaiđiểmI,Ktrên
cạnhCDsaochoDI=CK,ElàđiểmbấtkỳtrêncạnhAD.
ĐườngthẳngvuônggócvớiEKt ạiK
cắtBCởM.Tính
.
Lờigiải:
EIM
N
M
K
P
C
A
B
D
E
I
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
63
GọiN,PlầnlượtlàtrungđiểmcủaMEvàCD,suyraNPlàđườngtrungbìnhtronghình
thangvuôngCMED.DođótacóNP CD.
Mặtkhác,theogiảthiếtDI=CK,suyraPK=PI.
Trongtam
giácNIKcóNPlàđườngcaovàtrungtuyến,dođóNIKcântạiN.
KhiđótacóIN=NK=NM=NE.
TamgiácIMEcóINlàtrungtuyếnvàIN=NM=NEnêntamgiácMIEvuôngtạ
iI.
Vậy
.
Bài93*.ChotamgiácABCvuôngtạiA(AC>AB),đườngcaoAH.TrêntiaHClấyđiểmD
sochoHD=HA,đườngthẳngvuônggócvớiBCtạiDcắtAC tạiE.
a)ChứngminhrằngAE=AB.
b)GọiMlàtrungđiểmcủaBE.Tính .
Lờigiải:
a)DựngAI DE,IthuộcDE.TacóAHDIlàhìnhchữnhật.
SuyraAI=HD=AH.
Hai
tamgiácvuôngAIEvàAHBcó:
(cùngphụvớigóc ),AI
=AH.
Dođó ,suyraAE=AB.
b)TacótamgiácDBEvuôngtạiD,tam
giácABEvuôngtạiA.VìMlàtrung
điểmcủaBEnên
AM=DM= BE.Từ
đódễdàngthấyđược(c‐c‐c).
suyra .
Bài94*.Cho ABCcântạiAcóđườngcaoBH,MthuộccạnhBC.VẽMD ABtạiDvà
ME ACtạiE.TrêntiađốicủatiaMElấyđiểmFsaocho
MF=MD.Chứngminhrằng:MD
+ME=BH.
Lờigiải:
Tacó:
.
Mặtkhác,theogiảthiếtDM=FM,từđótachứngminh
đượcDvàFđốixứngnhauquaBC.
Suyra .
MD+ME=MF+ME=EF.
T
ứgiácBHEFcó ,dođóBHEFlàhìnhchữ
nhật,suyraBH=EF.
VậytacóMD+ME=BH.
Bài95*.ChotamgiácABCđềucóđườngcaoAH,Mnằm
trong ABC(Mcóthểthuộccáccạnhcủatamgiác).Vẽ
0
EIM 90
AHM
EAI BAH
IAB
AIE AHB
1
2
AMH DMH
0
MHA MHD 45

0
0
DMB + DBM 90
EMC + ECM=90 DMB=EMC=FMB
DBM = ECM
0
BFM 90
0
HEF90
M
E
D
H
A
B
C
I
H
F
E
D
C
B
A
M
L
K
J
I
E
F
D
H
C
B
A
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
64
MD ABtạiD,ME AC tạiE,MF BCtạiF.Chứngminhrằng:MD+ME+MF=AH.
Lờigiải:
ĐườngthẳngquaM,songsongvớiBC,cắtAB,AC,AHlầnlượtt ạiI,
J,K.VìMnằm
trongtamgiácABCnênMthuộcđoạnIJvàKthuộcđoạnAH.
TứgiácMFHKcó ,suyraMFHKlàhìnhchữnhật.TacóMF=KH.
DễthấytamgiácAIJđều.Dựng
IL AJ,LthuộcAJ,tacóIL=AK.
Theobàitập68,MD+ME=IL=AK.
Từđó:MD+ME+MF=AK+KH=AH.
Bài96.Chogóc
0
xOy 90
vàmộtđiểmMnằmtronggócđó.VẽMAvuônggócvớiOxtại
A;MBvuônggócvớiOytạiB.trênđườngthẳngđiquaMvàvuônggócvớiAB,lấyđiểm
EvàFsao
choME=MF=AB.ChứngminhOylàtiaphângiáccủagóc
EOF .
Giải:
TacótứgiácAMBOlà
hìnhchữnhật
SuyraAB=OM
XéttamgiácEOFtacó
AB=OM=
1
2
EF
Suyratam giácEFOlàtam
giácvuôngtạiO
Suyra
0
AOF 90EOA
+=
Mà
0
xOy 90
suyra

0
AOF 90FOX
+=
Suyra
EOA =
FOX 
QuaFdựngđườngthẳngvuônggócvớiOIcắtOEtạiQ
XéthaitamgiácvuôngQOIvàFOPtacó
IOQ FOP=
vàOI=PF
Suyra
D
QOI=
D
FOP
SuyraOQ=OF
D
QOFcântạiO
MàOI
^
QF
OIlàđườngcaocủatamgiácQOF
Trongtamgiáccânđườngcaocũnglàđườngphângiác
VậyOylàtiaphângiáccủagóc
EOF.

0
FHK90
Q
P
I
M
0
y
x
F
E
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
65
BÀI11.HÌNHTHOI
A.LÝTHUYẾT
1.Địnhnghĩa:
Hìnhthoilàtứgiáccóbốncạnhbằngnhau.
AB=BC=CD=DA TứgiácABCDlàhình
thoi.
2.Tínhchất:
Hìnhthoicótấtcảcáctínhchấtcủahìnhbình
hành,ngoàiracòncó:
a)Haiđườngchéovuônggócvớinhautạitrungđiểmmỗiđường.
b)Haiđườngchéolàcácđườngphângiáccủacácgóccủa
hìnhthoi.
3.Dấuhiệunhậnbiếthìnhthoi
a)Tứgiáccóbốncạnhbằngnhau.
b)Tứgiáccó2đườngchéovuônggócnhautạitrungđiểmmỗiđường.
c)Hìnhbìnhhànhcó2cạnhkềbằngnhau.
d)Hìnhbìnhhànhcómộtđườngchéolà
phângiácmộtgóc.
B.BÀITẬP
Bài97.ChotứgiácABCDcóAD=BC.GọiM,N,P,Q
lầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,AC,CD,BD.Chứng
minhrằngtứgiácMNPQlàhìnhthoi
Lờigiải:
TrongtamgiácABD,MQlàđườngtrungbìnhnên
MQ=ADvàMQ//AD(1).
TrongtamgiácACD,NPlàđườngtrungbìnhnên
NP=ADvàNP//AD(1).
Từ(1)và(2)suyraMQ=NPvàMQ
//NP.DođóMNPQlàhìnhbìnhhành.
Lạicó:trongtamgiácABC,MNlàđườngtrungbình,tacóMN= BC.Theogiảthiết,AD
=BCnênMN= BC= AD=MQ.
TứgiácMNPQlàhìnhbìnhhànhcóhaicạnh
kềbằngnhaunênMNPQlàhìnhthoi.
Bài98.ChohìnhthangcânABCD.GọiM,N,P,QlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC,CD,
DA.ChứngminhrằngtứgiácMNPQlàhìnhthoi.
Lờigiải:
TrongtamgiácABC,MNlàđườngtrungbìnhnên
tacóMN=ACvàMN//AC(1).
TươngtựtrongtamgiácACD,PQ= ACvàPQ//
AC(2)
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
M
Q
P
N
A
D
B
C
Q
P
N
M
A
D
B
C
B
A
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
66
Từ(1)và(2)suyraMN=PQvàMN//PQ,dovậyMNPQlàhìnhbìnhhành(3).
LạixéttamgiácABD,MQlàđườngtrungbình,suyraMQ=BD.
VìABCDlàhìnhthangcânnênAC=BD,từđósuyra
MN=MQ(2).
Từ(1)và(2)suyraMNPQlàthoi.
Bài99.ChotứgiácABCD.BiếtAClàđườngphângiáccủavà ;BDlàđườngphân
giáccủavà .ChứngminhrằngtứgiácABCDlàhìnhthoi.
Lờigiải:
Tacó: .
Từgiảthuyếtsuyra:
(1)và
MặtkháctrongtamgiácACD,tacó:
(2).
Từ(1)và(2)suyra AB//CD(so
letrong)
suyra AD//BC(soletrong)
SuyratứgiácABCD
làhìnhbìnhhành
ABCDcóđườngchéolàphângiácmộtgócnênABCDlàhìnhthoi.
Bài100.ChohìnhbìnhhànhABCD.VẽAE BCtạiE,DFABtạiF.BiếtAE=DF.
ChứngminhrằngtứgiácABCDlà
hìnhthoi.
Lờigiải:
XéthaitamgiácEABvàFDAcó:
,EA=FD(theogiảthiết),
(soletrong)
DođóhaitamgiácEABvàFDAbằng
nhau,suyraAB=DA.
ABCDlàhìnhbìnhhànhcóhaicạnh
kề
bằngnhaunênABCDlàhìnhthoi.
Bài101.ChotamgiácABC(AB<AC).TrêntiađốicủatiaBAlấyđiểmM,trêntiađốicủa
tiaCAlấyđiểmNsaochoBM=CN.GọiD,
E,P,QlầnlượtlàtrungđiểmcủaBC,MN,
MC,NB.
a)DQcắtAMtạiJ.Chứngminhrằng =
b)DEcắtANtạiI.ChứngminhrằngDEsongsongvớiđường
phângiáccủagóc
Lờigiải:
a)TamgiácBNMcóQElàđườngtrungbìnhnêntacó:QE//BM.
TươngtựDP//BM,QD//CN,PE//CN.
TừđóQE//DPvàPE//DQ,suyraDPEQlàhình
bìnhhành.
1
2
A
C
B
D
0
360ABCD
0
111 1
180ABCD
0
111 2
180AC DD
12
BD
121 2
,
B
BDD
21
BD

0
E = F = 90
EBA = FAD
PEQ
MJQ
BAC
2
2
2
1
1
1
2
1
A
B
D
C
E
F
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
67
.
Mặtkhác(soletrong)
Vậy .
b)GọiAxlàđườngphângiácgóc .
Tacó:DP= BMvàPE= CN.
Theogiảthiết,BM=CNDP=PE.Do
đóDPEQlàhìnhthoi,suyraDElàtia
phângiácgócđồngth ời
==(gócđồngvị).
Từđósuyra (gócđồngvị) DE//Ax(haigóc
đồngvịbằngnhau).
Bài102.ChotamgiácABC(AB=AC).GọiElàđiểmđốixứng
với
AquacạnhBC.ChứngminhrằngABEClàhìnhthoi.
Giải:
GọiIlàtrungđiểmcủaAE,thìIthuộcBCvàAI
BC.
Theogiảthiết,tamgiácABCcântạiAnênIlàtrungđiểmcủa
BC.
TứgiácABECcóhaiđườngchéoAIvàBCvuônggócnhautại
trungđiểmcủam ỗiđoạnnêntứgiácABEClàhình
thoi.
Bài89.ChotamgiácABCđềucótrọngtâmG.Vẽhìnhchữnhật
ABDEsaochoCthuộcđoạnthẳngDE.TiaAGcắtBDtạiI,tiaAE
cắtBGtạiJ.Chứngminhrằng:
a)IvàJđốixứngnhauquaCG
b)CáctứgiácCGBI,GICJ,CJAGlàhìnhthoi.
Lờigiải:
a)DễthấyhaitamgiácABJlàBAIbằngnhau(g‐c‐
g),nênAI=BJ.
DođóABIJlàhìnhthangcân
cóhaiđáyAJvàBI.
VìhìnhthangcânABIJcómộtgócvuôngnênsuy
raABIJlàhìnhchữnhật,tâmG.Mặtkhác,GC
ABnênGClàđườngtrungtrựccạnhIJ.VậyIJđối
xứngnhauquađường
thẳngCG.
b)Tacó =90
0
30
0
.
GọiMlàtrungđiểmcủaBC,trongtamgiácBGI,
BMlàđườngcaovàlàđườngphângiácnênMlà
trungđiểmcủaGI.
TứgiácCGBIcóhaiđườngchéoBCvàGIvuông
gócnhauvàcắtnhaut
ạitrungđiểmmỗiđường,dođóCGBIlàhìnhthoi.
PEQ = PDQ
PDQ MJQ
PEQ MJQ
BAC
1
2
1
2
PDQ
PDQ
PEQ
MJQ
BAC
22
A = D = DIC
ABI
GBC = IBC
J
I
D
E
G
M
B
A
C
2
1
2
1
I
J
Q
P
D
E
N
A
B
C
M
I
E
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
68
Chứngminhtươngtựnhưtrên,tacóCGAIlàhìnhthoi.
VìI,JđốixứngnhauquađườngthẳngCGnênCI=CJvàGI=GJ(1).
DễthấytamgiácBGIlàtamgiácđều,suyraCI=BG=
GI(2).
(1)và(2)suyratứgiácGICJcóbốncạnhbằngnhau,vậyGICJlàhìnhthoi.
Bài103.ChohìnhbìnhhànhABCDcóAD=2AB.GọiMlàtrungđiểmcủaAD,CEAB
tạiE,
MFCEtạiF,MFcắtBCtại N. Chứngminhrằng
a)MNCDlàhìnhthoi
b)TamgiácEMCcân
c)
Lờigiải:
a)MF CE,AECEdođóMN////AE//CD(1)
LạicóMD
//NCvàMD= AD=CD(2)
Từ(1)và(2)suyraMNCDlàhìnhthoi.
b)TacóADCElàhìnhthangvớihaiđáy
AEvàCD.
VìMlàtrungđiểmADnênMFlàđường
trungbìnhcủahìnhthangADCE,
suyraF
làtrungđiểmcủaCE.
TamgiácEMCcóMFlàđườngcaovàlà
trungtuyếnnênEHCcântạiM.
c)MNCDlàhìnhthoinên
Tacó:(1).
Lạicó(2)(vìcùngphụvớigóc ).
(1)và(2)
suyra .
Bài104.ChohìnhthoiABCDcạnhacó=60
o
.
Đườngthẳngdcắt2cạnhAB,BClầnlượttạiM,N
saochoMB+NB=CD.Chứngminhrằngtamgiác
DMNđều.
Lờigiải:
Theođề:MB+NB=CD=ABsuy
raMA=NB.
Góc =60
0
suyragóc =120
0
=60
0
TamgiácABDđềunênAD=BD
XéthaitamgiácMADvàNBD,có:
MA=NB, 60
0
,AD=BD
Dođó (c‐g‐c).
Từđó:MD=NDvà .
60
0
(VìtamgiácABDđều)
TamgiácMNDcóMD=NDvàgócbằng60
0
.VậytamgiácMNDđều.
Bài105.ChotamgiácABCcântạiAcóBC=6cm.GọiM,N,Plầnlượtlàtrungđiểmcủa
AB,AC,BC.
BAD = 2AEM

1
2
NMD 2NMC
BAD NMD 2NMC 2EMF
AEM EMF
MEF
BAD 2AEM
A
A
ABC
N
BD
MAD NBD
MAD = NBD
ADM BDN
MDN MDB BDN MDB ADM ADB
D
N
F
E
M
C
D
A
B
C
D
A
B
M
N
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
69
a)TínhđộdàiMN?ChứngminhMBNClàhìnhthangcân.
b)GọiKlàđiểm đốixứngcủaBquaN.ChứngminhtứgiácABCKlàhìnhbìnhhành.
c)GọiHlàđiểmđốixứngcủaPqua
M.ChứngminhAHBPlàhìnhchữnhật.
d)ChứngminhAMPNlàhìnhthoi.
Giải:
a)MNlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABC.TacóMN//BC
vàMN=
1
2
BC.
TừđótacóMN=3cmvàBMNClàhìnhthang.
TagiácABCcântạiAnên

BC
.
TađượcBMNClàhìnhthangcân.
b)TheođềthìNlàtrungđiểmcủaACvàBK.TứgiácABCKcóhaiđườngchéoACvàBK
cắtnhautạitrungđiểmcủamỗiđoạnnênABCKlàhìnhbìnhhành.
c)MlàtrungđiểmcủaABvàHPnênAHBPlàhìnhbìnhhành.
LạicótamgiácABCcântạiAvàPlàtrungđiểmcủaBCnênAP
BC.
HìnhbìnhhànhAHBPcómộtgócvuôngnênAHBPlàhìnhchữnhật.
d)MPlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABCnênMP//ACvàMP=
1
2
AC.SuyraMP=
ANvàMP//AN.NhưvậyAMPNlàhìnhbìnhhành.
Mặtkhác,AM=
1
2
AB,AN=
1
2
ACvàAB=ACnênAM=AN.
HìnhbìnhhànhAMPNcóhaicạnhkềAMvàANbằngnhaunênAMPNlàhìnhthoi.
Bài106.ChotamgiácABCvuôngtạiA.GọiDvàElầnlượtlàtrungđi
ểmcủaABvàAC.
a)ChứngminhtứgiácACEDlàhìnhthangvuông.
b)GọiFlàđiểm đốixứngcủaEquaD.ChứngminhACEFlàhìnhbìnhhành.
c)ChứngminhAEBFlàhìnhthoi.
d)Gọ
iHlàhìnhchiếucủađiểmEtrênAC.ChứngminhbađườngthẳngAE,CF,DH
đồngqui.
Giải:
a)DElàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABC
nênDE//AC,dođótứgiácACEDlàhình
thang.Mặ
tkháctứgiácACEDcó
0
A90
nên
ACEDlàhìnhthangvuông.
b)TacóEF//AC(1).
H
K
M
N
P
A
C
B
H
F
D
E
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
70
FlàđiểmđốixứngcủaEquaDlênDlàtrungđiểmcủaEF,dođóEF=2ED.
Mặtkhác,theotrênthìED=
1
2
AC.DođótacóEF=AC(2).
(1)và(2)suyraACEFlàhìnhbìnhhành.
c)TheogiảthiếtthìDlàtrungđiểmcủaABvàEF.TứgiácAEBFcóhaiđườngchéoABvà
EFvuônggócnhautạitrung
điểmcủamỗiđoạn,nênAEBFlàhìnhthoi.
d)Theotrên,ACEFlàhìnhbìnhhànhnênAEcắtCFtạitrungđiểmm ỗiđoạn.
TứgiácADEHcó
0
ADH90
nênADEHlàhìnhchữnhật,dođóAEvàDHcắtnhau
tạitrungđiểmmỗiđoạn.
TừđótacóAE,CF,DHđồngquitạitrungđiểmcủamỗiđoạn.
Bài107.ChohìnhthoiABCD,2
đườngchéocắtnhautạiO.VẽAEvuônggócBCtạiE,AF
vuônggócCDtạiF.BiếtEF= BD
a)ChứngminhrằngEFlàđườngtrungbìnhcủatamgiác
BCD
b)Tínhcácgóccủa
hìnhthoiABCD.
Lờigiải:
a)TacóhaitamgiácABCvàADCbằngnhauvàAE,AFlần
lượtlàđườngcao,dođóAE=AF.
GọiMlàgiaođiểmcủaEFvàAC.Tacó:
Từđó
suyra .TamgiáccânAEFcóAMlà
đườngphângiácnênAMlàđườngcao.VậyEF//BD.
Mặtkhác,EF= BD=DO,suyraEFDOlàhìnhbìnhhành
OE//DF//ABElàtrungđiểmcủa
BC.VậyEFlàđườngtrungbìnhtrongtamgiác
BCD.
b)ElàtrungđiểmcủaBCnêntamgiácABCcântạiA.
VìABCDlàhìnhthoinênsuyratamgiácABCđều,từđótađượcgóc 60
0
.
Vậytacó: .
Bài108.ChohìnhthoiABCDcó>90
o
.VẽBMvuônggócADtạiM,BNvuônggócCD
tạiN,DPvuônggócABtạiP,DQvuônggócBCtạiQ;BMcắtDPtạiE,BNcắtDQtạiF.
ChứngminhrằngBFDElà
hìnhthoi.
Lờigiải:
Theogiảthiết:BF CD,DE AB,vìAB//CDnênBF//DE.
1
2


0
0
BAE + ABE = 90
DAF + ADF = 90 BAE = DAF
ABE = ADF
EAM = FAM
1
2

B
00
A = C = 120 , B = D = 60
B

M
F
E
O
C
D
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
71
ChứngminhtươngtựtacóBE//DF.Do
đótứgiácBFEDlàhìnhbìnhhành.
TachứngminhEF BD.Thậtvậy,
TrongtamgiácABD,BEvàDElàđường
caonênAEcũnglàđườngcao,
suyraAE BD.
Tươ
ngtự,CE BD.
VìAC BDsuyrabốnđiểmA,C,E,F
thẳnghàngvàEF BC.
TứgiácBFDElàhìnhbìnhhànhvàcóhai
đườngchéovuônggóc,suyraBFDElà
hìnhthoi.
Bài109.ChotamgiácABCvuôngtạ
iA(AB>AC).KẻđườngcaoAH(H
BC),gọiMlà
trungđiểmcủaAC.LấyđiểmDđốixứngvớiHquaM.
a)ChứngminhtứgiácADCHlàhìnhchữnhật.
b)TrêntiađốicủatiaHClấyđiểmEsaocho
HE=HC.Chứngminh
ADHElàhìnhbìnhhành.
c)GọiIlàtrungđiểmcủaAE.ChứngminhAIHMlàhìnhthoi.
Giải:
a)TacóMlàtrungđiểmcủaACvàHD.
TứgiácADCHcóhaiđường
chéoACvàHDcắtnhautạitrungđiểm
McủamỗiđoạnnênADCHlàhìnhbìnhhành.
Lạicó
0
AHC 90
nênADCHlàhìnhchữnhật.
b)TheotrêntasuyraAD//BChayAD//HE,vàAD=HC=HE.
TừđósuyraADHElàhìnhbìnhhành.
c)TheogiảthiếtthìH,Ilầnlượtlàtrungđiểm
củaECvàEA.
Trong
EACcóHIlàđườngtrungbìnhnênHI//ACvàHI=
1
2
AC.
SuyraHI//AMvàHI=AM.DovậyAIHMlàhìnhbìnhhành.
Mặtkhác,vìADCHlàhìnhchữnhậtcótâmMnênMA=MH.
HìnhbìnhhànhAIHMcóhaicạnhkềbằngnhaunênAIHMlàhình
thoi.
Bài110.ChohìnhbìnhhànhABCD,AB=
3
2
AD.Đườngphângiácgóc
A
cắtCDtạiE,
đườngphângiácgóc
D
cắtABtạiF;haiđườngphângiácđócắtnhautạiM.
a)ChứngminhrằngADEFlàhìnhthoi.
b)GọiNlàgiaođiểmcủaphângiácgóc
ABC
vàphângiácgóc
BCD
.Chứngminhrằng
NlàtrungđiểmcủaEF.
c)Giảsử
A
=120
0
.Chứngminhrằnglúcnày,tứgiácMNCElàhìnhthoi.
Lờigiải:
I
E
D
M
H
A
B
C
E
F
Q
P
N
M
C
D
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
72
a)

0
1
MADMDA FADEDA 90
2

AM
DF.Từđótađượctamgiác
ADFcântạiA,suyraMlàtrungđiểm
củaDF.
Chứngminhtươngtự,Mlàtrungđiểm
củaAE.
TứgiácADEFcóhaiđườngchéovuông
gócnhautạitrungđ
iểmmỗiđường,dovậyADEFlàhìnhthoi.
b)Dễdàngchứngminh
BNC
=90
0
.
EF//AD//BC

AFE ABC MFE NBC
.
LạicóEF//BC.TừđótacóhaitamgiácvuôngMEFvàNCBbằngnhau.
MF=NB.Mặtkhác
AFD ABN
MF//BN.
VậyMFBNlàhìnhbìnhhành.SuyraMN//BF//DE.
VìMlàtrungđiểmcủaDFnênNlàtrungđiểmcủaEF.
c)TheochứngminhtrêntacóME=NC.Dễdàngchứng
minhME//NC.DođóMNCElà
hìnhbìnhhành.
0
MEN DAM 60 ; NEC ADE
60
0
ENlàphângiáccủagóc
MEC
.
TứgiácMNCElàhìnhbìnhhànhcóđườngchéolàđườngphângiácc ủamộtgócnên
MNCElàhìnhthoi.
Bài111.ChohìnhthoiABCD.VẽhìnhbìnhhànhACEFcóCE=AD.GọiKlàđiểmđối
xứngcủa
EquaC(KkhôngtrùngvớiD).Chứngminhrằng:
a)FK,BD,ACcắtnhautạitrungđiểmmỗiđường.
b)*MộttrongbốnđiểmB,D,E,Flàtrựctâmcủatamgiác
cóbađỉnhlàbađiểmcònlại.
Lờigiải:
a)GọiIlàgiaođiểmcủaAC
vàBD,suyraIlàtrungđiểm
củaACvàBC.
TacóAF//CE//CKvàAF=
CE=
CKnênAFCKlàhình
bìnhhành.DođótrungđiểmI
củaACcũnglàtrungđiểm
củaKF.
VậybađườngđoạnthẳngFK,
BD,ACđồngquytạitrung
điểmmỗiđoạn.
b)Giảs
ửE,Fnằmcùngphía
vớiDsovớiđườngthẳngAC.
TachứngminhDlàtrựctamtamgiácBEF.
VìBD
ACvàEF//ACnênBD
EF(1).
GọiJlàtrungđi ểmcủaBK.IJlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácBFKnênIJ//BF.
MặtkhácIJlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácBDKnênIJ//DK.
N
M
F
E
B
D
C
A
I
J
E
K
F
B
A
C
D
E
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
73
NhưvậyDK//BF(a).
TrongtamgiácDKE,cóDClàtrungtuyến,đồngthờiDC=CE=CKnêntamgiácDKE
vuôngtạiD,suyraDE
DK(b)
(a)và(b)suyraED
BF(2).
(1)và(2)suyraDlàtrựctâmtamgiácBEF.
TrườnghợpnằmkhácphíasovớiđườngthẳngAC,tachúngminhđượcBlàtrựctâmtam
giácDEF.
Bài112.Cho
ABCcântạiA,AHlàđườngcao.GọiMvàNlầnlượtlàtrungđiểmcủa
haicạnhABvàAC.BiếtAH=16cmvàBC=12cm.
a)TínhdiệntíchtamgiácABCvàđộdàicạnh
MN.
b)GọiElàđiểmđốixứngcủaHquaM.ChứngminhtứgiácAHBElàhìnhchữnhật.
c)GọiFlàđiểmđốixứngcủaA quaH.ChứngminhtứgiácABFClàhình
thoi.
d)GọiKlàhìnhchiếucủaHlêncạnhFC.GọiIlàtrungđiểmcủaHK.ChứngminhBK
vuônggócIF.
Giải:
a)S
ABC
=
1
2
AH.BC=
1
2
16.12=96(cm
2
).
b)Theogiảthiết,MlàtrungđiểmcủaABvàHE,dođótứgiácAHBElàhìnhbìnhhành
(vìcóhaiđườngchéocắtnhautạitrungđiểmmỗiđường).
LạicóAH
BC.HìnhbìnhhànhAHBEcómộtgócvuôngnên
AHBElàhìnhchữnhật.
c)Vì
ABCcântạiAnênHlàtrungđiểmcủaBC,vàHlàtrung
điểmcủaAF.
TứgiácABFCcóhaiđườngchéoBCvàAFvuônggócnhautại
trungđiểmcủam ỗiđoạnnênABFClà
hìnhthoi.
d)GọiJlàtrungđiểmcủaCK,tamgiácCHKcóIJlàđườngtrung
bìnhnênIJ//CH,dođóIJ
FH.
TrongtamgiácHFJ,HIvàJIlàhaiđườngcaonênIlàtrựctâm
của
HFJ,suyraFI
HJ(1).
XéttamgiácBCK,HJlàđườngtrungbìnhnênHJ//BK(2).
Từ(1)và(2)suyraFI
BK.
Bài113.ChohìnhthoiABCD.TrêncáctíađốicủatiaBA,CB,DC,ADlấycácđiểmM,N,
E,FsaochoBM=CN=DE=AF.Chứngminhrằng:
a)
FAM NCE
.
b)MNEFlàhìnhbìnhhành.
c)AC,BD,ME,NFđồngquy.
Lờigiải:
J
I
K
F
E
M
N
A
B
C
H
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
74

a)
0
FAM BAD 180
,
NCE DCB 
180
0
.Mặtkhác
BAD DCB
nên
FAM NCE
Lạicó:FA=NCvàMA=MB+BA=ED+DC= EC.
Dođó
FAM NCE
(c‐g‐c).
b)TheotrêntacóFM=NE(1).
Chứngminhtươngtựcâua,haitamgiácMBNvàEDFbằngnhau.SuyraMN=EF(2).
(1),(2)suyraMNEFlàhìnhbìnhhành.
c)GọiOlàgiaođiể
mcủaACvàBD.TacóOlàtrungđiểmcủaACvàBD.
ED//MBvàED=MBnênMBEDlàhìnhbìnhhành,suyraOlàtrungđiểmcủaME.
Chứngminhtươngtự,NCFAlàhình
bìnhhành,dođóOcũnglàtrungđiểmcủaNF.
VậybốnđoạnthẳngAC,BD,ME,NFđồngquytạitrungđiểmmỗiđoạn.
Bài114*.Cho
ABCđềucóGlàtrọngtâm,đườngcaoAH.LấyđiểmMbấtkìtrêncạnh
BC,IlàtrungđiểmcủaAM.GọiD,ElầnlượtlàhìnhchiếucủađiểmMlênABvà
AC.
a)TứgiácDIEHlàhìnhgì?Vìsao?
b)ChứngminhrằngIH,DE,MGđồngquy.
Lờigiải:
a)GiảsửMnằmgiữaCvàH.
TamgiácAHMvuôngtạiH,HIlàtrungtuyến
nênHI
=IM=IA.
TamgiácAMEvuôngtạiEcóEIlàtrungtuyến
nênEI=IM=IA.
HI=EI(a).
TamgiácAHIcântạiInên:

AHI HAI

HIM AHI HAI 2HAM
.
Tươngtựtacó
EIM 2CAM
Suyra:

0
HIE HIM EIM 2 HAM CAM 60
(b)
O
F
E
N
B
A
C
D
M
O
J
N
E
D
I
G
H
B
A
C
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
75
(a),(b)suyratamgiácIEHđều(1).
TamgiácDMAvuôngtạiD,cóDIlàtrungtuyếnnênDI=IA=IM=IH(c).
Tươngtựnhưtrêntacũngcó
DIM 2DAM



0
DIH DIM–HIM 2 DAM–HAM 2DAH 60
(d).
(c),(d)suyratagiácDIHđều(2).
(1),(2)suyratứgiácDIEHlàhìnhthoi.
b)GọiNlàđiểmđốixứngcủaMquaHvàJlàtrungđiểmcủaAN.
TrongtamgiácAMN,IJlàđường
trungbình,nênIJ//MHvàIJ=MH.TừđósuyraIJHM
làhìnhbìnhhành.
GọiOlàtrungđiểmcủaIHthìOcũnglàtrungđiểmcủaJM.
Mặtkhác,Hlàtrungđiểmcủa
MNvàAG=
2
3
AMnênGlàtrọngtâmtamgiácAMN.Do
đóM,J,Gthẳnghàng.
VìDIEHlàhìnhthoinênOcũnglàtrngđiểmcủaDE.
VậybađườngthẳngDE,IH,MGđồngquytạiO.
Bài115*.Cho
∆ABCcântạiAcóhaiđườngtrungphângiácADvàBEthỏamãnBE=2.
AD.Tính
BAC
.
Giải:
TacóDlàtrungđiểmcủaBC và AD
BC
GọiHlàđiểmđốixứngcủaAquaD,dễdàng
chứngminhđượcABHClàhìnhthoi.
DựnghìnhbìnhhànhEAHF.
HF//AE,BH//AC
B,H,Fthằnghàng.
ĐồngthờitacóEF=AH=2AD=BE.
Suyratam giácBEFcântạiE

EFB EBF
VìABHClàhìnhthoinên
HBC ABC
.
Tacó:

13
EAD EFH EBH EBC HBC ABC ABC ABC
22

Suyra

CAB 3ABC 3ACB
.
Lạicó:

00
11
CAB ABC ACB 180 CAB CAB CAB 180
33



00
5
CAB 180 CAB 108
3

.
Bài116*.Cho
ABCnhọn,cácđườngcaoBD,CE.TiaphângiáccủagócABDvàACEcắt
nhautạiO,cắtACvàABlầnlượttạiNvàM.TiaBNcắtCEtạiK,tiaCMcắtBDt
ạiH.
ChứngminhMNHKlàhìnhthoi.
F
H
D
E
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
76
Giải:
Tacó
0
ABD BAC 90
và
0
ACE BAC 90
.
Suyra
1
2

ABD BAC
+
1
2

0
ACE BAC 90
0
ABN BAC ACM 90
(1)
XéttamgiácABNcó
ABN BAC BNC
(góc
ngoàicủatamgiác)(2).
(1),(2)suyra
0
NCO CNO 90
DođóCO
NK.
LạicóCOlàphângiácgócNCKtừđótacóOlà
trungđiểmNK.
Chứngminhtươngtự,OlàtrungđiểmcủaMH.
TứgiácMNHKcóhaiđườngchéovuônggóc
nhautạitrungđiểmm
ỗiđườngnênMNHKlà
hìnhthoi.
K
M
N
O
H
D
E
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
77
BÀI12.HÌNHVUÔNG
A.LÝTHUYẾT
1.Địnhnghĩa:
Hìnhvuônglàtứgiáccó4cạnhbằngnhauvà4gócbằngnhau.
Nhưvậy,hìnhvuôngvừalàhìnhthoi,vừalàhìnhchữnhật.
TứgiácABCDlàhìnhvuông.
2.Tính
chất:Hìnhvuôngcótấtcảtínhchấtcủahìnhthoivàhìnhchữnhật.
3.Dấuhiệunhậtbiếthìnhvuông:
a)Hìnhchữnhậtcó2cạnhkềbằngnhau.
b)Hìnhchữnhậtcó
2đườngchéovuônggócnhau.
c)Hìnhchữnhậtcó1đườngchéolàphângiácmộtgóccủanó
d)Hìnhthoicó1gócvuông
e)Hìnhthoicó2đườngchéobằngnhau.
B.BÀITẬP
4)ChohìnhchữnhậtABCD.TrêntiađốicủatiaCBvàDAlấylầnlượthaiđiểmEvàFsao
choCE=DF=CD.TrêntiađốicủatiaCDlấyđiểmHsaochoCH=CB.ChứngminhAE
vuônggócvớiFH.
Giải:
TứgiácCDFEcóDF=CE=CD,DF//CE,
0
D90
nên
CDFElàhìnhvuông.
Tacó:
AF HD
,
0
HDF AFE 90
,
FE DF
.
Dovậy
AFE HDF EAF FHD
.
GọiKlàgiaođiểmcủaAEvàCD.
AKD HKE
,
0
AKD FAE 90
0
HKE FAE 90
Mà
EAF FHD
nên
0
HKE FHD 90
.
VậyAEvuônggócHF.
Bài117.ChohìnhvuôngABCD.TrêncạnhAB,BC,CD,DA,lầnlượtlấycácđiểmE,F,G,
HsaochoAE=BF=CG=DH.ChứngminhEFGHlàhìnhvuông.
Gi
ải:
DễthấyAH=BE=CF=DG.Từđósuyra:
AEH BFE CGF DHG

(c‐g‐c).
DođóEH=FE=GF=HG(1).
Mặtkhác,vì
AEH BFE BEF AHE

DAB BC C DA
ABCD


E
F
G
H
A
B
C
D
K
H
F
E
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
78
Suyra
00
AEH BEF 90 FEH 90
(2).
(1),(2)suyraEFGHlàhìnhvuông.
Bài118.ChohìnhchữnhậtABCDcóAB=2AD.GọiE,Ftheothứtụlàtrungđiểmcủa
AB,CD.GọiMlàgiaođiểmcủaAFvàDE,Nlàgiao
điểmcủaBFvàCE.
a)TứgiácADFElàhìnhgì?Vìsao?
b)TứgiácEMFNlàhìnhgì?Vìsao?
Giải:
a)E,Flầnlượtlàtrungđiểmcủa AB,CDnêntacóEF//AD//BC,
dođódễthấyADFElà
hìnhchữnhật.
Mặtkhác
1
AD AE AB
2

.VậyADFElàhìnhvuông.
b)Chứngminhtươngtựcâua,tacóBCFEcũnglàhình
vuông.DođóhaitamgiácMEFvàNEFlàhaitamgiácvuông
cântạiM,N.từđósuyraEMFNlàhìnhvuông.
Bài
119.ChohìnhvuôngABCD.TrêntiađốicủatiaBAtalấymộtđiểmM,trêntiađốicủa
tiaCBtalấyđi ểm N,trêntiađốicủatiaDCtalấymộtđiểmPvàtrên
tiađốicủatiaADta
lấyđiểmQsaochoAQ=BM=CN=DP.Chứng
minh:
a)CáctamgiácvuôngAQM,BMN,CNP,DPQ
bằngnhau.
b)ChứngminhtứgiácMNPQlàhìnhvuông.
c)HaihìnhvuôngMNPQ
làABCDcóchungmột
tâmđốixứng.
Giải:
a)DễthấyAM=BN=CP=DQ,dođócáctam
giácvuôngAQM,BMN,CNP,DPQbằngnhau(c‐
g‐c).
b)
AQM BMN CNP DPQ
suyra
QM=MN=NP=PQ(1).
Mặtkhác
AQM BMN
AMQ BNM
.
Và

0
BNM BMN 90
,dođótacó
0
AMQ BMN 90
,hay
0
QMN 90
(2).
Từ(1),(2)suyraMNPQlàhìnhvuông.
c)XéttứgiácBNDQcóBN//DQvàBN=DQnênBNDQlàhìnhbìnhhành.GọiIlàgiao
điểmcủaBDvàNQ,thìIlàtrungđiểm củaBD
vàNQ.DođóIlàtâmcủahaihìnhvuông
ABCDvàMNPQ.
M
N
E
F
A
B
C
D
I
M
N
P
Q
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
79
VậyhaihìnhvuôngABCDvàMNPQcóchungtâmđốixứngI.
Bài120.ChohìnhvuôngABCD.GọiM,N,P,Qtheothứtựlàtrungđiểmcủacáccạnh
AB,BC,CD,DA.
a)ChứngminhAN=DM
vàAN
DM.
b)ChứngminhrằngcácđoạnthẳngDM,AN,BP,CQgiaonhautạo thànhmộthình
vuông.
c)GọiElàgiaođiểmcủaDMvàAN.ChứngminhCE=CD.
Giải:
a)Xéthaitamgiác
ABNvàDAMvuôngtạiBvàA,cóAB=ADvàBN=AM,dođó
ABN DAM

suyraAN=DMvà
BAN ADM
.
Mà
0
BAN DAN 90
,dođó
0
ADM DAN 90
,hay
0
AED 90
.
VậytacóAN=DMvàAN
DM.
b)GiảsửcácđoạnthẳngDM,AN,BP,CQgiaonhautạo
thànhtứgiácEFGH.
MB//DPvàMB=DP
MBPDlàhìnhbìnhhành.
SuyraBP//DM
AN
BP.
TươngtựtacũngcóCQ
DM.
NhưvậytứgiácEFGHcó
0
EFH90
.
*TachứngminhEF=EH:
DễthấyEMlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácABF,ElàtrungđiểmcủaAF.
TươngtựHlàtrungđiểmcủaDE.
XéthaitamgiácABFvàDAEvuôngtạiF
làE,có:
AB=DA;
BAF ADE
(vì
ABN DAM

).Suyra
ABF DAE
AF=DE.
TừđótacóEF=EH.VậyEFGHlàhìnhvuông.
c)HlàtrungđiểmcủaDEvàCH
DE,dođótasuyra
CDEcântạiC,haylàCE=CD.
Bài121.ChohìnhvuôngABCD.TừđiểmMthuộcđườngchéoBDkẻME
ABvàMF
AD.Chứngminhrằng:
a)CF=DEvàCF
DE.
b)BađườngthẳngCM,BFvàFEđồngqui.
Giải:
a)TứgiácMEAFcó
0
AEF90 
nênMEAFlàhìnhchữnhật.Mặtkhác,dễthấy
MEBvuôngcântạiE.
E
F
G
H
M
N
P
Q
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
80
DođóAF=EM=EB
DF=AE.
Từđótacó
DAE CDF

(c‐g‐c).
CF=DEvà
FCD EDA
.
Vì
0
FCD CFD 90
nên
0
EDA CFD 90
.
HayCF
DE.
b)Chứngminhtươngtựnhưtrên,tacó:
ABF CBE

,suyraBF
CE.
*TachứngminhCM
EF:
GiảsửFMcắtBCtạiJ;CMcắtEF,ABlầnlượttạiI,K.Tacó
0
MJC 90
.
DễthấyBEMJlàhìnhvuôngnênMJ=FAvàCJ=EA.
Suyra
CJM EAF

(c‐g‐c)
JCM AEF
.
Vì
0
JCM EKI 90
nên
0
AEF EKI 90
,hay
0
KIE 90
.
XéttamgiácEFCcóED
FC,FB
CE,CM
EF,dođóED,FB,CMlàbađườngcaotrong
tamgiácEFC.VậyED,FB,CMđồngqui.
Bài122.ChotứgiácABCDcó vàAD=BC.GọiM,N,P,Qlầnlượtlà
trungđiểmcủaAB,AC,CD,BD.ChứngminhrằngtứgiácMNPQlàhìnhvuông.
Lờigiải:

TrongtamgiácABC,
MNlàđườngtrungbìnhnênMN=BC.
Lậpluậntươngtự,tacóPQ=BC,MQ=AD,NP=AD.
Theogiảthiết,AD=BCsuyraMN=QP=MQ=NP.VậyMNPQlàhìnhthoi(1).
Mặtkháctacó:
(gócđồngvị).theogiảthiết ,suyra
.Dovậytađượcgóc(2).
Từ(1)và(2)chotaMNPQlàhìnhvuông.
Bài123.ChotamgiácABC.PhíangoàitamgiácABCdựnghìnhvuôngBCGF,
ACHIvà
tamgiácABC’vuôngcântạiC’.GọiO,A’,B’lầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BG,AH.
Chứngminhrằng:
o
ADC + BCD = 90
Q
P
N
M
B
A
D
C
1
2
1
2
1
2
1
2
DPQ = DCB, NPC = ADC
0
DCB + ADC 90
0
DPQ + NPC 90
0
QPN 90
J
K
I
M
E
F
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
81
a)AG=BH
b)AGBH
c)TamgiácOA’B’vuôngcân
Lờigiải:
a)XéthaitamgiácBCHvàGCAcó:
BC=GC(haicạnhcủahìnhvuôngBCGF).
(Vìcùngbằnggóc
).
CH=CA(haicạnhtr ong
hìnhvuông
ACHI).
Suyrahaitam giác BCHvàGCAbằngnhau
(c‐g‐c).
VậyAG=BH.
b)GọiKlàgiaođiểmcủaBHvàAH,
(gócđốiđỉnh)(1).
Theochứngminhtrên: (2)(vì
haitamgiácBCH
vàGCAbằngnhau).
Mặtkhác:(3).
Từ(1),(2),(3)suyra: .
VậyAG BH.
c)TrongtamgiácABG,OA’làđườngtrung
bình,dođóOA’//AGvàOA’= AG(1).
TrongtamgiácABH,OB’làđườngtrungbình,dođóOB’
//BHvàOB’= BH(2).
Theohaicâutrên,AG=BHvàAG BH,kếthợpvới(1)và(2)suyraOA’=OB’vàOA’
OB’.VậytamgiácOA’B’vuôngcântạiO.
Bài124.Chohìnhchữnhật
ABCDcóAB=2BC.GọiE,FlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,
CD.H,KlầnlượtlàtrungđiểmcủaDE,HF;IlàtrungđiểmcủaBFvàQlàgiaođiểmcủa
CHvàEK.
a)ChứngminhCH
EKtạiQ.
b)ChứngminhQI=IE=IC=IB.
Giải:
a)GọiJlàtrungđiểmHD.
TacóJK//DFnênJK
EF.
FK
DE(vìADFElàhìnhvuông)
Klàtrựctâmtam giácEFJ
SuyraEK
FJ,màFJ//CHnênEK
CH.
b)
DễthấyBCFElàhìnhvuông,IlàtrungđiểmcủaFBnênIlàtrungđiểmcủaBC
Theotrên,tamgiácCQEvuôngtạiQ.từđósuyraQI=IE=IC=IB.
BCH = GCA
0
ACB + 90
CKH = AKB
CHK = CAG
0
CHK + CKH = 90
0
CAG + AKB = 90
1
2
1
2

K
O
B
'
A
'
C'
H
I
F
G
B
A
C
J
QI
E
F
K
H
D
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
82
Bài125.ChohìnhthangvuôngABCD(
A D
=90
0
)(AB<CD).VẽBEvuônggócCDtại
E.trêntiađốicủatiaBAlấyđi ểmMsaochoBM=CD.GọiNlàgiaođiểmcủaAEvàBD,
KlàtrungđiểmcủaEM.VẽAI
vuônggócMEtạiI.ChứngminhrằngNK//AMvà
BID
=
90
0
.
Giải:
TrongtamgiácAEM,NKlàđườngtrungbình,do
đóNK//AM.
DễthấytứgiácABEDlàhìnhchữnhật,dođóNlà
trungđiểmcủaAEvàBDvàAE=BD.
TamgiácIAEvuôngtại
I,cóINlàđườngtrung
tuyến,dođó:
IN=NA=NE=NB=ND.
TamgiácIBDcóINlà trungtuyếnthỏamãnIN=IB
=ID,dođóBIDlàtamgiácvuôngtạiI.
Bài126.Chotamgiác
ABC.PhíangoàitamgiácABCdựnghìnhvuôngACPG,ABDE.Gọi
H,K,L,M,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaBE,BC,CG,AB,AC.Chứngminhrằng
a)
b)HK KL
Lờigiải:
a)
*Trongtam
giácABE,HMlàđườngtrungbình,dođóHM//EAvàHM=EA(1).
TrongtamgiácABC,KNlàđường
trungbình,dođóKN=AB(2).
Mặtkhác,vìABDElàhìnhvuôngnên
EA=AB.Kếthợp(1)và
(2)suyraHM
=KN.
*Lậpluậntươngtự,tacóMK= AC=
AG=NL.
*TacóHM//EA HM AB,suyra
(3).
Chứngminhtươngtự,(4).
VìMK//ACnên(gócđồngvị
).
VìNK//ABnên (gócđồngvị).
Từđósuyra .Kếthợp(3)và(4),tađược .
*XéthaitamgiácKNLvàHMKcó:
KN=HM, ,NL=MK.
ΔKNL = ΔHMK
1
2
1
2
1
2
1
2
0
HMK = 90 + BMK
0
LNK = 90 + CNK
BMK = BAC
CNK = CAB
BMK = CNK
HMK = LNK
HMK = LNK
I
N
M
L
K
H
P
G
E
D
B
A
C
I
K
N
M
E
A
B
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
83
K
E
D
H
B
A
C
Suyrahaitam giác KNLvàHMKbằngnhau(c‐g‐c)(Chứngminhxong).
Bài127.ChotamgiácABCnhọncó
0
A45
,đườngcaoAH.GọiDlàđiểmđốixứngcủa
HquaAB,ElàđiểmđốixứngcủaHquaAC,KlàgiaođiểmcủaDBvàEC.
a)ChứngminhtứgiácADKElàhìnhvuông.
b)
∆ABCcóthêmđiềukiệngìthìA,H,Kthẳnghàng.
Lờigiải:
a)VìtamgiácABC nhọnnênHthuộccạnhBC.
VìDvàElầnlượtlàđiểmđốixứngcủaH
quaAB,
ACnêntacó:
BAH BAD; CAH CAE
.
Dođó:


0
DAE 2 BAH CAH 2BAC 90
.
Mặtkhác
00
ADB AHB 90 , AEC AHC 90
.
TứgiácADKEcóbagócvuôngnênADKElàhình
chữnhật.
LạicóAD=AE=AH.
VậyADKElàhìnhvuông.
b)VìADKElàhìnhvuôngnênAKlàđườngphângiáccủagóc
BAC
.
A,H,KthẳnghànhkhivàchỉkhiAHlàđườngphângiácgóc
BAC
,hay
DAH EAH
.
Theotrên,
BAH BAD; CAH CAE

,dođó

BAH CAH
.
NhưvậyA,H,KthẳnghàngkhiAHlàđườngphângiácgóc
BAC
,haytamgiácABCcân
tạiA.
Bài128.ChotamgiácABC,MlàtrungđiểmcủaAC.PhíangoàitamgiácABCdựnghình
vuôngBCKL,ABDE.LấyđiểmQtrêntiađốicủatiaMBsaochoMB=
MQ.Chứngminh:
a)DL=BQ.
b)DL BM
Lờigiải:
a)TachứngminhhaitamgiácDBLvàBAQbằng
nhau.
DễdàngnhậnthấyMlàtrungđiểmcủaQB,vìM
làtrungđiểmAC
suyratứgiácABCQlàhình
bìnhhành.
BD=BA(vìABDElàhìnhvuông).
BL=AQ(cùngbằngcạnhBC).
Tacó:
.
LạicóABCQlàhìnhbìnhhànhnêm .
00 0
DBL + ABC + 2.90 = 360 DBL + ABC = 180
0
BAQ + ABC = 180
I
Q
E
D
L
K
M
B
A
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
84
Từđâysuyra .
VậyhaitamgiácDBLvàBAQbằngnhau(c‐g‐c),từđósuyraDL=BQ.
b)Theotrêntacó(5).GọiIlàgiaođiểmcủaBQvàDL.
Tacó (6)
Từ(5)và(6)
suyra .Vậy (chứngminhxong).
Bài129.ChohìnhvuôngABCD.GọiE,FlầnlượttrêncạnhAB,ADsaochoAE=DF.
ChứngminhrằngDE=CFvàDECF.
Lờigiải:
Gọi
IlàgiaođiểmcủaDEvàCF.
XéthaitamgiácADEvà DCFcó:
AD=DC(vìABCDlàhìnhvuông).
.
AE=DF(theogiảthiết)
VậyhaitamgiácADEvàDCFbằngnhau,khiđótacó:
DE=
CFvà .
Mặtkhác ,suyra
.Vậy .
Bài130.ChohìnhvuôngABCD.GọiM,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC.
a)ChứngminhrằngCM=DNvàCM DN.
b)VẽAH DN
tạiH,AHcắtCDtạiP.ChứngminhrằngP
làtrungđiểmcủaCD
c)CMcắtDNtạiI.ChứngminhrằngAI=AB.
Lờigiải:
a)Dễdàngnhậnthấy
haitamgiácBCMvàCDNbằngnhau
(c‐g‐c),suyraCM=DNvà .
Mặtkhác: ,suyra .
Vậy .
b)AP//MCsuyra(đồngvị)
suyra (cùngphụvớigóc ).
Dođóhaitam
giácADPvàCBMbằngnhau(g‐c‐g) .
VìPthuộcđoạnCD,dovậyPlàtrungđiểmcủaCD.
c)TrongtamgiácCDI,PH//CIvàPlàtrungđiểmcủaCD,suyraHlà
trungđiểmcủaDI.
TamgiácADIcóAHlàđườngcaovàlàtrungtuyến,suyratamgiácADIcântạiA.Vậy
AI=AD=AB(chứngminhxong).
Bài131.ChohìnhvuôngABCD.TừđiểmMtùyý
trêncạnhBC,vẽđườngthẳngc ắtcạnh
CDtạiKsaocho ,AH MKtạiH.Chứngminhrằng
a)
b)
Lờigiải:
DBL = BAQ
DLB = QBC
00
IBL + QBC = 180 - LBC = 90
0
IBL + ILB = 90
0
BIL = 90
0
EAD = FDC = 90
ADE = DCF
0
DCF + DFC = 90
00
+ DFC = 90 DIF = 90ADE
DE CF
BCM = CDN
0
CND + CDN = 90
0
BCM + CND = 90
CM DN
APD = DCM
DAP = BCM
APD
1
DP = BM = AB
2
AMB AMK
AMH AMB
45
o
KAM
I
F
D
C
A
B
E
I
P
H
N
M
D
C
A
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
85
a)Tacó:
HaitamgiácAMHvàAMBcó:
,AMchung, ,dođó
(g‐c‐g)
b)XéthaitamgiácADKvàAHKlầnlượtvuôngtạiD
vàH,cócạnhhuyềnAKchung,đồngthờiAH=AD
(vì
cùngbằngAB).Vậy
.
(chứngminhxong).
Bài132.ChohìnhvuôngABCD,EthuộccạnhAB.PhângiáccắtBCtạiK.Trêntai
đốicủatiaAB,lấyđiểmFsaochoAF=CK.Chứ
ngminhrằng
a)TamgiácDEFcân
b)AE+CK=DE
Lờigiải:
a)Từgiảthiếtdễdàngthấyđượchaitam
giácADFvàCDKbằngnhau(c‐g‐c).
Suyra .
Từđótacó:
(1).
(2).
T
ừ(1)và(2), (vìcùngphụ
vớigóc ).
VậytamgiácDEFcântạiE.
b)AE+CK=AE+AF=EF(FnằmtrêntiađốitiaABnênAnằmgiữaEF)
TheocâutrênthìEF=ED.
VậyAE+CK=DE.
Bài133.ChohìnhvuôngABCD,EthuộcAB,FthuộcADsaochoAE=DF.GọiM,Nlần
lượtlàtrungđiểmcủaEF,CE.ChứngminhrằngMN DEvàMN=
DE.
Lờigiải:
Theochứngminhbài90.ThìtacóDE=CFvà
(1).
TrongtamgiácEFC,MNlàđườngtrungbìnhnên
(2).
0
0
BAM + BMA = 90
HAM + HMA = 90 BAM = HAM
BAM = HMA
HMA = BAM
HAM = BAM
AMH = AMB
ADK = AHK DAK = HAK

0
11
KAM = HAK + HAM = HAD + HAB = BAD = 45
22
CDE
ADF = CDK = EDK
0
KDF = ADF + KDA = CDK + KDA = 90
00
AFD + ADF = 90 AFD + KDE =90
EFD = EDF
EDK
1
2
DE CF
1
MN // CF và MN = CF
2
H
K
D
C
A
B
M
N
M
F
D
C
A
B
E
F
K
D
C
A
B
E
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
86
Từ(1)và(2)suyraMN//DEvàMN= DE.
(CMxong).
Bài134.ChohìnhvuôngABCD.MộtgócvuôngquayxungquanhđỉnhAthỏamãn
AxcắtcạnhBCtại M,AycắtCDtại
N.PhângiáccắtCDtạiP.Chứngminhrằngkhi
quayquanhđỉnhAthìchuvitamgiácCMP bằng2AB.
Lờigiải:
Tacó:(vìcùngphụvới
góc )
Từđódễthấy (g‐c‐g).
Suy
raAM=ANvàBM=BN.
VìAM=ANvàAPlàđườngphângiác
gócnênMvàNđốixứngnhau
quaAP,từđóPM=PN.
ĐiểmMthuộccạnhBC nênđi ểm N
nằmtrêntiađố
icủatiaDCvàPnằm
trêncạnhCD.
GọiTlàchuvitamgiácPCM,tacó:
T=CP+PM+MC=CP+PN+MC=CN+MC=CD+DN+MC
=CD+
BM+MC=CD+BC=2AB.
VậykhiquayquanhđỉnhAthìchuvitamgiácCMPkhôngđổibằng2AB.
Bài135.ChohìnhbìnhhànhABCD.Bênngoàihìnhbìnhhànhdựngcáchìnhvuông
ABEF,BCGH,CDIJ,ADKL.GọiM,
N,P,Qlầnlượtlàtâmcủa4hìnhvuôngđó.Chứng
minhrằngMNPQlàhìnhvuông.
Bàigiải:

1
2
x
Ay
x
Ay
x
Ay
MAB = NAD
MAD
ABM = ADN
MAN
xAy
Q
P
N
M
L
K
I
J
G
H
E
F
B
A
D
C
x
y
P
N
D
C
A
B
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
87
DễdàngnhậnthấyCP=BM=AM=DPvàCN=BN=AQ=DQ(1)
TrongbìnhhànhABCD,đặt
Tacó: .
Chứngminhtươngtự,tađược:
(2).
Từ(1)và(2)tacó:
SuyraPN=MN
=MQ=PQ,hayt ứgiácMNPQlàhìnhthoi.
Lạicó: .
VậyMNPQlàhìnhvuông.
Bài136.ChotamgiácABCvuôngtạiA.VẽcáchìnhvuôngABDE,BCFGsaochoC,Dở
cùngmộtphíacủacạnhAB;
A,Gởcùngmộtphíacủa cạnhBC.ChứngminhAG=CDvà
AG CD.
Lờigiải:
VìAvàGnằmcùngphíasovớiđườngthẳng
BC,nhọnnêntiaBAnằmtronggóc
.
Tương
tựtiaBCnằmtronggóc .
Tacó(cùngphụvới góc ).
XéthaitamgiácABGvàDBCcó:
AB=DB, ,BG=BC,suyrahaitam
giácABGvàDBCbằngnhau(c ‐g‐c).
Dođó,AG=CDvà
.
ĐườngthẳngGAcắtBCtạiI,cắtCDtạiH.Ta
có: (gócđốiđỉnh)
.
Kếthợpchota .
Dođó .
Tómlạitacó:AG=CDvàAG CD.
Bài137.ChotamgiácABC,bên
ngoàitamgiácABCdựngcáchìnhvuôngABMNvà
BCQP.GọiD,E,G,HlầnlượtlàtrungđiểmcủaAC,BN,MP,BQ.Chứngminh:
a)AP=CMvàAP CM
b)TứgiácDEGHlàhìnhvuông
Lờ
igiải:
BAD = BCD = x
000
PCN = PCD + DCB + BCN 45 + x + 45 90x
0
PCN = MBN = MAQ = PDQ x + 90
PCN = MBN = MAQ = PDQ
00
0
BMN = AMQ
BMN + BMQ = 90 NMQ = 90
BMQ + AMQ = 90

CBA
CBG
ABD
ABG = DBC
ABC
ABG = DBC
BGA = BCD
BIG = HIC
0
BGI + BIG = 90
BGA = BCD
0
HIC + BCD = 90
0
GHC 90
H
I
G
F
E
D
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
88
I
S
T
R
Q
N
M
O
H
G
D
C
A
B
E

a)ChứngminhAP=CMvàAP CM
TachứngminhtamgiácABPvàMBCbằngnhau.Thậtvậy:
AB=MB(ABMNlàhìnhvuông), ,BP=BC(BCQPlàhình
vuông).
Vậy(c‐g‐c).SuyraAP=
CMvà .
GọiIlàgiaođiểmc ủaAPvàCM,KlàgiaođiểmcủaABvàCM.
HaitamgiácBMKvàIAKcó: (vì),gócKđốiđỉnh.Vìtổngbagóc
trongmộttamgiáccùngbằng
180
0
,dođó .
VậyAP=CMvàAP CM.
b)ChứngminhtứgiácDEGHlàhìnhvuông.
VìABMNvàBCQPlàhìnhvuông,dođóElàHlầnlượtlàtrungđiểmcủaAMvàCP.
EGlàđường
trungbìnhtrongtamgiácMAP,suyraEG//APvàEG= AP(1).
Tươngtự,DH//AP,DH= AP,ED//CM,ED= CM,GH//CMvàED= CM.
Kếthợpkếtquảởcâua),suyraDEGH
làhìnhvuông.
Bài138.ChohìnhvuôngABCD.LấyđiểmEtùyýtrêncạnhBC.KẻtiaAx
AE;tiaAxcắt
đườngthẳngCDtạiG.GọiHlàđỉnhthứ
tưcủahìnhbìnhhànhEAGHvàOlàgiao
điểmcủahaiđườngchéo.
a)Chứngminh∆AE Gvuôngcân.
b)ChứngminhD,O,B
thẳnghàng.
c)M,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaGH,
EH,AM,ANcắtGElầnlượttạiQ,R.qua
QvàRkẻcácđườngvuônggócvớiGE,
chúngcắtAGvàAElầ
nlượttạiTvàS.
ChứngminhtứgiácTSRQlàhìnhvuông.
d)AOcắtCDởI.Chứngminhchuvi
∆EICbằng2AB.
Lờigiải:
K
I
H
G
E
D
Q
P
M
N
A
B
C
0
ABP = MBC = ABC + 90
ABP = MBC

BAP BMC
M = A

BAP BMC
0
KIA = KBM = 90
1
2
1
2
1
2
1
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
89
a)Tacó
BAE DAG
(cùngphụvớigóc
DAE
).
Hai
BAEvà
DAGcó
BAE DAG
;BA=DA;
0
EBA GDA 90
.
Dođó:
BAE=
DAG(g‐c‐g)
AE=AG.
Vì
0
EAG 90
nên
EAGvuôngcântạiA.
b)TamgiácBOEcó
0
BOE OBE OEB 180
.
0
OBE OEA 45
0
BOE AEB 90
(1)
TamgiácGODcó

0
GOD OGD 45
(vì
0
GDO 135
)

0
GOD AGD 90
(2)
Lạicó
AEB AGD
(vì
BAE=
DAG),kếthợp(1)và(2)suyra
BOE DOG
.
VìG,O,Ethẳnghàngnênhaigóc
BOE, DOG
đốiđỉnh.VậyB,O,Dthẳnghàng.
c)TacóQ,RlầnlượtlàtrọngtâmhaitamgiácAGHvàAEH.
DođóQO=
1
3
GO=
1
3
EO=RO.TừđódễdàngsuyraGQ=QR=RE(3).
GQTvuôngcântạiQnênQT=GQ;tươngtự,RS=RE(4).
(3),(4)suyraQT=RS.MặtkhácQT//RS(cùngvuônggócGE).
NhưvậytứgiácTSRQcó:TQ=QR=RS,TQ//RS,
0
Q90
.DođóTSRQlàhìnhvuông.
d)VìOlàtrungđiểmGEvàIO
GEnêntamgiácIGEcântạiI
IE=IG.
GọillàchuvitamgiácEIC.
l=IE+IC+CE=IG+IC+CE=GC+CE=GD+DC+CE.
Mặtkhác,do
BAE=
DAGnênGD=EB.Từđó:
l=BE+CE+DC=BC+DC=2AB.
Bài139.ChohìnhbìnhhànhABCD.Ởphíangoàihìnhbìnhhành,vẽcáchìnhvuông
ABEFvàADGH.
a)ChứngminhAC=FHvàAC
FH.
b)GọiOlàtâmđốixứngcủahìnhvuôngADGH.ChứngminhOF
OCvàBH
CE.
c)Chứngminh∆ECG
vuôngcân.
Lờigiải:
K
O
I
H
G
E
F
B
A
D
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
90
a)HaitamgiácADCvàHAFcó:
AD=HA;
ADC HAF
(cùngbùvớigóc
BAD
);DC=AF(cùngbằngAB).
Dođó:
ADC = HAF

,suyraAC=HFvà
DAC AHF
(1).
GọiIlàgiaođiểmc ủaACvàHF.Tacó:
00
DAC HAI HAD 180 DAC HAI 90
(2).
(1),(2)
0
AHF HAI 90
0
HIA 90
.VậyAC
HF.
b)


00
OAF OAH HAF 45 HAF 45 CAD ODC  
.
HaitamgiácOAFvàODCcó:
OA=OD;
OAF ODC
;AF=DC(cùngbằngAB).
Suyra
OAF = ODC

AOF DOC
.
0
COF COA AOF COA DOC DOA 90
FO
OC.

000 00
BAH BAD 90 ; EBC 360 90 ABC 270 ABC 90 BAD
Suyra
BAH EBC
.Từđódễdàngchứngminhđược
BAH = EBC

.
GọiKlàgiaođiểmcủaBHvàCE.
BAH = EBC

ABH BEK
.
Lạicó
0
ABH EBK 90

0
BEK EBK 90
0
EKB 90
.
VậyOF
OCvàBH
CE.
c)DễthấytứgiácBCGHlàhìnhbìnhhành,dođóCG//BHvàCG=BH.
TheochứngminhtrênthìBH
CEvàBH=CE(vì
BAH = EBC

).
TừđósuyraCG=CEvàCG
CE,hay
ECGvuôngcântạiC.
Bài140.ChohìnhvuôngABCD.LấyđiểmMtùyýtrêncạnhBC.TừM,vẽmộtđường
thẳngcắtcạnhCDtạiKsaocho:
AMB AMK
.Chứngminh
0
KAM 45
.
Lờigiải:
MAlàphângiácgócBMKnênMAlàtrụcđốixứng
củahaiđườngthẳngMKvàMB.
GọiIlàđiểmđốixứngcủaKquaMA,suyraIthuộc
đườngthẳng
BC.
TacóAI=AK,AB=AD.
HaitamgiácvuôngABIvàADKcóhaicạnhbằng
nhaunên
ABI = ADK
.
Từđótacó
IAB KAD
.
0
IAK IAB BAK KAD BAK 90
.Vậytacó:
0
1
MAK IAK 45
2

.
Bài141.a)ChohìnhvuôngABCD.Trêntiađốicủatia
CBlấyđiểmM,trêntiađốicủatiaDClấyđiểmNsao
choDN=BM.VẽtiaAIsaocho
0
NAI 45
(I∈NM).GọiOlàtrungđiểmcủaAC.Chứng
minhB,O,D,Ithẳnghàng.
I
K
D
C
A
B
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
91
b)ChohìnhvuôngABCD.LấyđiểmEbấtkìtrêncạnhAB.Tiaphângiáccủa
CDE
cắt
cạnhBCtạiK.ChứngminhrằngAE+KC=DE.
Lờigiải:
a)XéthaitamgiácABMvàADNcó:
AB=AD;
0
ABM AND 90
BM=DN(giảthiết).
Suyra
ABM = ADN

(c‐g‐c)
AN
=AMvà
BAM DAN
.
0
MANMADDANMADBAM90.
Nhưvậytamgiác MANvuôngcântại
A.
DođóAIlàđườngcaovàtrungtuyếntrongtamgiácMAN.TađượcAI=
1
2
MN.
TrongtamgiácMCNvuôngtạiC,CIlàtrungtuyến,dođóCI=
1
2
MN.
TừđótacótamgiácIACcântạiI.
VìOlàtrungđiểmACnênIO
AC.MặtkhácDBvuônggócACtạiO.
VậybốnđiểmI,O,D,Bthẳnghàng.
b)GọiFlàđiểm đốixứngcủaEquađườngthẳngDK.VìDKlàđườngphângiácgóc
CDE
nênDKlàtrụcđốixứngcủahaiđườngthẳngDEvàDC,dođóFthuộcđường
thẳngCD.
TacóDE=DF.
GọiIlàhìnhchiếuc ủaElênCD,AEIDlàhìnhchữ
nhậtnên
AE=DI.
VậytasẽchứngminhCK=IF.
0
CDK DFE 90
,
0
IEF IFE 90
CDK IEF
.
XéthaitamgiácvuôngCDKvàIEF,có:
CD=IE,
CDK IEF
.
Dođótasuyrađược
CDK = IEF

(g‐c‐g)
Vậy:AE+KC=DI+IF=DF=DE.
Bài142.
a)ChohìnhvuôngABCDcócạnhbằng1.GọiMvàNlàhaiđiểmlầnlượttrêncáccạnh
AB,ADsaocho
chuvi
AMNbằng2.Chứngminh
0
MCN 45
.
b)ChohìnhvuôngABCDcócạnhbằng1.GọiM,NlầnlượtlàhaiđiểmtrêncáccạnhAB,
ADsaocho
0
MCN 45
.Chứngminh
AMNcóchuvibằng2.
45
0
I
O
N
D
C
A
B
M
I
F
K
D
C
A
B
E
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
92
45
0
I
N
D
C
A
B
M
K
M
N
D
C
A
B
c)ChohìnhvuôngABCD.GọiNlàtrungđiểmcủaADvàMthuộccạnhABsaochoAM=
2
3
AB.ChứngminhMClàphângiáccủagóc
BMN
.
Lờigiải:
a)Theogiảthiết:
2=AM+AN+MN=(AB–BM)+(AD–DN)+MN=2–(BM
+DN)+MN
SuyraMN=BM+DN.
TrêntiađốicủatiaDNlấyđi
ểmIthỏamãnDI=BM.
HaitamgiácvuôngCBMvàCDIbằngnhauvìcó:
CB=CD,
0
CBM CDI 90
;BM=DI.
SuyraCM=CIvà
BCM DCI
.
0
MCIMCDDCIMCDBCM90
.
TheotrêntacóMN=BM+DN=ID+DN=IN.
XéthaitamgiácCMNvàCINcó:CM=CI;MN=IN;CN
chung.
Suyra
CMN = CIN

MCN ICN
.
Mà
0
MCN ICN MCI 90
.Vậy
0
MCN 45
.
b)Giảsử
0
MCN 45
.Chứngminhchuvitamgiác AMNbằng
2.
ĐườngthẳngquaC,vuônggócvớiCMcắtADtạiI.Vì
0
MCN 45
nên
0
ICN MCN 45
.
BCM DIC
(cùngphụvới
MCD
)
BC=DC.
DođóhaitamgiácvuôngBCMvàDCIbằngnhau.SuyraCM=
CI.
Từđótachứngminhđược
MCN ICN

(c‐g‐c).
MN=NI.
Từđây,tươngtựnhưtrêntachứngminhđượctamgiácAMN
cóchuvibằng2
c)ĐườngthẳngquaC,vuônggócvớiCN,cắtAMtạiK.
BCK DCN
(vìcùngphụvớigóc
NCB
)
Dođódễdàngchứngminhđượchaitamgiácvuông
BCKvàDCNbằngnhau(g‐c‐g).
SuyraCK=CNvàBK=DN.
MK=MB+BK
=MB+DN=
1
2
AB+
1
3
AB=
5
6
AB.
TheođịnhlíPitago:
I
N
D
C
A
B
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
93
F
K
D
C
A
B
E
MN=
22
22
4AB AB 5AB
AM AN
946

.TađượcMK=MN.
Từđósuyra

CKM CNM
(c‐c‐c).
Vậy
CMK CMN
,hayMClàphângiácgóc
BMN
.
Bài143.ỞphíatronghìnhvuôngABCD,vẽ
ADEcânởEcógócđáybằng15
0
.
a)Chứngminh
BECđều.
b)ỞphíangoàihìnhvuôngABCD,vẽ
ADFđều.ChứngminhA,E,Fthẳnghàng.
Lờigiải:
a)
00
BAE 90 – DAE 75
;
Tươngtự,
0
CDE 75
.
Dễthấy
ABE DCE

(c‐g‐c)
SuyraEB=EC.
BêntrongtamgiácABE,dựngtamgiácđềuAEK.
000
BAK BAE KAE 75 60 15
.
Dođó
AKB AED
(c‐g‐c)
ABKcântạiK,cógócđáybằng15
0
,suyra:
0
AKB 150
.

000 0
EKB 360 60 150 150
.
ABKvà
EBKcóAK=EK;
0
AKB EKB 150
,
BKchung.
Suyra
ABK EBK

(c‐g‐c)
EB=AB.
VậytacóEB=EC=BC,nên
BCEđều.
b)TamgiácADFcântạiDnên
0
AFD 15
.



000000
DEF 180 EDF EFD 180 60 75 15 30 
000
DEF DEA 30 150 180
.VậyA,E,Fthẳng
hàng.
Bài144.ChohìnhvuôngABCD,lấyđiểmMtrênBD.VẽME ABtạiEvàMF ADtạiF.
Chứngminhrằng:
a)CF=DE;CF DE
b)CM=EF;CMEF
c)BF
=CE;BF CE
d)CM,BF,DEđồngquy
Lờigiải
a)ChứngminhCF=DE;CF DE
TacóAEMFlàhìnhchữnhật(vì )
.
Mặtkhác (soletrong),suyraMF=DF.
Từđótasuyrahaitamgiác
AEDvàDFCbằngnhau(c‐g‐c).

0
A = E = F = 90
AE = MF
0
FMD = ABD = 45
J
K
I
F
E
B
A
C
D
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
94
DođóCF=DEvà .
GọiIlàgiaođiểmc ủaCFvàDE,tacó:
.VậyCF DE.
b)ChứngminhCM=EF;CMEF
.
Lạicó: .
VậyCM=EF;CMEF.
c)BF=CE;BF CE
Tadễdàngchứngminh ,suyraBF=CEvà
,suyraBF=CEvàBF CE.
d)TheokếtquảbacâutrênthìCM,FB,EDlàbađườngcaotrongtamgiácCEF.Theotính
chấtbađườngcaotrongmộ
ttamgiácđồngquy,tasuyraCM,BF,DEđồngquy.
Bài145.ChohìnhvuôngABCD,lấycácđiểmE,F,KlầnlượttrêncạnhAB,AD,DCsao
cho:AE=AF=DK.
a)ChứngminhAK
BFtạigiaođiểmH.
b)Chứngminh
0
EHC 90
.
c)ChoAB=3,AE=2.GọiIlàtrungđiểmFK,OlàtrungđiểmEC.Chứngminhchuvi
∆HIObằng

1
51013
2

.
Lờigiải:
a)ChứngminhAK
BFtạigiaođiểmH.
Tacó∆ABF=∆DAK(c‐g‐c)
Suyra
ABF DAK
(1).
Mặtkhác
0
DAK BAH 90
(2)
(1),(2)
0
ABF BAH 90
.
VậyAK
BF.
b)Chứngminh
0
EHC 90
.
DễthấyBEKClàhìnhchữnhật,Olàtrungđiểmcủa
ECcũnglàtrungđiểmcủaBK.
∆BHKvuôngtạiHcóHOlàđườngtrungtuyếnnên
HO=OB=OK.
SuyraHO=OC
=OE.MàOHlàtrungtuyếntrong
∆HECnêntađược∆HECvuôngtạiH.Vậy
0
EHC 90
.
c)ChoAB=3,AE=2.
ADE = DCF
0
00
IFD + DCF = 90
IFD + ADE = 90 FID = 90
ADE = DCF


0
MF = FD
MFC = FDE vì MFC +IFD = FDE + IFD = 90
FC = DE
MFC = FDE CM = EF
00
0
FCK = DEK
FCK + DEK = 90 EKJ = 90
DEK + EFC = 90

ABF BCE
0
ABF + BEC = ECF + BEC = 90
I
O
H
K
F
D
C
A
B
E
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
95
TheotrêntacóHO=
1
2
BK=
1
2
22
11
BE EK 1 9 10
22

.
HIlàđườngtrungtuyếntrongtamgiácvuôngHFK
Dođó:HI=
1
2
FK=
1
2
22
11
FD DK 1 4 5
22

.
Trong∆FBK,OIlàđườngtrungbình,dođó:
OI=
1
2
BF=
1
2
22
11
AB AF 9 4 13
22

.
VậychuvitamgiácOIHbằng:OI+OH+HI=

1
51013
2

.
Bài146.ChođoạnthẳngAGvàđiểmDnằmgiữaAvàG.Trêncùngnữamặtphẳngbờ
AGvẽcáchìnhvuôngABCD,DEFG.GọiM,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaAG,
EC.GọiI,K
lầnlượtlàtâmđốixứngcủacáchìnhvuôngABCD,DEFG.
a)ChứngminhAE=CGvàAE
CGtạiH.
b)ChứngminhIMKNlàhìnhvuông.
c)ChứngminhB,H,Fthẳnghàng.
d)GọiTlàgiaođiểmcủaBFvàEG.ChứngminhrằngđộdàiTMkhôngđổikhiDdiđộng
trênđoanth
ẳngAGcốđịnh.
Lờigiải:

a)Tacó:AD=CD,DE=DG,suyra:
ADE CDG

(c‐g‐c)
AE=CG.
AED CGD, ECH GCD

0
AED ECH CGD GCD 90
0
EHG 90
.
VậyAE=CGvàAE
CG.
b)ChứngminhIMKNlàhìnhvuông.
INlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácADE,IN=
1
2
AEvàIN//AE.
KMlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácAGE,suyraKM=
1
2
AEvàKM//AE.
T
H
K
I
N
M
F
E
C
B
A
G
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
96
TừđósuyraIN=KM=
1
2
AEvàIN//KM//AE.
Tươngtự,IM,KNlầnlượtlàđườngtrungbìnhtronghaitamgiácACGvàECG.
NênIM=KN=
1
2
CGvàIM//KN//CG.
LạicóAE=CGvàAE
CG.TừđótađượcIMKNlàhìnhvuông.
c)ChứngminhB,H,Fthẳnghàng.
TamgiácHACvuôngtại H,cóHIlàtrungtuyếnnênHI=IA=IC
SuyraHI=IB=ID.MàHIlàtrungtuyến
của
HBD,dođó
HBDvuôngtạiH.
Tươngtự,HK=KE=KG=KD=KF,suyra
HDFvuôngtạiH.
NhưvậytacóBH
DHvàFH
DH.VậyB,H,Fthẳnghàng.
d)
0
ADB AGE 45
BD//GE.
KlàtrungđiểmcủaDFnênKTlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácBDF,hayTlàtrung
điểmcủaBF.
TứgiácABFGlàhìnhthanghai đáyABvàFG,cóTMlàđườngtrungbình.Nhưvậy
tacó:
AB GF AD DG AG
TM
222


(khôngđổi).
Bài147.ChohìnhvuôngABCD.GọiE,F,GlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,BC,DE.VẽBT
EFtạiT.
a)Chứngminh
AGTcân.
b)ChứngminhCE
GT.
c)GọiMlàgiaođiểmcủaCEvàDF.ChứngminhAM=AB.
Lờigiải:
a)
BEFcântạiBnênBTlàphângiácgóc
ABC
,
dovậyBTđiquaD.
TEDvuôngtạiTcóTGlàtrungtuyếnnênTG=
1
2
DE.
AEDvuôngtạiAcóAGlàtrungtuyếnnênAG=
1
2
DE.
VậyAG=TG,hay
AGTcântạiG.
b)GọiKlàtrungđiểmcủaCD,tacóAEKDlàhình
chữnhậtnênGlàtrungđiểmcủaAK.
DễthấytứgiácAECKlàhìnhbìnhhành.TacóCE//
AG(1).
ADGcântạiG

1
ADG DAG AGE
2

.Tươngtự,
1
TDG DTG TGE
2



0
AGTAGETGE2ADGTDG 2ADB90
AG
GT(2).
(1)và(2)suyraCE
GT.
K
N
M
T
G
F
E
D
C
A
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
97
c)GọiNlàgiaođiểmcủaAKvàDM,tacóAK//CEvàKlàtrungđi ểmcủaDCnênNlà
trungđiểmcủaDM.
Dễthấy
BCE=
CDF(c‐g‐c)
BCE CDF
.
0
MCD MDC MCD MCB 90
.TừđósuyraCE
DF.
Theotrên,AK//CEhayAN//CE,suyraAN
DF.
TrongtamgiácADM,NlàtrungđiểmDMvàAN
DMnên
ADMcântạiA.
VậytacóAM=AD=AB.
Bài148.ChohìnhvuôngABCDcógiaođiểmcủa2đườngchéolàO.ĐườngthẳngquaO
cắtcạnhADtạiP,BCtạiQ.
a)Chứ
ngminhrằngAP=CQ
b)VẽPx AC,Qy BD;PxcắtQytạiM,PxcắtOAtạiE,
QycắtOBtạiF.HỏitứgiácOFMElàhìnhgì?Vìsao?
c)ChứngminhrằngMnằm
trêncạnhAB.
Lờigiải:
a)ChứngminhAP=CQ.Tacó:
.
b)Theochứngminhtrên,OlàtrungđiểmcủaPQ.VìOF//PM(cùngvuônggócvớiAC)
suyraOFlàđườngtrungbìnhtrongtam
giácPQM,dođóFlàtrungđiểm củaMQ.
VậyMvàQđốixứngnhauquađườngthẳngBD.Mặtkhác,cạnhABvàcạnhACđốixứng
nhauquađườngthẳngBDvàQthuộccạ
nhAC,suyraMthuộccạnhAB.
Bài149.**ChotamgiácABCcó3gócnhọn.PhíangoàitamgiácABCdựngcáchình
vuôngABED,BCGF,ACHIcótâmlầnlượtlàC’,A’,B’.Chứngminh:
a)AA’,BB’,CC’
là3cạnhcủamộttamgiác.
b)TamgiácABCvàtamgiácA’B’C’ cócùngtrọngtâm.
c)GọiO
1
,O
2
,O
3
,O
4
lầnlượtlàtrungđiểmcủaB’C’,AC,AA’,AB.Chứngminhrằngtứ
giácO
1
O
2
O
3
O
4
làhìnhvuông.

0
OAP = OCQ = 45
OA = OC OAP = OCQ AP = CQ
AOP = COQ

F
E
M
Q
O
B
A
C
D
P
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
98
Giải:
a)ChứngminhAA’,BB’,CC’là3cạnhcủam ộttamgiác.
*Tachứngminh:AF=ECvàAF EC,BH=CDvàBH CD.
=90
0
+ .
AFcắtCEtạiM,cắtBCtạiP. .
Chứngminhtươngtự,tađượcAF=ECvàAF EC,BH=CDvàBH CD.
*GọiKlàđiểmđốixứngcủaCquaA.
Tacó: 180
0
.VìAF ECnên .Suyra:
.
TừđósuyrahaitamgiácKAFvàICEbằng
nhau(c‐g‐c) KF=IE.
MặtkhácAA’vàB’C’lầnlượtlàđườngtrung
bìnhtronghaitamgiácKFCvàEAI.
AA’= KF,B’C
= EI,KF=IE AA’=
B’C’.
TươngtựtacóBB’=A’C’,CC’=A’B’.Vậy
AA’,BB’,CC’làđộdàibacạnhcủatamgiác
A’B’C’.
b)ChứngminhABCvàA’B’C’cócùngtrọng
tâm.
*ChứngminhKF IE.
GọiN,Qlầnlượtlà
giaođiểmcủaKFvớiIEvàCE.
Q
P
N
M
K
B
'
C'
A
'
I
H
F
G
D
E
B
A
C

ABH = EBC
ABC
ABF EBC AF = CE 
0
MCP MPC PAF BPF 90 AF CE

KAF FAC 
0
FAC + ECA = 90

00 0
KAF 180 – 90 ECA = 90 + ECA ECI
1
2
1
2
T
S
R
B
'
C'
A'
I
H
F
G
D
E
B
A
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
99
B
1
B
0
O
4
O
3
O
2
O
1
A'
B
'
C'
I
H
F
G
D
E
B
A
C
.VậyKF IE.
*GọiSlàtrungđiểmcủaBC C’S= DC,C’S//DCvàB’S= BH,B’S//BH.Theotrên
tacó:DC=BHvàDC BH C’SB’vuông cântạiS.
GọiRlàtrungđi ểmC’B’
SR C’B’vàSR= C’B’.
Theochứngminhtrên,KF EIsuyraAA’ C’B’ SR//AA’,SR= AA’.
GọiTlàgiaođiểmcủaASvàA’R.U,VlầnlượtlàtrungđiểmcủaATvàA’T.
DễthấySRUV
làhìnhbìnhhành,suyraUT=ST,VT=RT.Nhưvậy:AT=
2ST,A’T=2RT.
VậyTlàtrọngtâmcủahaitamgiácABCvàA’B’C’.
c)ChứngminhO
1
O
2
O
3
O
4
làhìnhvuông.
TacóO
2
O
3
//CA’,O
2
O
3
= CA’vàO
3
O
4
//BA’,O
3
O
4
=BA’.
VìCA’=BA’vàCA’ BA’ O
2
O
3
=O
3
O
4
vàO
2
O
3
O
3
O
4
(*).
GọiB
0
làđiểmđốixứngcủaBquaO
2
.TacóAB’CB
0
làhìnhvuông.
VìAA’ B’C’nên (haigóc
cùngphụvớigóc )
.
Dovậy(c‐g‐c) C’B
0
=
A’C=BA’(1)và .
GọiB
1
làgiaođiểmcủaC’B
0
vàCA’
C’B
0
vuônggócCA’,suyraC’B
0
//BA’(2).
Từ(1)và(2)suyraC’BA’B
0
làhìnhbình
hành,suyraC’B
0
=BA’vàC’B
0
//BA’.Từ
đódễdàngchứngminhđượcO
1
O
2
=O
3
O
4
vàO
1
O
2
//O
3
O
4
(**).
Từ(*)và(**)tađượcO
1
O
2
O
3
O
4
làhình
vuông.
Bài150.*ChotamgiácABC.PhíangoàitamgiácABCdựngcáchìnhvuôngABEF,
ACGH,AD BCtạiD.
a)ChứngminhrằngAD,BG,CEđồngquy.
b)GọiM,N,P,Qlầnlượtlàtrungđ
iểmcủaFH,BF,BC,CH.ChứngminhrằngMNPQlà
hìnhvuông.
Lờigiải:
0
NEC + NQE = MFQ + MQF = 90
1
2
1
2
1
2

1
2
1
2
1
2
C’B’C A’AB’
AB’C’
0
0
C’B’B C’B’C 45
0
= A’A’B' 45 =A’AC
0
C’B’B A’AC
0
C’B B’ A’CA
00
01 01
B’BB A’CA 180 BBC 90
T
A
A'
R
S
U
V
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
100

a)TrêntiađốicủatiaADlấyđiểmOsaochoAO=BC,OCc ắtBGtạiK,cắtCEtạiL.Ta
chứngminhCE OBvàBG OC.
(cùngphụvớigóc ) .
Từđósuyra (c
‐g‐c) .
GọiSlàgiaođiểmcủaECvàAB,tacó .
VậyCE OB.
Chứngminhtươngtự,BG OC.NhưvậyCE,BGvàODlàbađườngcaotrongtamgiác
OBC.DođóCE,BGvàACđồ
ngquy.
b)Chứngminhtươngtựbài87,tađượcFC=BHvàFC BH(1).
TacóMQvàNPlầnlượtlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácFHCvàFBC,dođó:
.SuyraMNPQlàhìnhbìnhhành.
Lạicó
PQ//BHvàPQ= BH.Kếthợp
với(1)và(2),tađượcPQ=MQvàPQ
MQ.
VậyMNPQlàhìnhvuông.
Bài151.*ChotamgiácABC.Phíangoài
tamgiácABCdựngcáchìnhvuông
BCDE,ACFG,ABKHrồi
vẽtiếpcác
hìnhbìnhhànhBEQK,CDPF.Chứng
minhrằngtamgiácAPQvuôngcân.
Lờigiải:
L
M
O
D
I
S
Q
P
N
K
G
H
F
E
A
B
C

ABC = OAF
BAD
EBC = BAO
EBC = BAO
BEC = ABO
0
ABO + ESB = BEC + ESB = 90
1
MQ = FC, MQ // FC (2)
2
MQ = NP
v
1
NP = FC, NP // FC
2
1
2
P
Q
K
H
D
E
G
F
B
C
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
101
XéthaitamgiácABCvàBQK
Tacó:AB=BK;KQ=BE=AB, (cùngbằng )
BQ=AC=AGvà
SuyraBQ//AG(haigócsoletrongbằngnhau).VậyAQBGlàhìnhbìnhhành.
TacóAQ=BGvàAQ//BG
Chứngminhtươngtự,AHCPlàhìnhbìnhhành,suyraAP=CHvàAP//CH.
Mặtkhác,tachứngminhđược ,từđósuyraBG=CHvàBG CH.
Dođó
AP=AQvàAP AQsuyratamgiácAPQvuôngcântạiA.
Bài152.*ChohìnhvuôngABCD,bêntrongtadựngtamgiácFABcântạiFcó ;
Elà1điểmnằmngoàihìnhvuôngsaocho .Chứng
minhrằng:
a)TamgiácFCDđều
b)A,F,Ethẳnghàng.
Lờigiải:
 
DễdàngnhậnthấyhaitamgiácDAFvà CBFbằngnhau(c‐g‐c),suyraDF=CF,haytam
giácCDFcântạiF.
DựngtamgiácđềuAFIbêntronghìnhvuôngABCD.
.
HaitamgiácDAIvàFABcó:
.
Dođótachứngminhđược(c‐g‐c) .
VậytamgiácCDFlàtamgiácđều.
b)ChứngminhA,E,Fthẳnghàng
Tamgiác
FCBcântạiC,dođó .
Suyra .
DễdàngchứngminhđượctamgiácCEFvuôngcântạiC.
.
VậyA,F,Ethẳnghàng.
BKQ ABC
0
180 KBE
ABC BKQ  
KBQ = CAB ABQ = BAG
ABG = AHC
15
o
FAB
o
EBC = ECB = 60
15
0
E
D
C
A
B
F
I

000 0
DAI = 90 - 15 60 = 15 = FAB
00
DA = AB
AID = FAB = 15 DAI = BAF AID = AFB = 150
AI = AF

DAI FDI FD = AD = CD

0000
FCB = 180 2FBC 180 2.75 30
000
FCE FCB + BCE = 30 + 60 90
0000 0
AFD + DFE = AFI + IFD +DFC + CFE = 60 + 15 + 60 + 45 = 180
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
102
CHƯƠNGIIĐAGIÁC,DIỆNTÍCHĐAGIÁC
A.LÝTHUYẾT:
1.Đagiáclồilàđagiácluônnằmtrongnửamặtphẳngcóbờlàđườngthẳngchứabấtkì
cạnhnàocủađagiác.
2.Đagiácđềulàđagiáccótấtc
ảcáccạnhbằngnhauvàcácgócởđỉnhbằngnhau.
3.Chođagiácncạnh,sốđườngchéoxuấtpháttừmộtđỉnhlàn–3vàsốtamgiácđược
tạothànhlàn–2;tổngsốđ
ocácgóccủađagiáclà(n–2)180
0
;tổngsốđườngchéolà
4.Diệntíchđagiáccócáctínhchấtsau:
‐Haitamgiácbằngnhauthìdiệntíchcủachúngbằngnhau.
‐Nếumộtđagiácđượcchiathànhnhứngđagiáckhông
cóđiểmchungthìdiệntíchcủa
nóbằngtổngdiệntíchnhữngđagiácđó.
‐Nếuchọnhìnhvuôngcócạnhbằng1cm,1dm,1m,...làmđơnvịđodiệntíchthìđơnv ị
diện
tíchtươngứnglà1cm
2
,1dm
2
,1m
2
,….
5)DiệntíchcủađagiácABCDEthườngđượckíhiệulàS
ABCDE
6)Côngthứctínhdiệntíchhìnhchữnhật(có2kíchthướca,b)là:
S=a.b
7)Côngthứctínhdiệntíchhìnhvuông(cóđộdàicạnh:a)là:
S=a
2
8)Côngthứctínhdiệntíchtamgiácvuông(2cạnhgócvuông:a,b)là:
S= a.b
9)Côngthứctínhdiệntíchtamgiác(cạnhđáy:avàchiềucaotươngứng:h)là:
S= a.h
10)Công
thứctínhdiệntíchhìnhthang(2đáy:a,bvàchiềucao:h)là:
S= (a+b).h
11)Côngthứctínhdiệntíchhìnhbìnhhành(cóđộdàicạnhavàchiềucaotươngứngh
1
haycóđộdàicạnhbvàchiềucaotươngứngh
2
)là:
S=a.h
1
=b.h
2
12)Côngthứctínhdiệntíchhìnhthoihaytứgiáccóhaiđườngchéovuônggóc(cóđộdài
haiđườngchéod
1
,d
2
)là:
S= d
1
.d
2
B.BÀITẬP:
Bài153.ChotamgiácABC,trêncạnhBClấyđiểmM
bấtkỳ.Chứngminh:
Lờigiải:
DựngAH BC,HthuộcBC.
Tacó:S
ABM
=AH.BM,S
ACM
=AH.CM.
n(n-3)
2
1
2
1
2
1
2
1
2
ABM
ACM
SBM
=
SCM
1
2
1
2
H
A
B
C
M
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
103
Dođó .
Bài154.ChotamgiácABCcótrungtuyếnAM,trọngtâmG.
ChứngminhrằngS
ABC
=6S
BMG
Lờigiải:
DựngAH BC(HthuộcBC)vàBK AM(KthuộcAM).
Tacó:
, .
Từđósuyra .
Bài155.ChotamgiácABC.TrênBClấyđiểmMbấtkỳ.TrênđoạnthẳngAM
lấymột
điểmDbấtkỳ.Chứngminh
Lờigiải:
DựngAH,DKvuônggócvớiBC(H,KthuộcBC).
Tacó:
.
.
.
Nhưvậytacó: .Ápdụngtỷlệthức:
,tasuyra:
.
Bài156.ChohìnhbìnhhànhABCD.LấyMtùyýtrêncạnhDC.GọiOlàgiaođiểmcủa
AMvàBD
a)ChứngminhrằngS
ABCD
=2S
MAB
b)ChứngminhrằngS
ABO
=S
MOD
+S
BMC
Lờigiải:
ABM
ACM
1
AH.BM
SBM
2
= =
1
SCM
AH.CM
2

ABC
ABM
1
AH.BC
S
2
2
1
S
AH.BM
2

ABM
AGM
1
BK.AM
SAM
2
3
1
SGM
BK.GM
2

ABC BMG
S6S
ABD
ACD
SBM
=
SCM
ABM
ACM
1
AH.BM
SBM
2
1
SCM
AH.CM
2

DBM
DCM
1
DK.BM
SBM
2
1
SCM
DK.CM
2

ABM DBM
ACM DCM
SSBM
SSCM

ABM DBM
ACM DCM
SSBM
SSCM

acac
b
dbd

ABM DBM ABM DBM ABD
ACM DCM ACM DCM ACD
SSSSSBM
SSSSSCM

K
G
M
H
A
B
C
K
H
A
B
C
M
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
104
a)DựngDH,MKvuônggócvớiAB(H,KthuộcAB).
TứgiácDMKHcóHK//DM,DH//MK,
.DođóDMKHlàhìnhchữnhật,suyraDH=
MK.
.
Từđósuyra .
b)VìMthuộc
cạnhCDnênOthuộccạnhAMvàBD.
Theocâua)tacó:
.
Bài157.ChohìnhbìnhhànhABCD.LấyđiểmMtrênBCvàđiểmNtrênABsaochoAM=
CN.ChứngminhrằngS
DAM
=S
DCN
,từđósuyra:đỉnhDcủahìnhbìnhhànhcáchđềuhai
đườngthẳngAM,CN.
Lờigiải:
DựngMHvuônggócADtạiH,NKvuông
gócvớiCDtạiK.
MHlàđườngcaocủahìnhbình
hànhABCD
ứngvớicạnhAD,suyra:S
ABCD
=MH.AD.
Lậpluậntươngtự,S
ABCD
=NK.CD.
DođóMH.AD=NK.CD(1)
Mặtkhác,S
DAM
= MH.AD,S
DCN
=
NK.CD.(2)
Từ(1),(2)suyraS
DAM
=S
DCN
.
Gọih
1
,h
2
lầnlượtlàkhoảngcáchtừDđến
AM,CN.Tacó:
S
DAM
= h
1
.AM,S
DCN
= h
2
.CN.VìS
DAM
=S
DCN
vàAM=CNnênsuyrah
1
=h
2
.
Bài158.ChotamgiácABC,trêncáccạnhAB,AClầnlượtlấycácđiểmM,N.Chứngminh
Lờigiải:
Chứngminhtươngtựbàitập105,tađược:
và .
Suyra:
Bài159.
ChotứgiácABCD.GọiM,N,P,Qlầnlượt
0
H90
ABCD MAB
1
S DH.AB, S MK.AB
2

ABCD MAB
S2S
MAB BCD ABO BOM BCM BOM MOD ABO BCM MOD
SS SSSSS SSS
1
2
1
2
1
2
1
2
AMN
ABC
S
AM.AN
=
SAB.AC
NAM
NAB
S
AM
SAB
BAN
BAC
S
AN
SAC
NAM BAN AMN
NAB BAC ABC
SS S
AM AN AM.AN
..
S S AB AC S AB.AC

K
H
O
B
A
D
C
M
K
H
N
B
A
D
C
M
A
B
C
M
N
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
105
làtrungđiểmcáccạnhAB,BC,CD,DA.Chứngminhrằng:S
AMN
= S
ABC
;S
MNPQ
= S
ABCD
Lờigiải:
*ChứngminhS
AMN
= S
ABC
MlàtrungđiểmABsuyraS
NAM
= S
NAB
NlàtrungđiểmBCnênS
NAB
=S
CAB
.
TừđósuyraS
AMN
=S
ABC
.
*ChứngminhS
MNPQ
= S
ABCD
Tacó:S
MNPQ
=S
ABCD
–(S
AMQ
+S
BMN
+S
CNP
+S
DPQ
).
Theobàitập110,thìtacó:
.Suyra
S
MNPQ
=S
ABCD
– (S
ABD
+S
BAC
+S
CBD
+S
DAC
)=S
ABCD
–S
ABCD
= S
ABCD
VậyS
MNPQ
= S
ABCD
Bài160.ChotứgiácABCDcógiaođiểmhaiđườngchéolàO.Chứngminhrằngnếu
OAB BOC COD
SSSthìABCDlàhìnhbìnhhành.
Giải:
XéthaitamgiácOABvà
D
OBC.
CóchungđườngcaohạtừB.Gọih
1
làđộdàicủa
đườngcaonày.
KhiđóS
OAB
=
1
2
h
1
.AOvàS
OBC
=
1
2
.h
1
.OC
MàS
OAB
=S
OBC
1
2
h
1
.AO=
1
2
.h
1
.OC
OA OC=
SuyraOlàtrungđiểmAC
XéthaitamgiácS
COD
và
D
S
COB
CóchungđườngcaohạtừC.Gọih
2
làđộdàicủa
đườngcaonày.
KhiđóS
COD
=
22
11
..
22
h OB h OD OB OD==
SuyraOlàtrungđiểmBD
TứgiácABCDcóhaiđườngchéocắtnhautạitrungđiểm
mỗiđườngnêntứgiácnàylàhìnhbìnhhành
Bài161.ChohìnhchữnhậtABCDcóAB=8cm,BC=6cmvàhaiđườngchéocắtnhautạiO.
QuaBkẻđườngthẳngavuônggócvớiBD,acắtDCkéodàitạiE.
1
4
1
2
1
4
1
2
1
2
1
4
1
2
AMQ DPQ
BMN CNP
ABD BAC CBD DAC
SS
SS
1
SSSS4

1
4
1
2
1
2
1
2
Q
P
N
M
B
A
D
C
O
D
C
B
A
O
D
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
106
a)Tínhtỉsốdiệntích:
BCE
DBE
S
S
.
b)KẻđườngcaoCFcủatamgiácBCE.Chứngminh
AC.EF=EB.CF.
Giải:
a)Tacó
CBE CDB
(cùngphụvớigóc
CBD
).
0
BCD ECB 90
.Dođó
CEB CBD

Suyra:
2
EC BC BC 36 9
EC ( )
BC CD CD 8 2
cm
9
EC EC 9
2
9
ED EC CD 25
8
2

BCE
DBE
SEC9
SED25

.
b)Tacó:
CEF ACB
(cùngphụvớigóc
CDB
)và
0
CFE ABC 90
.
Dođó:
CEF ACB
EF CE
AC.EF CE.CB
CB AC

(1).
Mặtkhác,dễthấy:
BC CF
BCF BEC CB.CE CF.BE
BE EC

(2).
(1),(2)suyra:AC.EF=EB.CF.
Bài162.*Chứngminhrằngtổngcáckhoảngcáchtừmộtđiểmbấtkìtrongtamgiácđều
đếncáccạnhkhôngphụthuộcvàovịtrícủađiểm ấy.
Giải:
GiảsửtamgiácABCđềuvàMlàmộtđiểmbêntrongtamgiác.
Gọialàcạnhcủatamgiácđều;h
1
,h
2
,h
3
lầnlượtlà
khoảngcáchtừMđếncáccạnhBC,CA,AB.
Tacó:S
MBC
= h
1
.a,S
MCA
= h
2
.a,S
MAB
= h
3
.a.
Dođó:S
ABC
= a(h
1
+h
2
+h
3
).
MặtkhácS
ABC
= a.h,vớihlàchiềucaocủatamgiác
đềuABC.Từđótacó:
a(h
1
+h
2
+h
3
)= a.hh
1
+h
2
+h
3
=h(không
đổi).
Vậykhoảngcáchtừmộtđiểmbấtkìtrongtamgiácđềuđếncáccạnhkhôngphụthuộc
vàovịtrícủađiểmấy.
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
a
h
3
h
2
h
1
C
B
A
M
F
E
A
B
C
D
O
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
107
Bài163.*ChotamgiácABCcóMlàtrungđiểmBC.LấyđiểmOsaochoB,Ccùngphíaso
vớibờAO.GọiB’,M’,C’lầnlượtlàhìnhchiếucủaB,M,Clênđườngthẳng
OA.Chứng
minhrằngS
OAB
+S
OAC
=2S
OAM
(Mởrộng:XéttrườnghợpđiểmOsaochoB,C khácphíavớibờAO.Chứngminhrằng
2S
OAM
=|S
OAC
–S
OAB
|).
Lờigiải:
TacóBB’//CC’//MM’(vìcùngvuônggócvớiOA)
BCC’B’làhìnhthangvớihaiđáyBB’vàCC’vàMM’làđườngtrungbìnhcủahìnhthang.
Tacó2MM’=BB’+CC’(1)
S
OAB
= BB’.OA,S
OAC
= CC’.OA
S
OAB
+S
OAC
= (BB’+CC’).OA(2)
S
OAM
= MM’.OA(3)
(1),(2),(3)suyraS
OAB
+S
OAC
=2S
OAM
*MởrộngtrườnghợpBvàCnằmkhácphíaso
vớiđườngthẳngOA.
GiảsửBB’ CC’.GọiDlàgiaođiểmcủaCM’với
đườngthẳngB’B.
MM’//BB’,M làtrungđiểmBC
nênMM’là
đườngtrungbìnhtrongtamgiácBCD,suyraM’
làtrungđiểmcủaCD.
Dễdàngchứngminhđược
(g‐c‐g),suyraCC’=B’D.
VìM’,B’thuộcđườngthẳngAOnênDnằmtrên
tiaB’B.
MặtkhácB’D=CC’ B’B,dođóDthuộc
đoạnB’B.
MM’= BD= (BB’–CC’) MM’.OA= .(BB’–CC’)OA
Hay2S
OAM
=S
OAB
–S
OAC
.
TrườnghợpCC’ BB’chứngminhtươngtự.
Bài164.*ChotứgiácABCD.KéodàiABmộtđoạnBM=AB,kéodàiBCmộtđoạnCN=
BC,kéodàiCDmộtđoạnDP=CDvà
kéodàiDAm ộtđoạnAQ=DA.Chứngminhrằng
S
MNPQ
=5S
ABCD
Lờigiải:
*TachứngminhS
MBC
=S
ABC
.Thậtvậy:
DựngMK,AHvuônggócvớiBC(K,H
thuộcđườngthẳngBC).VìBlàtrung
điểmcủaAM,tachứngminhđượchai
tamgiácAHBvàMKBbằngnhau(g‐c‐
g),suyra
MK=AH.Từđó:
1
2
1
2
1
2
1
2
M’B’D M’C’C
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
C'
M'
B
'
M
A
B
C
O
D
C'
M'
B'
M
A
B
C
O
K
H
Q
P
N
M
A
D
C
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
108
S
MBC
=MK.BC=AH.BC=S
ABC
*Mặtkhác,vìClàtrungđiểmcủaBNnênS
MBN
=2S
MBC
=2S
ABC
.
Chứngminhtươngtự,tađược:
S
MBN
=2S
ABC
,S
NCP
=2S
BCD
,S
PDQ
=2S
CDA
,S
QAM
=2S
DAB
*S
MNPQ
=S
ABCD
+S
MBN
+S
NCP
+S
PDQ
+S
QAM

=S
ABCD
+2(S
ABC
+S
BCD
+S
CDA
+S
DAB
)
=S
ABCD
+2(S
ABC
+S
CDA
+S
BCD
+S
DAB
)
=S
ABCD
+2(S
ABCD
+S
ABCD
)
=5S
ABCD
1
2
1
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
109
HÌNHHỌC–HỌCKÌ2
Chương3.ĐỊNHLÝTHALESTRONGTAMGIÁC.
TAMGIÁCĐỒNGDẠNG
Bài1,2.ĐỊNHLÝTHALESTRONGTAM GIÁC.
ĐỊNHLÝĐẢO,HỆQUẢCỦAĐỊNHLÝTHALES
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
1) Đoạnthẳngtỉlệ
a) Tỉsốcủahaiđoạnthẳng
TỉsốcủahaiđoạnthẳngABvàCD,kýhiệu ,làtỉsốđộdàicủachúngtheocùngmộ
t
đơnvịđo.
Chúý:Tỉsốcủahaiđoạnthẳngkhôngphụthuộcvàocácchọnđơnvịđo.
b) Đoạnthẳngtỉlệ
HaiđoạnthẳngABvàCDgọilàtỉlệvớihaiđoạnthẳngAʹBʹvàCʹDʹnếucótỉlệthức:
hay
c) Mộtsốtínhchấtcủatỉlệthức
d) Đi
ểmchiamộtđoạnthẳngtheomộttỉsốchotrước
*ChođoạnthẳngAB.MộtđiểmCthuộcđoạnthẳngAB(hoặcthuộcđườngthẳngAB)
đượcgọilàchiađoạn
thẳngABtheotỉsố ,nếucó
A
B
CD
AB A B
CD C D


AB CD
AB CD


AB A B
iABCDABCD
CD C D
''
).''''.
''



AB A B AB A B AB A B
ii
CD CD CD CD CD CD
'' '' ''
)
'' '' '
'



AB CD A B C D
AB A B
CD C D
iii
AB A B
CD C D
CD AB C D A B
'' '
'
''
''
)
''
''
'' '
'
a
b
CA a
CB b
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
110
*NếuCchiaABtheotỉsố thìCchiaBAtheotỉsốlà
*NếuCchiaABtheotỉsố 
2) Địnhlýthales(Talet)trongtamgiác
a) ĐịnhlýTaletthuận
Nếumộtđườngthẳngsongsongv
ớimộtcạnhcủatamgiácvàcắthaicạnhcònlạithìnó
địnhratrênhaicạnhđónhữngđoạnthẳngtươngứngtỉlệ.
Vídụ1.Chohìnhvẽ
Tacó
b) Định
lýTaletđảo
Nếumộtđườngthẳngcắthaicạnhcủamộttamgiácvàđịnhratrênhaicạnhđónhững
đoạnthẳngtươngứngtỉlệthìđườngthẳngđósongsongvớic
ạnhcònlạicủatamgiác.
Vídụ2.

c) HệquảcủađịnhlýTalet
Nếumộtđườngthẳngcắthaicạnhcủamộttamgiácvàsongsongvớicạnhcònlạithìnó
t
ạothànhmộttamgiácmớicóbacạnhtươngứngt ỉlệvớibacạnhcủatamgiácđãcho.
Vídụ3.
0
a
b
b
a
1
a
A
CCB
b

A
BC
B’
C’








AB AC
AB AC
AB AC
BC BC
BABCAC
BB CC
AB AC
BB CC
';'








BABCAC
AB AC AB AC
BC BC
hay hay
BB CC BB CC
';'
....
A
BC
B’
C’
AB AC B C
BC BC
AB AC BC



TÀI LIỆU TOÁN HỌC
111
Chúý:Hệquảtrênvẫnđúngchotrườnghợpđườngthẳngsongsongvớimộtcạnhvàcắt
phầnkéodàicủahaicạnhcònlại.
Vídụ4.ChotamgiácABCvuôngtại
A,MN//BC(,AB=9cm;AM=
3cm;AN=4cm.TínhđộdàicácđoạnthẳngNC,MN,BC
Bàigiải

MB=AB–AM=6cm.VìMN//BC
nêntheohệquảđịnhlíTalettacó
SuyraNC=8cm
Xéttamgiác
vuôngAMNcógócAbằng1vuông,tacó
VìMN//BCnêntheohệquảđịnhlíTalettacó
SuyraBC=15cm
B. LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài1.ChotamgiácABC,Mlàmộtđiểm
bấtkìtrênBC. CácđườngsongsongvớiAMvẽ
từBvàCcắtAC,ABtạiNvàP.Chứngminh
AB AC B C
BC BC
AB AC BC



;)
M
AB N AC
AM AN AM AN
A
BAC ABAMACAN


341
62
AM AN
MB NC NC

222
25
5
MN AM AN
M
Ncm

35
9
AM MN
A
BBC BC

111
A
MBNCP

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
112
Bàigiải
ÁpdụnghệquảcủađịnhlíTaletchotamgiácBNC
vàtamgiácCPB,tacó
(1)và(2)
Lấy(1)+(2)tađược
Bài2.ChohìnhthangABCD(AB//CD),MlàtrungđiểmcủaCD.
GọiIlàgiaođiểmc ủa
AMvàBD,KlàgiaođiểmBMvàAC.
a) ChứngminhIK//AB
b) ĐườngthẳngIKcắtAD,BCtheolầnlượtE,F.ChứngminhEI=IK=KF
Bài
giải
a)TheogiảithiếtAB//CDnêntheođịnhlýTalettacó

MàCM=DMnên

(theođịnhlíTaletđảo)
b)TheochứngminhcâuatacóIE//CD
MàDM=MC
ChứngminhtươngtựIK=
KF
VậyIE=IK=KF
Bài3.ChotamgiácABCvàtrungtuyếnAD.Mộtđườngthẳngbấtkỳsong songvớiAD
cắtcạnhBC,đườngthẳngCA,ABlầnlượttạiE,N,
M.
A
MMC
B
NCB
A
MBM
CP BC
1
AM AM MC BM
BN CP CB

111
B
NCPAM

;
IM DM KM MC
IA AB KB AB

//
IM KM
IK AB
IA KB

E
IAEBFKF EIKF
DM AD BC MC DM MC

IE KF
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
113
Chứngminh
Bàigiải
TrongtamgiácADCcóEN//AD
Nên
TrongtamgiácBMEcóAD//ME
Nên
MàBD=DC(AMlàtrungtuyến)
Dođó
 (vìBD=CD)
Bài4.ChohìnhbìnhhànhABCD.Mộtđườngthẳngbất
kỳquaAcắtđoạnBD,đường
thẳngCDvàBClầnlượttaiE,FvàG.Chứngminhrằng
a)
b)
c)KhiđườngthẳngquaAthayđổithìtíchBK.DGcógiátrịkhônđổi
Bàigiải

a)TacóDF//AB.TheohệquảcủađịnhlíTalettacó (1)
2
EM EN
A
DAD

E
NEC
A
DCD
EM BE
A
DBD
E
NEMCEBE
A
DADCDCD

CE BE
CD
2
2
EC BD DE BD
CD CD


2
EF.
A
EEG
111
AF
A
GAE

EF ED
A
EEB
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
114
LạicóAD//BGnên (2)
Từ(1)và(2)tacó
b)Đẳngthứcphảichứngminhtươngđươngvới
Từ và
Dođó
Vậy
c)ĐặtAB=a,AD=bthì
doAB//CFnên (1)AD//BGnên (2)
Nhân(1)
và(2)vếtheovếtađượckhôngđổi
Bài5.ChotamgiácABC.VớiGlàtrọngtâm.MộtđườngthẳngbấtkìquaGcắtcạnhAB,
AClầnlượttạiM,N
Chứngminh
Bài
giải

E
DAE
E
BEG
EF
A
E
E
AEG
2
EF.
A
EEG
1
AF
AE AE
AG

EF AF
A
EBE AEDE
ED DB

AG
A
EDE AEBE
A
GEB DB

1
AF
AE AE BE DE BD
AG DB BD BD

111
AF
A
GAE

CF CG
aBG
DF b
CF CG
..
DF b
DF CG a b
aCG

3
AC AB
AN AM

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
115
GọiAIlàtrungtuyếncủatamgiácABC,vẽBD//MN,CE//MM().
TacóBD//CE
Xétvà có
 (đốiđỉnh)
BI=IC(AIlàtrungtuyến)
 (solêtrong)
Dođó =(c.g.c)
nênBD=CE,DI=IE
Trongtam
giácAMGcóMG//BDnên (hệquảđịnhlíTalet)
TrongtamgiácANGcóNG//ECnên (hệquảđịnhlíTalet)
Dođó
VìDI=IE(cmt);GA= AI(Glàtrongtâm )
Vậy
Bài6.ChohìnhthangABCDcóhaiđáyBCvàAD(BCkhác
AD).GọiM,Nlầnlượtlàhai
điểmtrêncạnhAB,CDsaocho .ĐườngthẳngMNcắtAC,BDtươngứngtại
EvàF.VẽMP//BD
a) ChứngminhrằngPN//AC
b) Chứngminh
ME=NF
Bàigiải
,DE AG
I
BD
ICE
12
II

DBI ECI

IBD
ICE
A
BAD
A
MAG
A
BAD
A
MAG
2
3
2
3
AB AC AD AE AI DI AI IE AI
AM AN AG AG
AI


2
3
3
AC AB
AN AM

A
MCN
A
BCD
PAD
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
116

a)TacóMP//BDnên (địnhlíTalet)
Mà (1)suyra
SuyraPN//AC(địnhlíTalet)
b)TacóFN//BCnên (1)
ME//BCnên (2)
Từ(1),(2)và(3)suyra
Bài7.ChotamgiácABC.Kẻđườngthẳngsongsongvới
BCcắtABởDvàcắtACtạiE.
QuaCkẻCxsongsongvớiAB,cắtDEởG.GọiHlàgiaođiểmcủaACvàBG.KẻHIsong
songvớiAB .Chứngminhrằng
a) AD.EG=BD.DE
b)
c)
Bàigiải
a)TứgiácDGCBcóDG//BC;CG//DBnêntứgiácDGCBlàhìnhbìnhhành
 BD=CG(1)
TrongtamgiácAD//CGnên
(2)
A
PAM
A
DAB
A
MCN
A
BCD
A
PCN
A
DCD
F
NCN
B
CCD
M
EAM
B
CAB
ME FN
M
EFN
BC BC

IBC
2
.
H
CHEHA
111
H
IABCG

DE DA
E
GGC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
117
Từ(1)và(2)suyra
DE.BD=DA.EG(đpcm)
b)TacóBC//EG (địnhlíTalet)
TalạicóAB//CG
Suyra
(đpcm)
c)TacóAB//IH (địnhlíTalet)(3)
IH//CG (địnhlíTalet)(4)
Lấy(3)+(4)vếtheov
ếtađược
Hay(đpcm)
Bài8.Cho3tiaOx.Oy,Oztạothành .ChứngminhnếuA,B,Clà3
điểmthẳnghàngtrênOx,Oy,Ozthìtacó
Bàigiải
QuaBvẽBD//Ox,DOz.VàDE//Oz,E
Ox
TacótứgiácODBElàhìnhbìnhhànhmàOBlàtiaphângiáccủagócAOC,nênODBElà
hìnhthoi.
SuyraDB=BE
TamgiácAOCcóBD//OAnên (hệquảđịnhlíTalet)
DE DA
E
GBD
H
EHG
H
CHB
HC HG
HA HB

H
EHC
H
CHA
2
.HC HA HE
H
IIC
A
BBC

I
HIB
CG BC

1
IH HI IB IC IB IC
CG AB BC BC BC

111
1
IH HI
CG AB CG AB IH

0
60xOy yOz


111
B
DOAOB


B
DCB
OA AC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
118
TamgiácAOCcóEB//OCnên(hệquảđịnhlíTalet)
Dođó
HayvìBD=BE(cmt)
Nên
Bài9.ChohìnhthangABCD(AB//CD).GọiOlàgiaođiểmcủa2đườngchéo.QuaOtakẻ
mộtđườngthẳngsongsong
vớiCDcắtBCtạiM.
Chứngminh
Bàigiải

TrongtamgiácABCcóOM//AB (1)
TrongtamgiácDCBcóOM//DC (2)
Dođó
Hay
B
EAB
OC AC
1
BD BE CB AB
OA OC AC

1
BD BD
OA OC

111
B
DOAOB

111
OM AB CD

OM MC
A
BBC

OM MB
CD BC

1
OM OM MC BM
AB CD BC BC

11 1
A
BCDOM

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
119
Bài10.ChotamgiácABC,Glàtrongtâm.QuaGkẻđườngthẳngsongsongvớiABnócắt
BCtạiD,kẻđườngthẳngsongsongvớiAC,nócắtBCtạiE.Sosánhtỉsố
Bàigiải
VìGlàtrongtâmtamgiácABCnênta
có
ápdụngđịnhlíTaletvàotamgiácMAB
vớiDG//BAtacó
SuyraHay(1)
ápdụngđịnhlíTaletvàotamgiácMACvớiGE//ACtacó
suyra hay(2)
Từ(1)và(2)suyra
Bài11.HìnhthangABCDđáynhỏCD.QuaDvẽđườngthẳngsongsongvớiBCcắtAC
tạiM.QuaCvẽđườngthẳngADcắtABtạiF.QuaFlại kẻđườ
ngthẳngsongsongACcắt
BCtạiP.Chứngminhrằng
a) MP//AB
b) BađườngthẳngMP,CF,BDđồngqui.
Bàigiải
a)TrongtamgiácABCcóFP//AC (1)
;
B
DEC
B
CBC
2
3
AG
AM
2
3
BD AG
BM AM

2
2. 2.3
BD
BM
1
3
BD
BC
2
3
EC AG
MC AM

21
2. 2.3 3
EC
MC

1
3
EC
BC
1
3
BD EC
BC BC

AFCP
BP FB

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
120
K
O
H
F
J
E
I
A
B
CD
TrongtamgiácDMCcóAK//DC
(2)
CáctứgiácAFCD;DCBKlàcác
hìnhbìnhhànhsuyra
AF=DC;DC=KB; (3)
Kếthợp(1)(2)và(3)tacó
ÁpdụngđịnhlíđảoTalettacóMP//AB
b)GọiI
làgiaođiểmcủaBDvàCF.Theocâuatacó
màdoFB//DC
RútratừđóPI//DC(//AB)
Theoa)tacũngcóPM//AM.TheotiênđềOclitvềđườngthẳngsongsongthìba
điêmP,I,Mthẳnghàng,
nóicáchkhác,MPphảiđiquagiaođiểmIcủaBDvàCF
Bài12.ChohìnhvuôngABCD.TrêncạnhABlấyđiểmI.GọiElàgiaođiểmcủa DIvàCB.
GọiJlàgiaođiểmcủaAEvàCI.Chứngminh
BJvuônggócDE.
Giải:
TrêntiađốicủatiaABlấyđiểmFsaochoAF
=BE.CFcắtEA,EDlầnlượttạiH,O,EAcắt
DFtạiK.
Tacó
ABE DAF
(c‐g‐c)
AFD BEA (1), AE DF (2)
,
Vì
FAK BAE
và
0
BAE BEA 90
(3)
(1),(3)suyra
0
AFD FAK 90
,hayEA
DF.
ADF BAE CDF DAE
,kếthợpvới
(2),tađược:
CDF DAE
(c‐g‐c),suyra
DCF ADE
(4).
CM DC
M
AAK

F
BAK
CP CM
P
BMA
CP CM DC DC
P
BAM AK FB

D
CDI
F
BIB
CP DI
P
BIB
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
121
Mặtkhác
0
CDO ADE 90
nên
0
CDO DCF 90
,nhưvậytacóED
CF.
TừđâysuyraIlàtrựctâmtamgiácCEFvàHlàtrựctâmtamgiácDEF,suyraCI
EF,
DH
EF
DH//CI.
TheođịnhlíTaletthì:
EJ EI EB
EH ED EC

,dovậyBJ//CH.
TheotrênCH
ED,vậyBJ
ED.
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
122
Bài3.TÍNHCHẤTCỦAĐƯỜNGPHÂNGIÁCTRONGTAMGIÁC
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
1) Địnhlí
Trongtamgiác,đườngphângiáccủamộtgócchiacạnhđốidiệnthànhhaiđoạnthẳngtỉ
lệvới2cạnhkềđoạnthẳngấy.
AElàphângiáctrongcủagócA

Vídụ:Cho
tamgiácABC,đườngphângiáccủagócBACcắtcạnhBCtạiD.
a) Tínhtỉsố biếtAB=3cm;AC=5cm
b) TínhđộdàiDC,biếtBD=1,5cm
Bàigiải:
a) ADlàphângiáccủa ,tacó
.Vậy
b)
hay
2) Lưuý
Địnhlívẫnđúngvớiphângiáccủagócngoàicủatamgiác
E
BAB
E
CAC

B
D
DC
BAC
3
5
BD AB
DC AC

3
5
BD
DC
35
53
BD
DC BD
DC

5
1, 5 2, 5
3
DC cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
123
AElàphângiácngoàicủagócA
B. LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài13.ChotamgiácABCcânởA,phângiáctrongBD,BC=10cm,AB=15cm.TínhAD,
DC.
Bàigiải:
BDlàphângiáctrongcủa
gócBnên
Theotínhchấtcủatỉlệthức,tacó

(cm)
TacóDA+DC=AC (cm)
Bài14.ChotamgiácABCcóBC=a,CA=b,AB=c.PhângiáctrongcủagócAc
ắtBCtại
D,phângiácngoàigócAcắtBCtạiE.TínhBD,DC,EB,ECtheoa,b,c.
Bàigiải:
TheotínhchấtđườngphângiáctrongtamgiácABCtacó
(tínhchấtdãytỉsốbằngnhau)


F
BAB
F
CAC

DA BA
DC BC

15 10
10
DA DC BA BC AC
DC BC DC


10. 10.15
6
25 25
AC
DC
15 6 9
A
DACDC
B
DAB BDDCABAC
DC AC DC AC


..
B
CABAC BCAC ab
DC
DC AC AB AC c b


1
ab b
BD a a
cb bc





TÀI LIỆU TOÁN HỌC
124
 


Bài15.ChotamgiácABCcó3phângiáctrongAM,BN,CPcắtnhautạiI.Chứngminha)
b)
Bàigiải
a)TacóAMlàphângiáccủagócA
Theotínhchấtđườngphân
giáctrong
tamgiác,tacó

Tươngtựđốivớicácđườngphângiác
BN,CPtacó

Dođó
Vậy
b)Gọia,b,clầnlượtlàđộdàicủacáccạnhBC,CA,AB
EC AC EC EB AC AB
EB AB EB AB


BC AC AB
EB AB

..
B
CAB ac
EB
A
CABbc


.ac
E
CEBBC a
bc

1
c
a
bc




AP
.. 1
BM CN
AP BC CA
1
MI NI PI
MA NB PC

M
BAB
M
CAC
;
NC BC PA CA
NA BA PB CB

1
MB NC PA AB BC CA
MC NA PB AC BA CB

AP
.. 1
BM CN
AP BC CA
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
125
Trong thìBIlàphângiácứngvớicạnhAMnên
 (1)
Trong thìCIlàphângiácứngvớicạnhAMnên
 
MàCM=BC–BM=a–BM.Nên (2)
Sosánh(1)và(2)tacó

Chứngminh
tươngtựtacó

Suyra
Vậy
Bài16.ChotamgiácABC,phângiáctrongAD.PhângiácgiáccắtACtạiF,phân
giáccắtABtạiE.Chứngminhrằng
a)
b)AF.BE.CD=AE.BD.CF
Bàigiải
A
BM
M
IBMBM MI BM MI BM
I
ABA c MIIABMcMABMc


A
CM
M
ICMCM MI CM MI CM
I
ACA b MIIACMb MACMb


M
IaBM
M
AaBMb

MI BM a BM BM a BM
M
A BM c a BM b BM c a BM b



MI a
M
A abc


NI b
B
N abc

PI c
CP abc

1
M
I NI PI a b c abc
M
A BN CP abc abc abc abc


   
1
MI NI PI
MA NB PC

A
DC
A
DB
AF
.
B
EAB
A
ECF AC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
126
a)Ápdụngtínhchấtđườngphângiác
tacó
 (1)
 (2)
Nhân(1)với(2)vếtheovếtađược
DoADlàphângiácgócAnên
Vậy
b)Nhân(1)với(2)vếtheovếtađược
Hay
VậyAF.BE.CD=AE.BD.CF
Bài17.ChotamgiácABC,phângiáctrongBD,CE.Chứngminhrằng
a) NếuDE//BCthìtamgiácABCcântạiA.
b) NếutamgiácABCcântạiAthìDE//BC.
Bàigiải
a)GiảsửDE//BC
thìtacó (1)
Mặtkhác,BDlàphângiácgócBnêntacó vàCElàphângiácgócC
BE BD
A
EAD
AF
A
D
F
CDC
AF
.
B
EADBDBD
F
CAE DCAD DC

B
DAB
DC AC
AF
.
B
EAB
A
ECF AC
AF AF
..1
BE AD BD BE DC AD BD DC
FC AE DC AD FC AE BD DC AD BD
 
AF
1
BE DC
FC AE BD

A
EAD
E
BDC
A
DAB
DC BC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
127
nêntacó
Suyra
NêncântạiA
b)Giảsử cântạiA
TacóBDlàphângiácgócB
nêntacóvàCElàphângiácgócCnêntacó
Mặtkhác
Suyra DE//BC
Bài18.Chohìnhbìnhhành
ABCDTrêntiađốicủatiaCDlấyđiểm
Esaocho .ĐườngthẳngBEcắtđườngthẳngADtạiM.ĐườngthẳngCM
cắtABtạiF,BDtạiK.Chứngminhrằng
a)
b)
c)
Bàigiải
c) TacóBC//DM
TalạicóFB//DC
Suyra
A
EAC
E
BBC
AC AB
A
CAB
BC BC

A
BC
A
BC
A
CAB
A
DAB
DC BC
A
EAC
E
BBC
A
CAB
A
EAD
E
BDC
0
(,90).AB AD A

^^
D
BC CBE
2
.CK KF KM
111
CK CF CM

BF BE
F
ABD
CK KB
KM KD

F
KKB
K
CKD

F
KKC
K
CKM
2
.CK KF KM
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
128
d) TacóBC//DM
(1)
TalạicóFB//DC
(2)
Lấy(1)cộng(2)vếtheovếtađược
Vậy
c)TacósuyraBClàphângiácgócB
Theotínhchấtphângiáctacó(3)
Mặtkhác,tacó
FB//CE
AF//DC
Suyra (4)
Từ(3)và(4)suyra
Bài19.ChotamgiácABCvuôngtạiA(AB<AC),vẽđườngcaoAH.TrêntiaHClấy
điểmDsaochoHD=AH.ĐườngthẳngvuônggócvớiBC
tạiDcắtACtạiE.GọiM
làtrungđiểmcủaBE,tiaAMcắtBCtạiG.Chứngminh:
BG HD
BC AH HC
.
Giải:
BG HD
BC AH HC
BC AH HC
BG HD

HC
1
HD

CK KB
CM BD

CK KD
CF BD

1
CK CK KD KB BD
CF CM BD BD BD

111
CF CM CK

^^
D
BC CBE
CE BE
DC BD
F
BMF
CE FC

F
AMF
CD FC

..
F
ABF BFCE
CD BF FA CE
CD CE FA CD

BF BE
F
ABD
I
G
M
E
D
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
129
BC HC BC BG HC GC HC
1
BG HD BG HD GB HD
 
Tachứngminh:
HC GC
HD GB
.Tacó:DE//AH
HC AC
HD AE
.
DựngđườngthẳngquaEvuônggócAHtạiI,suyraHIEDlàhìnhchữnhật.
IE=HD=HA;
IAE HBA
dođóhaitamgiácvuôngIEAvàHBAbằngnhau.
AE AB
HC AC AC
HD AE AB

.
VìMlàtrungđiểmBE,tamgiácABEcântạiAnênAMlàtiaphângiácgóc
BAC
hayGlàchânđườngphângiáctronggóc
BAC
trongtamgiácABC.Từđótacó:
GC AC
GB AB
.Vậy
HC AC AC GC
HD AE AB GB

.Chứngminhxong!
Bài20.ChotamgiácABCvuôngtạiAcóAHlàđườngcao(HthuộcBC),Nlàtrung
điểmcủaAB.BiếtAB=6cm,AC=8cm.
a)VẽAKlàtiaphângiáccủagóc
BAC
(KthuộcBC).TínhAK?
b)GọiElàhìnhchiếuvuônggóccủaHlênACvàTlàđiểm đốixứngcủaNquaI
vớiIlàgiaođiểmcủaCNvàHE.ChứngminhtứgiácNETHlàhìnhbìnhhành.
Giải:
a)Theotínhchấtchânđườngphângiáctrongta
có:
KC AC 4 CK 4
KB AB 3 CB 7

.
GọiK’làhìnhchiếuvuônggóccủaKlênAC,
suyraKK’//AB.TheođịnhlíTalettacó:
KK' CK 4 4 4 24
KK' .AB .6 (cm)
AB CB 7 7 7 7

.
Mặtkhác,tamgiácAKK’vuôngcântạiK’nên:
24
AK KK’. 2 2(cm)
7

.
b)TachứngminhIlàtrungđiểmcủaHE.
VìHE
ACnênHE//BA.TheođịnhlíTalettacó:
IE CI IH
NA CN NB

.
VìNA=NBnênIE=IH.DođóIlàtrungđiểmcủaHE.
TheogiảthiếtthìIlàtrungđiểmcủaNT.
TứgiácNETHcóhaiđườngchéoNTvàEHcóchungtrungđiểmInênNETHlà
hìnhbìnhhành.
I
T
K'E
K
N
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
130
Bài4,5,6.TAMGIÁCĐỒNGDẠNG.
CÁCTRƯỜNGHỢPĐỒNGDẠNGCỦAHAITAMGIÁC
(CẠNH–CẠNH–CẠNH,CẠNH–GÓC–CẠNH,GÓC‐GÓC)
A.CHUẨN KIẾNTHỨC
1) Địnhnghĩa
Haitamgiácgọilàđồngdạngvớinhaunếuchúngcó3cặp gócbằngnhauđôimộtvà3
cặpcạnhtươngứngtỉlệ.
Vídụ1.vàcó

Cácgócbằngnhaug
ọilàcácgóctươngứng.
Cácđỉnhc ủacácgócbằngnhaugọilàcácđỉnhtươngứng.
Cáccạnhđốidiệnvớigócbằngnhaugọilàcáccạnhtươngứng
Khidùng
kýhiệuthìphảighiđúngthứtựcặpđỉnhtươngứng
Tỉsốcủahaicạnhtươngứngkgọilàtỉsốđồngdạng.
2) Tínhchất
a) Phảnxạ
b) Đốixứng
theotỉsốkthìtheotỉsố
c) Bắccầu

Lưuý.Nếuvàđồngdạngtheotỉsố , và
đồngdạngtheot ỉsố thì vàđồngdạngtheot
ỉsốlà
3) Địnhlí
A
BC '''
A
BC
'; '; '
'' '' ''
AABBCC
A
BC
AB BC CA
AB BC C A




'''
A
BC
A
BC
A
BC
A
BC
A
BC
A
BC '''
A
BC '''
A
BC
A
BC
1
k
111
A
BC
222
A
BC
222
A
BC
333
A
BC
111
A
BC
333
A
BC
111
A
BC
222
A
BC
1
k
222
A
BC
333
A
BC
2
k
111
A
BC
333
A
BC
12
kk
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
131
Nếumộtđườngthẳngcắthaicạnhcủamộttamgiácvàsongsongvớicạnhcònlạithìnó
tạothànhmộttamgiácđồngdạngvớitamgiácđãcho.
Vídụ2.
cóMN//BC
Lưuý.Địnhlítrêncũngđúngtrongtrườnghợpđườngthẳngacắtphầnkéodàihaicạnh
củatamgiácvàsongsongvớicạnhcònlại.
Vídụ3.
có
MN//BC
4) Cáctrườnghợpđồngdạngcủahaitamgiác
a) Trườnghợp1
Nếubacạnhcủatam
giácnàytỉlệvớiba
cạnhcủatamgiáckia
thìhaitamgiácđó
đồngdạngvớinhau.
Xét ,:

(c‐c‐c)
b) Trườnghợp2
Nếuhaicạnhcủatam
giácnàytỉlệvớihai
cạnhcủatamgiáckia
vàhaigóctạobởicác
cặpcạnhđóbằng
Xét ,:

(c‐g‐c)
A
BC
M
N
A
BC

;
M
AB N AC
A
MN
A
BC
A
BC
A
MN
A
BC
A
BC '''
A
BC
'' '' ''
AB BC CA
k
AB BC C A

A
BC '''
A
BC
A
BC '''
A
BC
'' ''
'
AB CA
k
AB C A
AA


A
BC '''
A
BC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
132
nhauthìhaitamgiác
đóđồngdạngvới
nhau.
c) Trườnghợp3
Nếuhaigóccủatam
giácnàylầnlượt
bằnghaigóccủatam
giáckiathìhaitam
giácđóđồngdạng
vớinhau.
Xét ,:

(g‐g)
Vídụ4.Tìmcáccặptamgiácđồngdạngtrongcáctamgiácdướiđây
Bàigiải
Xétvà ,tacó

Vậy,
Vídụ5.ChotamgiácABC.MộtđườngthẳngsongsongBCcắtc
ạnhABvàACtạiDvàE
saocho .Chứngminh
Bàigiải
A
BC '''
A
BC
'
'
B
B
A
A


A
BC '''
A
BC
A
BC
EFD
21 31 41
;;
42EF62 82
1
EF 2
AB AC BC
DE DF
AB AC BC
D
EDF
  

A
BC
EFD
2
.DC BC DE
E
CD DBC

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
133
Tacó
XéthaitamgiácDECvàCDBcó
(soletrong)
Và
Nên DEC CDB
(haigóctươngứng)
Bài7.CÁCTRƯỜNGHỢPĐỒNGDẠNGCỦAHAITAMGIÁCVUÔNG
A. CHUẨNKIẾNTHỨC
1) Cáctrườnghợpđồngdạngđặcbiệtcủahaitamgiácvuông
Suyratừ
cáctrường
hợpđồng
dạngcủa
haitam
giác
a)Trườnghợp1
Tamgiácvuông
nàycó1gócnhọn
bằnggócnhọn
củatamgiác
vuôngkia.
Xétvuôngtại
A,vuôngtại
A’
có

(g‐g)
b)Trườnghợp2
Tamgiácvuông
nàycó2cạnhgóc
vuôngtỉlệvới2
cạnhgócvuông
củatamgiác
vuôngkia.
Xétvuôngtại
A,vuôngtại
A’có

(c‐g‐c)
2
.DC BC DE
DC DE
B
CDC

E
DC DCB

DC DE
B
CDC
E
CD DBC


A
BC
'''
A
BC
'BB

A
BC
'''
A
BC
A
BC
'''
A
BC
'' ''
AB CA
k
AB C A

A
BC
'''
A
BC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
134
Địnhlí
c)Trườnghợp3
Nếucạnhhuyền
và1cạnhgóc
vuôngcủatam
giácvuôngnàytỉ
lệvớicạnhhuyền
và1cạnhgóc
vuôngcủatam
giácvuôngkiathì
haitamgiác
vuôngđóđồng
dạng.
Xétvuôngtại
A,vuôngtại
A’có

(ch‐cgv)
2) Ápdụng
a) Địnhlí1.Tỉsốhaiđườngcaotươngứngcủa2tamgiácđồngdạngbằngtỉsốđồng
dạng.
(klàtỉsốđồngdạng)
b) Địnhlí2.Tỉsốcácdiệntíchcủahaitam
giácđồngdạngbằngbìnhphươngtỉsố
đồngdạng.
(Slàdiệntích,klàtỉsốđồngdạng)
Vídụ6.ChotamgiácABCvuôngtạiA,cóAB=6cm;BC=10cm.LấyđiểmD
trênAB
vàEtrênACsaochoAE=3cm;DE=5cm.Chứngminh
Bàigiải
XéthaitamgiácvuôngABCvàAED 
Tacó
Suyra ABC AED
A
BC
'''
A
BC
'' ''
AB BC
k
AB BC

A
BC
'''
A
BC
A
BC '''
A
BC
'' ''
AH AB
k
A
HAB

A
BC '''
A
BC
2
'''
ABC
ABC
S
k
S
A
DE ACB

31 5 1
;
62 102
AE DE
AB BC

1
2
AE DE
AB BC

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
135
Vậy
Vídụ7.ChotamgiácABCvuôngtạiA,cóAHlàđườngcaovàAMlàđườngtrung
tuyến.TínhdiệntíchtamgiácAHMvàtỉsốdiệntíchtamgiácAHMvàABC,biếtBH=
4cm;CH=
6cm.
Bàigiải
TacóhaitamgiácvuôngHABvàHCAđồngdạng

Suyra
Nên ; 
Vậy
Vídụ8.ChotamgiácABCvuôngtạiA(AB<
AC).MlàtrungđiểmBC.VẽMD
ABtạiD,ME
ACtạiE,AH
BCtạiH.quaAkẻđườngthẳng
songsongDHcắtDEtạiK.HKcắtACtạiN.
ChứngminhHN
2
=AN.CN.
Giải:
MD
AB
MD//AC,dođóDlàtrungđiểm
AB.TươngtựElàtrungđiểmAC.
TacóDE//BA.
HaitamgiácBDHvàDAKcó:
HBD KDA
(gócđồngvị)
BD=DA
BDH DAK
BDH = DAK
(g–c–g)
DH=AK
ADHKlàhìnhbìnhhành.
TacóHK//DA
HN
AC.
NAH NHC

2
NA NH
HN AN.AN
NH NC

.
A
DE ACB

H
AHB
H
CHA

2
. 16.4 64
8
AH BH HC
A
Hcm


1
10
2
BM CM BC cm
6HM CH MC cm
2
1
.24
2
AHM
SAHHMcm
2
1
.80
2
ABC
SAHBCcm
24 3
80 10
AHM
ABC
S
S

N
K
H
E
D
M
A
C
B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
136
B. LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài21.ChotamgiácABCvuôngcâncó .TừCkẻ1tiavuônggócvớitrungtuyến
AMcắtABởD.Hãytínhtỉsố
Bàigiải

KẻCHtạiH
vìtamgiácABCvuôngcântạiCnênđườngcaoCHđồngthờilà
đườngtrungtuyến.
GọiGlàgiaođiểmAHvàAM
SuyraGlàtrongtâmtamgiácABC
TrongtamgiácACDcóHlàtrựctâmtamgiácADC
Suyra
Talạicó nênBC//DG
HayDG//BM(địnhlíTalet)
Màdođó
Vậy
Bài22.ChotamgiácABCcóphângiáctrongAD.Chứngminhrằng

Bàigiải
0
90C
BD
D
A
A
B
2
AG
GM

CH AD
AG CD
D
GAC
B
CAC
A
GAD
M
GBD

2
AG
GM
2
AD
BD
1
2
BD
D
A
2
..
A
DABACBDDC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
137
TrêntiaADlấyđiểmEsaocho
Xét vàcó(vìADlàphângiác)

dođó
(1)
Xét vàcó
(đốiđỉnh)
suyra
(2)
Từ(1)và(2)suyra
Bài23.ChotamgiácABCcóbagócnhọn.
GọiMlàtrungđiểmcạnhBC,Nlàtrungđiểm
cạnhAC.CácđườngtrungtrựccủacạnhBCvàACcắtnhautạiđiểmO.Hlàtrựctâmvà
Glàtrọngtâm.
a)Hai
tamgiácABHvàMNOđồngdạng?
b)HaitamgiácAHGvàMOGđồngdạng?
c)BađiểmH,G,Othẳnghàng.
Bàigiải
a)TacóAH//OM;AB//MN;BH//ONnên
Dođó
b)XéthaitamgiácOMGvàHAGtacó

A
EB ACB

A
BE
A
DC
12
A
A

A
EB ACB

A
BE
A
DC
..
.( )
AB AE
AD AC
AB AC AE AD
A
BAC AD DE AD



2
..
A
BAC AD ADDE
B
DE
A
DC
A
EB ACB

12
D
D

B
DE
A
DC
..
BD DE
A
DAC BDDC
AD DC

2
..
A
DABACBDDC
;BAH OMN BAH ONM


OMN
H
AB
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
138
Nên
c)Từcâub)suyra .
Tacó
suyraH,G,Othẳnghàng
Bài24.GiảsửAClàđườngchéolớncủahìnhbìnhhànhABCD.TừCkẻcácđườngthẳng
CE,CFlầnlượtvuông
gócvớiAB,AD.Chứngminhrằng:
Bàigiải
VẽBH
Xétvàcó

 chung
Suyra (g‐g)
(1)
Xétvàcó

 (BC//AF)
Suyra (g‐g)
(2)
MàAD=BC(vìABCDlàhìnhbìnhhành)
1
;
2
OM MG
HAG OMG
AH AG


OMG HAG
M
GO AGH

0
180
M
GO MGH AGH MGH
 

2
..AF
A
BAE AD AC
()
A
CH AC
H
AB
EAC
0
90
H
E


A
H
AB
EAC
..
AB AH
A
BAE AHAC
AC AE

HBC
F
CA
0
90
H
F


AFBCH C

HBC
F
CA
..
BC HC
B
CAF HCAC
AC AF

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
139
Lấy(1)cộng(2)vếtheovếtađược:
AH.AC+HC.AC=BC.AF+AB.AE
 AC(AH+HC)=BC.AF+AB.AE
 =BC.AF+AB.AE(đpcm)
Bài25.ChotamgiácABC,điểmMthuộccạnhCA.VẽMPsongsongvới
AB(PthuộcCB)
vàMNsongsongvớiCB(NthuộcAB).Biết .Chứngminhrằng
Bàigiải
GọiMA=x;MC=y(x,y>0)
Gọi

TacóMN//BC
TacóMP//BA
Dođ
ó
Tacó (1)
TacóBNMPlàhìnhbìnhhành
Dođótừ(1)tacóthểviết
 (2)
Bìnhphươnghaivếcủa(2)tađược
2
A
C
22
,
AMN PMC
SaSb


2
()
ABC
Sab

12
,
A
MN PMC
SSSS


3
;
B
NP ABC
SSSS


A
MN
A
BC
2
2
1
S
AM x
SAC xy







CMP
CAB
2
2
2
S
MC y
SAC xy







22
12
SS
xy
Sxyxy





12
2
2
()
SSS
x
y
Sxy

3
2
BNMP
SS
3
2
2
2
()
S
x
y
Sxy
3
()()
S
x
y
Sxyxy


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
140

Hay
Mặtkhác
Vậy
Bài26.ChotamgiácABC,kẻđườngcaoBDvàCEcắtnhautạiH.
a)ChứngminhrằngAE.AB=AD.AC
b)Chứngminhrằng
c)ChứngminhrằngCH.CE+HB.BD=
d)
GiảsửgócAcósốđobằng .Tính
Bàigiải
a)Xétvà có
 chung
Nên (g‐g)
Vậy(đpcm)
b)Xétvàcóchung
 (cmcâua)
Nên .Vậy
2
2
3
12
312
.
S
SS
SSS
SSS




3
.Sab
22
12 3
22
ABC
SSSSabab

2
()
ABC
Sab

A
DE ABC

2
BC
0
60
2
120
ABC
Scm
A
DE
S
A
EC
A
DB
0
90DE


A
A
EC
A
DB
A
EAC
A
DAB

..
A
EBA ADAC
A
DE
A
BC
A
A
EAC
A
DAB
A
DE
A
BC
A
DE ABC

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
141
c)VẽHF BC,
XéttamgiácBFHvàtamgiácBDCcó
chung

Nên BFH BDC
Suyra
Chứngminhtươngtựtacó
Mà
DođóCH.CE+HB.BD=(đpcm)
d)ĐặtAB=a
Trongtamgiácvuông ADBtacó = suy
ra
lànữatamgiácđềucạnhAB=anênđườngcao ;
Mặtkhác,tacó (cmcâub)

 
Vậy và
nên =
Bài27.Chotamgiác,đườngphângiácAI.GọiDvàElầnlượtlà
hìnhchiếucủaBvàClên
AI.Chứngminh
Bàigiải
TacóAIlàphângiácgócA.
F
BC
B
0
90DF


..
BF BH
B
HBD BFBC
BD BC

..CH CE CF BC
2
..()CF BC BC BF BC CF BF BC
2
BC
A
0
60
0
1
30B
A
DB
3
2
a
BD
2
a
AD
A
DE
A
BC
A
DAE
A
BAC

2
ADE
ABC
S
A
D
SAB




22
1
24
ADE
ABC
S
AD a
a
SAB




2
120
ABC
Scm
A
DE
S
2
11
120 30
44
ABC
Scm

A
DID
A
EIE
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
142
Nêntheotínhchấtđườngphângiáctacó (1)
TalạicóBD//EC(vìcùngvuônggócvới AI) (2)
Từ(1)và(2)suyra (3)
Mặtkhác,xétvàcó
(AIlàphângiácgócA)
Suyra(g‐g)
(4)
T
ừ(3)và(4)suyra
Bài28.ChotamgiácABCvuôngtạiA.QuađiểmDtrênđáyBCkẻđườngvuônggócvới
BCcắtcácđườngthẳngABvàACtheothứtựởEvàG.ChứngminhDB.DC=
DE.DG
Bàigiải

Xétvàcóvàchung
Suyra (g‐g)
B
IAB
I
CAC
I
DBI
I
EIC

I
DBA
I
EAC

A
DB
A
EC
12
A
A

0
90DE


A
DB
A
EC
B
DABAD
E
CACAE

A
DID
A
EIE
D
GC
A
BC
0
90DA

 C
D
GC
A
BC
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
143
(1)
Xétvàcó vàchung
Suyra (g‐g)

 (2)
Từ(1)và(2)suyra
VậyDB.DC=DE.DG
Bài29.TrongtamgiácABCcóhaigócBvàgócAthỏamãnđiềukiện ,kẻ
đườngcaoCH.Ch
ứngminh
Bàigiải
Trongtamgiácvuông AHCtacó (1)
Trongtamgiácvuông BHCtacó (2)
Mặtkháctacóthayvào(1)
tađược
Vậytacó
XétvuôngtạiHvà
vuôngtạiHcó(cmt)
Nên
Bài
30.ChotamgiácABCvuôngtạiA.TừmộtđiểmDbấtkỳtrêncạnhACkẻcácđường
CEvuônggócvớiDBtạiE.
ChứngminhrằngBE.AC=AB.EC+AE.BC
..
DG DC DG AB
AB DC DG AC
A
BAC DCAC
 
A
BC
DBE
0
90DA


B
A
BC
DBE
..
BD DE
A
BDE DBAC
AB AC

DE AB
DB AC

DE DC
DB DG

AB
0
90
CH BH AH
2
.
0
1
90CA


0
2
90CB



AB
0
90
1
CB

1
CB

HBC HCA
1
CB

HBC HCA
2
.
HB HC
H
CHBHA
HC HA

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
144
Bàigiải
GọiMlàgiaođiểmcủaABvàCE.VẽAF
vuônggócvớiAE(FthuộcBE).
Xétvàcó
 chung
Suyra (g‐g)

Xétvàcó
(cmt)và (cùngphụvới )
Suyra (g‐g)

(1)
Mặtkhác,tacó (g‐g)vì và(đốiđỉnh)

Talạicóvìcó (cmt)và(đốiđỉnh)

Nênvìcó (cmt)và
 (2)
Cộng(1)và(2)vếtheovếtađược
 
VậyBE.AC=AB.EC+AE.BC
Bài
31.ChohìnhvuôngABCD.TrêncạnhBClấyđiểmE.TiaAEcắtđườngthẳngCDtại
M,tiaDEcắtABtạiN.Chứngminhrằng:
a)
M
BE
M
CA
0
90
E
A


M
M
BE
M
CA
;
MB MC
M
BE MCA
M
EAM


A
BF
A
CE
M
BE MCA

A
BF EAC

F
ED
A
BF
A
CE
..
AB BF
A
BCE ACBF
AC CE

A
BD
ECD
0
90
E
A


A
DB EDC

DA BD AD DE
DE DC DB DC

A
DE
B
DC
A
DDE
DB DC
A
DE BDC

A
ED DCB


A
EF
A
CB
A
ED DCB

0
90
E
A


..
AE EF
A
ECB ACEF
AC CB

.... (EF).
A
BCE AEBC ACBF ACEF AC BF ACBE
N
BC
B
CM
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
145
b)BMvuôngvớiCN
Bàigiải
a)TacóAB//CM
(1)
VàtacóCD//BN
(2)
Từ(1)và(2)
màCD=AB=BC(doABCDlàhìnhthangvuông)
Vậy
b)Tacó(cmcâua)
Suyra ;
Mà
V
ậyBMvuôngvớiCN
Bài32.Chứngminhrằngtrungđiểmhaiđáycủamộthìnhthang,giaođiểmhaiđường
chéovàgiaođiểmhaicạnhbênkéodàicủahìnhthangđóthẳnghàng.
Bàigi
ải
Trong hình vẽ bên ta phải chứng minh
bốnđiểmH,E,G,Fthẳnghàng.
NốiEG,FGtađược
ADGCBG(g.g)
AD
CB
=
AG
CG

Hay
2AE
2CF
=
AG
CG

AE
CF
=
AG
CG
 (1)
Talạicó (soletrong) (2)
A
BBE
CM CE

B
NBE
CD CE

B
NBA
CD CE

..
B
NMC CDAB
2
.
B
NBC
BN MC BC
B
CMC

N
BC
B
CM
N
BC
B
CM
2
BN

2
CM

00
12 1
90 90BB BN


EAG FCG

C
B
F
A
D
H
E
G
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
146
Tõ(1)vμ(2)AEGCFG(c.g.c)
Nªn .VậyE,G,Fthẳnghàng(3)
NèiEH,FH.ChứngminhtươngtựtrêntađượcAEHBFH

VậyH,E,Fthẳnghàng(4)
Từ(3)và(4)ta
kếtluậnH,E,G,Fthẳnghàng
Bài33.TamgiácABCvuôngtạiA(AB<AC).MlàtrungđiểmBC.VẽMD
ABtạiD,ME
ACtạiE,AH
BCtạiH.quaAkẻđườngthẳngsongsongDHcắtDEtạiK.HKcắtAC
tạiN.ChứngminhHN
2
=AN.CN.
Giải:
MD
AB
MD//AC,dođóDlàtrungđiểmAB.TươngtựElàtrungđiểmAC.
TacóDE//BA.
HaitamgiácBDHvàDAKcó:
HBD KDA
(gócđồngvị)
BD=DA
BDH DAK
BDH = DAK
(g–c–g)
DH=AK
ADHKlàhìnhbìnhhành.
TacóHK//DA
HN
AC.
NAH NHC

2
NA NH
HN AN.AN
NH NC

.
Bài34.ChotamgiácABCvuôngtaiA,đườngcaoAH,từHkẻHIvuônggócvớiABtạiI,
HKvuônggócvớiACtạiK
a)Chứngminhtam giácAKIđồngdạngvớitamgiácABCsuyraAI.AB=AK.AC.
b)Chứngminh
ABK ACI
.
c)GọiOlàtrungđiểmcủađoạnIK.TừAvẽđườngthẳngvuônggócvớiđườngthẳngBO
tạiR.ĐườngthẳngARcắtcạnhBCtạiS.ChứngminhSlàtrung
điểmcủađoạnthẳngHC.
Giải:
a) TứgiácAKHIcó
0
AKI90
nênAKHIlàhìnhchữ
nhật,tacó:

AKI AHI
.
Lạicó
AHI ABC
(cùngphụvớigóc
BHI
).Suyra
AKI ABC
HaitamgiácAKIvàABCcó
A
chung,
AKI ABC
nên
AKI ABC

.
AGE CGF

AHE BHF

N
K
H
E
D
M
A
C
B
O
S
R
K
I
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
147
b)Theotrên,
AK AI
AKI ABC
AB AC

,vàhaitamgiácAKBvàAICcó
A
chung
nên
AKB AIC

.Từđótacó
ABK ACI
.
c)XéttamgiácABScóAHvàBRlàđườngcaonênOlàtrựctâmtamgiácABS,dođóSO
AB,suyraSO//AC.
Mặtkhác,theotrênthìtứgiácAKHIlàhìnhchữnhậtnênOlàtrungđiểmAH.Nhưvậy
trongtamgiácAHC,SOlàđườngtrungbình.TừđótacóSlàtrungđiểmcủaHC.
Bài35.ChotamgiácABCvuôngtạiA,cóAB=3cm,
AC=4cm,vẽđườngcaoAH.
a)VẽđườngthẳngvuônggócvớiACtạiCcắtAHkéodàitại
D.Chứngminh
BAC ACD

,rồisuyraAC
2
=
AB.CD.
b)ChứngminhtứgiácABDClàhìnhthangvuông.Tínhdiện
tíchcủaABDC.
c)QuaHkẻđườngthẳngvuônggócvớiACcắtACtạiEvà
cắtBDtạiF.SosánhHEvàHF?
Giải:
a)Tacó:
ABC CAD
(cùngphụvớigóc
ABH
),
0
BAC ACD 90
.Dođó:
BAC ACD

.Từđósuyra
2
AC BA
AC AB.CD
CD AC

.
b)VìABvàCDcùngvuônggócvớiACnênAB//CD.TứgiácABDCcóAB//CDvà
0
A90
nênABDClàhìnhthangvuông.
Theotrên
2
2
AC 16
AC AB.CD CD (cm)
AB 9

.

2
ABDC
111686
SABDCAC34(cm)
2299




.
c)Dễthấy:
BH AH BH AH
ABH DCH
CH DH BC AD

(1).
Mặtkhác,EF//DCnêntheođịnhlíTalettacó:
HF BH
CD BC
và
HE AH
DC AD
(2).
(1)và(2)
HF HE
HE HF
CD DC

.
Bài36.ChotamgiácABCvuôngtạiAcóAHlàđườngcao(HthuộcBC)
a)TrêntiađốicủatiaAClấyđiểmD,vẽAEvuônggócvớiBDtạiE.Chứngminhtamgiác
AEBđồngdạngtamgiácDAB.
b)ChứngminhBE.BD=BH.BC.
E
F
D
H
A
B
C
A
E
D
H
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
148
c)Chứngminh
BHE BDC
.
Giải:
a)Tacó:
DBA ABE
và
0
AEB DAB 90
dođó
AEB DAB
.
b)
2
BE BA
AEB DAB BE.BD BA
BA BD

(1).
XéthaitamgiácBAHvàBCAcó:
ABH CBA
và
0
BHA BAC 90
nên
BAH BCA

,suyra
2
BH BA
BH.BC BA
BA BC

(2).
(1)và(2)suyraBE.BD=BH.BC.
c)Theotrênthì
BE BH
BE.BD BH.BC
BC BD

.XéthaitamgiácBEHvàBCDcógóc
B
chungvà
BE BH
BC BD
nên
BEH BCD

.Từđótacó
BHE BDC
.
Bài37.ChotamgiácABCvuôngtạiAcóAB=8cm,AC=6cm,đườngcaoAH.QuaCvẽ
đườngthẳngsongsongvớiABcắtAHtạiD.
a)Chứngminh
AHB DHC


b)ChứngminhAC
2
=AB.DC.
c)TứgiácABDClàhìnhgì?Vìsao?TínhdiệntíchcủatứgiácABDC.
Giải:
a)Tacó
ABH DCH
(soletrong)và
0
AHB DHC 90
nên
AHB DHC

.
b)
ABC CAD
(cùngphụvớigóc
BAH
).
DC//ABnên
DC AC

0
BAC ACD 90
.Dođó
ABC CAD

,từđósuyra:
2
AB AC
AB.CD AC
CA CD

.
c)AB//CDvà
0
BAC 90
nênABDClàhìnhthangvuông.
2
2
AC 36 9
AB.CD AC CD (cm)
AB 8 2

.

2
ABDC
11975
SABCDAC86(cm)
2222




.
Bài38.ChotamgiácABCvuôngtạiA,AHlàđườngcao.KẻBD
làtiaphângiáccủa
ABC
cắtAHtạiI.ChứngminhAD
2
=IH.
DC.
Giải:
D
A
H
B
C
I
D
A
H
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
149
Tasẽchứngminh
AD IH
DC AD
.
Theotínhchấtchânđườngphângiáctrongthì:
AD BA
CD BC
(1).
DễthấyhaitamgiácBACvàBHAđồngdạngnên:
BA BH
BC BA
(2).
XéthaitamgiácBHIvàBADcó:
HBI ABD
(vìBDlàtiaphângiáccủa
ABC
);
0
BHI BAD 90
.Dođó
BHI BAD
,suyra:
IH BH
DA BA
(3).
Từ(1),(2),(3)suyra:
2
AD IH
AD IH.CD
CD DA

.
Bài39.ChođoạnthẳngAB.TrongmộtnữamặtphẳngcóbờlàđườngthẳngAB,vẽhaitia
AxvaByvuônggócvớiABtạiAvàB.TrênđoạnthẳngABlấyđiểmM(khácA,B).Trên
tiaAxlấyđiểmC(khácA),tiavuônggócMCtạiMcắtBytạiD.
a)Chứngminh
AMC BDM

.
b)ĐườngthẳngCDcắtABtạiE.ChứngminhrằngEC.BD =ED.AC.
c)VẽMHvuônggócvớiCDtạiH.ChứngminhHM
2
=HC.HD
d)GọiIlàgiaođiểmcủaBCvàAD.ChứngminhDE.IA=ID.EC.
Giải:
a)Tacó:
00
AMC BMD 90 , BDM BMD 90
 
,suyra
AMC BDM
.
Lạicó
0
MAC DBM 90
,do
đó
AMC BDM

.
b)VìBD//AC,theođịnhlí
Talettacó:
ED BD
EC.BD ED.AC
EC AC

.
c)
MCH DMH
(cùngphụvớigóc
CMH
);
0
MHC DHM 90
,nêntacó:
2
MH CH
MCH DMH MH CH.DH
DH MH

.
d)Tacó:
ED BD
EC AC
.Mặtkhác:BD//AC,tasuyra
IDB IAC

nên
ID BD
IA AC
.
I
H
E
D
y
x
M
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
150
Từđótacó:
ED ID
DE.IA ID.EC
EC IA

.
Bài40.ChotamgiácABCvuôngtạiAcóAB=15cm,AC=20cmvàđườngcaoAH.Vẽ
HDvuônggócABtạiDvàHEvuônggócACtạiE.
a)VẽtiaAxvuônggócDEcắtBCtạiM.ChứngminhMlàtrungđiểmBC.
b)TínhdiệntíchtamgiácADE.
Giải:
a)TứgiácADHEcó
0
ADE90
nênADHElàhìnhchữ
nhật.
MAB EDH
(cùngphụvớigóc
EDA
).
EDH AHD
(ADHElàhìnhchữnhật).
ABM AHD
(cùngphụvớigóc
BHD
).
Dođó:
MAB ABM
.TừđósuyrađượchaitamgiácAMBvà
AMCcântạiM.VậyMlàtrungđiểmcủaBC.
b)
222
BC AB AC 225 400 625 BC 25(cm)

.
Dễthấy
HA BA
HBA ABC AH.BC AB.AC
AC BC

AB.AC 15.20
AH= 12(cm) ED AH 12(cm)
BC 25

.
0
ABC HAD 90 ABC AED
.Từđósuyra
ABC AED

.
AE AD ED 12 12 36 12 48
AE .15 (cm), AD .20 (cm)
AB AC BC 25 25 5 25 5

.
Vậy
2
1 1 36 48 864
... (cm)
225525
ADE
SAEAD
.
Bài41.ChotamgiácABCnhọn,cácđườngcao
ADvàBHcắtnhautạiI
a)ChứngminhHI.CB=CH.IA.
b)TiaCIcắtAB,DHlầnlượttạiK,M.Chứng
minh:IK.MC=KC.IM.
Giải:
a)XéthaitamgiácIHAvàCHBcó:
AIH BCH
(cùngphụvớigóc
CAD
).
0
IHA CHB 90
.
M
D
E
H
A
B
C
M
I
D
K
H
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
151
F
K
E
H
D
A
B
C
Dođó
IHA CHB

.
Suyra
IH IA
HI.CB CH.IA
CH CB

b)DễthấyhaitamgiácCDA vàCHBđồngdạng,dođó:
CD CA
CH CB
.
HaitamgiácCDHvàCABcógóc
C
chungvà
CD CA
CH CB
nên
CDH CAB

.
Chứngminhtươngtự,tacó
AHK ABC

,từđótacó
CDH KAH

Suyra
CHD KHA
KHI MHI
,hayIlàchânđườngphângiáctrongkẻtừHcủa
tamgiácHKM.Vì
HC HI
nênClàchânđườngphângiácngoàikẻtừHcủatamgiác
HKM.Theotínhchấtchânđườngphângiáctrongvàngoàithì:
KI KA KC
KI.MC KC.MI
MI MA MC

.
(Chứngminhxong)
Bài42.ChotamgiácnhọnABCcóhaiđường
caoBDvàCEcắtnhautạiH(DthuộcAC,E
thuộcAB).
a)Chứngminhtam giácADEvàABCđồng
dạngtamgiácABC.
b)GọiK,Flầnlượtlàgiaođiểmc ủaAHvới
DE,BC.ChứngminhKH.AF=AK.HF
Giải:
a)Dễthấy
AD AB
ADB AEC
AE AC

.Xét
haitamgiácADEvàABCcógóc
A
chungvà
AD AB
AE AC
nên
ADE ABC

.
b)Chứngminhtươngtựcâu1b.
HvàAlầnlượtlàchânđườngphângiáctrongvàngoàikẻtừDcủatamgiácKDF,suyra:
KH KA KD
KH.FA KA.FH
FH FA FD

.
Bài43.ChotamgiácABCcóbagócnhọn(AB<AC).KẻđườngcaoBEvàCFcắtnhautại
H.
a)GọiKlàgiaođiểmcủaAHvàBC.ChứngminhtamgiácBKFđồngdạngtamgiácBAC.
b)TiaEFcắtAKvàBClầnlượttạiN,D.ChứngminhDE.FN=DF.NE
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
152
c)GọiO,Ilầnlượtlàtrungđiểmcủa
BCvàAH.ChứngminhONvuông
gócDI.
Giải:
a)Dễthấy
BAK BCF

,dođó:
BA BK
BC BF
.HaitamgiácBKFvà
BACcógóc
B
chungvà
BK BA
BF BC
nên
BKF BAC

.
b)TachứngminhđượcKNlàđườngphângiáctrongvàKDlàđườngphângiácngoàikẻ
từKcủatamgiácFKE.Theotínhchấtchânđườngphângiáctrongvàphângiácngoài,ta
có:
EN ED EK
ED.FN EN.FD
FN FD FK

.
c)GọiJlàđiểmđốixứngcủaHquaO,ta
cóBHCJlàhìnhbìnhhành,từđósuyra
BJ
AB,CJ
AC.
Dễthấy:
BF BH CJ
BFH CFA
CF CA CA

.
Từđótacó
BFC JCA

ABC AJC
.
Mặtkhác,tươngtựcâua,tachứngminh
được
AEF ABC

suyra
ABC AEF
.
Từđótacó
AEF AJC
.Mà

0
AJC JAC 90
nên
0
AEF JAC 90
,hayAJ
EF.
TacóIOlàđườngtrungbìnhtrongtamgiácAHJnênIO//AJ
EF
IO.
XéttamgiácIDOcóIN
DO,DN
IOnênNlà
trựctâm
IDO.VậyON
DI.
Bài44.ChotamgiácABC(góc
A90
,AB<AC).
QuatrungđiểmIcủaACvẽđườngthẳngvuông
gócvớiBCvàquaCvẽđườngthẳngvuônggóc
vớiAC,chúngcắtnhautạiE.ChứngminhAE
vuônggócBI.
Giải:
N
D
K
F
E
H
A
B
C
J
O
I
N
D
K
F
E
H
A
B
C
E
I
A
B
C
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
153
Tacó:
ACB CEI
(cùngphụvới
CIE
).
Dođó:
ACB CEI

.
AB CI AI AB CA
AC CE CE AI CE

Vì
0
BAI ECA 90
nên
ABI CAE

Dođótacó
ABI CAE
.
Mặtkhác
0
ABI AIB 90
0
CAE AIB 90
VậyEA
BI.
Bài45.ChohìnhthangABCD(CD>AB;AB//CD)cóABvuônggócBD.Haiđườngchéo
ACvàBDcắtnhautạiG.TrênđườngthẳngvuônggócvớiACtạiClấyđiểmEsaocho
CE=AGvàđoạnthẳngGEkhôngcắtđườngthẳngCD.TrênđoạnthẳngDClấyđiểmF
saochoDF=GB.ChứngminhGFvuônggócEF.
Giải:
DựngđườngthẳngquaE,vuônggócvớiCD,cắtđườngthẳngCDtạiH.
Tacó
0
ECH DCG 90
,
0
DCG DGC 90
,
DGC AGB
.
Từđósuyra
ECH AGB
.
Nhưvậytacó
AGB ECH (g-c-g) EH AB, CH BG DF

.
Tacó
AB BG DF
ABG CDG
CD DG DG

.
Mà
EH AB, HF HC CF DF CF CD 
nênsuyra
DF HE
DG HF
(1).
Lạicó
0
FDG EHF 90
(2).
(1),(2)suyra
FDG EHF DGF HFE
.
Mặtkhác
0
DGF DFG 90
nên
0
HFE DFG 90
.Vậy
0
GFE 90
.
H
F
E
G
A
B
C
D
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
154
Chương4.HÌNHLĂNGTRỤĐỨNG
HÌNHCHÓPĐỀU
Bài1.HÌNHHỘPCHỮNHẬT
A.CHUẨN KIẾNTHỨC
1)Hìnhhộpchữnhật
Hìnhhộpch ữnhậtcó6mặt,8đỉnhvà12cạnh.
Haimặtcủahìnhhộpchữnhậtkhôngcócạnhchunggọilàhaimặtđốidiệnvàcó
thểxemchúnglàhaiđáy
củahìnhhộpchữnhật,khiđócácmặtcònlạiđượcxemlà
cácmặtbên.
Hìnhlậpphươnglàhìnhhộpchữnhậtcó6mặtlàhìnhvuông.
Hìnhhộpchữnhật
ABCD.A’B’C’D’
2)Mặtphẳngvàđườngthẳng
ChohìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’.Tacóthểxem:
- Cácđỉnh:A,B,C,D,A’,...nhưlàcácđiểm.
- CáccạnhAD,DC,CC’,…nhưlàcácđoạnthẳng.
- Mỗimặt,chẳnghạnmặtABCD,
làmộtphầncủamặtphẳng(tahìnhdungmặt
phẳngtráirộngvềmọiphía).
ĐườngthẳngquahaiđiểmA,Bcủamặtphẳng(ABCD)thìnằmtrọntrongmặt
phẳngđó(tứclàmọiđiểmcủanóđềuthuộcmặtphẳng).
3)Haiđườngthẳngsongsongtrongkhônggian
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
155
Trongkhônggianhaiđườngthẳngavàbgọilàsongsongvớinhaunếuchúng
nằmtrongcùngmộtmặtphẳngvàkhôngcóđiểmchung.
Vớihaiđườngthẳngphânbiệttrongkhônggian,
chúngcóthể:
‐Cắtnhau
‐Songsong
‐Khôngcùngnằmtrongmộtmặtphẳngnào
Haiđườngthẳngphânbiệt,cùngsongsongvới m ộtđườngthẳngthứbathìsong
songvớinhau.
4)Đường
thẳngsongsongvớimặtphẳng.Haimặtphẳngsongsong
KhiABkhôngnằmtrongmặtphẳng(A’B’C’D’)màABsongsongvớimộtđường
thẳngcủamặtphẳngnày,chẳnghạnAB//A’B’,thìtanóiABsongsongvớimặt
phẳng(A’B’C’D’)vàkíhi
ệulàAB//mp(A’B’C’D’).
Xéthaimặtphẳng(ABCD)và(A’B’C’D’).Mặtphẳng(ABCD)chứahaiđường
thẳngcắtnhauAB,ADvàmặtphẳng(A’B’C’D’)chứahaiđườngthẳngcắtnhau
A’B’,A’D’,hơnnữa
ABsongsongvớiA’B’vàADsongsongvớiA’D’,khiđótanói
mặtphẳng(ABCD)songsongvớimặtphẳng(A’B’C’D’)vàkíhiệu
mp(ABCD)//mp(A’B’C’D’)
Vídụ1:ChohìnhlậpphươngABCD.EFGH
a)Hãykểtên
cáccạnhsongsongvớim ặtphẳng(EFGH)
b)Kểtêncácmặtphẳngsongsongvớinhau
Bàigiải
a)*BC//FGmàFGnằmtrongmặtphẳng(EFGH)
VậyBC//mp(EFGH)
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
156
*CD//GHmàGHnằmtrongmặt
phẳng(EFGH).
VậyGH//mp(EFGH)
*DA//HEmàHEnằmtrongmặt
phẳng(EFGH).
VậyDA//mp(EFGH)
b)*mp(BCGF)//mp(ADHE)vìBF,BCcắtnhaunằmtrongmp(BCGF);AE,ADcắt
nhau
nằmtrongmp(ADHE)vàBF//AE,BC//AD
*mp(ABCD)//mp(EFGH)vìAB,BCcắtnhaunằmtrongmp(ABCD);EF,FGcắt
nhaunằmtrongmp(EFGH)vàAB//EF,BC//FG
*mp(ABFE)//mp(DCGH)vìAB,AEcắtnhaunằmtrongmp(EBFE);DC,DHcắt
nhaunằmtrongmp(DCGH)vàAB//DC,AE//DH
5)Đườngthẳngvuônggócvớimặtphẳng.Haimặtphẳngvuônggóc
KhiđườngthẳngA’AvuônggócvớihaiđườngthẳngcătnhauADvàABcủamặt
phẳng(ABCD)tanóiA’Avuônggóc với m ặtphẳng(ABCD)tạiAvàkíhiệulà
Nhận
xét:NếumộtđườngthẳngvuônggócvớimộtmặtphẳngtạiđiểmAthìnó
vuônggócvớimọiđườngthẳngđiquaAvànằmtrongm ặtphẳngđó.
Khimộttrong
haimặtphẳngchứamộtđườngthẳngvuônggócvớimặtphẳngcòn
lạithìtanóihaimặtphẳngđóvuônggócvớinhau.
Vídụ2.ChohìnhhộpchữnhậtABCD.MNPQ
a)Đường
thẳngADvuônggócvớinhữngmặtphẳngnào?
b)Haimặtphẳng(AMQD)và(DQPC)cóvuônggócvớinhaukhông?
Bàigiải
'()
A
AmpABCD
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
157
a)*ADvuônggócvớihaiđường
thẳngcắtnhauAMvàABcủamặt
phẳng(AMNB)nên
*ADvuônggócvớihaiđường
thẳngcắtnhauDCvàDQc ủamặt
phẳng(QDPC)nên
b)
vì vàADnằmtrongmặtphẳng
(AMQD)
5) Diệntíchxungquanh‐Thểtíchcủahìnhhộpchữnhật
Diệntíchxungquanhcủahìnhhộpchữnhậtbằngtổngdiệntíchcácmặtbên.
Tacócôngthức(plànữachuviđáy,hlàchiềucao).
Diệntíchtoànphầncủa
hìnhhìnhhộpchữbằngtổngdiệntíchxungquanhvàdiện
tíchhaiđáy

Nếucáckíchthướccủahìnhhộpchữnhậtlàa,b,c(cùngđơnvịđộdài)thìthểtích
củahìnhh
ộpchữnhậtđólàV=abc.
ThểtíchhìnhlậpphươngcạnhalàV= .
Vídụ3:Tínhcáckíchthướccủahìnhhộpchữnhật,biếtrằngchúngtỉlệvới3,4,5
và
thểtíchcủahìnhhộpnàylà
Bàigiải
Gọicáckíchthướccủahìnhhộplàa,b,c
TheogiảthiếttacóvàV=abc=
Theotínhchấtdãytỉsốbằngnhautacó

Vậycáckíchthướccủahìnhhộplàa=6cm,b=8cm,c=10cm.
()
D
AmpAMNB
()
A
DmpDQPC
()()mp AMQD mp DQPC ()
A
DmpDQPC
2
xq
Sph
2
tp xq day
SS S
3
a
3
480cm
345
abc
k
3
480cm
3
480
8
3.4.5 60
abc
k 
2k
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
158
Vídụ4:Diệntíchtoànphầncủamộthìnhlậpphươnglà .Thểtíchcủanólà
baonhiêu?
Bàigiải
Hìnhlạpphươngcó6mặtlàcáchìnhvuôngbằngnhau.Vậydiệ
ntíchmộtmặthình
vuônglà486:6=81 .Mộtcạnhhìnhlậpphươngdàib ằnga=9cm.Thểtíchhìnhlập
phươnglà
V=9.9.9=729
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài
1.ChohìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’.
a) NhữngcạchnàosongsongvớiDD’?
b) NhữngcạchnàosongsongvớiBC?
c) NhữngcạchnàosongsongvớiCD?
d) Nhữngmặtnàosongsong
vớimp(BCC’B’)
Bàigiải
a)CáccạchsongsongvớiDD’làAA’;BB’;CC’.
b)CáccạchsongsongvớiBClàB’C’;AD;A’D’.
c)CáccạchsongsongvớiCDlàAB;C’D’;A’B’.
d)mp(BCC’B’)//mp(ADD’A’)
vìmp(BCC’B’)chứahaiđườngthẳngBC
vàBB’cắt
nhau,màBC//ADvàBB’//AA’
Bài2.Mộtcănphòngdài5m,rộng3,2mvàcao3m.Ngườitamuốnquétvôitrầnnhàvà
bốnbứctường.Biếtrằngtổngdiện
tíchcáccửalà6,3 .Hãytínhdiệntíchcầnquétvôi?
Bàigiải
3
486cm
2
cm
3
cm
2
m
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
159
Diệntíchtrầnnhà
Diệntíchmộtmặtcácbứctườngcủacăn
phòng
Diệntíchcầnquétvôicănphòng(đãtrừ
diệntíchcáccửa)là
Bài3.Chohìnhhộp
chữnhậtABCD.A’B’C’D’.Tìmđườngthẳngchung(giaotuyến)của
haimặtphẳng
a)mp(ABCD)vàmp(ADD’A’)
b)GọiM,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaAB,AD.ChứngminhMNsongsongvớicácmặ
t
phẳng(BB’D’D)và(A’B’C’D’).
Bàigiải
a)Giaotuyếncủahaimp(ABCD)và
mp(ADD’A’)làAD.
b)TacóMNlàđườngtrungbìnhcủa
tamgiácABDnênMN//DB,mà
.SuyraMN//
mp(BB’D’D)
*TacóMN//mp(BB’D’D)(cmt)
SuyraMN//B’D’mà
NênMN//mp(A’B’C’D’)
Bài4.Hãy
kểtênnhữngcạnhbằngcạnhBDcủahìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’
Bàigiải
NhữngcạnhbằngcạnhBDlàAC;B’D’;A’C’.
2
1
5.3, 2 16Sm

2
2
3.5 .2 3.3,2 .2 49.2Sm
12
2
6,3 16 49, 2 6,3
68.8
SS S
Sm

('')
B
DmpBBDD
'' ('''')
B
DmpABCD
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
160
Bài5.ChohìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’cóAB=3cm,AD=4cm;AA’=5cm.Tính
AC’
Bàigiải
TacóAB=A’B’=3cm;AA’=BB’=5cm
AD=B’C’=4cm
Ápdụngđịnhlípy‐ta–govàotamgiác
vuôngA’B’C’ta
có
Ápdụngđịnhlípy‐ta–govàotamgiácvuôngAA’C’tacó
Bài6.ChohìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’.
a)HaiđườngthẳngAC’ vàBD’cócắtnhaukhông?
b)ĐườngthẳngBDcócắtcác
đườngthẳngAA’,A’C’,CC’haykhông
c)Tìmmộtđiểmcáchđềucácđỉnhcủahìnhhộpchữnhật
Bàigiải
a)ĐườngthẳngAC’vàBD’cắtnhauvìđó
làhaiđườngchéocủahìnhhộpchữnhật.
b)TacóAA’vuônggócvớimp(ABCD)mà
nênhay
BDcắtAA’
*Tacómp(ABCD)//mp(A’B’C’D’)
Màvà
NênBDkhôngcắtA’C’.
*TacóCC’vuônggócvớimp(ABCD)mànênhayBDcắt
CC’
2222
'' '' '' 3 4
''5
AC AB BC
AC cm

2222
''''55
'52
AC AA A C
AC cm

()
B
DmpABCD
AA '
B
D
()BD mp ABCD
'' ('''')
A
CmpABCD
()
B
DmpABCD
'CC BD
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
161
Bài7.TìmđộdàicạnhcủahìnhlậpphươngABCD.A’B’C’D’biếtBD’= cm
Bàigiải
Gọiđộdàicạnhhìnhlậpphươnglàacm
Tacócm
Tacó

MàBD’= cmnêntacóa=1cm
Vậycạnhhìnhlậpphươnglà1cm
Bài8.ChohìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’.Chứ
ngminhrằngnếuBA’C’làtamgiác
đềuthìABCD.A’B’C’D’làhìnhlậpphương
Bàigiải
GọicạnhtamgiácđềuBA’C’làd
Chiềudài,chiềurộng,chiềucaohìnhhộplầnl ượtlàa,b,c
Trongtamgiácvuông A’D’C’tacó (1)
Trongtamgiácvuông AA ’Btacó (2)
Trongtamgiácvuông
C’B’Btacó (3)
Lấy(2)‐(3)vếtheovếtađược
(*)
Lấy(1)‐(2)vếtheovếtađược
(**)
Từ(*)và(**)suyraa=b=c
HayABCD.A’B’C’D’làhìnhlậpphương
Bài9.Tínhcáckích
thướccủahìnhhộpchữnhậtbiếtrằngchúngtỉlệvới2,3,4vàthểtích
củahìnhhộpbằng1536
Bàigiải
Gọi3kíchthướccủahìnhhộpchữnhậtlầnlượtlàa,b,c
3
22
'' 2
B
Daaa
22 22
''''2
'3
BD B D BB a a
BD a cm

3
222
dab
222
dac
222
dbc
22
ab
22
cb
2
cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
162
Tacó vàV=abc=1536
Suyra
Vậy ; ;
Vậy3kíchthướccủahìnhhộplầnlượtlà8;12;16
Bài10.Mộtbểđựngnướccódạnghìnhhộpchữnhật(xem
hìnhvẽ).Mựcnướchiệntại
bằng chiềucaocủabình.Nếutađậybìnhlạirùidựngđứnglên(lấymặt(AA’B’B)làm
đáy)thìchiềucaocủamựcnướclàbao
nhiêu?
Bàigiải
Thểtíchhìnhhộpchữnhậtlà
Thểtíchnướcchứatronghìnhhộplà
Nếuchọn(AA’B’B)làmđáy.Gọihlà
chiềucaomựcnướcmới,tacóthểtích
Vậychiềucao
mựcnướcmớilà8cm
Bài11.ChohìnhlậpphươngABCD.A’B’C’D’.Chứngminhrằng
a)BCvuônggócvớimp(DD’C’C)
b)A’C’vuônggócvớimp(BDD’B’)
c)BDvuônggócvớimp(AA’C’C)
d)BCvuônggócC’D
Bàigi
ải
234
abc
k
3
cm
3
1536
64
2.3.4 24
4
abc
k
k


48
2
a
a
412
3
b
b
416
4
c
c
2
3
3
6.8.12 576Vcm
3
1
2
8.12. .6 384
3
Vcm




1
8.6. 384 48 8Vh hhcm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
163
a)TacóBC DC;BC CC’ màDC vàCC’là
haiđườngthẳngcắtnhaunằmtrong
mp(DD’C’C).Vậynên
b)Tacó
mặtkhácDD’vuônggócvớihaiđườngthẳng
cắtnhauA’D’vàD’C’nằmtrong
mp(A’B’C’D’)
nênDD’ mp(A’B’C’D’)
mà
SuyraA’C’vuônggócvớimp(BDD’B’)
c)Tươngtựnhưcâub
d)nênBCvuônggócvớimọiđườngthẳngnằmtrong
mp(DD’C’C)hayBC DC’
Bài12.ChohìnhlậpphươngABCD.A’B’C’D’.
a)ĐườngthẳngA’B’
songsongvớinhữngmặtphẳngnào?
b)ĐườngthẳngACcósongsongvớimặtphẳng(A’B’C’)không?
Bàigiải
a)A’B’//mp(ABCD)vìA’B’//AB và
A’B’//mp(DCC’D’)vìA’B’//D’C’và
b)AC//mp(A’B’C’)vìAC//A’C’và

Bài13.Chohìnhhộpchữnhật ABCD.A’B’C’D’cóAB=a,AD=b,AA’=c.Chứngminh
D’B=B’D=AC’=A’C=
Bàigiải
Trongtamgiácvuông A’B’C’tacó

(DD' ' )
B
Cmp CC
'' ('''')
A
CmpABCD
'(DD'')DD mp B B
(DD' ' )
B
Cmp CC
()
A
B mp ABCD
'' ( ')DC mpDCCD
'' (''')
A
CmpABC
222
abc
22 22
'' '' '' ''
A
CBCBA ACba
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
164
Trongtamgiácvuông AA’C’tacó
TươngtựtacóD’B=
B’D=
A’C= 
VậyD’B=B’D=AC’=A’C=
Bài14.Mộthìnhhộpchữnhậtcóthểtíchbằng60 vàdiệntíchtoànphầnbằng94
.
Tínhchiềurộng,chiềudàicủahìnhhộpchữnhậtbiếtchiềucaobằng4cm.
Bàigiải
Gọihaikíchcủahìnhhộplầnlượtlàa,b
Tacó(1)
Haya+b=8(2)
Từ(1)và(2)suyraa=5;b=3hoặca=3;b=5
Vậyhaikích
thướccủahìnhhộpchữnhậtlà3cmvà5cm.
Bài15.Mộtbểđựngnướccódạnghìnhhộpchữnhật(xemhìnhvẽ).Mựcnướchiệntại
bằng chiềucaocủ
abình.Nếutađậybìnhlạirùidựngđứnglên(lấymặt(ADD’A’)làm
đáy)thìchiềucaocủamựcnướclàbaonhiêu?
Bàigiải
Thểtíchhìnhhộpchữnhậtlà
Thểtíchnướcchứatronghìnhhộplà
22 222
'AA' '' '
A
CACACcba
222
abc
222
abc
222
abc
222
abc
3
cm
2
cm
460Vab
3
cm
15ab
222
2( ).4 2 94
tp xq day
tp
SS S phab
Sab ab


2
3
3
6.8.12 576Vcm
3
1
2
8.12. .6 384
3
Vcm




TÀI LIỆU TOÁN HỌC
165
Nếuchọn(ADD’A’)làmđáy.Gọihlà
chiềucaomựcnướcmới,tacóthểtích
Vậychiềucaomựcnướcmớilà5,3cm
Bài16.Mộtbìnhđựngnướccódạng
hìnhhộpchữnhậtcóchiềurộngbằng4cm,chiềudài
bằng8cm,chiềucaobằng5cm.Mựcnướchiệntạibằng chiềucaocủabình.Nếutađổ
nướctrongbìnhvàom
ộtbìnhkháchìnhlậpphươngcócạnhbằng5cmthìchiềucaomực
nướclàbaonhiêu?
Bàigiải
Thểtíchnướccótronghìnhhộplà
Gọihlàchiềucaocủamựcnướcmớiởbìnhhìnhlậpphươngcócạnhlà5cm,tacó
1
12.6. 384 72 5,3Vh hhcm
3
4
3
3
.5.8.4 120
4
Vcm
120
4,8
25 25
V
hcm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
166
Bài2.HÌNHLĂNGTRỤĐỨNG
A.CHUẨN KIẾNTHỨC
1)Hìnhlăngtrụđứng
Hìnhbênlàhìnhlăngtrụđứng.Tronghìnhnày:
‐A,B,C,D,làcácđỉnh
‐Cácmặt làcáchìnhchữnhật.
Chúngđượcgọilàcácmặtbên.
‐Haimặtlàhaiđáy
Hìnhlăngtrụđứng
trêncóhaiđáylàtứgiácnên
gọilàlăngtrụđứngtứgiác,kíhiệu
Hìnhhộpchữnhật,hìnhlậpphươngcũnglà
nhữnghìnhlăngtrụđứng.
Hìnhlăngtrụđứngcóđáy
làhìnhbìnhhànhđược
gọilàhìnhhộpđứng.
Lăngtrụđứngcóhaiđáylàtamgiác,tứgiác,ngũ
giácthìhìnhlăngtrụđứngtươngứngđượcgọilà
lăngtrụđứngtamgiác,lăngtrụđứng
tứgiác,lăng
trụđứngngũgiác.(hình1)
Hìnhlăngtrụđứngtứgiác
(hình1)
2)Diệntíchxungquanhcủahìnhlăngtrụđứng
Diệntíchxungquanhcủahìnhlăngtrụđứngbằngtổngdiệntíchcácmặtbên.Ta
cócôngthức(plànữachuviđáy,hlàchiềucao).
111 1
;;;
A
BCD
11 11
; ;....ABB A BCC B
111 1
;
A
BCD A B C D
111 1
.
A
BCD A B C D
2
xq
Sph
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
167
Diệntíchtoànphầncủahìnhlăngtrụđứngbằngtổngdiệntíchxungquanhvàdiện
tíchhaiđáy

3)Thểtíchcủahìnhlăngtrụđứng
Thểtíchcủahìnhlăngtrụđứngbằngdiệntíchđáynhânvớichiềucao
CôngthứcV=S.h(Slàdiệntíchđáy,hlàchiềucao)
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀIT
ẬP
Bài17.ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’.
a) Nhữngcặpmặtphẳngnàosongsongvớinhau?
b) Nhữngcặpmặtphẳngnàovuônggócvớinhau?
Bàigiải
a) Nhữngcặpmặtphẳngsongsong
là:mp(ABC)//mp(A’B’C’)
b) Nhữngcặpmặtphẳngvuônggóc
nhaulà:mp(ABC) mp(AA’B’B)
mp(ABC) mp(BB’C’C)
mp(ABC) mp(AA’C’C)
mp(A’B’C’) mp(BB’C’C)
mp(A’B’C’) mp(AA’C’C)
mp(A’B’C’) mp(AA’B’B)
Bài18.ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.DEF.
Trongcácphátbiểu
sauphátbiểunàođúng?
a)CáccạnhbênABvàADvuônggócvớinhau.
b)CáccạnhbênBEvàEFvuônggócvớinhau.
c)CáccạnhbênACvàDFvuônggócvớinhau.
d)Cáccạnhbên
ACvàDFsongsongvớinhau.
e)Haimặtphẳng(ABC)và(DEF)songsongvớinhau.
f)Haimặtphẳng(ACFD)và(BCFE)songsongvới
2
tp xq day
SS S
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
168
nhau.
g)Haimặtphẳng(ABED)và(DEF)vuônggócvớinhau.
Bàigiải
a)SaivìABvàADkhôngphảilàcáccạnhbên.
b)SaivìBEvàEFkhôngphảilàcáccạnhbên.
c)SaivìACvàDFkhôngphảilà cáccạnhbên.
d)SaivìACvàDFkhôngphải
làcáccạnhbên.
e)Đúng
f)SaivìHaimặtphẳng(ACFD)và(BCFE)vuônggócnhau
g)Đúng
Bài19.ChomộthìnhhộpchữnhậtABCD.A’B’C’D’
a) Nhữngcặpmặtphẳngnàosongsongvớinhau.
b) Mặtphẳng(ABCD)vuônggócvớinhữngmặtphẳngnào.
Bàigiải
a)Nhữngmặtphẳngsongsongvớinhaulà:mp(ABCD)//mp(A’B’C’D’);
mp(AA’D’D)//mp(BB’C’C);
mp(DCC’D’)//mp(AA’B’B)
b)mp(ABCD) mp(AA’B’B)
mp(ABCD) mp(BCC’B’)
mp(ABCD) mp(ADD’D)
Bài20.
ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’cóhaiđáylàhaitamgiácvuôngtại
A,A’.Chứngminh
a) 
b)
Bàigiải
(AA' ' )
A
Bmp CC
(AA' ' ) (AA' ' )mp C C mp B B
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
169
a)vuôngtạiA)
(AA’B’Blàhìnhchữnhật)nênAB
vuônggócvớihaiđườngthẳngcắtnhauACvà
AA’củamặtphẳng(AA’C’C).
Suyra
b)mp(AA’B’B)chứaAB,màABvuônggócvới
mp(AA’C’C)nên
Bài
21.MộtkhốigỗhìnhlậpphươngABCD.A’B’C’D’,cócạnhbằnga.Ngườitacắtkhối
gỗtheomặt(ACC’A’)đượchaihìnhlăngtrụđứngbằngnhau.Tínhdiệntíchxungquanh
củamỗi
hìnhlăngtrụđó.
Bàigiải
Tacó
Chuviđáyhìnhlăngtrụ
Diệntíchxungquanhcủahìnhlăngtrụ
Bài22ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’,cóđáylàtamgiácABCcântạiC,
D
làtrungđiểmcủacạnhAB.Tínhdiệntíchtoànphầncủahìnhlăngtrụ.
Bàigiải
(
A
B AC ABC
AA'
A
B
(AA' ' )
A
Bmp CC
(AA' ' ) (AA' ' )mp C C mp B B
2
2
A
Caaacm
22 2aaa a
22
2(2 2) .
2(22)
2
xq
aa
Sph acm

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
170
Dlàtrungđiểm AB,suyraCDlàchiềucao
tamgiácđáy
Vậynên
BB’ AB,ápdụngđịnhlípy‐ta‐go,tacó
Diệntíchtoànphầncủahìnhlăngtrụlà
Bài23Cholăngtr
ụđứngtamgiácABCAʹBʹCʹcóđáyABClàtamgiácvuôngcântạiBv ới
BA=BC=a,biếtAʹBhợpvớiđáyABCmộtgóc60
0
.Tínhthểtíchlăngtrụ.
Bàigiải
Tacó làhình
chiếucủaAʹBtr ênđáyABCvà
Trongtacó
S
ABC
=
VậyV=S
ABC
.AAʹ=
Bài24.Chohìnhlăngtrụcóđáylàhìnhvuôngcạnha.Tínhchiềucao(theoa)củahình
lăngtrụ,biếtdiệntíchxungquanhbằngdiệntíchtoànphần.
22
5 4 25 16 9 3
D
Bcm
22
'53 259164
B
Bcm
2
1
2 (5 5 6).4 2( .4.6)
2
64 24 88
tp xq d
tp
SS S
Scm


A'A (ABC) A'A AB&AB
o
ABA ' 60
ABA '
0
AA' AB.tan60 a 3
2
1a
BA.BC
22
3
a3
2
1
2
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
171
Bàigiải
Diệntíchxungquanhhìnhtrụ
(cm)
Diệntíchtoànphầncủahìnhtrụ
Theođềtacó
Hay

Vậychiềucaocủahìnhtrụlà (cm)
Bài25.Tínhdiệntíchtoàn
phần(tổngdiệ
ntíchcác
mặt)vàthểtíchcủahình
sau
Bàigiải
*TínhdiệntíchtoànphầnhìnhlăngtrụHFG.JIK
Độdàiđườngchéocủatamgiácđáylà
2( ).
xq
Saah
2
22().2.
422(2)
tp xq d
tp
SS S aahaa
Sahaaha


1
2
x
qtp
SS
1
42(2)
2
ah a a h
42
2
2
ha h
a
ha h


2
a
22
34 255
J
KHG cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
172
Diệntíchtamgiácđáy
DiệntíchtoànphầnhìnhlăngtrụHFG.JIK
*TínhdiệntíchtoànphầncủahìnhhộpchữnhậtABCD.EFII’
*
*Diệntíchtoànphầncủahìnhđãcholà
Thểtíchhìnhlăngtrụ
Thểtíchhìnhhộpchữnhật
Thểtíchcủahìnhđãcholà
Bài26.
ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’có
đáylàtamgiácABCcântạiAcócáckíchthước
nhưhìnhvẽ.Tínhthểtíchcủahìnhlăngtrụ.
Bàigiải
Chiềucaocủatamgiácđáy
DiệntíchtamgiácABClà
ThểtíchcủahìnhlăngtrụABC.A’B’C’là
2
1
3.4 6
2
HFG JIK
SS cm


2
1
345
22 .32.648
2
tp xq day
SS S cm





2
2
2 2(1 3).5 2.1.3 46
tp xq d
SS S cm 
2
3.3 9
JIFH
Scm
2
12
48 46 9 85
tp tp tp JIFH
SS S S cm
3
1
.6.318
d
VSh cm
3
2
.3.515
d
VSh cm
3
12
18 15 33VV V cm
32
' 13 5 169 25
' 144 12
h
hcm


2
11
'. .12.10 60
22
ShBC cm
3
. 60.12 720
d
VSh cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
173
Bài27.Mộtbìnhthủytinhhìnhlăngtrụđứng
ABC.A’B’C’,đáylàtamgiáccânABCcókích
thướcnhưhìnhvẽ.Mựcnướchiệntạitrong
bìnhbằng chiềucaocủalăngtrụ.Bây
giờta
đậybìnhlạivàlậtđứnglênsaochomặt
(BCC’B’)làmặtđáy.Tínhchiềucaocủamực
nướckhiđó.
Bàigiải
Chiềucaocủatamgiácđáy
DiệntíchtamgiácABC
là
Thểtíchnướchiệntạitronghìnhlăngtrụlà
Nếuchọnđáylà(BCC’B’)thì
Chiềucaomựcnướcmớilà
Vậychiềucaomựcnướcmớilà4cm.
Bài28.Tínhth
ểtíchcủakhốilăngtrụđứngcóđáylàtamgiácvàcácmặtbênlàcáchình
vuôngcạnhbằnga.
2
3
32
' 13 5 169 25
' 144 12
h
hcm


2
11
'. .12.10 60
22
ShBC cm
3
2
60. .12 480
3
Vcm
2
10.12 120
d
Scm
480
''4
120
d
V
hhcm
S

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
174
Bàigiải
Hìnhlăngtrụcóđáylàtamgiácđềuc ạnha,
đườngcaotamgiácđáylà
Diệntíchtamgiácđáylà
Thểtíchhìnhlăngtrụlà
Bài29.ChohìnhlăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’cóđ
áylàtamgiácABCcântạiA.Gọi
M,NlầnlượtlàtrungđiểmcủaBCvàB’C’
a)ChứngminhAMNA’làhìnhchữnhật
b)TínhdiệntíchhìnhchữnhậtAMNA’biếtthểtíchc
ủahìnhlăngtrụbằngVvàBC=a.
Bàigiải.
a)TacóA’N//AMvàA’N=AMnên
A’NMAlàhìnhbìnhhành.
MặtkhácA’N mp(CC’B’B)nênA’N
NM
VậyAMNA’làhìnhchữnhật
b)
màAA’
=MN
nêndiệntíchhìnhchữnhậtAMNA’là
Bài30.MộtMộtbìnhthủytinhhìnhlăngtrụđứngABC.A’B’C’,đáylàtamgiácABCcó
AB=6cm,BC=10cm,AC=8cm,chiềucaoCC’=12cm.M
ựcnướctrongbìnhhiệntạibằng
3
2
a
hcm
2
13 3
22 4
aa
Sa
23
3
33
.
44
aa
VSh a cm
1
...AA'
2
d
VSh AMBC
2
1
.AA' ( )
2
V
SAM cm
a

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
175
chiềucaocủahìnhlăngtrụ.Bâygiờtađậybìnhlạivàlậtđứnglênsaochomặt
(ACC’A’)làmặtđáy.Tínhchiềucaocủamựcnướckhiđó.
Bàigiải
Diệntíchtamgiác
đáylà
Thểtíchnướchiệntạitronghìnhlăngtrụlà
Nếuchọnđáylà(ACC’A’)thì
Chiềucaomựcnướcmớilà
Vậychiềucaomựcnướcmớilà2cm.
Bài31
.MộtbìnhthủytinhhìnhlăngtrụđứngABC.A’B’C’,đáylàtamgiácABCcóAB=
6cm,BC=10cm,AC=8cm,chiềucaoCC’=12cm.Mựcnướctrongbìnhhiệntạibằng
chiềucaocủahình
lăngtrụ.Bâygiờtađậybìnhlạivàlậtđứnglênsaochomặt(BCC’B’)là
mặtđáy.Tínhchiềucaocủamựcnướckhiđó.
Bàigiải
Diệntíchtamgiácđáylà
Thểtíchnướ
chiệntạitronghìnhlăngtrụlà
Nếuchọnđáylà(BCC’B’)thì
Chiềucaomựcnướcmớilà
Vậychiềucaomựcnướcmớilà2,7cm.
2
3
2
1
.8.6 24
2
Scm
3
2
24. .12 192
3
Vcm
2
8.12 96
d
Scm
192
''2
96
d
V
hhcm
S

2
3
2
1
.8.6 24
2
Scm
3
2
24. .12 192
3
Vcm
2
6.12 72
d
Scm
192
''2,7
72
d
V
hhcm
S

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
176
Bài32.ĐáycủalăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’làtamgiácABCvuôngcântạiAcó
cạnhBC=a vàbiếtAʹB=3a.Tínhthểtíchkhốilăngtrụ.
Bàigiải
Tacó
 vuôngcân
tạiAnênAB=AC=
a
ABCAʹBʹCʹlàlăngtrụđứng


VậyV=B.h=S
ABC
.AAʹ=
Bài33.CholăngtrụtứgiácđềuABCD.A’B’C’Dʹcócạnhbênbằng4avàđườngchéo5a.
Tínhthểtíchkhốilăngtrụnày.
Bàigiải
ABCDAʹBʹCʹDʹlàlăngtrụđứngnên
BD
2
=BDʹ
2
‐DDʹ
2
=9a
2

ABCDlàhìnhvuông
SuyraB=S
ABCD
=
VậyV=B.h=S
ABCD
.AAʹ=9a
3
Bài34.ĐáycủalăngtrụđứngtamgiácABC.A’B’C’làtamgiácđềucạnha=4vàbiết
diệntíchtamgiácA’BCbằng8.Tínhthểtíchkhốilăngtrụ.
2
ABC
AA' AB


2222
AA 'BAA'A'BAB8a
AA' 2a 2
3
a2
BD 3a
3a
AB
2

2
9a
4
5a
4a
D'
C'
B'
A'
D
C
B
A
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
177
+PhântíchV=B.hđểtìmBvàh
tronghìnhlàcácđốitượngnào?
+TìmdiêntíchB=S
ABC
bằngcôngthức
nào?
+Từdiệntíchsuyrac ạnhnào
?tạisao?
+ Tìm h = AAʹ dùng tam giác nào và
địnhlígì?
Lờigiải:
GọiIlàtrungđiểmBC.Ta
có ABCđều
nên

VậyV
ABC.A’B’C’
=S
ABC
.AAʹ=
A'BC
AB 3
3&
2
AI 2 AI BC A 'I BC
A'BC
A'BC
2S
1
SBC.A'IA'I 4
2BC

AA' (ABC) AA ' AI
22
AA' A'I AI 2
83
A'
C'
B'
A
B
C
I
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
178
Bài3.HÌNHCHÓPĐỀUVÀHÌNHCHÓPCỤTĐỀU
A.CHUẨN KIẾNTHỨC
1)Hìnhchóp

Hìnhchópcó:
‐Đáylàmộtđagiác,cácmặtbênlànhữngtamgiáccóchungmộtđỉnh.
‐Đườngthẳngđiquađỉnhvàvuônggócvớimặtphẳngđáy
gọilàđườngcao.
‐Tronghìnhtrên:hìnhchópS.ABCDcóđỉnhlàS,đáylàtứgiácABCD,tagọiđólàhình
chóptứgiác.
2)Hìnhchópđều

HìnhchópS.ABCDtrêncóđáylàhìnhvuôngABCD,cácmặtbênSAB,SBC,SCD
vàSDA
lànhữngtamgiáccânbằngnhau.TagọiS.ABCDlàhìnhchóptứgiácđều
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
179
Hìnhchópđềulàhìnhchópcóđáylàmộtđagiácđều,cácmặtbênlànhữngtamgiáccân
bằngnhaucóchungđỉnh.
–Chânđườngcaocủahìnhchópđều trùngvớitâmcủađườngtrònđiquacácđỉnh
của
mặtđáy.
–Đườngcaovẽtừđỉnhcủamỗimặtbêncủahìnhchópđềuđượcgọilàtrungđoạncủa
hìnhchópđó.
Vídụ1:a)Hìnhchópcóđáylàmộthìnhthoi,cácm
ặtbênlàtamgiáccânbằngnhauvàcó
chungđỉnh,cóthểđượcgọilàhìnhchóptứgiácđềukhông?
b)Hìnhchópcóđáylàmộthìnhchữnhật,cácmặtbênlàtamgiáccânbằngnhauvàcó
chungđỉnh,cóthểđượcgọilàhìnhchóptứgiácđềukhông?
Bàigiải
a)Hìnhthoikhôngphảilàmộtđagiácđềunênhìnhchópcómặtđáylàmộthìnhthoi
khôngphảilàhìnhchópđều.Vậyphátbiểutrênsai
b)Saividhìnhchữnhậtkhôngphảilàđagiác
đều.
3)Hìnhchópcụtđều
Hìnhchópcụtđềulàphầnhìnhchóp
đềunằmgiữamặtphẳngđáycủahình
chópvàmặtphẳngsongsongvớiđáyvà
cắthìnhchóp.
–Mỗim
ặtbêncủahìnhchópcụtđềulà
mộthìnhthangcân.
4)Diệntíchxungquanhcủahìnhchópđều.
‐Diệntíchxungquanhcủahìnhchópđềubằngnữatíchcủachuviđáyvới
trungđoạn.

(plànữachuviđáy;dlàtrungđoạncủahìnhchóp)
–Diệntíchtoànphầncủahìnhchópbằngtổngcủadiệntíchxungquanhvàdiệntíchđáy.
xq
Spd
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
180
 (S:diệntíchđáy)
Vídụ2:Hìnhchóptứgiácđềucóđộdàicạnhbênbằng25cm.ĐáylàhìnhvuôngABCD
cạnh30cm.Tínhdiệntíchtoànphầncủahìnhchóp?
Bàigiải
GọiEIlàmộttrung
đoạncủahìnhchópđều,ta
có
Diệntíchtoànphầncủahìnhchópđều
5)Thểtíchcủahìnhchópđều
–Thểtíchcủahìnhchópbằngmộtphầnbacủadiệntíchđáynhân
vớichiềucao.
 (S:diệntíchđáy,h:chiềucao)
Vídụ3:Tínhthểtíchhìnhchóptamgiácđều,biếtđườngcao12cm,cạnhđáy10cm.
Bàigiải
HìnhchóptamgiácđềuvớicạnhđáyAB
=10cm,
đườngcaoOD=12cmcó
+ĐườngcaocủatamgiácđáyCH=
+Diệntíchđáy
tpxq
SSS
22 2
2
2222
222
22
2
25 15
25 15 20
EI IB EB
A
B
EI EB IB EB
EI
EI cm







2
(30 30)20 30.30 2100
tp xq d
SS S cm
VSh
1
.
3
22
10 5 8,66cm
2
11
. 10.8,66 43,30
22
SHCAB cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
181
Thểtích
B.LUYỆNKĨNĂNGGIẢIBÀITẬP
Bài35.ChohìnhchóptamgiácđềuA.BCD.GọiHlàtrungđiểmCD.Chứngminh:a)CD
vuônggócvớimặtphẳng(AHB)
b)AC BD
Bàigiải
a)
HìnhchópA.BCDlàhìnhchóptam
giácđềunêntamgiácCBDlàtamgiác
đềucáctamACB,ACD,ADBlàcáctam
giáccântạiA.HlàtrungđiểmCDsuyra
HB CD;AH CD
VậyCDvuônggócvớihaiđường
thẳng
cắtnhauthuộcmặtphẳng(AHB)nên
CD mp(AHB)
b)GọiElàtrungđiểmBDtacóAE BD;CE BD
VậyBDvuônggócvớihaiđườngthẳngcắtnhauthuộcmặtphẳng(AEC)nênCD
mp(AEC)suyraCDvuônggócvớimọiđườngthẳngthuộcmp(AEC)
HayAC BD
Bài36.ChohìnhchóptứgiácđềuS.ABCD.GọiOlàgiaođiểm củaACvàBD.Chứng
minh
a)SOvuônggócvớimp(ABCD)
b)
mp(SAC)vuônggócvớimp(ABCD)
3
11
..43,3.12173,20
33
VSOD cm


TÀI LIỆU TOÁN HỌC
182
Bàigiải
a)HìnhchóptứgiácđềuS.ABCDnêncó
ABCDlàhìnhvuông,cáccạnhbênbằng
nhau.
TacólàtamgiáccântạiAcóOD
=OBnênSOlàđườngcaocủatamgiác
hay
Tươngtự,ta
có
SOvuônggócvớihaiđườngthẳngcắt
nhauthuộcmp(ABCD)nênSO
b)TacóAC
BD
MàBD nên
Bài37.ChohìnhchóptứgiácđềuS.ABCDcóAB=2cm,SA=4cm.Tínhđộdàitrungđoạn
vàchiề
ucaocủahìnhchópđềunày.
Bàigiải
HìnhchóptứgiácđềuS.ABCDcóAB=2cm,
SA=4cm,nênABCDlàhìnhvuôngvàcác
cạnhbênbằngnhau.
Tacó
Trongtamgiácvuông SOAvuôngtạiO,theo
pytagotacó
SBD
SO BD
SO AC
()mp ABCD
()mp SAC
()mp SBD
A
C
() ()mp SAC mp SBD
2222
2222AC BD AD AB
2
2
AC
AO 

2
224
4232SO SA AO
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
183
Vậychiềucaohìnhchóplà
GọiHlàtrungđiểmAB,tacóSHlàtrungđoạncủahìnhchóp
TrongtamgiácSBHvuôngtạiH,theopytagotacó

Vậyđộdàitrungđoạnlà
Bài38.Chohình
chóptamgiácđềuS.ABCcóAB=3cm,cạnhbênSA=4cm.Tínhchiều
caocủahìnhchóp.
Bàigiải
HìnhchóptamgiácđềuS.ABCnênABC
làtamgiácđều.
GọiHlàtrungđiểmAB,Olàtrongtâm
tamgiácABC
TacóCHlàđườngcaotamgiácABC
TrongtamgiácCHBvuôngtạiHtacó
OC=
Trongtamgiácvuông SOCvuôngtạiOtacó
Vậychiềucaocủahìnhchóplà
Bài39.Một
hìnhchópđềucó10cạnh.Hỏiđáycủahìnhchópđólàđagiácđều nào?
Bàigiải
Hìnhchópđềucó10cạnhthìđáycủahìnhchópđólàthậpgiácđều.
Bài40.Mộthìnhchópcụt
đềucóđáylớnbằng12cm,đáybébằng8cmvàcạnhbênbằng
.Tínhđộdàitrungđoạnvàchiềucaocủahìnhchópcụtđó.
32cm
22 21
41 15SH SB IB
15cm
2
222
333
3
22
HC CB HB




2233
3
332
CH 

2
222
4313SO SC OC
13cm
13cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
184
Bàigiải
Hìnhchópcụtđềutathấymặtbênlà
hìnhthangcânAA’D’D.Vẽđườngcao
A’EvàD’F,tacó
Vậyđộdàitrungđoạnlà2cm
Khaitriểnhìnhchópcụtđềutathấy
Tronghình
thangvuôngOBB’O’vẽ
đườngcaoB’Itacó
Vậyđườngcaohìnhchópcụtđềulà

Bài41.Chohìnhchóptứgiácđềucóđộdàicạnhđáybằng8cmvàđộdàicạnhbênbằng
5cm.Tínhdiện
tíchtoànphầncủahìnhchóp.
Bàigiải
Trongtamgiácvuông SHB,theopytago
tacó
Diệntíchđáylà
Diệntíchxungquanhhìnhchóplà
Diệntíchtoànphầnhìnhchóp
''128
'' 2
22
AD A D
AE DF


62; ' ' 42
2
BD
OB O B
''22BI OB O B

22
2
2
''
'13225
BI BB BI
BI


2222
543SH SB HB
2
8.8 64( )
d
Scm
2
(8 8).3 48( )
xq
Spd cm
2
64 48 112( )
tp xq d
SS S cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
185
Bài42.Chohìnhchóptứgiácđềucódiệntíchxungquanhbằngdiệntíchtoànphần.
Chứngminhrằngcácmặtbêncủahìnhchóplàcáctamgiácvuôngcân.
Bàigiải
HìnhchóptứgiácđềuS.ABCD
cóđáylàhìnhvuông,cáccạnhbênlàcáctamgiác
cântạiS(1)
Gọialàđộdàicạnhđáy,dlàtrungđoạncủahìnhchóp
Tacó

Mặtkhác

GọiGlàtrungđiểmABsuy
ra
TacóSGlàtrungđoạnhìnhchóp
VậytrongtamgiácSGBcóGB= vànênlàtamgiácvuông
cântạiG (2)
Tươngtự,tacó (3)
Từ(2),(3)suyra (4)
1
2
2
xq
Spdad
2
2
tp xq d
SS S ada
1
2
x
qtp
SS

22
11
22 0
22
ad ad a ad a
11
0
22
ad a d a




1
2
GB a
1
2
SG a
1
2
SG a
0
90G
SGB
0
45GSB

0
45GSA
0
90BSA
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
186
Từ(1),(4)suyravuôngcântạiS
Tươngtựtachứngminhđượccáccạnhbêncủahìnhchóplàtamgiácvuôngcân.
Bài43.TínhdiệntíchtoànphầncủahìnhchóptứgiácđềuS.ABCDbiết

Bàigiải
HìnhchóptứgiácđềuS.ABCDcóđáyABCD
làhìnhvuôngnênAD=AB,tacó
Trongtamgiácvuông SHB,theopytagotacó
TrongtamgiácSOBvuôngtạiO,theopytago
tacó
Diệntíchđáylà
Di
ệntíchxungquanhhìnhchóplà
Diệntíchtoànphầnhìnhchóp
Bài44.Tínhdiệntíchtoànphầncủahìnhchóptamgiácđềubiếtcạnhđáybằng10cm,
cạnhbênbằng13cm.
Bàigiải
Tamgiác
BCAcântạiScóSI tạiI,theopytagotacó
AS
B
12 2 , 10
B
DcmSCcm
22
2122BD AD AB AB
12
A
B
22 22
10 6 8SH SB HB

2
22 2
10 6 2 2 7SO SB OB
2
12.12 144( )
d
Scm
2
(12 12).8 192( )
xq
Spd cm
2
144 192 336( )
tp xq d
SS S cm
A
B
2
222
13 5 12
2
AB
SI SB




TÀI LIỆU TOÁN HỌC
187
TamgiácABClàtamgiácđềucócạnh
làa=10cmnênchiềucaotamgiácđều
là
S.ABClàhìnhchópđềunênchân
đườngcaoHtrùngvớigiaođiểmba
đườngtrungtuyếncủatamgiác,tacó
SH CIvà
TrongtamgiácSHCvuôngtạiH,theođịnhlípytagotacó
Diệntíchđáylà
Vậydiệntíchtoànphầncủahìnhchóplà
Bài45.Tínhdiệntíchtoànphầncủahìnhchóptam
giácđềubiếtchiều caob ằng
vàcạnhbênbằng5cm.
Bàigiải
S.ABClàhìnhchópđềunênchânđườngcaoHtrùngvớigiaođiểmbađườngtrungtuyến
củatamgiác,tacóSH CIvà
3103
53
22
a
hCI
22 103
.5 3
33 3
HC CI
2
22 2
10 3
13 11,6
3
HS SC CH




2
11
. .53.10 253( )
22
SCIAB cm
2
10 10 10
.12 180( )
2
xq
Spd cm





2
11,6 180 191,6( )
tp xq d
SS S cm
13cm
2
3
H
CCI
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
188
TrongtamgiácSHCvuôngtạiH,theo
địnhlípytagotacó
SuyraCI= cm
TamgiácABClàtamgiácđều,giảsửcó
cạnhlàanênchiềucaotamgiác 
đềulà màCIlàchiềucaotam
giác
ABCnêncạnhtamgiácđềulà
hayAB=6cm
Diệntíchđáylà
TacóSIlàtrungđoạncủahìnhchóp,tacó
Vậydiệntíchtoànphầncủahìnhchóplà
Bài46.Chohìnhchóptứgiácđều
códiệntíchxungquanhbằng diệntíchtoànphần.
Tínhdiệntíchxungquanhcủahìnhchópbiếtcạnhbên
Bàigiải
Gọialàcạnhđáycủahìnhchóptứgiácđều,dlàtrungđo
ạn.
Tacó
Mà và
2
222
51323HC SC SH
33
3
2
a
h
22.33
6
33
h

2
11
..33.693()
22
SCIAB cm
2
222
534
2
AB
SI SB




2
666
.4 36( )
2
xq
Spd cm





2
36 9 3 51,6( )
tp xq d
SS S cm
2
3
5cm
2
3
xq tp
SS
2.
xq
Spdad
2
2
tp xq d
SS S ada
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
189
Vậy
vì
Tacó
Vậy

Diệntíchxungquanhcủahìnhch óplà
Bài47.Tínhdiệntíchtoànphầncủahìnhchóptứgiácđềubiếtchiềucaobằngvà
cạnhbênbằng10cm.
Bài
giải
ÁpdụngđịnhlípytagotrongtamgiácvuôngEFCtacó
SuyraAC= cm
Gọialàđộdàicạnhđáycủahìnhchóp,tacó

2
2
22
3
ad ad a

2
2
42
2
33
22 2
00
33 3
ad a
ad
ad a a d a


da 0a
22
22
20
5
42
aa
dSBHB

2
22 2
20
220 420
2
a
aa a a a

22
520 4 2aaa
2
2. 2.2.2 8( )
xq
Spdad cm
28cm
22 2 2
CF 10 28
FC 100 28 72
EC FE
cm


272
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
190

Diệntíchtứgiácđáy
Thểtíchhìnhchóp
Bài48.Tínhthểtíchhìnhchóptứgiácđềubiếtđộdàicạnhđáybằng6cmvàđộdàicạnh
bênbằng
Bàigiải
Tacó
SuyraFC=
Ápdụngđịnh
lípytagotrongtamgiác
vuôngEFCtacó
Diệntíchtứgiácđáy
Thểtíchhìnhchóp
Bài49.Tínhthểtíchhìnhchóptamgiácđềubiếtchiềucaobằngvàcạnhbênbằng
4cm.
Bàigiải
S.ABClàhình
chópđềunênchânđườngcaoHtrùngvớigiaođiểmbađườngtrung
tuyếncủatamgiác,tacóSH CIvà
TrongtamgiácSHCvuôngtạiH,theođịnhlípytagotacó
22
2272
12
AC a a a
acm


2
12.12 144Scm
3
11
. 144. 28 253,9
33
VSh cm
43cm
22
6662
A
Ccm
32cm
2
22 2
EF 43 (3 2)
EF 43 18 25 5
EC FC
cm


6.6 36Scm
3
11
.36.560
33
VSh cm
12cm
2
3
H
CCI
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
191
SuyraCI=3cm
TamgiácABClàtamgiácđều,giảsửcócạnhlàanênchiềucaotamgiác
đềulà màCIlàchiềucaotam
giácABCnêncạnhtamgiácđềulà
hayAB= cm
Diệntíchđáy
là
Thểtíchhìnhchóplà
Bài50.Tínhthểtíchhìnhchóptứgiácđềubiếtđộdàicạnhđáybằng4cmvàđộdàicạnh
bênbằng
Bàigiải
E.ABCDlàhìnhchóptứgiácđềucóđáyABCDlàhìnhvuông,có
cạnhAB=4cm
Tacó
SuyraFC=
ÁpdụngđịnhlípytagotrongtamgiácvuôngEFCtacó
2
222
4122HC SC SH
3
2
a
h
22.3
23
33
h

23
2
11
..3.2333()
22
SCIAB cm
3
11
. 3 3. 12 6( )
33
VSh cm
24cm
22
4442
A
Ccm
22cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
192
Chiềucaohìnhchóplà4cm
Diệntíchtứgiácđáy
Thểtíchhìnhchóp
Bài51.Tínhthểtíchhìnhchóptamgiácđềubiếtđộdàicạnhbênbằngvàcạnhbên
đáy3cm.
Bàigiải
GọiHlà
trọngtâmtamgiácABC,HCcắtAB
tạiD,tacó
TamgiácCDBvuôngtạiD,theođịnhlí
pytago,tacó
và
TamgiácSHCvuôngtạiH,tacó
Thểtíchcủahìnhchópđềulà
Bài
52.Tínhthểtíchhìnhchóptứgiácđềucótrungđoạnbằng5cmvàdiệntíchxung
quanhbằng .
2
22 2
EF 24 (2 2)
EF 24 8 16 4
EC FC
cm


4.4 16Scm
3
11
. 16.4 21,3
33
VSh cm
6cm
3
2
AD DB
2
222
333
3
22
DC BC BD




2233
.3
332
HC CD

22
22
633SH SC HC
3
111 1133 9
... .33
332 322 4
d
VSh DCABSH cm







2
80cm
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
193
Bàigiải
Diệntíchxungquanhhìnhchóptứgiác
đềucócạnhđáylàacm,trungđoạnlà
5cm:

Haya=8cm
Tacó
TacóFI=4cm(vìFIlàđườngtrungbình
củatamgiácABC,tamgiác
ABCcócạnh
AB=a=8cm)
Ápdụngđịnhlípytagotrongtamgiác
vuôngEFItacó
Thểtíchhìnhchóp
Bài53.Tínhthểtíchhìnhchóptứgiácđềucódiệntíchxungquanhbằng vàdiện
tíchtoàn
phầnbằng
Bàigiải
Diệntíchxungquanhhìnhchóptứgiácđềucócạnhđáylàa,trungđoạnlàd
(1)
Diệntíchtoànphầncủahìnhchóptứgiácđềucócạnhđáylàa,trungđo
ạnlàd
(2)
Từ(1)và(2)suyra
Thaya=8vào(1)tađượcd=5cm
2
.2.580
xq
Spda cm
22
8882
A
Ccm
F42Bcm
22 22
EF 5 4 3EI FI cm
23
11
.8.364
33
VSh cm
2
80cm
2
144cm
2
.2.80
xq
Spdad cm
22
2 144
xq d
SS ada cm
2
144 80 64 64 8aacm 
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
194
Tacó
TacóFI=4cm
Ápdụngđịnhlípytagotrongtamgiác
vuôngEFItacó
Vậythểtíchcủahìnhchóptứgiácđềuđã
cholà
Bài54.ChohìnhchóptứgiácđềuS.ABCDcócạnhđáybằ
nga,cạnhbênbằnga.GọiM,N,
QlầnlượtlàtrungđiểmcủaSA,SB,SC,SD.Tínhthểtíchcủahìnhchópcụtđều
ABCD.MNPQtheoa.
Bàigiải
HìnhchóptứgiácđềuS.ABCDcócác
cạnhđềubằngavàNlàtrungđiểmSBnên
TronghìnhthangvuôngOO’NBvẽđườngcaoNI,tacó
22
8882
A
Ccm
F42Bcm
22 22
EF 5 4 3EI FI cm
23
11
.8.364
33
VSh cm
2
a
NB
2222
2
22 22
BC AB AC a a a
OB


22
22
'
22
2
22
2
2
'
224
MN MQ
ON
ON
aa
a
a
ON

 
 
 

222
'
244
aaa
IB OB O N
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
195
Vậyđườngcaocủahìnhchópc ụtlà
Diệntíchđáylớn
Diệntíchđáynhỏ
Thểtíchhìnhchópcụtlà

Bài55.MộthìnhchópcụtđềuABCD.A’B’C’D’cócáccạnhđáybằngavà2a,
đườngcao
củamặtbênbằnga.
a)Tínhdiệntíchxungquanh
b)Tínhcạnhbên,đườngcaocủahìnhchópcụtđều.
Bàigiải
a)Diệntíchxungquanhcủahìnhchópcụt
đều
b)Khai
triểnhìnhchópcụtđềutathấymặt
bênlàhìnhthangcânABA’B’.Vẽđườngcao
A’HvàB’K,tacó
TronghìnhthangvuôngOBB’O’vẽđường
caoB’Itacó
2
2
22
22
2
24
22
416 4
aa
NI NB IB
aaa
NI








2
4
a
22
1
()Sacm
2
2
2
()
4
a
Scm
22
22
12 12
23
3
112
.( .
33444
12 7 14
()
34 2 24
aaa
VhSSSS a a
aa a
Vcm






2
11
(').(4.24)6
22
xq
Sppd aaaa
''
22
A
BAB a
AH BK

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
196
Vậyđườngcaohìnhchópcụtđềulà

Bài56.ChohìnhchóptamgiácđềuS.ABC.GọiM,N,Plầnl ượtlàtrungđiểmcáccạnh
SA,SB,SC.ChứngminhABC.MNPlàhìnhchópcụttam
giácđều.
Bàigiải
TacóAB//MN;BC//NPnên
mp(MNP)//mp(ABC).
Mặtkhác,S.ABClàhìnhchóptamgiácđềunên
SA=SB=SC
Suyra ,dođóAMNBlàhình
thangcân.
TươngtựBNPC;AMPClàcáchìnhthangcân
VậyABC.MNP
làhìnhchópcụttamgiácđều.
Bài57.ChokhốichóptứgiácSABCDcótấtcảcáccạnhcóđộdàibằnga.
a)ChứngminhrằngSABCDlàchóptứgiácđều.
b)Tínhthểtíchkhối
chópSABCD
Bàigiải
?DựnghìnhthoiABCDvàtừcâuhỏi1,dựngSO (ABCD).Tạisao?
Phântíchyêucầucủađềbàiracácyêucầunhỏ:
*)HìnhthoiABCDcónộitiếptrong
đườngtrònkhông?Suyragìtừgiảthiết?
*)PhântíchV= B.hđểtìmBvàhtronghìnhlàcácđốitượngnào?
*)TìmdiệntíchBcủaABCDbằngcôngthứcnào?
2
2; ' '
22
BD a
OB a O B
2
''
2
a
BI OB O B
22
22
''
523
'
222
BI BB BI
aaa
BI





SAB SBC

1
3
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
197
*)Tìmh=SOquatamgiácnàobởiđịnhlígì?
DựngSO (ABCD)
TacóSA=SB=SC=SDnên
OA=OB=OC=OD ABCDlàhìnhthoicó
đường tròn gnoại tiếp nên ABCD là hình
vuông
.
TacóSA
2
+SB
2
=AB
2
+BC
2
=AC
2
nên
vuôngtạiS
Vậy
Bài58.ChokhốitứdiệnđềuABCDcạnhbằnga,MlàtrungđiểmDC.
a) TínhthểtíchkhốitứdiệnđềuABCD.
b)TínhkhoảngcáchtừMđếnmp(ABC).
SuyrathểtíchhìnhchópMABC
Bàigiải
?DựngtamgiácđềuABC,từtâmOdựngDO(ABC).Tạisao?
Phântíchyêucầucủađềbàiracácyêucầunhỏ:
*)PhântíchV= B.hđểtìmB
vàhtronghìnhlàcácđốitượngnào?
*)TìmdiệntíchBcủaABCbằngcôngthứcnào?
*)Tìmh=DOquatamgiácnàobởiđịnhlígì?
*)Mặtphẳng(DCO) (ABC)?DựngMH OCsuyra
điềugì?TínhMH?
SAC
2
2
a
OS
3
2
1122
.
3326
ABCD
aa
VSSOa
3
a2
V
6
1
3

TÀI LIỆU TOÁN HỌC
198
a)GọiOlàtâmcủa

,

b)KẻMH// DO,khoảngcáchtừMđếnmp(ABC)
làMH

Vậy
Bài59.ChochóptamgiácđềuSABCcạnhđáybằngavàcạnhbênbằng2a.Chứng
minh
rằngchânđườngcaokẻtừScủahìnhchóplàtâmcủatamgiácđềuABC.Tínhthểtích
chópđềuSABC
Bàigiải
?DựngtamgiácđềuABC,từtâmOdựngSO(ABC).Tạisao?
Phântíchyêuc
ầucủađềbàiracácyêucầunhỏ:
*)SosánhSA,SB,SCsuyraOA,OB,OCbởitíchchấtnào?
*)PhântíchV= B.hđểtìmBvàhtronghìnhlàcácđốitượngnào?
*)TìmdiệntíchBcủaABCbằ
ngcôngthứcnào?
*)Tìmh=SOquatamgiácnàobởiđịnhlígì?
A
BC ()
D
OABC
1
.
3
ABC
VSDO
2
3
4
ABC
a
S
23
33
a
OC CI
22
ôó:DOC vu ng c DO DC OC
6
3
a
23
136 2
.
34 3 12
aa a
V
16
26
a
MH DO
23
11362
..
334624
MABC ABC
aa a
VSMH
3
a2
V
24
1
3
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
199
DựngSO (ABC)TacóSA=SB=SCsuyraOA
=OB=OC
VậyOlàtâmcủatamgiácđềuABC.
TacótamgiácABCđềunên
AO=
 .
Vậy
22a3a3
AH
3323

a
2a
H
O
C
B
A
S

2
222
11 a
SO SA O A
3
a11
SO
3

3
ABC
1a11
VS.SO
312


Preview text:

1
BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY
ĐỘT PHÁ TRONG GIẢI TOÁN HỌC 8 TẬP 2 HÌNH HỌC
THEO CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG
Tóm tắt lí thuyết căn bản
Giải chi tiết, phân tích, bình luận, hướng dẫn làm bài dành cho học sinh lớp 8
và chuyên Toán.
Tham khảo cho phụ huynh và giáo viên. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 2 LỜI NÓI ĐẦU
Sách giáo khoa Toán 8 hiện hành được biên soạn theo tinh thần đổi mới của chương
trình và phương pháp dạy – học, nhằm nâng cao tính chủ động, tích cực của học sinh
trong quá trình học tập.
Tác giả xin trân trọng giới thiệu cuốn sách “BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ
DUY ĐỘT PHÁ TRONG GIẢI TOÁN HỌC 8”, được viết với mong muốn gửi tới các
thầy cô, phụ huynh và các em học sinh một tài liệu tham khảo hữu ích trong dạy và học
môn Toán ở cấp THCS theo định hướng đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Cuốn sách được cấu trúc gồm các phần:
‐ Kiến thức căn bản cần nắm: Nhắc lại những kiến thức cơ bản cần nắm, những
công thức quan trọng trong bài học, có ví dụ cụ thể…
‐ Bài tập sách giáo khoa, bài tập tham khảo: Lời giải chi tiết cho các bài tập, bài tập
được tuyển chọn từ nhiều nguồn của môn Toán được chia bài tập thành các dạng có
phương pháp làm bài, các ví dụ minh họa có lời giải chi tiết...Có nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán...
Cuốn sách này còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho quí thầy cô giáo và các bậc phụ
huynh học sinh để hướng dẫn, giúp đỡ các em học tập tốt bộ môn Toán. Các tác giả TÀI LIỆU TOÁN HỌC 3 MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ........................................................................................................ Trang
CHƯƠNG 1. .......................................................................................................... Trang
Bài 1. Tứ giác ........................................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 2. Hình thang .................................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 3. Hình thang cân ............................................................................................. Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 4. Đường trung bình ........................................................................................ Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 6. Trục đối xứng .............................................................................................. Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 7. Hình bình hành ........................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 8. Đối xứng tâm ............................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 9, 10. Hình chữ nhật – Đường thẳng song song với đường thẳng cho trước
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 4
Bài 11. Hình thoi .................................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
Bài 12. Hình vuông ............................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
CHƯƠNG 2. Đa giác, diện tích đa giác .............................................................. Trang
A. Chuẩn kiến thức ......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập ......................................................................... Trang
CHƯƠNG 3. ĐỊNH LÍ TALET TRONG TAM GIÁC. TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG
................................................................................................................................... Trang
Bài 1,2. Định lí Talet trong tam giác. Định lí Talet đảo, Hệ quả định lí Talet Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang
Bài 3. Tính chất của đường phân giác trong tam giác ...................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức .......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang
Bài 4,5,6. Tam giác đồng dạng. Các trường hợp đồng dạng
của hai tam giác.....................................................................Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................................... Trang
Bài 7. Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác vuông .............................. Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang
CHƯƠNG 4. HÌNH LĂNG TRỤ ĐỨNG. HÌNH CHÓP ĐỀU ..................... Trang
Bài 1. Hình hộp chữ nhật ...................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức .......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 5
Bài 2. Hình lăng trụ đứng ..................................................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức .......................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang
Bài 3. Hình chóp đều và hình chóp cụt đều ....................................................... Trang
A. Chuẩn kiến thức ........................................................................................... Trang
B. Luyện kĩ năng giải bài tập .......................................................................... Trang TÀI LIỆU TOÁN HỌC 6 CHƯƠNG I. TỨ GIÁC BÀI 1. TỨ GIÁC A.LÝ THUYẾT: 1) Định nghĩa:
Tứ giác ABCD là hình gồm 4 đoạn thẳng AB, BC, CD, DA, trong đó bất kỳ hai đoạn
thẳng nào cũng không cùng nằm trên một đường thẳng.
Tứ giác lồi là tứ giác luôn nằm trong một nửa mặt phẳng có bờ là đường thẳng chứa
bất kỳ cạnh nào của tứ giác.
Hai đỉnh kề nhau: A và B; B và C; C và D; D và A
Hai đỉnh đối nhau: A và C; B và D Đường chéo AC; BD
Hai cạnh kề nhau: AB và BC; BC và CD; CD và DA
Hai cạnh đối nhau: AB và CD; AD và BC  Hai góc kề nhau: A  và B  ; B và  C ; C  và D  ; D  và A  Hai góc đối nhau: Avà  C  ; B  và D
Điểm nằm trong tứ giác: M
Điểm nằm trên tứ giác: N
Điểm nằm ngoài tứ giác: P
2) Định lý: Tổng các góc của một tứ giác bằng 1800
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 1. Cho tứ giác ABCD biết B +  C  = 2000, B  + D = 1800;  C  + D = 1200.
a) Tính số đo các góc của tứ giác. 
b) Gọi I là giao điểm của các tia phân giác của A 
và B của tứ giác. Chứng minh:    C  D AIB  2 Bài giải:
a) Từ giả thiết ta có:    0 0 0
2B  2C  2D  200  180  120     0 B  C  D  250 . Vì     0  0
A  B  C  D  360  A  110 .  0        0 0 0 B 250 C D  250 120  130 B .  0  0 0 0
C  200  B  200 130  70 . A  0  0 0 0
D  120  C  120  70  50 . b) Trong tam giác ABI:   0   360  A  B   I 0 A B      C D AIB  180    . 2 2 2 D A C D
Bài 2. Cho tứ giác lồi ABCD có B  + D = 1800, CB = CD. Chứng 
minh AC là tia phân giác của BAD . B C TÀI LIỆU TOÁN HỌC I 7 Bài giải:
Trên tia đối tia BA lấy điểm I sao cho BI = AD. Ta có  
ADC  IBC (cùng bù với góc  ABC ).
AD = IB, DC = BC. Từ đó ta có AD  C  I  BC . Suy ra:   DAC  BIC và AC = IC.
Tam giác ACI cân tại C nên    BAC  BIC  DAC . 
Vậy AC là phân giác trong góc BAD .
Bài 3.
Cho tứ giác lồi ABCD, hai cạnh AD và BC cắt nhau tại E, hai cạnh DC và AB cắt
nhau tại F. Kẻ tia phân giác của hai góc CED và BFC cắt nhau tại I. Tính góc EIF theo các góc trong tứ giác ABCD. Bài giải:
FI cắt BC tại K, suy ra K thuộc đoạn BC     EIF  EKI  IEK  F
( EIF là góc ngoài của  IKE)    = B  BFK  IEK ( 
CKF là góc ngoài của  FBK)    B  C 0   BFC  180  B  C  0  BFK  90  . 2 A    A  B D 0  
AEB  180  A  B  0  IEK  90  . 2       B  C A  B I E Vậy 0 0 EIF  B + 90   90  2 2 C     A  C B  D K B 0 180   2 2 1
Bài 4. Cho tứ giác ABCD. Chứng minh: p < AC + BD < p (p: chu vi của tứ giác) 2 Bài giải:
Gọi I là giao điểm của AC và BD. Theo bất đẳng thức tam B giác, ta có: A
IA + IB > AB, IA + ID >AD, IB + IC >BC, IC +ID >CD
Cộng theo vế, ta được: 2(IA + IB + IC + ID) > p, từ đó: 1 AC + BD > p. I 2
Lại có: AC < AB+BC, AC < AD + DC, BD < BA +AD, BD < BC + CD. D C
Suy ra 2(AC + BD) < 2(AB + BC + CD + DA) = 2p  AC + BD < p.
Bài 5. Cho tứ giác ABCD, M là một điểm trong tứ giác đó. Xác định vị trí của M để MA + MB + MC + MD nhỏ nhất. B Bài giải: A
Gọi I là giao điểm của AC và BD. Ta có các bất đẳng thức: I TÀI LIỆU TOÁN HỌC M D C 8
MA + MC  AC, MB + MD  BD.
Từ đó suy ra MA + MB + MC + MD  AC + BD
MA + MB + MC + MD = AC + BD khi M trùng với I.
Vậy khi M là giao điểm hai đường chéo thì MA + MB + MC + MD nhỏ nhất.
Bài 6. Một đường thẳng đi qua trung điểm của hai cạnh đối diện của một tứ giác lồi tạo
với các đường chéo của hai góc bằng nhau .Chứng minh rằng tứ giác ấy có hai đường chéo bằng nhau. B Giải. N 1 Q K O C 2 Q A P M
Gọi Q,P lần lượt là trung điểm của D AB ,CD tương ứng Khi đó ta có :
QN//MP ; NP//QM.  Tứ giác QNPM là hình bình hành.
Vì MN tạo với AC và BD hai góc bằng nhau nên suy ra MN cũng tạo với QN và QM hai góc bằng nhau Tức là :   QNM QMN
Suy ra Tam giác QMN cân tại Q Suy ra QN=QM 1 1 Ta có QN=
AC và QM= BD (Đường trung bình của tam giác) 2 2
Mà QN=QM (Chứng minh trên ) Suy ra AC=BD
Vậy Tứ giác trên có hai đường chéo bằng nhau BÀI 2. HÌNH THANG A. LÝ THUYẾT
1. Định nghĩa:
Tứ giác ABCD là hình thang cạnh đáy nhỏ A B AB // CD   BC // AD cạnh bên cạnh bên D cạnh đáy lớn C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 9 2.Tính chất:
* Nếu một hình thang có hai cạnh bên song song thì nó là hình chữ nhật.
* Nếu một hình thang có hai cạnh đáy bằng nhau thì nó là hình bình hành. 3. Hình thang vuông:
Hình thang vuông là hình thang có hai góc vuông. cạnh đáy nhỏ A B cạnh bên cạnh bên D cạnh đáy lớn C
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP A
Bài 7. Cho tứ giác ABCD có AD = DC, đường chéo AC là phân B
giác góc Â. Chứng minh rằng ABCD là hình thang. Bài giải:
Ta có AD = DC nên tam giác ADC cân tại D. Suy ra    DCA = DAC = BAC
Suy ra AB//CD (hai góc so le trong bằng nhau) D Vậy ABCD là hình thang. C
Bài 8.
Cho hình thang ABCD, đáy AB = 40cm, CD = 80cm, BC = 50cm, AD = 30cm. Chứng
minh rằng ABCD là hình thang vuông. Bài giải: A B
Gọi H là trung điểm của CD. Ta có DH = CH = 40cm
Xét hai tam giác ABH và CHB có: AB = CH = 40cm,  
ABH  CHB (so le trong), BH = HB D C Suy ra AB  H = C
 HB (c‐g‐c) AH = CB = 50cm. H
Tam giác ADH có: AD2 + DH2 =402 + 302 = 502 = AH 2
Suy ra tam giác ADH vuông tại D. Vậy hình thang ABCD là hình thang vuông.
Bài 9. Cho hình thang ABCD (AD//BC; AD > BC) có đường chéo AC và BD vuông góc với
nhau tại I. Trên đáy AD lấy M sao cho AM bằng độ dài đường trung bình của hình thang.
Chứng minh: tam giác ACM cân tại M B C I N P A M D L TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 Giải:
Gọi L là điểm đối xứng với đối xứng với A qua M Gọi NM là đường trung bình của hình thang ABCD như hình vẽ
Gọi I là giáo điểm của AC và NP
Vì NP//BC  NI//BC mà N là trung điểm AB
 I cũng là trung điểm AC 1) Suy ra IM//CL (2)
Xét hình thang ABCD ta có:ʹ BC + AD P= =AM  BC + AD = 2AM 2
 BC + A D -A M = A M  BC + M D = A M = M L  BC = M L -M D = D L Suy ra BC=DL mà BC//DL
Suy ra tứ giác BCLD là hình bình hành Suy ra BD//CL
Mà BD ^ AC (gt)  CL ^ AC (3)
Từ (1) ,(2) và (3) IM ^ AC và MI là đường trung trục của đoạn thẳng AC Suy ra MA=MC
Vậy tam giác MAC cân tại M. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11
BÀI 3. HÌNH THANG CÂN A. LÝ THUYẾT AB // CD 
1. Định nghĩa: Tứ giác ABCD là hình thang cân     C = D      A = B cạnh đáy nhỏ A B cạnh bên cạnh bên D cạnh đáy lớn C
2. Tính chất: Trong hình thang cân:
* Hai cạnh bên bằng nhau
* Hai đường chéo bằng nhau
3. Dấu hiệu nhân biết:
* Hình thang có hai đường chéo bằng nhau là hình thang cân.
* Hình thang có hai góc chung một cạnh đáy bằng nhau là hình thang cân.
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 10. Cho hình thang cân ABCD (AB//CD). AD cắt BC tại I, AC cắt BD tại J. Chứng minh
rằng IJ là trung trực của AB và là trung trực của CD. Bài giải:  
ABCD là hình thang cân nên C = D
Suy ra tam giác ICD cân tại I
 I nằm trên đường trung trực của CD. (1) Ta lại có    
IAB = D = C = IBA nên tam giác IAB cân tại I.
 I nằm trên đường trung trực của AB. (2)
Xét tam giác ACD và tam giác BDC có:
AD = BC (vì ABCD là hình thang cân) CD: cạnh chung
AC = BD (2 đường chéo của hình thang cân) Do đó ΔACD = ΔBDC   , suy ra ACD = BDC
 tam giác JCD cân tại J  J nằm trên đường trung trực của CD (3)
Tương tự ta có tam giác JAB cân tại J  J nằm trên đường trung trực của AB (4)
Từ (1), (2), (3), (4) suy ra IJ là đường trung trực của AB và CD. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 12
Bài 11. Cho hình thang ABCD (AB // CD). AC cắt BD tại O. Biết OA = OB. Chứng minh
rằng: ABCD là hình thang cân. Bài giải:
Vì OA = OB nên tam giác OAB cân tại O    OAB = OBA     Ta có OCD = OAB = OBA = ODC
 tam giác OCD cân tại O  OC = OD
Suy ra AC = OA + OC = OB + OD = BD.
Hình thang ABCD có hai đường chéo AC và BD
bằng nhau nên ABCD là hình thang cân.
Bài 12.
Cho hình thang cân ABCD (AB//CD, AB < CD). AD cắt BC tại O.
a) Chứng minh rằng  OAB cân
b) Gọi I, J lần lượt là trung điểm của AB và CD. Chứng minh rằng ba điểm I, J, O thẳng hàng
c) Qua điểm M thuộc cạnh AC, vẽ đường thẳng song song với CD, cắt BD tại N. Chứng
minh rằng MNAB, MNDC là các hình thang cân. Bài giải:  
a) Vì ABCD là hình thang cân nên C = D suy ra OCD là tam giác cân.    
Ta có OAB = D = C = OBA (hai góc đồng vị)
 Tam giác OAB cân tại O.
b) OI là trung tuyến của tam giác cân OAB
nên OI cũng là đường cao tam giác OAB  OI  AB Mà AB // CD nên OI  CD
Tam giác OCD cân tại O có OI  CD nên OI cắt CD tại trung điểm J của CD.
Vậy ba điểm O, I, J thẳng hàng.
c) Xét  ACD và  BDC có:
AC = BD (2 đường chéo của hình thang cân)
AD = BC (2 cạnh bên của hình thang cân) CD = DC
Do đó  ACD =  BDC (c‐c‐c)   Suy ra ACD = BDC   hay MCD = NDC  
Hình thang MNDC có MCD = NDC nên MNDC là hình thang cân.
 MC = ND AC – MC = BD – ND AM = BN
Hình thang MNAB có hai đường chéo AM và BN bằng nhau nên MNAB là hình thang cân. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 13
BÀI 4. ĐƯỜNG TRUNG BÌNH A. LÝ THUYẾT
1. Đường trung bình của tam giác:
A M N B C
a) Định lý mở đầu:
Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh thứ hai thì
đi qua trung điểm cạnh thứ ba. b) Định nghĩa:
Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối hai trung điểm hai cạnh của tam giác đó.
c) Định lý đường trung bình của tam giác:
Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và có độ dài bằng một nửa cạnh ấy.
2. Đường trung bình của hình thang: a) Định lý mở đầu:
Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh bên của hình thang và song song với hai đáy thì
đi qua trung điểm cạnh bên còn lại. b) Định nghĩa:
Đường trung bình của hình thang là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh bên của hình thang ấy.
c) Định lý đường trung bình của hình thang:
Đường trung bình của hình thang thì song song với hai đáy và có độ dài bằng nửa tổng độ dài hai đáy. A B D C
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP  
Bài 13. Cho hình thang ABCD có A D 90o  
và AB = 2AD = 2CD. Kẻ CH vuông góc với AB tại H.
a) Tính số đo các góc của hình thang ABCD.
b) CMR tam giác ABC vuông cân.
c) Tính chu vi hình thang nếu AB = 6cm. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 14
d) Gọi O là giao điểm AC và DH, O’ là giao điểm của DB và CH. Chứng minh rằng AB = 4OO’ Bài giải:     a) Ta có tứ giác ADCH A D H C 90o     và AH // CD, AD // CH
AHCD là hình thang cân hai đáy AH, CD  AD = CH.
AHCD cũng là hình thang cân với hai đáy AD, HC  AH = CD .
BH = AB – AH = 2CD – CD = CD và CH = AD = BH Do đó  
BCH vuông cân tại H, suy ra B  = 45o , BCH = 45o   
C  BCH  DCH = 45o + 90o = 135o   o  Vậy A  D  90 , B  = 45o, C = 135o
b)  ABC có H là trung điểm AB và CH  AB nên ABC là tam giác cân tại C 
Ta lại có B = 45o , suy ra  ABC vuông cân tại C. c) Ta có AB = 6cm 1 AD = CD = AB = 3cm. 2  1 6
ABC vuông cân tại C nên BC = AB = = 3 2 cm 2 2
Chu vi hình thang ABCD là: AB + BC + CD + DA = 6 + 3 2 + 3 + 3 = 12 + 3 2 cm d) Dễ thấy  0  0
ACD  45  HDC  45  DH // BC  DH  AC.
Vì  ACD vuông cân tại D nên O là trung điểm của AC. Ta có DO  ’C  B
 O’H (g‐c‐g) O’C = O’H, hay O’ là trung điểm của CH.
Xét  AHC có OO’ là đường trung bình nên AH = 2OO’
Mà AB = 2AH nên AB = 4OO’.
Bài 14. Cho hình thang ABCD (AB//CD) có E là trung điểm của BC, ED A = 90o. Gọi K là
giao điểm của AE và DC. Chứng minh rằng: a)  ABE =  KCE
b) DE là tia phân giác của góc D. Bài giải:
a) Xét  ABE và  KCE có:   ABE = KCE (2 góc sole trong)  
AEB = KEC (2 góc đối đỉnh)
BE = CE (E là trung điểm BC)
Do đó  ABE =  KCE (g – c – g)
b) Vì  ABE =  KCE nên AE = KE  E là trung điểm AK 
DE là trung tuyến của tam giác ADK
Ta lại có DE  AK suy ra DE là đường cao của  ADK.
Do đó tam giác ADK cân tại D và DE là phân giác góc D. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 15
Bài 15. Cho tứ giác ABCD trong đó CD > AB. Gọi E, F lần lượt là trung điểm của BD và CD  AB
AC. Chứng minh rằng nếu ABCD là hình thang thì EF = . 2 Bài giải: Gọi I là trung điểm AD. A B 1 Ta có EI // AB và EI = AB 2 1 FI // CD và FI = CD. 2 I E F
Qua điểm I ta có EI // AB và FI // CD // AB nên I, E, F thẳng hàng. 1 1
Suy ra EF = FI – EI = AB – CD hay 2 2 D C CD  AB EF= 2
Bài 16.
Cho hình thang ABCD (AB//CD), tia phân giác của góc C đi qua trung điểm M của
cạnh bên AD. Chứng minh rằng:  o a) BMC = 90 b) BC = AB + CD Bài giải:
a) Gọi N là trung điểm BC. Ta có MN // CD    MCD = CMN   Mà MCD = MCN  (vì CM là phân giác D )   1  Suy ra CMN = MCN = DCB 2
Tam giác MCN cân tại N  MN = NC = NB, do đó  MNB cân 1 tại N    NMB = NBM . Mặt khác   NMB = MBA , suy ra   NMB = ABC 2    1  
BMC = CMN + NMB = BCD + ABC o = 90 . 2 1
b) Vì MN là đường trung bình của hình thang ABCD nên MN = (AB + CD) 2 1
Ta lại có MN = BC. Do đó BC = AB + CD 2
Bài 17.
Cho tam giác ABC có các trung tuyến BD và CE. Trên cạnh BC lấy các điểm M, N
sao cho BM = MN = NC. Gọi I là giao điểm của AM và BD, K là giao điểm của AN và CE. Chứng minh rằng: a) BCDE là hình thang
b) K là trung điểm của EC c) BC = 4IK Bài giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 16
a) Ta có DE là đường trung bình của tam giác ABC
 DE // BC  BCDE là hình thang.
b) Gọi G là giao điểm AN và DE.
Ta có E là trung điểm AB và ED // BN  G là trung điểm AN
 EG là đường trung bình của  ABN  1 1 EG = BN = BC 2 3 1 Ta lại có ED = BC  2
EG = ED  G là trọng tâm  ACE 2 3
 AK là trung tuyến của  ACE  K là trung điểm EC
c) Chứng minh tương tự ta có I là trung điểm EF.
Gọi F là trung điểm BC, ta có DF // AB và DK // AB  D, K, F thẳng hàng. 1 1 1
DK  AE  AB  DF , suy ra K là trung điểm của DF. 2 4 2
Suy ra IK là đường trung bình của  DEF  1 IK = DE. 2 1 Mà DE = BC  1 IK = BC hay BC = 4IK. 2 4 I
Bài 18. Cho hình thang cân ABCD có D 60o  , DB là 
phân giác của D. Biết chu vi hình thang bằng 20cm. Tính
độ dài các cạnh hình thang. Bài giải: A B  
Vì ABCD là hình thang cân nên C  D = 600 và   0 0 0 A = B = 180  60 = 120   D C Ta có ADB = CDB 
(vì DB là phân giác D)  
Mà CDB = ABD (so le trong)     o ABD = ADB = CDB = 30
 Tam giác ABD cân tại A  AB = AD = BC
Gọi I là giao điểm của AD và BC, dễ dàng chứng minh  ICD đều (có hai góc bằng 600)
và B là trung điểm IC (vì DB là đường phân giác góc D, cũng là đường trung tuyến trong
 IDC). Do đó CD = IC = 2BC.
Đặt AB = a  BC = AD = AB = a và CD = 2a.
Chu vi hình thang ABCD: AB + BC + CD + AD = 5a = 20cm  a = 4cm
 AB = BC = AD = 4cm và CD = 8cm.
Bài 19.
Cho  ABC, đường thẳng d đi qua A không cắt các cạnh của tam giác ABC. Gọi D
và E lần lượt là hình chiếu của B, C lên đường thẳng d. Gọi M là trung điểm của cạnh BC. Chứng minh rằng MD = ME. Bài giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 17
Ta có BD // CE (cùng vuông góc DE)
 BCED là hình thang vuông. Gọi N là trung điểm DE
 MN là đường trung bình của hình thang vuông BCED  MN  DE.
Tam giác MDE có MN là trung tuyến và MN  DE
 MDE là tam giác cân tại M  MD = ME
Bài 20.
Cho tam giác ABC, AM là trung tuyến. Vẽ đường thẳng d qua trung điểm I của
AM cắt các cạnh AB, AC. Gọi A’, B’, C’ thứ tự là hình chiếu của A, B, C lên đường thẳng d.
Chứng minh rằng BB’ + CC’ = 2AA’. Bài giải: A
Gọi N là hình chiếu của M trên d.
Xét tứ giác BB’C’C có BB’ // CC’ (cùng vuông C' góc d) I NA' BB’C’C là hình thang. B'
M là trung điểm BC và MN // BB’ // CC’ (cùng vuông góc d)
 MN là đường trung bình của hình thang B M C BB’C’C  BB’ + CC’ = 2MN (1)
Hai tam giác AA’I và MNI vuông tại A’ và N có AI = MI và  
AIA’  MIN (hai góc đối đỉnh). Suy ra AA  ’I  M
 NI (g‐c‐g) AA’ = MN (2).
(1), (2) suy ra BB’ + CC’ =2AA’.
Bài 21.* Cho hình thang ABCD (AB//CD). Gọi E, F, K lần lượt là trung điểm của BD, AC,
DC. Gọi H là giao điểm của đường thẳng qua E vuông góc với AD và đường thẳng qua F
vuông góc với BC. Chứng minh rằng:
a) H là trực tâm của tam giác EFK b) Tam giác HCD cân. Bài giải: A B
a) Ta có E, K lần lượt là trung điểm BD, CD  EK // BC. Mà FH  BC  FH  EK. Tương tự ta có EH  FK E F
Suy ra H là trực tâm tam giác EFK.
b) Ta có H là trực tâm tam giác EFK nên H KH  EF
Gọi I là trung điểm của AD, dễ dàng D K C
chứng minh được IE // AB // CD và IF //
CD. Từ đó suy ra EF // AB // CD. Do đó, KH  CD.
Tam giác HCD có K là trung điểm CD và KH  CD nên HCD là tam giác cân tại H. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 18
Bài 22. Cho tam giác đều ABC. Trên tia đối tia AB ta lấy điểm D và trên tia đối tia AC ta
lấy điểm E sao cho AD = AE. Gọi M, N, P, Q theo thứ tự là trung điểm của các đoạn thẳng BE, AD, AC, AB.
a) Chứng minh rằng tứ giác BCDE là hình thang cân.
b) Chứng minh rằng tứ giác CNEQ là hình thang.
c) Trên tia đối của tia MN lấy N’ sao cho N’M = MN. Chứng minh rằng BN’ vuông góc với BD; EB = 2MN.
d)  MNP là tam giác đều. Bài giải:
a) Ta có tam giác ADE cân và có  0 A  60 nên  ADE là tam giác đều.   0
ADE  ABC  60  DE // BC (hai góc so le trong bằng nhau)
Ta lại có: DB = AD + AB = AE + AC = EC
Do đó BCDE là hình thang cân.
b) Tam giác đều ADE có EN là trung tuyến  EN  AD hay EN  BD.
CQ là trung tuyến tam giác đều ABC  CQ  AB hay EQ  BD.
Suy ra EN // CQ (cùng vuông góc BD)  CNEQ là hình thang.
c) Hai tam giác MEN và MBN’ có: MN = MN’,  
NME  N’MB (đối đỉnh), NE = MB, suy ra MEN =  MBN  ’.   
ENM  MN’B  N’B // EN (hai góc so le trong bằng nhau).
Mà EN  BD nên BN’  BD.
Dễ dàng chứng minh được  
ENB  N’BN (c‐g‐c) BE = NN’ = 2MN.
d) Xét tam giác ACD có NP là đường trung bình  1 NP = DC 2 1
Mà DC = EB (vì BCDE là hình thang cân) nên NP = EB = MN (1). 2
Theo trên, MN = MB = MN’ = ME nên các tam giác MBN và MEN’ cân tại M. Ta được   
BNN’  BEN’  NBE  EN’ // AB. Ta có:    ANP  ADC  AEB và   ANM  BEN’ Do đó:      
PNM  ANP  ANM  AEB  BEN’  AEN’ . Vì EN’ // AB nên   0
AEN’  CAB  60 (đồng vị). A Từ đó ta có  0 PNM  60 (2).
Từ (1), (2) suy ra MNP là tam giác đều.
Bài 23. Cho tam giac ABC cân tại A, đường cao AH.
Gọi K là hình chiếu vuông góc của H lên AC. Gọi I là
trung điểm HK. Chứng minh rằng: BK  AI. K Lời giải: J I
Gọi J là trung điểm của KC, ta có IJ là đường trung bình trong tam giác KHC. B H C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 19
Do đó IJ // HC  IJ  AH.
Trong tam giác AHJ có IJ  AH, HI  AJ. Từ đó, I là trực tâm tam giác AHJ.  AI  HJ (1).
Trong tam giác BKC, HJ là đường trung bình, suy ra HJ // BK (2). (1) và (2) suy ra AI  BK.
Bài 24.
Cho hình thang cân ABCD (AB//CD; AD = BC), có đáy nhỏ AB. Độ dài đường cao
BH bằng độ dài đường trung bình MN (M thuộc AD, N thuộc BC) của hình thang ABCD.
Vẽ BE// AC (E thuộc DC). Gọi O là giao điểm của AC và BD. Chứng minh rằng DE a) MN =
b)Tam giác OAB cân c) Tam giác DBE vuông cân 2 Bài giải: a)  
ABC  ECB (so le trong), BC = CB,   BCA  CBE (so le trong) Suy ra AB  C  E  CB(g‐c‐g) AB = EC.
MN là đường trung bình của hình thang cân ABCD  DC+AB DC+CE DE MN = = = 2 2 2
b) Xét  ABC và  BAD có: AB = BA
AC = BD (2 đường chéo hình thang cân)
BC = AD (2 cạnh bên hình thang cân)
Do đó  ABC =  BAD (c – c – c)   Suy ra BAC = ABD   hay BAO = ABO
 Tam giác OAB cân tại O.
c) Tam giác DBE có BE = AC = BD  Tam giác DBE cân tại B.
BH là đường cao tam giác cân DBE nên BH cũng là trung tuyến của tam giác này. DE Mà BH = MN =
 Tam giác BDE vuông tại B 2
Vậy DBE là tam giác vuông cân.
Bài 25. Cho tam giác ABC vuông cân tại A. Trên các cạnh góc vuông AB, AC lấy điểm D
và E sao cho AD = AE. Qua D vẽ đường thẳng vuông góc với BE, cắt BC ở K. Qua A vẽ
đường thẳng vuông góc với BE, cắt BC ở H. Gọi M là giao điểm DK với AC. Chứng minh rằng: a) ΔBAE=ΔCAD b) MDC là tam giác cân c) KH = HC Bài giải:
a) Xét  BAE và  CAD có:   BAE = CAD (góc chung) AE = AD (giả thiết)
BA = CA (vì  ABC vuông cân tại A)
Do đó:  BAE =  CAD ( c – g – c) b) Vì  BAE =    CAD nên AEB = ADC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 20 Ta có DK  BE    o BDK + DBE = 90   o hay BDK + ABE = 90  Ta lại có AEB  + ABE = 900.   Suy ra BDK = AEB  = ADC  Mặt khác BDK  = ADM 
(2 góc đối đỉnh). Do đó ADM  = ADC   DA là phân giác CDM
Tam giác MDC có DA vừa là phân giác vừa là đường cao  Tam giác MDC cân tại D.
c) Tam giác MDC cân tại D có DA là phân giác nên DA cũng là trung tuyến tam giác này  A là trung điểm MC
Tam giác MCK có A là trung điểm MC và AH // MK (cùng vuông góc BE)  AH là đường
trung bình của tam giác MCK  H là trung điểm CK Vậy KH = HC.
Bài 26 . Cho  ABC nhọn (AB < AC). Bên ngoài  ABC vẽ  BAD vuông cân ở A,  ACE
vuông cân ở A; BE cắt CD tại I. gọi M, N lần lượt là trung điểm của DE, BD. Chứng minh
tứ giác AINM là hình thang cân. Lời giải: * Chứng minh BE  CD:
Xét hai tam giác: ABE và ADC, có:
AB = AD (vì  ABD vuông cân tại A).   BAE  DAC  (cùng bằng 900 + BAC )
AE = AC (vì  ACE vuông cân tại A) Do vậy AB  E = AD  C    ABI  ADI .   0    
AB cắt DI tại H, ta có: AHD  ADH  90 ; AHD  BHI; ADH  HBI   0
Suy ra BHI  HBI  90 . Vậy BE  CD tại I.
* Chứng minh AM = IN và AN = IM:
Gọi K là điểm đối xứng của D qua A. Xét E
hai tam giác:  ABC và  AKE.  
AB = AK (cùng bằng AD); BAC  KAE 
(cùng phụ với CAK ); AC = AE. M
Do đó  ABC =  AKE. Suy ra EK = BC. J
Trong tam giác DKE, AM là đường trung 1 bình nên AM = KE. 2 D A
Trong tam giác IBC vuông tại I, IN là trung 1 tuyến nên IN = BC. K 2 H I Từ đó cho ta AM = IN.
Gọi J là trung điểm của KE, vì hai tam giác
ABC và AKE bằng nhau nên hai trung B N C
tuyến tương ứng bằng nhau. Ta có AN = TÀI LIỆU TOÁN HỌC 21 AJ. 1
AI là đường trung bình trong tam giác DEK, ta có AJ = DE. 2 1
IM là trung tuyến trong tam giác IDE vuông tại I nên IM = DE. 2 Do đó: AJ = IM.
* Xét tứ giác AMNI có AM = IN và AN = IM, ta chứng minh AMNI là hình thang cân.
 AMI =  INA (c‐c‐c)   IAM  AIN (1). A I
 AMN =  INM (c‐c‐c)   AMN  INM (2).
Từ (1) và (2) dễ dàng suy ra AMNI là hình thang cân với hai đáy AI, MN. M N TÀI LIỆU TOÁN HỌC 22
BÀI 6. TRỤC ĐỐI XỨNG A. LÝ THUYẾT
1. Hai điểm đối xứng qua một đường thẳng:
Hai điểm gọi là đối xứng với nhau qua đường thẳng d nếu d là đường trung trực của đoạn
thẳng nối hai điểm đó.
Quy ước: Nếu điểm B nằm trên đường thẳng d
thì điểm đối xứng với B qua đường thẳng B là A chính B. d B
2. Hai hình đối xứng qua một đường thẳng:
Hai hình gọi là đối xứng với nhau qua đường
thẳng d nếu mỗi điểm thuộc hình này đối xứng
với một điểm thuộc hình kia qua đường thẳng d A' và ngược lại.
Nếu hai đoạn thẳng (góc, tam giác) đối xứng với nhau qua một đường thẳng thì chúng bằng nhau.
3. Hình có trục đối xứng:
Đường thẳng d gọi là trục đối xứng của hình H nếu điểm đối xứng với mỗi điểm thuộc
hình H qua đường thẳng d cũng thuộc hình H.
Khi đó ta nói hình H có trục đối xứng d. 4. Định lý:
Đường thẳng đi qua trung điểm hai đáy của hình thang cân là trục đối xứng của hình thang cân đó.
B. RÈN LUYỆN KỸ NẰNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 27.
Cho tam giác ABC vuông tại A, đường cao AH. Gọi D và E lần lượt là điểm đối
xứng của điểm H qua AB và AC. Chứng minh rằng:
a) A là trung điểm của đoạn DE
b) Tứ giác BDEC là hình thang vuông. B
c) Cho BH = 2cm, Ch = 8cm. Tính AH và chu vi D H hình thang BDEC. Bài giải:
a) Vì D đối xứng với H qua đường thẳng AB nên   DAH = 2BAH C . Tương tự ta có   EAH = 2CAH . A Do đó:        0
DAE = DAH + EAH = 2 BAH + CAH = 180 E suy ra D, A, E thẳng hàng
Mặt khác: AD = AE = AH. Vậy A là trung điểm của DE.  b) Góc ADB  và AHB 
đối xứng nhau qua đường thẳng AB nên ADB =  0 AHB = 90 . Tương tự ta có   0
AEC = AHC = 90 . Tứ giác BDEC có hai góc kề   0 D = E = 90 , do vậy
BDEC là hình thang vuông tại D và E. c) BH = 2cm, CH = 8cm.
Trong tam giác ABH vuông tại H, theo định lý Pitago: AH2 = AB2 – BH2 = AB2 – 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 23
Trong tam giác ACH vuông tại H, theo định lý Pitago AH2 = AC2 – CH2 = AC2 – 64
Suy ra: 2AH2 = AB2 + AC2 – 68.
Lại có AB2 + AC2 = BC2 = 100, suy ra 2AH2 = 100 – 68 = 32  AH2 = 16. Vậy AH = 4.
Đặt V là chu vi hình thang BDEC.
Ta có BD = BH, DE = 2DA = 2HA, EC = HC. Do đó:
V=BD + DE + EC + CB = BH + 2AH + CH + CB = 2 + 8 + 8 + 10 = 28(cm) .
Bài 28. Trên các cạnh bên CA, CB của tam giác CAB cân tại C lấy các điểm M, N sao cho CM + CN = AC.
a) Trên cạnh CB lấy điểm M’ sao cho CM’ = BN. C
Chứng minh M, M’ đối xứng nhau qua đường cao CH của tam giác CAB.
b) Gọi D, E, F lần lượt là trung điểm của AC, BC,
MN. Chứng minh: D, E, F thẳng hàng. M M' Bài giải: a) Ta có CA = CB . D E
Theo giả thiết: CM + CN = AC = BC nên F
BN = BC - CN = CM . Vì CM' = BN suy ra N
CM = CM' . Vậy tam giác CMM’ cân tại C.
CH là đường phân giác góc ACB, nên CH là
đường trung trực của cạnh MM’. Vậy M và M’ đối
xứng nhau qua đường thẳng CH. A H B
b) MM’  CH, AB  CH  MM’ // AB.
DE là đường trung bình trong tam giác ABC nên DE // AB, suy ra DE // MM’. EC = EB Vì 
 EM' = EN , suy ra E là trung điểm của M’N. M'C = NB
Trong tam giác MM’N, đường thẳng DE song song với MM’ và đi qua trung điểm của
M’N nên DE là đường trung bình, do đó DE đi qua trung điểm F của MN. Vậy ba điểm D, E, F thẳng hàng.
Bài 29. Cho tam giác ABC có ba góc nhọn trong đó góc A có số đo bằng 60o. Lấy D là điểm
bất kì trên cạnh BC. Gọi E, F lần lượt là điểm đối xứng của D qua cạnh AB và AC. EF cắt
các cạnh AB và AC theo thứ tự tại M và N.
a) Chứng minh rằng AE = AF b) Tính góc EAF
c) Chứng minh rằng DA là phân giác của góc MDN Bài giải: A
a) E đối xứng của D qua đường thẳng
AB nên AE = AD, F đối xứng của D 600 F
qua đường thẳng AC nên AF = AD. N Từ đó ta có AE = AF.  M b) Góc EAB  và DAB đối xứng nhau 
qua đường thẳng AB nên EAB = E  DAB , suy ra C TÀI LIỆU TOÁN HỌC D B 24    
EAD = EAB + DAB = 2DAB . Chứng minh tương tự ta có   FAD = 2DAC .      Do vậy:    0
EAF = EAD + FAD = 2 DAB + DAC = 2BAC = 120 .  
c) Hai góc MDA và MEA đối xứng nhau qua đường thẳng AB nên MDA = MEA (1). Tương tự ta có   NDA = NFA (2).
Mặt khác theo câu a), tam giác AEF cân tại A nên   MEA = NFA (3). Từ (1), (2), (3) suy ra  
MDA = NDA . Vậy DA là đường phân giác góc  MDN .
Bài 30. Cho hai điểm A và B cùng nằm
trên nửa mặt phẳng bờ là đường thẳng d. B
Tìm trên d một điểm C sao cho tổng độ
dài CA + CB là ngắn nhất. A Bài giải:
Gọi A’ là điểm đối xứng của điểm A qua d
đường thẳng d. Với mỗi điểm C trên C0 C
đường thẳng d, ta có CA = CA' . Do đó: CA + CB = CA' + CB  A'B .
CA + CB nhỏ nhất khi CA' + CB = A'B, A'
hay C thuộc đoạn A’B. Vậy điểm C thỏa
đề bài là giao điểm của đoạn BA’ với đường thẳng d.
Bài 31. Cho góc nhọn xOy và một điểm A nằm trong góc xOy. Tìm trên hai cạnh Ox và Oy
hai điểm B và C sao cho chu vi tam giác ABC là nhỏ nhất. Bài giải:
Gọi H, K lần lượt là điểm đối xứng của A qua Ox H
và Oy. Với hai điểm B và C lần lượt nằm trên tia Ox, Oy, ta có: x AB = HB và CA = CK.
Do đó chu vi tam giác ABC bằng: B
AB + BC + CA = HB + BC + CK  HK. 1 B
Chu vi tam giác ABC nhỏ nhất khi: A
HB + BC + CK = HK, hay H, B, C, K thẳng hàng O theo thứ tự đó. C C
Vậy điểm B và C trên tia Ox, Oy để tam giác ABC 1
có chu vi nhỏ nhất lần lượt là giao điểm của HK với các tia Ox, Oy. y K
Bài 32.
Cho tứ giác ABCD có góc ngoài của tứ giác tại đỉnh C bằng góc ACB. Chứng minh rằng AB + DB > AC + DC. Bài giải:
Gọi E là một điểm trên tia đối của tia CB. Theo giả thiết ta có:   DCE = ACB . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 25
Gọi A’ là điểm đối xứng của A qua đường thẳng BC. Ta có    A'CB = ACB = DCE , suy ra:     0
DCE + A'CE = A'CB + A'CE = 180 . A
Vậy ba điểm D, C, A’ thẳng hàng. Vì A và
D nằm cùng phía so với đường thẳng BC D
nên C nằm giữa D và A’. Ta có: AB +DB =A’B + BD, AC + CD = A'C + CD = A'D .
Trong tam giác BDA’, A’B + BD > A’D. Do B C E
vậy ta được AB + DB > AC + CD . A'  0
Bài 33. Cho tam giác ABC có A = 20  0
, B = 80 . Trên cạnh AC lấy điểm M sao cho AM =  BC. Tính BMC . Bài giải:
Bên trong tam giác ABC, dựng tam giác đều BCD. Ta có:    A 0 0 0
ACD = ACB - DCB = 80 - 60 = 20 .
Xét hai tam giác ACD và BAM có:
AC = BA (vì tam giác ABC cân tại A)   0 ACD = BAM = 20 . M CD = AM (cùng bằng BC)
Do vậy, hai tam giác ACD và BAM bằng nhau. Ta có:   ABM = CAD (1). D
Gọi H là trung điểm của BC, ta có AH  BC và DH  BC suy ra hai
đường thẳng AD và AH trùng nhau, AD là trục đối xứng của tam
giác cân ABC. Từ đó ta có   0 CAD = BAD = 10 (2). (1) và (2) suy ra  0 ABM = 10 . C H B    0 0 0
Vậy BMC = BAM + ABM = 20 + 10 = 30 .
Bài 34**. Cho  ABC vuông tại A. Gọi I là giao điểm của các đường phân giác của
ABC. Biết AC = 12cm; IB = 8cm. Tính độ dài BC. B Giải:
Gọi D là điểm đối xứng của B qua đường thẳng CI. Vì 8cm  M
CI là phân giác góc BAC nên D thuộc đường thẳng AC và BC = DC. I
Gọi M là trung điểm BD, thì CM  BD. 12cm D C A    Ta có: 0
BIM  ICB  IBC  45 , do đó tam giác BMI
vuông cân tại M, suy ra BM  4 2 (cm). TÀI LIỆU TOÁN HỌC 26  BD = 8 2 (cm).
AD = CD – AC = BC – 12 (cm)
Tam giác ABC vuông tại A, có: 2 2 2 2
AB  BC  AC  BC 144
Tam giác ABD vuông tại A, có:       2 2 2 2 AB BD AD 128 BC 12 Như vậy ta có:    2 2 128 BC 12  BC 144    2    2 128 BC 24BC 144  BC 144
 2BC2 – 24BC – 128 = 0
 2BC2 – 32BC + 8BC – 128 = 0
 2BC(BC – 16) + 8(BC – 16) = 0
 (2BC + 8)(BC – 16) = 0.  BC = 16 (cm). TÀI LIỆU TOÁN HỌC 27 BÀI 7. HÌNH BÌNH HÀNH A. LÝ THUYẾT:
1. Định nghĩa:
Hình bình hành là tứ giác có các cạnh đối song song với nhau.
2. Tính chất – Định lí: Trong hình bình hành:
a) Các cạnh đối song song và bằng nhau.
b) Các góc đối bằng nhau
c) Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
3. Dấu hiệu nhận biết hình bình hành:
a) Tứ giác có các cạnh đối song song nhau
b) Tứ giác có các cạnh đối bằng nhau
c) Tứ giác có các góc đối bằng nhau
d) Tứ giác có một cặp cạnh đối vừa song song vừa bằng nhau
e) Tứ giác có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường. B. VÍ DỤ:
Ví dụ 1:
Cho hình thang cân ABCD (AB//CD, AB < CD). Trên tia đối của tia BA lấy điểm E
sao cho CB = CE. Chứng minh AECD là hình bình hành. Giải:
Dễ thấy tam giác BCE cân tại C suy ra   CBE = CEB A B E Ta lại có   CBA = DAB Mà   o CBE + CBA = 180 Nên   o CEB + DAB = 180
Suy ra AC//ED (2 góc trong cùng phía bù nhau)
Suy ra AECD là hình bình hành D C
Ví dụ 2: Cho tứ giác ABCD, gọi M, N, P, Q lần lượt là
trung điểm của AB, BC, CD, DA.
a) Chứng minh rằng MNPQ là hình bình hành
b) Gọi I, J lần lượt là trung điểm của AC và BD. Chứng
minh rằng các đoạn thẳng MP, QN, IJ đồng quy tại một điểm. Giải:
a) Ta có MN là đường trung bình của tam giác ABC suy ra 1
MN//AC và MN = AC; PQ là đường trung bình của tam 2 1
giác ADC suy ra PQ// AC và PQ = AC. 2
Do đó MN//PQ và MN = PQ, suy ra MNPQ là hình bình hành.
b) Gọi O là trung điểm MP thì O cũng là trung điểm QN. 1
Tam giác ABD có MI là đường trung bình nên MI//AD và MI = AD. 2 1
Tam giác ACD có PJ là đường trung bình nên PJ//AD và PJ = AD. 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 28
Suy ra MI//PJ và MI = PJ  MỊP là hình bình hành. Mà O là trung điểm MP nên O cũng là trung điểm IJ.
Vậy các đoạn thẳng MP, QN, IJ đồng quy tại O.
Ví dụ 3: Cho tứ giác ABCD, gọi M, N, P, Q lần lượt là trung điểm của AB, BC, CD, DA.
a) Chứng minh rằng MNPQ là hình bình hành.
b) Gọi I là giao điểm của MP và QN. Gọi E là điểm trên tia IA sao cho EA = 2AI và J là giao
điểm của tia MA và EP. Chứng minh rằng J là trung điểm của EP. Giải:
a) Tương tự ví dụ 2.
b) Xét tam giác EMP có EI là trung tuyến.
Điểm A nằm trên đoạn EI và EA = 2AI  2
EA = EI  A là trọng tâm tam giác EMP. 3
Suy ra MA là trung tuyến của tam giác EMP
Mà MA cắt EP tại J nên J là trung điểm EP.
C. RÈN LUYỆN KỸ NẰNG GIẢI BÀI TẬP:  o
Bài 35. Cho hình bình hành ABCD có A = 120 
, phân giác góc D đi qua trung điểm của
cạnh AB. Gọi E là trung điểm của CD. Chứng minh: a) AB = 2AD
b)  ADE đều,  AEC cân c) AC  AD Bài giải: A D
a) Gọi M là trung điểm của cạnh AB, ta có   AMD = CDM (1) (so le trong).
Mặt khác, DM là phân giác góc D nên   ADM = CDM M (2) E (1), (2)  
 AMD = ADM , do đó tam giác ADM cân tại A. 1 Vậy AD = AM = AB. 2 B C
b) Trong hình bình hành ABCD,  0  0 A = 120  D = 60 1
và AD = DE = CD . Tam giác ADE cân và có một góc C 2
bằng 600, nên tam giác ADE đều.
Theo trên, tâm giác ADE đều nên AE = ED = EC, suy ra D tam giác AEC cân tại E. J
c) Vì  ADE đều và  ACE cân tại E nên K  1  0
EAC  AED = 30 (góc ngoài của  AEC) 2 B Mặt khác  0 EAD  60 , suy ra  0 CAD  90 . A E I Vậy AC  AD. L F TÀI LIỆU TOÁN HỌC 29
Bài 36. Cho tứ giác ABCD. Đường thẳng AB cắt đường thẳng CD tại E, đường thẳng BC
cắt đường thẳng AD tại F. Gọi I, J, K, L lần lượt là trung điểm của AE, CE, CF, AF. Chứng minh rằng IL//JK. Bài giải:
Xét  AEF, I là trung điểm của AE, L là trung điểm của AF nên IL là đường trung bình. Ta có IL // EF (1).
Tương tự, xét  CEF, JK là đường trung bình nên JK // EF (2).
Mặt khác, I, J, K lần lượt nằm trên ba cạnh của tam giác EBC nên I, J, K không thẳng hàng.
Vậy từ (1) và (2) suy ra IL // JK. 1
Bài 37. Cho hình bình hành ABCD. Hai điểm E, F lần lượt lấy trên BC, AD sao cho BE = 3 1
BC, DF = DA và EF lần lượt cắt AB, CD tại G, H. Chứng minh rằng: 3 a) GE = EF = FH
b) Tứ giác AECF là hình bình hành. H Bài giải:
a) Trong  AGF, B trên cạnh AG, E trên cạnh 1 1 A F FG. Ta có BE = BC = AF và BE // AF D 3 2
suy ra BE là đường trung bình trong  AGF.
Do đó E là trung điểm của GF (1).
Chứng minh tương tự, DF là đường trung B E C
bình trong tam giác CHE, nên F là trung điểm của HE (2).
Từ (1) và (2) suy ra GE = EF = FH. G 2 2 b) Ta có AF = AD và EC = BC , suy ra 3 3
AF = CE . Mặt khác AF // CE, do vậy tứ giác AECF là hình bình hành.
Bài 38. Cho hình bình hành ABCD có 2 đường chéo cắt nhau tại O, đường thẳng d nằm
ngoài hình bình hành. Gọi A’, B’, C’, D’, O’ lần lượt là hình chiếu của A, B, C, D, O trên
đường thẳng d. Chứng minh rằng: AA’ + CC’ = BB’ + DD’ = 2OO’ Bài giải: A Ta có D
AA'  d, CC'  d  AA' // CC'
suy ra tứ giác AA’C’C là hình thang. O
O là trung điểm AC và OO’ song B C
song với AA’ nên OO’ là đường
trung bình của hình thang AA’C’C. d D' C' O'
Từ đó ta có: AA’ + CC’ = 2OO’. A' B'
Lập luận tương tự, ta có BB’ + DD’ = 2OO’.
Vậy AA’ + CC’ = BB’ + DD’ = 2OO’.
Bài 39. Cho tam giác ABC có 3 đường trung tuyến AM, BN, CP. Đường thẳng qua A song
song với BC cắt đường thẳng qua B song song với AM tại F; NP cắt BF tại I, FN cắt AB tại TÀI LIỆU TOÁN HỌC 30
K, FP cắt BN tại H, NJ//AM (J thuộc BC). Chứng minh rằng các tứ giác AFPN, CNFP, NIBJ là các hình bình hành. Bài giải:
AF // BM và AM // BF, do đó AMBF là hình F A bình hành.
Suy ra AF = MB và AF // MB (1). K
Lại có PN là đường trung bình trong 
ABC nên PN = MB và PN // MB (2). I P N
Từ (1) và (2) suy ra PN = AF và PN // AF.
Vậy AFPN là hình bình hành.
Theo trên, AFPN là hình bình hành nên FP H
= AN = NC và FP // NC, từ đó suy ra CNFP B là hình bình hành. M J C
Trong  ACM, NJ là đường trung bình, suy
ra NJ // AM // IB. Lại có NI // BJ, do vậy tứ giác NIBJ là hình bình hành.
Bài 40. Cho tam giác ABC, các đường cao AK và BD cắt nhau tại G. Vẽ các đường trung
trực HE, HF của các cạnh AC, BC. Đường thẳng qua A song song với BG cắt đường thẳng
qua B song song với AK tại I. Chứng minh rằng: a) BG = AI b) BG = 2HE c) AG = 2HF Bài giải:
a) Ta có AG // BI và BG // AI nên tứ giác A
AIBG là hình bình hành, suy ra BG = AI.
b) IB // AG  IB  BC, mà HF  BC, D do đó IB // HF.
Lại có F là trung điểm của BC nên HF đi G E qua trung điểm của IC. I
Chứng minh tương tự, HE cũng đi qua H trung điểm của IC.
Từ đó ta được H là trung điểm của IC. B K F C
Trong  AIC, HE là đường trung bình, do 1 1
đó HE = AI = BG. Vậy BG = 2HE. 2 2
c) Theo chứng minh trên, HF là đường trung bình trong  CBI. 1 1
Suy ra HF = BI = AG (Vì AIBG là hình bình hành). Vậy AG = 2HF. 2 2
Bài 41. Cho tam giác ABC, các đường cao BH và CK cắt nhau tại E. Đường thẳng qua B
vuông góc với AB và đường thẳng qua C vuông góc với AC cắt nhau tại D. Gọi M là trung điểm của BC. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 31
a) Tứ giác BDCE là hình gì? Vì sao?
b) Chứng minh rằng M là trung điểm của A
DE. Tam giác ABC thỏa mãn điều kiện gì thì DE đi qua A? c) Chứng minh rằng   o BAC + BDC = 180 . H Bài giải: K a) Ta có: BE  AC E   BE // DC (1), DC  AC CE  AB M   CE // BD (2) B C BC  AB
Từ (1) và (2) suy ra BDCE là hình bình hành. D
b) Vì BDCE là hình bình hành và M là
trung điểm của BC nên M là trung điểm của DE.
DE đi qua A khi và chỉ khi A, E, M thẳng hàng. Vì E là giao điểm hai đường cao BH và CK
nên AE là đường cao trong tam giác ABC. Vậy AE qua M khi và chỉ khi đường cao và
đường trung tuyến kẻ từ A trùng nhau, hay tam giác ABC cân tại A. c) Trong tứ giác ABDC:     0 A + B + C + D = 360 , mà   0 B = C = 90 nên   0 A + D = 180 . Vậy   o BAC + BDC = 180 .
Bài 42. Cho  ABC nhọn (AB < AC), hai đường cao BE và CF cắt nhau tại H. Vẽ đường
thẳng vuông góc với AB tại B, vẽ đường thẳng vuông góc với AC tại C, hai đường thẳng này cắt nhau tại D.
a) Chứng minh AH  BC và tứ giác BHCD là hình bình hành.
b) Gọi M là trung điểm BC. Chứng minh ba điểm H, M, D thẳng hàng và  EMF cân.
c) Gọi K là điểm đối xứng của H qua BC. Chứng minh BD = CK.
d) Đường thẳng vuông góc BC tại M cắt AD tại L. Chứng minh AH = 2ML. Giải: a) A
* Chứng minh AH  BC: H là giao điểm hai đường cao
BE và CF nên H là trực tâm tam giác ABC, do đó AH  E BC.
* Chứng minh tứ giác BHCD là hình bình hành.
BH  AC, DC  AC  BH // DC (1) F L
CH  AB, DB  AB  CH // DB (2) H
(1) và (2) suy ra BHCD là hình bình hành.
b) Hình bình hành BHCD có hai đường chéo BC và HD,
do đó M là trung điểm BC cũng là trung điểm HD. B M C Vậy H, M, D thẳng hàng.
 FBC vuông tại F, có FM là trung tuyến, do đó FM = K D TÀI LIỆU TOÁN HỌC 32 1 1
BC.  EBC vuông tại E, có EM là trung tuyến, do đó EM = BC. 2 2
Từ đó ta được FM = EM, hay  EMF cân tại M. c) Chứng minh BD = CK.
K và H đối xứng nhau qua đường thẳng BC nên CH = CK.
Tứ giác BHCD là hình bình hành nên CH = BD. Từ đó co ta BD = CK. d) Chứng minh AH = 2ML.
Theo trên AH  BC, theo giả thiết ML  BC, do đó ML // AH.
Trong  AHD có M là trung điểm của HD (chứng minh trên), L thuộc AD và ML // AH.
Từ đó suy ra ML là đường trung bình trong tam giác AHD. Vậy AH = 2ML.
Bài . Cho hình bình hành ABCD. Vẽ hình bình hành BDCE là BDFC. CD cắt BF ở M và AM cắt CF ở N.
a) Chứng minh A đối xứng với E qua B.
b) Chứng minh C là trung điểm của EF.
c) Chứng minh AC, BF, DE đồng qui tại một điểm. d) Chứng minh FC = 3NC. Giải: A B E O I G D M C a) Vì ABCD là N hình bình hành nên AB F // CD và AB =
CD; Vì BDCE là hình bình hành nên EB // CD và EB = CD.
Từ đó ta có A, B, E thẳng hàng và AB = EB, do đó A đối xứng với E qua B.
b) BDCE là hình bình hành nên CE = DB và CE // DB; BDFC là hình bình hành nên CF = DB và CF // DB.
Do đó C, E, F thẳng hàng và CE = CF, vậy C là trung điểm của EF.
c) Dễ thấy DF = BC và DF // BC; AD = BC và AD // BC. Do đó DF = AD và A, D, F thẳng
hàng, hay D là trung điểm của AF.
Xét tam giác AEF, có AC, FB và ED là trung tuyến, do vậy AC, BF, BD đồng qui tại trọng tâm tam giác AEF.
d) Gọi I là giao điểm của AN và BD và O là giao điểm của AC và BD. Ta có I là trọng tâm 1 1 1
tam giác ACD, suy ra IO = DO = DB = FC (1). 3 6 6 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 33
Trong tam giác CAN có O là trung điểm của AC và OI // CN nên OI là đường trung bình, 1 do đó ta có IO = CN (2). 2 (1), (2) suy ra FC = 3CN.
Bài 43.* Cho tam giác nhọn ABC. Về phía ngoài tam giác, dựng các tam giác vuông cân
ABD và ACE vuông tại A. Chứng tỏ rằng đường trung tuyến AM của tam giác ADE vuông góc với BC. Lời giải:
Gọi H là giao điểm của AM và BC.
Dựng hình bình hành ADFE.     
Ta có BAC  DAE = 1800. Suy ra FEA  BAC (cùng bù với góc DAE ).
Hai tam giác CAB và AEF có: B AC = EA. CAB = AEF (theo trên). AB = EF. D
Suy ra CAB = AEF (c‐g‐c) H    ACB  EAF. A   Mặt khác 0 CAH  EAF  90 M C   Do đó 0 CAH  ACB  90  F Vậy 0 AHC  90 .
Bài 44*. Cho hình bình hành ABCD. Dựng các tam
giác đều ABE, ADF ở ngoài hình bình hành ABCD. E
Gọi M, N, I lần lượt là trung điểm của AF, BD, AE. Chứng minh rằng:
a) Tam giác CEF là tam giác đều. b)  o MNI = 60 . Bài giải: E F I M A B N D C a) Ta có:    0 
EBC = EBA + ABC = 60 + ABC ,    0  FDC = FDA + ADC = 60 + ADC . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 34
Mặt khác, vì tứ giác ABCD là hình bình hành nên   ABC = ADC , suy ra   EBC = FDC .
Hai tam giác EBC và FDC có: EB = CD (cùng bằng AB),  
EBC = CDF , BC = DC (cùng bằng AD)
Suy ra  EBC =  FDC (c‐g‐c), từ đó ta có EC = FC (1).  0   
EAF = 360  EAB + FAD + DAB 0  = 240  DAB 0 0  = 240  180  ABC 0  = 60 + ABC Do đó  
EAF  EBC . Hai tam giác EAF và EBC có: EA = EB,  
EAF = EBC và AF = BC, do vậy  EAF =  EBC, từ đó ta có EF = EC (2).
Từ (1) và (2) suy ra EC = CF = FE. Vậy  CEF đều.
b) N là trung điểm của BD cũng là trung điểm của AC. Như vậy, MN, IN, MI lần lượt là
đường trung bình trong các tam giác AFC, AEC và AEF. Ta có: 1 1 1 MN = FC, IN = EC, MI = EF. 2 2 2
Theo trên, FC = EC = EF  MN = IN = MI. Suy ra MNI là tam giác đều. Vậy  o MNI = 60 .
Bài 45*. Cho hình bình hành ABCD. Ở miền trong hình bình hành ABCD vẽ hình bình
hành A’B’C’D’. Gọi M, N, P, Q lần lượt là trung điểm của AA’, BB’, CC’, DD’. Chứng minh
rằng tứ giác MNPQ là hình bình hành. Bài giải: I 1 A B 2 M N A' B' Q D' C' P C 1 2 D O 1 K
Gọi I là điểm đối xứng của D’ qua M, K là điểm đối xứng của B’ qua P, suy ra các tứ giác
AIA’D’ và CKC’B’ là hình bình hành (hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm mỗi đoạn).
Từ đó ta có AI = A’D’ = B’C’ = CK và AI // A’D’ // B’C’ // CK.
AI cắt CD tại O thì A1 = O1 (góc đồng vị) và O1 = C1 (so le trong). Vì   BAD  BCD    IAD  KCB .
Từ đó ta chứng minh được IA  D  K  CB và IA  B  K  CD (c‐g‐c) I  AD  K  CB  ID = KB. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 35 I  AB  KC  D  IB = KD .
Như vậy ta được tứ giác IDKB là hình bình hành, suy ra ID // KB, ID = KB (1). 1
MQ là đường trung bình trong tam giác ID’D, ta có MQ = ID và MQ // ID (2) . 2 1
Tương tự NP = KB và NP // KB (3) 2
(1), (2), (3)  MQ // NP và MQ = NP. Vậy MNPQ là hình bình hành. 
Bài 46*. Cho hình bình hành ABCD, các phân giác A 
và D cắt nhau tại M, các phân giác B 
và C cắt nhau tại N. Chứng minh rằng MN // AB. Bài giải:
Giả sử AM cắt DC tại I, CN cắt AB tại J. A J B    Ta có DAI = BAI = DIA (so le
trong) suy ra tam giác DAI cân tại
D, do đó M là trung điểm của AI.
Chứng minh tương tự, ta có N là M N trung điểm của CJ.
Xét tứ giác AICJ, có AJ // CI nên
AICJ là hình thang và MN là D I C
đường trung bình trong hình thang
AICJ. Vậy MN // AB (chứng minh xong).
Bài 47. Cho tam giác ABC vuông cân tại A. Trên tia đối của tia CA lấy điểm F; trên tia đối
của tia AB lấy điểm E sao cho BE = CF. Vẽ hình bình hành BEFD. a) Chứng minh DC  BC. 1
b) Gọi I là giao EF và BC. Chứng minh AI = DB. 2
c) Qua I kẻ đường thẳng vuông góc với AF cắt BD tại M. Chứng minh MICF là hình thang cân.
d) Tìm vị trí của E trên AB để A, I, D thẳng hàng. Giải:
a) BEFD là hình bình hành suy ra DF // AB và DF = BE. B
Từ đó ta có: DF  FC và DF = CF. Hay tam M giác DFC vuông cân tại F D  0 Do đó DCF  45 .  0  0 K
Lại có BCA  45 , suy ra BCD  90 . E Vậy DC  BC. I
b) Dựng đường thẳng qua E vuông góc với A C F TÀI LIỆU TOÁN HỌC 36
AB, cắt BC tại K. Dễ thấy BEK là tam giác vuông cân, suy ra EK = BE = CF.
Mặt khác EK // CF (cùng vuông góc với AB). Từ đó ta được EKFC là hình bình hành, suy
ra I là trung điểm của EF. 1 1
Trong tam giác AEF vuông tại A, có AI là trung tuyến, do vậy: AI = EF = BD. 2 2 c) MI  AF  MI // BE.
Lại có I là trung điểm của EF và BEFD là hình bình hành nên M là trung điểm của BD. Suy
ra MF // BI // IC và MI = DF = FC.
Vậy MICF là hình thang cân.
Giả sử A, I, D thẳng hàng. B
Xét  ABD có M là trung điểm của BD, MI M
// AB. Suy ra MI là đường trung bình trong
 ABD. Như vậy I là trung điểm của AD. K D
Từ đó dễ dàng suy ra AEDF là hình chữ E nhật.
Khi đó: AE = FD = FC = BE. Vậy E là trung I điểm của AB. A
Ngược lại, nếu E là trung điểm của AB thì C F
ta dễ dàng suy ra A, I, D thẳng hàng.
Bài 48*. Cho hình bình hành ABCD, A là góc nhọn, AC cắt BD tại O, DE  AB tại E, DF  BC tại F.
a) Chứng minh rằng tam giác FOE cân 
b) Giả sử BAD = m. Tính  EOF theo m. Bài giải:
a) Trên tia đối của tia FB lấy điểm I sao B F I C
cho FI = FB. Ta có F là trung điểm của BI. E
Ta giác DBI có DF vừa là trung tuyến,
vừa là đường cao nên tam giác BDI O cân tại D.
OF là đường trung bình trong tam giác 1 1 A D BDI, suy ra FO = ID = BD. 2 2 1
Lập luận tương tự, ta có EO = BD. 2
Từ đó suy ra EO = FO, hay tam giác FOE cân tại O.
b) Theo chứng minh ở câu trên, tam giác ODF cân tại O suy ra   ODF = OFD TÀI LIỆU TOÁN HỌC 37 Ta có:     
ODF  OFD  BOF (góc ngoài tam giác ODF)  BOF  2ODF   Tương tự BOE = ODE . Do đó    
EOF  BOE  BOF  2EDF . Mặt khác,     0   0
EDF  ABC  BED  BFD  360  EDF  ABC  180  
Do đó EDF  BAD  m (cùng bù với  ABC ) Vậy  EOF  2m .
Bài 49*. Cho tam giác ABC có trung tuyến AM. Lấy điểm G trên AM sao cho AG = 2GM.
a) Chứng minh rằng G là trọng tâm của tam giác ABC.
b) Gọi N, P lần lượt là trung điểm của CA, AB. Chứng minh rằng G cũng là trọng tâm của tam giác MNP. Bài giải: 1 3
a) AG = 2GM suy ra AM = AG + GM = AG + AG = AG. 2 2 2
Điểm G trên đoạn AM thỏa mãn AG = AM, do đó G là trọng tâm tam giác ABC 3 1
b) Ta có PN = BC = MC và PN // MC, do 2 A
đó tứ giác CMPN là hình bình hành. Suy
ra đường thẳng CP đi qua trung điểm của
MN. Vì CP là đường trung tuyến trong P N
tam giác ABC nên CP đi qua G, do vậy PG G
là đi qua trung điểm của MN.
Chứng minh tương tự, NG đi qua trung điểm của MP. B M C
Vậy G là trọng tâm tam giác MNP.
Bài 50. Cho tam giác ABC cân tại B, trực tâm H, M là trung điểm của BC. Đường thẳng
qua H vuông góc với MH cắt AB, AC lần lượt tại E và F. Chứng minh rằng H là trung điểm của EF. Giải:
Gọi D là điểm đối xứng của C qua H. B
HM là đường trung bình trong tam giác BCD nên BD // MH.
Mà MH  HE nên HE  BD (1).
Vì H là trực tâm tam giác ABC nên BE  HD (2).
Từ đó suy ra E là trực tâm tam giác BDH, do đó DE  BH. Suy ra DE // CF. D E M
Từ đó ta chứng minh được DECF là hình bình hành, với H là
giao điểm hai đường chéo.
Vậy H là trung điểm của EF. H A C F TÀI LIỆU TOÁN HỌC 38 BÀI 8. ĐỐI XỨNG TÂM A. LÝ THUYẾT
1. Hai điểm đối xứng qua một điểm:
a) Định nghĩa:
Hai điểm M, M’ gọi là đối xứng với nhau qua điểm O nếu O là trung điểm của đoạn thẳng MM’.
b) Quy ước: Nếu điểm M trùng với điểm O thì điểm đối xứng với điểm M là điểm M’ cũng trùng với điểm O.
c) Tính chất: M đối xứng với M’ qua O  OM = OM’
2. Hai hình đối xứng qua một điểm:
a) Định nghĩa: Hai hình H và H’ gọi là đối xứng với nhau qua điểm O nếu mỗi điểm thuộc
hình H có điểm đối xứng qua O thuộc hình H’. Khi đó, điểm O gọi là tâm đối xứng của hai hình H và H’.
b) Định lí: Nếu điểm A và A’, B và B’, C và C’ đối xứng với nhau qua tâm O thì:
* Đoạn thẳng AB đối xứng với đoạn thẳng A’B’ qua tâm O và AB = A’B’. *  ABC , 
A' B 'C ' đối xứng với nhau qua tâm O và  ABC = 
A' B 'C ' * ABC , A
 ' B'C ' đối xứng với nhau qua tâm O và ABC = A  ' B'C '
* Đường thẳng AB đối xứng với đường thẳng A’B’ qua O và AB//A’B’ (tính chất này sử
dụng phải chứng minh, dựa vào tính chất của hình bình hành)
3. Hình có tâm đối xứng:
a) Định nghĩa:
Điểm O gọi là tâm đối xứng của hình H (hay hình H có tâm đối xứng là O)
nếu mỗi điểm thuộc hình H có điểm đối xứng cũng thuộc hình H.
b) Định lí: Giao điểm hai đường chéo của hình bình hành là tâm đối xứng của hình bình hành đó.
Nhận xét: Từ định lí trên, ta suy ra rằng “Nếu có một đường thẳng đi tâm đối xứng của
hình bình hành và cắt 2 cạnh đối diện của hình bình hành tại A, B thì A và B đối xứng với nhau qua tâm O.” B. VÍ DỤ
Ví dụ:
Cho tam giác ABC trung tuyến AM và G là trọng tâm của tam giác ABC. Gọi K, H,
N lần lượt là các điểm đối xứng của G qua A, B, C. Gọi T là giao điểm của tia KG với NH.
a) Chứng minh rằng M là trung điểm của GT.
b) Chứng minh rằng G là trọng tâm của tam giác KNH. Giải:
a) Dễ thấy A, B, C lần lượt là trung điểm của GK, KH, GN.
Xét tam giác NGH có BT là đường trung bình  1
BT// GN và BT = GN hay BT//GC và BT = 2 GC
Suy ra BTCG là hình bình hành.
M là giao điểm 2 đường chéo GT và BC nên M là trung điểm của GT.
b) Xét tam giác GNT có CM là đường trung TÀI LIỆU TOÁN HỌC 39 1 bình nên CM = NT 2 1 Tương tự, ta có BM = HT. 2
Mà CM = BM nên NT = HT  T là trung điểm NH. (1) 2
Ta lại có KA = AG = 2GM = GT, suy ra KG = 2GT hay KG = KT. (2) 3
Từ (1) và (2) suy ra G là trọng tâm tam giác KNH.
B. RÈN LUYỆN KỸ NẰNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 51.
Cho ba điểm A, B, C thẳng hàng và điểm M không thuộc đường thẳng đó. Gọi A’,
B’, C’ lần lượt là điểm đối xứng của A, B, C qua M. Chứng minh A’, B’, C’ thẳng hàng. Bài giải:
Giả sử A, B, C thẳng hàng theo thứ tự đó, B C A ta có AB + BC = AC (1).
Các đoạn thẳng A’B’, B’C’ và A’C’ lần lượt
đối xứng với các đoạn thẳng AB, BC, AC M
qua điểm M nên ta có A’B’ = AB, B’C’ = BC, A’C’ = AC. A' B'
Kết hợp đẳng thức (1) ta được A’B’ + B’C’ = C'
A’C’. Vậy A’, B’, C’ thẳng hàng.
Bài 52. Cho tam giác ABC. Gọi O1, O2, O3 lần lượt là trung điểm của AB, BC, CA. M là một
điểm tùy ý không thuộc các cạnh của tam giác ABC. Gọi M1 là điểm đối xứng của M qua
O1, M2 là điểm đối xứng của M1 qua O2, M3 là điểm đối xứng của M2 qua O3. Chứng M3 đối xứng với M qua A. Bài giải:
Đễ dàng chứng minh được các tứ giác AMBM M 1, 3
BM2CM1, CM2AM3 là các hình bình hành (dựa
vào tính chất các đường chéo cắt nhau tại trung
điểm của mỗi đường). A
Từ đó ta có: AM = M1B = M2C = M3A, M1 AM // M O 1B // M2C, AM3 // M2C 1
Từ đó AM = AM3 và A, M, M3 thẳng hàng. O3
Vậy A là trung điểm của MM M 3, hay A và M3 đối xứng nhau qua A. B
Bài 53. Cho hình bình hành ABCD có tâm đối O2 C
xứng O, E là điểm bất kỳ trên cạnh OD. Gọi F là
điểm đối xứng của C qua E.
a) Chứng minh rằng AF // BD. M2
b) Điểm E ở vị trí nào trên OD để tứ giác ODFA là hình bình hành. Bài giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 40
a) Ta có O là trung điểm AC và E là trung điểm CF nên OE là đường trung bình trong tam
giác ACF, từ đó ta có AF // BC. A B
b) ODFA là hình bình hành khi và
chỉ khi FD = AO và FD // AO, khi O
và chỉ khi FD = OC và FD // OC, F
hay OCDF là hình bình hành. E
Vì E là trung điểm của CF, do đó D C
OCDF là hình bình hành khi và chỉ
khi E là trung điểm của OD.
Vậy ODFA là hình bình hành khi và chỉ khi E là trung điểm của DO.
Bài 54.
Cho hai đường thẳng d1, d2 vuông góc nhau tại O và một điểm P không nằm trên
d1, d2. Gọi P1 là điểm đối xứng của P qua d1, P2 là điểm đối xứng của P1 qua d2. Chứng
minh hai điểm P1 và P2 đối xứng nhau qua O. Bài giải:
Gọi I, K lần lượt là trung điểm của PP1, P1P2. d2
Dễ dàng nhận thấy OP = OP1 = OP2 (1). P    PO  2 P P 1 OP + 1 P 2 OP d1    2IOP + P OK  0  1 1 = 2IOK 180 (2) O I
Từ (1) và (2) suy ra O là trung điểm PP1. Vậy hai điểm P và P P 1 đối xứng nhau qua O. 1 K P
Bài 55. Cho hình bình hành ABCD, điểm P 2
trên AB. Gọi M, N là các trung điểm của AD,
BC; E, F lần lượt là điểm đối xứng của P qua M, N. Chứng minh rằng:
a) E, F thuộc đường thẳng CD. b) EF = 2CD Bài giải:
a) M là trung điểm của AD và A P
PE suy ra tứ giác APDE là hình B bình hành do đó DE // AP. M
Tương tự BPCF là hình bình N
hành, suy ra FC // PB. Mặt khác
CD // AB nên suy ra các điểm E, E F D C
F nằm trên đường thẳng CD.
b) Trong tam giác PEF, MN là đường trung bình suy ra EF = 2MN = 2CD.
Bài 56. Cho hình bình hành ABCD có O là giao điểm hai đường chéo. Lấy điểm E trên
cạnh AB, F trên cạnh CD sao cho AE = CF. gọi I là giao điểm của AF và DE; K là giao điểm
của BF và CE. Chứng minh I là điểm đối xứng của của K qua O. Bài giải:
Ta có AE = CF và AE // CD nên AECF là hình bình hành. Tương tự, BEDC cũng là hình
bình hành. Do đó ta có O là trung điểm của EF và IEKF là hình bình hành (hai cặp cạnh
đối diện song song). Từ đó suy ra O là trung điểm của IK. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 41
Vậy hai điểm I và K đối xứng nhau A E qua O. B
Bài 57*. Cho điểm O tùy ý nằm trong I O
tam giác ABC. Gọi D, E, F theo thứ tự
là trung điểm của BC, CA, AB. Gọi G, K
H, I theo thứ tự là các điểm đối xứng D
với O qua D, qua E, qua F. Chứng F C minh rằng:
a) Ba đường AG, BH, CI đồng quy tại một điểm. (Gọi điểm đồng quy là K)
b) Khi O di chuyển trong tam giác ABC thì đường thẳng OK luôn đi qua một điểm cố định. Lời giải:
a) Ta có các tứ giác AIBO và BGCO là
các hình bình hành (vì các đường chéo A
cắt nhau tại trung điểm mỗi đường). H I
Suy ra AI = OB, AI // OB và CG = BO,
CG // BO  AI = CG, AI // CG. Ta
được tứ giác AIGC cũng là hình bình K E F M
hành, suy ra AG cắt CI tại trung điểm mỗi đoạn.
Chứng minh tương tự, ta cũng có AI O
cắt BH tại trung điểm mỗi đoạn. B C D
Vậy AG, BH, CI đồng quy tại K, là G
trung điểm của mỗi đoạn.
b) Trong tam giác AGO, AD và OK là hai đường trung tuyến. Gọi M là giao điểm của OK
và AD thì M là trọng tâm tam giác AGO.
Ta có điểm M trên cạnh AD, thỏa mãn AM = 2MD, suy ra M là trọng tâm tam giác ABC, là điểm cố định.
Vậy khi O thay đổi, đường thẳng OK luôn đi qua trọng tâm tam giác ABC. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 42
BÀI 9, 10. HÌNH CHỮ NHẬT – ĐƯỜNG THẲNG
SONG SONG VỚI MỘT ĐƯỜNG THẲNG CHO TRƯỚC A. LÝ THUYẾT A B
1) Định nghĩa: Hình chữ nhật là từ giác có bốn góc vuông.
Nhận xét: Hình chữ nhật là hình bình hành đặc biệt (có các
góc bằng 900) hoặc là hình thang cân đặc biệt (có số đo các
góc đáy bằng nhau là 900 2) Tính chất: D C
‐ Từ nhận xét trên, ta suy ra hình chữ nhật có tất cả các tính
chất của hình bình hành và hình thang cân.
‐ Tính chất đặc trưng của hình chữ nhật là: “Hai đường chéo bằng nhau” và “hai đường chéo
cắt nhau tại trung điểm mỗi đường
”. 3) Hệ quả: A
a) Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với nữa
cạnh huyền bằng nữa cạnh huyền.
Ví dụ . ABC vuông tại A và trung tuyến M thì ta có 1 AM = BC . C 2 B M
b) Nếu một tam giác có một trung tuyến ứng với một cạnh
bằng nữa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông, và trung tuyến đó ứng với cạnh huyền.
4) Dấu hiệu nhận biết hình chữ nhật:
a) Tứ giác có ba góc vuông là hình chữ nhật.
b) Hình thang cân có một góc vuông là hình chữ nhật.
c) Hình bình hành có một góc vuông là hình chữ nhật.
d) Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình chữ nhật.
5) Khoảng cách giữa hai đường thẳng song song:
Khoảng cách giữa hai đường thẳng song song là khoảng cách từ một điểm bất kỳ của
đường thẳng này lên đường thẳng kia.
6) Tính chất của các điểm cách đều một đường thẳng cho trước:
Tập hợp các điểm cách đường thẳng a một khoảng bằng h không đổi là hai đường
thẳng song song với a và cách a một khoảng bằng h.
7) Đường thẳng song song cách đều:
a) Định nghĩa: Khi các đường thẳng a, b, c, d song song với nhau và khoảng cách giữa
các đường thẳng a và b, b và c, c và d bằng nhau thì ta gọi chứng là các đường thẳng song song cách đều. b) Định lý:
* Nếu các đường thẳng song song và cách đều cắt một đường thẳng thì chúng chắn trên
đường thẳng đó các đoạn thẳng liên tiếp bằng nhau.
* Nếu các đường thẳng song song cắt một đường thẳng và chúng chắn trên đường
thẳng đó các đoạn thẳng liên tiếp bằng nhau thì chúng song song cách đều. B. VÍ DỤ: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 43
Ví dụ 1. Cho tam giác ABC vuông tại A (AB < AC), trung tuyến AM. E, F lần lượt là trung điểm của AB, AC.
a) Chứng minh rằng AEMF là hình chữ nhật. C
b) Gọi AH là đường cao của tam giác ABC. Chứng minh EHMF là hình thang cân. Giải:
a) Theo tính chất tam giác vuông, ta có AM = MC = MB. F M
Tam giác CMA cân tại M và F là trung điểm AC suy ra MF  H AC.
Chứng minh tương tự: ME  AB.
Vậy AEMF là hình chữ nhật. B
b) Ta có EF là đường trung bình trong tam giác ABC, suy ra A E
EF // BC. Theo giả thiết, AB < AC suy ra HB < HA, do đó H
thuộc đoạn MB. Vậy EHMF là hình thang.
Tam giác HAB vuông tại H, ta có HE = EA = EB = MF, từ đó suy ra EHMF là hình thang cân.
Ví dụ 2. Cho tam giác ABC nhọn, đường cao BE và CF cắt nhau tại H. lấy M là trung điểm
của BC và I là điểm đối xứng của H qua M.
a) Chứng minh rằng: IC = BH và IB  AB.
b) Chứng minh rằng MEF là tam giác cân.
c) Vẽ CQ  BI tại Q. Chứng minh rằng FEQ là tam giác vuông. A Giải:
a) Tứ giác BHCI là hình bình hành (vì hai đường chéo
cắt nhau tại trung điểm mỗi đường). Từ đó suy ra IC = E BH. F H
IB // CH, CH  AB  IB  AB.
b) Hai tam giác EBC và FBC là tam giác vuông tại E và F, 1 suy ra EM = FM = BC. 2 B M C
Vậy MEF là tam giác cân tại M.
c) CQ  BI  CQ // BF, dễ dàng chứng minh được CQBF I
là hình chữ nhật, suy ra M là trung điểm của QF. Q Theo trên thì EM = FM = MQ. 1
Trong tam giác EFQ, MF là đường trung tuyến và MF = FQ. Do vậy tam giác EFQ vuông 2 tại E.
C.RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 58.
Cho tứ giác ACBD có AB  CD. Gọi M, N, P, Q lần lượt là trung điểm của BC, BD, AD, AC. Chứng minh rằng :
a) Tứ giác MNPQ là hình chữ nhật. M B C
b) Biết BC // AD, BC = 4cm, AD = 16cm. Tính MP. Lời giải: Q N TÀI LIỆU TOÁN HỌC D A P 44
a) Trong tam giác ACD, PQ là đường trung bình, suy ra PQ // CD.
Tương tự, MN // CD, MQ // AB, NP // AB.
Từ đó ta có MN // PQ và NP // MQ
Suy ra MNPQ là hình bình hành.
Mặt khác, AB  CD  MN  MQ.
Vậy MNPQ là hình chữ nhật.
b) Ta có MP = NQ. Theo giả thiết thì BCAD là hình thang với hai đáy BC, AD và QN là 1
đường trung bình nên MP = NQ = (BC + AD) = 10cm. 2
Bài 59. Cho hình chữ nhật ABCD. Trên tia đối của tia CB và DA lấy lần lượt hai điểm E và
F sao cho CE = DF = CD. Trên tia đối của tia CD lấy điểm H sao cho CH = CB. Chứng minh rằng:
a) Tứ giác CEFD là hình chữ nhật. b) AE  FH. Lời giải:
a) Theo giả thiết, DF = CE và DF // CE, suy ra tứ giác CDEF là hình bình hành. Mặt khác,  0
CDF = 90 . Vậy CDFE là hình chữ nhât. A B
b) Ta có AF = AD + DF = CH + CD = DH.
Hai tam giác AFE và HDF có: AF =HD,   0 AFE = HDF  90 , FE = DF. H Do đó ΔAFE = ΔHDF    FAE  DHF . D C Mặt khác   0   0
DHF  DFH  90  FAE + DFH = 90 Vậy AE  FH.
Bài 60. Cho hình chữ nhật ABCD, BH  AC tại H. Gọi M,
N, P lần lượt là trung điểm của AH, BH, CD. Chứng minh rằng: F E
a) Tứ giác CNMP là hình bình hành. b)  0 BMP  90 . A B Lời giải:
a) Trong tam giác ABH, MN là đường trung bình nên M N 1 MN = AB và MN // AB. 2
 MN = CP, MN // CP. Vậy MNCP là hình bình hành. H
b) Xét tam giác BCM, BH  CM, MN  BC (vì MN // PC, D P C
PC  BC), suy ra N là trực tâm tam giác BCM, do đó CN  BM.
Mặt khác, vì PM // CN nên PM  BM, hay  0 BMP  90 .
Bài 61. Cho ABCD là hình bình hành có tâm O. Lấy E bất kì thuộc đoạn OD. Dựng F là
điểm đối xứng của C qua E.
a) Chứng minh AFDE là hình thang.
b) Tìm vị trí của E trên OD để AFDE là hình bình hành.
c) Nếu E là trung điểm của OD. Chứng minh AFDO là hình bình hành. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 45
d) Tìm điều kiện của hình bình hành ABCD để AFDO là hình chữ nhật. Giải:
a) Theo giả thiết thì E là trung điểm
của CF, do đó OE là đường trung A B
bình trong tam giác ACF, từ đó suy
ra OE // AF, hay DE // AF. Vậy AFDE là hình thang. F O
b) Theo trên thì AFDE là hình bình E
hành khi và chỉ khi AF = DE. D C
Mà AF = 2OE nên AFDE là hình bình
hành khi và chỉ khi DE = 2OE, hay E là trọng tâm của tam giác ADC.
c) Trường hợp E là trung điểm của OD. A B
Ta có AF // OD và AF = 2OE = OD. Vậy
nên AFDO là hình bình hành. F O E D C
d) Trường hợp E là trung điểm của A B
OD, tìm điều kiện của hình bình hành
ABCD để AFDO là hình chữ nhật.
Theo câu trên thì AFDO đã là hình F O
bình hành, nên AFDO là hình chữ E
nhật khi và chỉ khi AO  DO, hay D ABCD là hình thoi. C A
Bài 62. Cho tam giác ABC cân tại A (AB > BC) có hai
đường cao BE, CF và điểm M bất kỳ trên cạnh BC. Vẽ MP
 AB tại P, MQ  AC tại Q. Trên tia đối của tia MQ lấy
điểm N sao cho MN = MP. Chứng minh rằng:
a) Tứ giác BEQN là hình chữ nhật. F E b) MP + MQ = CF. Q Lời giải: P   0 a) Ta có   0
PMB  PBM  90 , QMC  QCM  90 . B C M N TÀI LIỆU TOÁN HỌC 46    
Vì PBM  QCM  PMB  QMC . Do đó ta có  
PMB  NMB . Kết hợp giả thiết MP = MN,
suy ra P và N đối xứng nhau qua đường thẳng BM.   
NBM  PBM  QCM  BN // QC (góc so le trong bằng nhau).
Mặt khác, BE // NQ (cùng vuông với AC), suy ra BNQE là hình bình hành.
Vì hình bình hành BNQE có một góc vuông nên BNQE là hình chữ nhật.
b) Ta có MP + MQ = MN + MQ = NQ = BE.
Dễ dàng chứng minh được ECB   F  BC  BE  CF . Vậy MP + MQ = CF.
Bài 63. Cho tam giác ABC vuông cân tại C, M là điểm bất kỳ trên cạnh AB. Vẽ ME  AC tại
E, MF  BC tại F. Gọi D là trung điểm của AB.Chứng minh rằng:
a) Tứ giác CFME là hình chữ nhật. b)  DEF vuông cân. Lời giải:
a) Theo giả thiết thì tứ giác CFME có    0 C  F  E  90 A
Do đó MECF là hình chữ nhật.
b) Gọi I là giao điểm của EF và CM, I là trung điểm của EF M và CM. E D
Vì tam giác ABC vuông cân tại C nên CD  AB. Xét tam
giác DCM vuông tại D, có DI là trung tuyến nên: I 1 1
DI = MC = EF. Mà DI cũng là trung tuyến trong tam 2 2
giác DEF, do vậy tam giác DEF vuông tại D. C F B Trong tứ giác CEDF có   0  
CED  CFD  180  CED = BFD (1). Dễ thấy   0
ECD  FBD  45 (2) và EC = MF = BF (3) (tam giác BFM vuông cân tại F).
Từ (1), (2), (3) suy ra hai tam giác CED và BFD bằng nhau (g‐c‐g).
Từ đó, DE = DF. Vậy tam giác DEF vuông cân tại D.
Bài 64. Cho tam giác ABC vuông tại A (AB > AC). Kẻ đường cao AH (H thuộc BC). Gọi E
là điểm đối xứng của C qua H, vẽ EK vuông góc với AB tại K. Gọi I là trung điểm AK, N là
trung điểm của BE. Chứng minh rằng: KE // IH và HK vuông góc KN. Giải: B
* Ta có EK  AB  EK // AC, tứ giác EKAC là hình thang vuông tại K và A. N
Lại có H là trung điểm EC, I là trung điểm AK nên HI là
đường trung bình của hình thang EKAC. Từ đó ta có EK // K E HI.
* HI  AK, I là trung điểm AK, nên tam giác HKA cân tại H.   Do đó HKA  HAK (1) I H
Tam giác BEK vuông tại K, có KN là trung tuyến nên KN =  
NB = NE. Tam giác KBN cân tại N, do đó BKN  KBN (2).     (1), (2) suy ra 0
BKN  AKH  KBN  KAH  90 .  A C Vậy 0 NKH  90 . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 47
Bài 65.
Cho hình chữ nhật ABCD có AB = 2BC. Gọi E, F lần lượt là trung điểm của AB, CD.
H, K lần lượt là trung điểm của DE, HF; I là trung điểm của BF và Q là giao điểm của CH và EK.
a) Chứng minh CH  EK tại Q. F D C
b) Chứng minh QI = IE = IC = IB. K Giải: J
a) Gọi J là trung điểm HD. Q I H
Ta có JK // DF nên JK  EF.
FK  DE (vì ADFE là hình vuông)
K là trực tâm tam giác EFJ
Suy ra EK  FJ, mà FJ // CH nên EK  CH. A E B
b) Theo trên, tam giác CQE vuông tại Q, từ
đó suy ra QI = IE = IC = IB.
Bài 66.
Cho hình chữ nhật ABCD, EAC. Đường thẳng qua E và song song với BD cắt các
đường thẳng AD, CD lần lượt lại M, N. vẽ hình chữ nhật DMFN. Gọi O, I lần lượt là giao
điểm của 2 đường chéo của hai hình chữ nhật ABCD, DMFN. Chứng minh:
a) Tứ giác EIDO là hình bình hành.
b) E là trung điểm của BF. Lời giải: a) Ta có    EAM  ADO  EMA (1). A B
Vì DMFN là hình chữ nhật nên E    F M IDM  IMD  AME (1) O (1), (2)    EAM  IDM  OE // DI. I
Mặt khác theo giả thiết thì EI // DO. Vậy EIDO N D C là hình bình hành.
b) Ta có O, I lần lượt là trung điểm của BD và FD. Theo trên, AC // DF, NE // BD.
Xét tam giác DFB, đường thẳng AC và NE lần lượt là hai đường trung bình, suy ra AC và
NE cùng đi qua trung điểm của BF.
Vì E là giao điểm của AC và NE nên E là trung điểm của BF.  
Bài 67. Cho hình thang vuông ABCD ( A  D = 900) (AB < CD). Vẽ BE vuông góc CD tại
E. trên tia đối của tia BA lấy điểm M sao cho BM = CD. Gọi N là giao điểm của AE và BD,
K là trung điểm của EM. Vẽ AI vuông góc ME A B M
tại I. Chứng minh rằng NK // AM và BID = 900. Giải:
Trong tam giác AEM, NK là đường trung bình, do đó NK // AM. N K TÀI LIỆU TOÁN HỌC I D E C 48
Dễ thấy tứ giác ABED là hình chữ nhật, do đó N là trung điểm của AE và BD và AE = BD.
Tam giác IAE vuông tại I, có IN là đường trung tuyến, do đó: IN = NA = NE = NB = ND.
Tam giác IBD có IN là trung tuyến thỏa mãn IN = IB = ID, do đó BID là tam giác vuông tại I.
Bài 68.
Cho hình nhữ nhật ABCD, vẽ BH vuông góc AC tại H. Trên tia đối của tia BH lấy
điểm E sao cho BE = AC. Vẽ EK vuông góc với đường thẳng AD tại K, EK cắt đường
thẳng BC tại M. Chứng minh rằng góc ADE bằng 450. Lời giải:    BAC  CBH  EBM 
(cùng phụ với góc ABH ). M K E
Tam giác ABC và BME là hai tam giác vuông có AC = BE và   BAC  MBE suy ra A  BC = B  ME  ME = BC .
Dễ dàng chứng minh được ABMK là hình chữ nhật, suy ra AK = BM = AB= KM.
KD = KA + AD = KM + ME = KE. Do vậy tam giác KFE A B vuông cân tại K.  Vậy ADE = 450. H D C
Bài 69.
Các đường cao của tam giác ABC gặp nhau tại O. Gọi M, N, P, D, E, F lần lượt là
trung điểm của AB, BC, CA, OA, OB, OC. Chứng minh rằng ba đoạn thẳng DN, MF, EF
đồng quy và cùng độ dài. Lời giải:
MP và EF lần lượt là đường trung bình trong tam giác ABC và OBC. A 1
Ta có MP // EF và MP = EF (vì cùng bằng BC và 2 D
cùng song song BC), suy ra MPFE là hình bình hành. O
ME // AO, EF // BC và AO BC, suy ra ME EF, ta P M
được tứ giác MPEF là hình chữ nhật. Do đó MF = PE
và MF cắt PE tại trung điểm mỗi đoạn. E F
Chứng minh tương tự, DN = PE và DN cắt PE tại trung điểm mỗi đoạn. B N C
Vậy ba đoạn DN, MF, PE đồng quy và cùng độ dài. 
Bài 70. Cho góc xOy = 900, M nằm trong góc đó. Vẽ MA Ox tại A, MB Oy tại B. Trên
đường thẳng đi qua A và vuông góc với AB, lấy các điểm E, F sao cho ME = MF = AB. Chứng minh rằng:  0     0
a) EOF = 90 , MOA = EMA, MOA + FMA = 180 . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 49      
b) EOy = OMA  MOF, BOF = OMA  MOF . Từ đó suy ra Oy là tia phân giác của góc  EOF . F Lời giải:
a) Dễ dàng chứng minh được OAMB là hình chữ x
nhật. Ta có M là trung điểm của EF.
ME = MF = AB = MO, từ đó suy ra tam giác EOF vuông tại O.   EMA  MAB A = 900,   MOA  MAB = 900, suy ra M   EMA  MOA .     y
MOA  FMA  EMA  FMA = 1800. O N
b) Tam giác OMF cân tại M nên   MOF  MFO . B EF cắt Oy tại N,   ONE  MNB , suy ra    
OMA  ONE  BMN  MNB  E 900.
Vì tam giác OEF vuông tại O nên   MFO  OEN  900.        
OMA  MOF  ONE  OEN  OMA  ONE  MFO  OEN = 1800.   
Do đó OEy  OMA  MOF ;     
BOF = BOM  MOF  OMA +MOF  
Từ đây suy ra OEy  BOF . Vậy Oy là phân giác góc  EOF .
Bài 71. Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của BC, CD. Gọi giao
điểm của AM, AN với BD lần lượt là P, Q. Gọi AC cắt BD tại O. Chứng minh rằng: 2 2 a) AP = AM, AQ = AN. 3 3 b) BP = PQ = QD = 2.OP. Lời giải:
a) Ta có O là trung điểm của AC và BD.
Trong tam giác ABC, AM và BO là hai đường A B
trung tuyến, do đó P là trọng tâm tam giác ABC. 2 P Từ đó ta có AP = AM. 3 M 2 O
Chứng minh tương tự, ta có AQ = AN. 3 Q 2 1 1
b) Ta có: BP = BO = BD ; tương tự, DQ = BD D N C 3 3 3 1 , suy ra PQ = BD . 3 1
Mặt khác OP = OQ = OB , do đó O là trung điểm PQ. 3 Vậy BP = PQ = QD = 2OP. 
Bài 72. Cho hình bình hành ABCD, tia phân giác góc A 
cắt tia phân giác góc B và tia 
phân giác góc D lần lượt tại P, Q. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 50
a) Chứng minh rằng: BP // DQ và AP BP, AQ DQ. b) Tia phân giác góc 
C cắt BP, DQ lần lượt tại N và M. Tứ giác MNPQ là hình gì? Vì sao?
c) Chứng minh rằng: NQ // AB, MP // AD.
d) Giả sử AB > AD. Chứng minh rằng MP = NQ = AB  AD.
e) Chứng minh rằng AC, BD, EF, MP, NQ đồng quy. Lời giải: a) Chứng minh BP // DQ. F B
Gọi E là giao điểm của BP và CD, F là A
giao điểm của DQ và AB. Ta có: M   ABE  BEC (so le trong) N 1 Q và    FDC  ABE  ABC . 2 P Suy ra   FDE  BEC  BP // DQ (hai C
góc đồng vị bằng nhau). D E
* Chứng minh AP BP, AQ DQ.   
AFD  FDC  FDA , suy ra tam giác AFD cân tại A. AQ là đường phân giác cũng là
đường cao nên AQ DQ. Vì theo trên, BP // DQ nên suy ra AP BP.
b) Chứng minh tương tự như trên, ta có CN BN, CM DM. tứ giác MNPQ có bốn góc
vuông nên MNPQ là hình chữ nhật.
c) Tứ giác BEDF là hình bình hành (hai cặp cạnh đối song song).
Theo chứng minh trên thì Q là trung điểm của DF, chứng minh tương tự, N là trung điểm
của BE. Từ đó suy ra NQ // BF, hay NQ // AB. Vì NQ // AB    BAQ  NQP . 1   Lại có   
BAQ  BCM  BCD và NQP  NMP (vì MNPQ là hình chữ nhật). 2 Từ đó suy ra  
NMP  BCM  MN // BC (hai góc so le trong bằng nhau).
d) Vì AB >AD nên F thuộc canh AB, E thuộc cạnh CD.
Theo chứng minh trên, BEDF là hình bình hành và Q, N lần lượt là trung điểm của DF, BE,
suy ra QN = BF = DE = AB – AF
Vì tam giác ADF cân tại A nên AB – AF = AB – AD  QN = AB – AD.
Lại có MNPQ là hình chữ nhật nên QN = MP. Vậy NQ = MP = AB – AD.
e) ABCD là hình bình hành nên AC cắt BD tại trung điểm mỗi đoạn.
BEDF là hình bình hành nên BD cắt EF tại trung điểm mỗi đoạn.
MNPQ là hình bình hành nên MP cắt NQ tại trung điểm mỗi đoạn.
Q, N lần lượt là trung điểm của DF và BE nên dễ thấy BNDQ cũng là hình bình hành. Suy
ra BD cắt NQ tại trung điểm của mỗi đoạn.
Từ đó ta có kết luận AC, BD, EF, MP, NQ đồng quy tại trung điểm của mỗi đoạn.
Bài 73. Cho tam giác ABC nhọn. Gọi B là một điểm thuộc miền trong của tam giác sao cho:  
PAC PBC . Gọi L và M là chân đường vuông góc vẽ từ P đến BC và AC. Gọi D là trung
điểm của AB. Chứng minh tam giác DLM cân. Giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 51
Gọi H, K lần lượt là trung điểm của AP và BP
theo tính chất song song của đường trung bình
ta có tứ giác DHPK là hình bình hành. BP Dẫn đến DK = = HL 2 AP Tương tự KM = = DH 2
Ta chứng minh hai góc DKM và DHL bằng nhau như sau :     
DKM  DKP  PKM  DKP  2.PAC
Do hình bình hành DHPK nên   DKP  DHP , còn   PAC  PBC (giải thiết) suy ra   DKM  DHL ,
Vậy ta đã tìm đủ 3 yếu tố để cho hai tam giác DKM và tam giác DHL bằng nhau.
suy ra DM = DL (điều phải chứng minh) 
Bài 74. Cho hình chữ nhật ABCD. Tia phân giác góc A 
cắt tia phân giác góc D tại M, tia 
phân giác góc B cắt tia phân giác góc 
C tại N. Gọi E, F lần lượt là giao điểm của DM, CN
với AB. Chứng minh rằng:
a) AM = DM = BN = CN = ME = NF.
b) Tứ giác DMNC là hình thang cân. c) AF = BE. d) AC, BD, MN đồng quy. B C Lời giải:
a) Dễ thấy các tam giác ADM, BCN, AME, BNF là các tam giác
vuông cân với các đỉnh lần lượt là M, N, M, N. E N
do đó AM = DM = EM và BN = CN = FN.
Mặt khác, vì AD = BC nên A  MD  C  NB  AM = BN . M
Vậy AM = DM = EM = BN = CN = FN. F
b) Tam giác ADE vuông tại A có ADE=450   0 AED  45 . Lại có  0
ABN  45 , do đó BN // EM. A D
Theo trên BN = EM, do vậy BNME là hình bình hành, suy ra MN // BE // CD.
Mặt khác CN = DM. Vậy CDMN là hình thang cân.
c) Chứng minh tương tự như trên, ta có AFNM cũng là hình bình hành.
Từ đó suy ra AF = BE = MN.
d) Theo chứng minh trên ta có BN // MD và BN = MD, do đó BNDM là hình bình hành,
suy ra BD và MN cắt nhau tại trung điểm mỗi đoạn. Mặt khác BD và AC cũng cắt nhau tại trung điểm mỗi đoạn.
Vậy AC, BD, MN đồng quy tại trung điểm mỗi đoạn.
Bài 75. Cho tam giác ABC vuông tại A, D thuộc cạnh BC. Vẽ DE AB tại E, DF AC tại F. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 52
a) Gọi I là trung điểm của EF. Chứng minh rằng A, I, D thẳng B hàng.
b) Điểm D ở vị trí nào trên cạnh BC thì EF có độ dài ngắn nhất? Vì sao?
c) Dựng điểm D trên cạnh BC sao cho  0 CFE  150 . Lời giải: E D a) Tứ giác AEDF có    0
A  E  F  90 , do đó AEDF là hình chữ I
nhật. Suy ra I là trung điểm EF, cũng là trung điểm của AD.
b) Ta có EF = AD. EF nhỏ nhất khi AD nhỏ nhất, hay điểm D là A C
hình chiếu vuông góc của A lên BC. F c)  0   0
CFE  150  EFA = DAC = 30 .
Bài 76. Cho  ABC. Gọi E, F lần lượt là trung điểm của AB, AC. Gọi M, N, P, Q lần lượt là 
hình chiếu của A lên hai đường phân giác trong và ngoài của góc B và  C . Chứng minh rằng:
a) Các tứ giác AMBN, APCQ là các hình chữ nhật.
b) M, N, P, Q, E, F thẳng hàng. Lời giải:
a) Ta có đường phân giác trong A
và ngoài của một góc trong tam
giác thì vuông góc với nhau nên  0 NBM  90 . Trong tứ giác ANBM có E F Q N    0 B  N  M  90 M nên ANBM là P hình chữ nhật.
Chứng minh tương tự, ta cũng có APCQ là hình chữ nhật. B C
b) Vì ANBM là hình chữ nhật nên ta có   
NMB  ABM  MBC , suy ra NM // BC (hai góc so le trong bằng nhau).
ANBM là hình chữ nhật suy ra E là trung điểm của AB, cũng là trung điểm của NM.
NM qua E, song song với BC nên NM là đường trung bình trong tam giác ABC, do đó NM đi qua F.
Chứng minh tương tự, PQ là đường trung bình trong tam giác ABC.
Vậy các điểm M, N, P, Q, E, F thẳng hàng. 
Bài 77. Cho  ABC ( A = 900) có AB < AC. Gọi M là trung điểm của BC. Vẽ MD vuông góc
với AB tại D và ME vuông góc với AC tại E. Vẽ đường cao AH của  ABC.
a) Chứng minh ADME là hình chữ nhật.
b) Chứng minh CMDE là hình bình hành.
c) Chứng minh MHDE là hình thang cân.
d) Qua A kẻ đường thẳng song song với DH cắt DE tại K. Chứng minh HK vuông góc với AC. Giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 53 a) Tứ giác ADME có:    0
A  D  E  90 nên ADME là hình chữ nhật.
b) MD  AB, AC  AB, suy ra MD // AC.
Vì M là trung điểm cảu BC nên MD là đường trung bình của  ABC.
Tương tự, ME cũng là đường trung bình của  ABC. Từ đó ta có A, E lần lượt là trung điểm của AB, AC.
Suy ra MD // CE và DE // MC. Vậy CMDE là hình chữ nhật.
c) Theo trên thì DE // HM (1). 1
Xét tam giác ABH vuông tại H, có HD là trung tuyến nên HD  AB. 2 1
Mặt khác, trong tam giác ABC, ME là đường trung bình nên ME  AB. 2 Suy ra HD = ME (2).
Từ (1) và (2) suy ra MHDE là hình thang cân. B
d) Xét hai tam giác ADK và DBH, có: H DE // BC   
ADK  DBH (Hai góc đồng vị). D M
AD = DB (vì D là trung điểm của AB) DH // AK   
DAK  BDH (Hai góc đồng vị). K Suy ra ADK = DB  H  AK = DH. A C E
Lại có AK // DH, do đó ADHK là hình bình hành, suy ra HK // DA. Vì DA  AC nên HK  AC.
Bài 78. Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi M là trung điểm của cạnh DC. Từ M vẽ đường
thẳng vuông góc với DC và cắt cạnh AB tại N.
a) Chứng minh ADMN là hình chữ nhật.
b) Chứng minh AMCN là hình bình hành.
c) VẼ MH vuông góc với NC tại H; Gọi Q và K lần lượt là trung điểm của NB và HC.
Chứng minh QK vuông góc với MK. A N Q B Giải:    a) Tứ giác ADMN có 0
A  D  M  90 , do đó H ADMN là hình chữ nhật. I
b) Vì ADMN là hình chữ nhật nên: K D M C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 54 AN = DM = MC.
Lại có AN // MC, do đó AMCN là hình bình hành.    c) Trong tứ giác BCMN, 0
B  C  M  90 nên BCMN là hình chữ nhật. 1 Ta có NQ // CM và NQ = CM (1). 2
Gọi I là trung điểm của MH, thì KI là đường trung bình trong tam giác HCM. 1 Do đó: KI // CM và KI = CM (2). 2
Từ (1) và (2) suy ra NQ = KI và NQ // KI, hay NQKI là hình bình hành.
Xét tam giác MNC có: MH  NC; KI  MN (vì KI // CM và CM  MN).
Suy ra I là trực tâm tam giác MNC, do đó NI  MK (3).
Theo trên NQKI là hình bình hành nên NI // QK (4).
(3) và (4) suy ra MK  QK.
Bài 79. Cho  ABC vuông tại A (AB < AC). Gọi I, M, K lần lượt là trung điểm của AB, BC, CA.
a) Chứng minh AIMK là hình chữ nhật.
b) Trên tia MI lấy điểm E sao cho I là trung điểm của ME, trên tia MK lấy điểm F sao cho K
là trung điểm của MF. Chứng minh IF // EF và EF = 2IK.
c) Vẽ AH vuông góc với BC tại H. Chứng minh tứ giác IKMH là hình thang cân.  d) Cho IK = 2MH. Tính ABC . Giải:
a) Ta có MI là đường trung bình trong tam giác ABC nên MI // AC, do đó MI  AB. Tương tự, MK  AC.    Tứ giác AIMK có 0
A  I  K  90 nên AIMK là hình chữ B nhật. H E I M
b) Vì I, K lần lượt là trung điểm của ME, MF nên IK là
đường trung bình trong tam giác MEF, từ đó ta có IK // EF và EF = 2IK. A K C c) Theo trên, IK // HM (a). F
Vì MK là đường trung bình trong tam giác ABC nên MK 1 = AB (1). 2 1
Xét tam giác ABH vuông tại H, có HI là đường trung tuyến nên HI = AB (2). 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 55
Từ (1) và (2) suy ra MK = HI (b).
Từ (a) và (b) suy ra IKMH là hình thang cân với hai đáy IK, HM.
d) Giả sử IK = 2HM. Vì AIMK là hình chữ nhật nên IK = AM.
Mà AM là trung tuyến trong tam giác vuông ABC nên AM = MB. Từ đó suy ra MB = 2HM.
Theo giả thiết AB < AC nên H nằm giữa M và B, do vậy H là trung điểm của MB.
Trong tam giác ABM có AH là đường cao và là trung tuyến nên tam giác ABM cân tại A.
Như vậy ta có AB = AM = MB, hay  ABM là tam giác đều.  Vậy 0 ABC  60 .
Bài 80. Cho  ABC nhọn, các đường trung tuyến BN và CM cắt nhau tại G. Gọi I, K lần
lượt là trung điểm của BG và CG.
a) Chứng minh tứ giác MNCB là hình thang.
b) Chứng minh tứ giác MNKI là hình bình hành.
c)  ABC cần thêm điều kiện gì để tứ giác MNKI là hình chữ nhật.
d) Tính diện tích  ABC biết diện tích của  ABN bằng 5cm2. A Giải:
a) M, N lần lượt là trung điểm của AB, AC, nên MN là
đường trung bình trong tam giác ABC, suy ra MN // BC. M Vậy MNCB là hình thang. N 1
b) Trong  BCG, IK là đường trung bình, suy ra IK = G 2 I BC và IK // BC (1). K B 1 C Theo trên: MN = BC và MN // BC (1). 2
Từ (1) và (2) suy ra MN = IK và MN // IK. Vậy MNKI là hình bình hành.
c) MNKI là hình chữ nhật khi và chỉ khi MI  IK.
Vì IK // BC nên MI  IK  MI  BC.
Trong  ABG, MI là đường trung bình nên MI // AG. Do đó MI  BC  AG  BC.
Vì AG là đường trung tuyến trong  ABC nên AG  BC khi  ABC cân tại A.
Như vậy MNKI là hình chữ nhật khi và chỉ khi  ABC cân tại A.
d) Gọi h là khoảng cách từ đỉnh B lên AC. Khi đó ta có: 1 1 1 1 1 SABC = h.AC và S h.AN = h. AC = S 2 ABN = 2 2 2 2 ABC. Như vậy SABC = 2.SABN.
Theo giả thiết SABN = 5cm2 nên SABC = 10cm2.   0
Bài 81. Cho hình thang vuông ABCD ( A  D  90 , AB < CD). Vẽ BE vuông góc CD tại E.
Trên tia đối của tia BA lấy điểm M sao cho BM = DC.
a) Chứng minh rằng tứ giác ABED là hình chữ nhật.
b) Chứng minh rằng AE = MC.
c) Gọi N là giao điểm của AE và BD, K là trung điểm của EM. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 56 1 Chứng minh rằng NK = AM. 2
d) Vẽ AI vuông góc với ME tại I. Chứng minh rằng BI  ID. Giải: A B a) Tứ giác ABED có: M    0
A  D  E  90 nên ABED là hình chữ nhật. b) Theo giả thiết ta có: BM = DC và BM // DC. N
Do đó BMCD là hình bình hành, suy ra MC = BD. K
Mặt khác, vì ABED là hình chữ nhật nên BD = AE. Từ đó ta có: AE = MC. I
c) Ta có N là trung điểm của AE và BD.
Trong tam giác AME, NK là đường D E C 1 trung bình. Do đó NK = AM. 2 1
d) Xét tam giác AIE vuông tại I, có IN là trung tuyến nên IN = AE. 2 1 Vì AE = BD nên IN = BD. 2 1
Xét tam giác BDI có IN là đường trung tuyến và IN =
BD , do đó  BDI vuông tại I. 2 Vậy BI  ID.
Bài 82. Cho  ABC vuông tại A (AB > AC). Đường trung tuyến AO. Trên tia đối của tia
OA lấy điểm D sao cho OD = OA. Từ B kẻ BH vuông góc với AD tại H. Từ C kẻ CK vuông
góc với AD tại K. Tia BH cắt CD ở M, tia CK cắt AB ở N.
a) Chứng minh ABDC là hình chữ nhật. E
b) Chứng minh BH = CK và BK // CH.
c) Chứng minh ba điểm M, O, N thẳng hàng.
d) Trên tia đối của tia BH lấy điểm E sao B D  cho BE = AD. Chứng minh 0 DCE  45 . Giải: H O M
a) Theo giả thiết, O là trung điểm của BC và N
AD. Tứ giác ABDC có hai đường chéo cắt
nhau tại trung điểm mỗi đoạn nên ABCD là K  hình bình hành. Hơn nữa 0 A  90 nên ABCD là hình chữ nhật. A C
b) Xét hai tam giác ACK là DBH lần lượt  
vuông tại K và H, có AC = BD; KAC  HDB (vì ABDC là hình chữ nhật). TÀI LIỆU TOÁN HỌC 57 Suy ra AC  K  D
 BH (cạnh huyền – góc nhọn) CK  BH .
Ta có BH // CK (vì cùng vuông góc với AD) và BH = CK (theo trên).
Do đó BHCK là hình bình hành, suy ra BK // CH.
c) BM // CN, BN // CM, do đó BMCN là hình bình hành. Vì O là trung điểm của BC nên O
cũng là trung điểm của MN, suy ra điều phải chứng minh.
d) Vì ABDC là hình chữ nhật nên ta có AD = BC = BE, suy ra tam giác BEC cân tại B, nên   BEC  BCE .    
Lại có BM // CN nên BEC  NCE (so le trong). Suy ra BCE  NCE (1).  
Theo trên ABDC là hình chữ nhật nên dễ dàng suy ra CBD  CAD    
Suy ra ACN  DCB (2) (hai góc cùng phụ với góc CAD, CBD ).      
Từ (1) và (2) cho ta CAN  NCE  DCB  BCE , suy ra ACE  DCE .  
CE là tia phân giác của góc vuông DCA nên 0 DCE  45 .
Bài 83. Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi E là điểm đối xứng của B qua C. Vẽ BH vuông góc
với AE tại H. Gọi I là trung điểm của HE.
a) Chứng minh tứ giác ACED là hình bình hành.
b) Gọi K là trực tâm của ABI. Chứng minh K là trung điểm của HB.
c) Chứng minh tứ giác BCIK là hình bình hành.
d) Chứng minh AC, BD và đường trung trực của IC đồng qui tại một điểm. Giải:
a) Ta có AD // CE và AD = BC = CE. Do vậy ADEC là hình bình hành.
b) K là giao điểm của BH và đường thẳng qua I, vuông góc với AB. A B
EB  AB, IK  AB  IK // EB. K
Mà I là trung điểm của EH nên IK là đường trung bình
trong tam giác BHE. Vậy K là trung điểm của BH. H D C 1
c) IK // BC; IK = BC (cùng bằng BE)  BCIK là hình I 2 bình hành. E
d) BCIK là hình bình hành  CI // BK  CI  AE. Tam
giác ACI vuông tại I nên đường trung trực của CI cũng là đường trung bình của tam giác
ACI. Do vậy đường trung trực của CI đi qua trung điểm của AC.
Mặt khác vì ABCD là hình chữ nhật nên AC cắt BD tại trung điểm của mỗi đoạn. từ đó ta
có AC, BD, CI đồng qui tại trung điểm của AC. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 58
Bài 84. Cho hình chữ nhật ABCD, E thuộc đường chéo BD. Trên tia đối của tia EC lấy điểm
F sao cho CE = EF. Vẽ FG AB tại G, FH AD tại H.
a) Chứng minh rằng tứ giác AHFG là hình chữ nhật. b) AF // BD. c) * E, G, H thẳng hàng. Lời giải: a) Tứ giác AHFG có    0 A  H  G  90
nên AHFG là hình chữ nhật. G A B
b) Gọi I là giao điểm của AC và BD, ta
có I là trung điểm của AC. Theo giả thiết
thì E là trung điểm của CF. do đó đường K I H
thẳng BD là đường trung bình trong tam F giác ACF. Vậy AF // BD.
c) Gọi K là giao điểm của AF và GH, suy E
ra K là trung điểm của AF. C D
Dễ thấy AIEK là hình bình hành, suy ra
KE // AC. Ta sẽ chứng minh GH // AI.
Vì AHFG là hình chữ nhật nên   AGH  GAF (1). Vì AF // BD nên   GAF  ABD (2).
Vì ABCD là hình chữ nhật nên   ABD  BAC (3). Từ (1), (2), (3) suy ra  
AGH  BAC . Do đó GH // AC (hai góc so le trong bằng nhau).
Vì GH qua K nên hai đường thẳng GH và KE trùng nhau. Vậy ba điểm G, H, E thẳng hàng.
Bài 85. Cho  ABC vuông tại A có AB =4cm, AC = 3cm. Gọi O là trung điểm của BC. Gọi
D là điểm đối xứng của A qua O. a) Tính BC, AO.
b) Chứng minh ABDC là hình chữ nhật.
c) Vẽ AH  BC (H thuộc BC). Gọi M, K, I lần lượt là trung điểm của AH, BH, CD. Chứng minh CM = IK.
d) Chứng minh  AKI vuông. Giải: B D
a) Trong tam giác vuông ABC, ta có:
BC2 = AB2 + AC2 = 16 + 9 = 25  BC = 5(cm). K
Vì AO là trung tuyến trong tam giác vuông ABC nên AO = 1 5 O I BC = (cm). 2 2 H
b) Tứ giác ABDC có hai đường chéo BC và AD cắt nhau tại
trung điểm O của mỗi đoạn, nên ta có ABDC là hình bình M  0
hành. Mà BAC  90 nên ABDC là hình chữ nhật. A C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 59 1
c) Dễ thấy KM là đường trung bình trong tam giác ABH nên KM // AB và KM = AB. 2 1 1 Lại có CI // AB và CA= CD = AB. 2 2
Như vậy ta có KM = CI và KM //CI, nên KMCI là hình bình hành  CM = IK.
d) Theo trên, KM // AB nên KM  AC. Lại có AM  KC, nên M là trực tâm tam giác ACK. Do đó CM  AK (1).
Mà KMCI là hình bình hành nên IK // CM (2).
(1), (2)  AK  IK, hay  AKI vuông.
Bài 86*. Cho  ABC vuông tại A, đường cao AH, I là trung điểm BC. Vẽ HD AB tại D,
HE AC tại E. Chứng minh AI DE. Lời giải: B
Vì tam giác ABC vuông tại A nên AI = IB = IC. H   D I Do đó ABI  DAI (1).
Dễ thấy ADHE là hình chữ nhật (    0 A  D  H  90 ). Suy    
ra ADE  AHE  BHD (cùng phụ với AHD ) (2) C Mặt khác   0 ABI  DHB  90 (3). A E (1), (2), (3) suy ra   0
ADE  DAI  90 . Vậy AI  DE.   0
Bài 87 . Cho hình thang vuông ABCD ( A  D  90 ; AB < CD). Vẽ BE vuông góc với CD
tại E. Trên tia đối tia BA lấy điểm M sao cho BM = DC. Gọi N là giao điểm của AE và BD;
Gọi K là trung điểm của EM. Vẽ AI vuông góc với ME tại I.
a) Chứng minh ABED là hình chữ nhật.
b) Chứng minh BMCD là hình bình hành.
c) Chứng minh NK song song AM.
d) Chứng minh  BID vuông. Giải:    A B M a) Tứ giác ABED có 0 A  D  E  90
nên ABED là hình chữ nhật.
b) Theo giả thiết thì BM = CD. Vì ABCD K
là hình thang nên CD // BM. Do đó ta có N BMCD là hình bình hành.
c) Vì ABED là hình chữ nhật có N là giao I
điểm hai đường chéo nên N là trung D E C
điểm của AE và BD. Xét tam giác EAM
có NK là đường trung bình nên NK // AM. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 60 1
d) Tam giác AIE có IN là trung tuyến nên IN 
AE . Mà AE = BD nên ta được 2 1 1
IN  BD . Trong tam giác IBD có IN là trung tuyến và IN  BD nên  BID vuông tại 2 2 I.
Bài 88. Cho  ABC vuông tại A có AH là đường cao. Từ H vẽ HD vuông góc với cạnh AB
tại D; vẽ HE vuông góc với cạnh AC tại E. Biết AB = 15cm; BC = 25cm.
a) Tính độ dài cạnh AC và diện tích  ABC.
b) Chứng minh ADHE là hình chữ nhật.
c) Trên tia đối của tia AC lấy điểm F sao cho AF = AE. Chứng minh tứ giác AFDH là hình bình hành. B
d) Gọi K là điểm đối xứng của B qua A. Gọi M là trung I
điểm của AH. Chứng minh CM vuông góc với HK. D H Giải:
a) Áp dụng định lí Pytago trong tam giác ABC vuông tại M A, có: F A E C
AC2 = BC2 – AB2 = 252 – 152 = 400. Suy ra AC = 20(cm). 1 1
Diện tích tam giác ABC: S = AB. AC = . 15. 20 = 150 2 2 (cm2).    K b) Từ giác ADEH có 0
A  D  H  90 nên ADEH là hình chữ nhật.
c) Ta có AF // DH và AF = DH (vì cùng bằng AE), nên AFDH là hình bình hành.
d) Gọi I là trung điểm của HB. IM là đường trung bình trong  ABH nên IM // AB, do đó
IM  AC . Lại có AM  IC nên suy ra M là trực tâm của  ACI, do đó ta có CM  AI (1).
Xét  BKH có AI là đường trung bình nên AI // KH (2).
Từ (1) và (2) cho ta CM  KH. F
Bài 89*. Cho tam giác ABC cân tại A. từ một điểm D trên đáy N
BC, vẽ đường thẳng vuông góc với BC, cắt các đường thẳng AB,
AC lần lượt tại E, F. Vẽ các hình chữ nhật BDEM, CDFN có tâm A
lần lượt là O, I. Chứng minh rằng:
a) Tứ giác AODI là hình bình hành. M E
b) A là trung điểm của MN. I Lời giải:
a) Vì tam giác ABC cân tại A nên   ABC  ACB (1). O
Các tứ giác BDEM và CDFN là hình chữ nhật nên ta có:   EBD  MDB (2) và   NDC  FCD (3). B C D TÀI LIỆU TOÁN HỌC 61 (1) và (2)   
ACD  MDB  DO // IA (hai góc đồng vị bằng nhau). (1) và (3)   
NDC  ABC  AO // ID (hai góc đồng vị bằng nhau).
Từ đó suy ra AODI là hình bình hành.
b) Ta có IA // OM và IA = OD = OM, suy ra AIOM là hình bình hành  AM = IO và AM // IO (4).
AO // NI và AO = ID = NI, suy ra AOIN là hình bình hành  AN = IO và AN // IO (5).
Từ (4) và (5)  M, N, A thẳng hàng và AM = AN. Hay A là trung điểm của MN.
Bài 90 . Cho  ABC vuông tại A (AB < AC). Gọi M là trung điểm của cạnh BC. Vẽ MD
vuông góc AB tại D; Vẽ ME vuông góc AC tại E.
a) Chứng minh rằng tứ giác ADME là hình chữ nhật.
b) Chứng minh CMDE là hình bình hành.
c) Vẽ AH vuông góc với BC tại H. Tứ giác MHDE là hình gì? Vì sao?
d) Qua A vẽ đường thẳng song song với DH cắt DE tại K, đường thẳng HK cắt AC tại N.
Chứng minh rằng HN2 = NA.CN. B Giải:    H a) Tứ giác ADME có 0
A  D  E  90 do đó ADME là M hình chữ nhật. D
b) Ta có MD // AC, ME // AB và M là trung điểm của BC K
nên D và E lần lượt là trung điểm của AB, AC. A N E C
Vì ADME là hình chữ nhật, ta có MD // EC và MD = AE =
EC, do đó CMDE là hình bình hành.
c) Vì AB < AC nên H nằm giữa B và M.
DE là đường trung bình trong tam giác ABC nên DE // BC. Ta có MH // ED (1). 1 ME  AD  AB (2). 2 1
Trong tam giác ABH vuông tại H có HD là trung tuyến nên HD  AB (3). 2
Từ (1), (2), (3) suy ra MHDE là hình thang cân. d) DE // BC   
HBD  KDA (hai góc so le trong); BD = DA; DH // AK    BDH  DAK Từ đó ta có HB 
D  KDA  DH  AK , suy ra DHKA là hình bình hành.
Do đó HN // AB  HN  AC.
Tam giác HAN vuông tại N có: 2 2 2 HN  HA  NA . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 62
Tam giác HCN vuông tại N có: 2 2 2 HN  HC  NC Suy ra 2   2 2    2 2 2HN HA HC NA  NC  (4)
Tam giác HAC vuông tại H có: 2 2 2 HA  HC  AC (5)     2 2 2 2 NA NC
NA NC  2NA.NC  AC  2NA.NC (6) Từ (4), (5), (6) suy ra 2 2    2 2HN AC AC  2NA.NC  2NA.NC Vậy 2 HN  NA.NC.
Bài 91. Cho  ABC cân tại A, đường cao AH. Gọi M là trung điểm của AB và E là điểm đối xứng của H qua M.
a) Chứng minh AHBE là hình chữ nhật.
b) Chứng minh ACHE là hình bình hành. E A
c) Gọi N là trung điểm của AC. Chứng minh ba đường thẳng AH, CE, MN đồng qui. K
d) CE cắt AB tại K. Chứng minh AB = 3AK. I N M Giải:
a) Theo giả thiết thì M là trung điểm của AB và HE. Tứ giác AHBE có
hai đường chéo AB và HE cắt nhau tại trung điểm mỗi đoạn nên B H C AHBE là hình bình hành.  0
Mặt khác AHB  90 nên AHBE là hình chữ nhật.
b) Vì tam giác ABC cân tại A nên H là trung điểm của BC. Suy ra BH = CH.
Ta có AE // CH và AE = BH = CH nên ACHE là hình bình hành.
c) HN là đường trung bình trong tam giác ABC, ta có HN // AM và HN = AM nên AMHN là hình bình hành.
AEHC và AMHN là hai hình bình hành nên AH, CE, MN đồng qui tại trung điểm I của mỗi đoạn.
d) Trong tam giác AEH có AM và EI là hai đường trung tuyến, do đó K là trọng tâm tam 2 1 giác AEH. Suy ra AK  AM  AB. 3 3 M B C Vậy AB = 3AK. K
Bài 92*. Cho hình chữ nhật ABCD. Hai điểm I, K trên
cạnh CD sao cho DI = CK, E là điểm bất kỳ trên cạnh AD.
Đường thẳng vuông góc với EK tại K cắt BC ở M. Tính N P  EIM . Lời giải: I TÀI LIỆU TOÁN H D ỌC A E 63
Gọi N, P lần lượt là trung điểm của ME và CD, suy ra NP là đường trung bình trong hình
thang vuông CMED. Do đó ta có NP  CD.
Mặt khác, theo giả thiết DI = CK, suy ra PK = PI.
Trong tam giác NIK có NP là đường cao và trung tuyến, do đó NIK cân tại N.
Khi đó ta có IN = NK = NM = NE.
Tam giác IME có IN là trung tuyến và IN = NM = NE nên tam giác MIE vuông tại I. Vậy  0 EIM  90 .
Bài 93*. Cho tam giác ABC vuông tại A (AC > AB), đường cao AH. Trên tia HC lấy điểm D
so cho HD = HA, đường thẳng vuông góc với BC tại D cắt AC tại E.
a) Chứng minh rằng AE = AB. 
b) Gọi M là trung điểm của BE. Tính AHM . Lời giải:
a) Dựng AI  DE, I thuộc DE. Ta có AHDI là hình chữ nhật. Suy ra AI = HD = AH. D
Hai tam giác vuông AIE và AHB có: B   EAI  BAH 
(cùng phụ với góc IAB ), AI H = AH. M I
Do đó AIE  AHB , suy ra AE = AB.
b) Ta có tam giác DBE vuông tại D, tam
giác ABE vuông tại A. Vì M là trung E C 1 A
điểm của BE nên AM = DM = BE. Từ 2
đó dễ dàng thấy được AMH  DMH (c‐c‐c). suy ra   0 MHA  MHD  45 .
Bài 94*. Cho  ABC cân tại A có đường cao BH, M thuộc cạnh BC. Vẽ MD AB tại D và
ME AC tại E. Trên tia đối của tia ME lấy điểm F sao cho A
MF = MD. Chứng minh rằng: MD + ME = BH. Lời giải: Ta có:   0 DMB + DBM  90   0   
EMC + ECM=90  DMB=EMC=FMB . H   D DBM = ECM  E
Mặt khác, theo giả thiết DM = FM, từ đó ta chứng minh B C M
được D và F đối xứng nhau qua BC. Suy ra  0 BFM  90 . F A MD + ME = MF + ME = EF. Tứ giác BHEF có    0
H  E  F  90 , do đó BHEF là hình chữ L nhật, suy ra BH = EF. E Vậy ta có MD + ME = BH. D
Bài 95*. Cho tam giác ABC đều có đường cao AH, M nằm I J M K
trong  ABC (M có thể thuộc các cạnh của tam giác). Vẽ B F TÀ H C I LIỆU TOÁN HỌC 64
MD AB tại D, ME AC tại E, MF BC tại F. Chứng minh rằng: MD + ME + MF = AH. Lời giải:
Đường thẳng qua M, song song với BC, cắt AB, AC, AH lần lượt tại I, J , K. Vì M nằm
trong tam giác ABC nên M thuộc đoạn IJ và K thuộc đoạn AH. Tứ giác MFHK có    0
F  H  K  90 , suy ra MFHK là hình chữ nhật. Ta có MF = KH.
Dễ thấy tam giác AIJ đều. Dựng IL  AJ, L thuộc AJ, ta có IL = AK.
Theo bài tập 68, MD + ME = IL = AK.
Từ đó: MD + ME + MF = AK + KH = AH. Bài 96. Cho góc  0
xOy  90 và một điểm M nằm trong góc đó. Vẽ MA vuông góc với Ox tại
A; MB vuông góc với Oy tại B. trên đường thẳng đi qua M và vuông góc với AB, lấy điểm
E và F sao cho ME = MF = AB. Chứng minh Oy là tia phân giác của góc  EOF . Giải: y Ta có tứ giác AMBO là Q I F hình chữ nhật Suy ra AB=OM Xét tam giác EOF ta có M 1 A AB=OM= EF 2 Suy ra tam giác EFO là tam E giác vuông tại O Suy ra   0 EO A + A O F = 90 Mà  0 xOy  90 suy ra 0 B P x   0 A O F + FO X = 90 Suy ra  EO A =  FO X
Qua F dựng đường thẳng vuông góc với OI cắt OE tại Q
Xét hai tam giác vuông QOI và FOP ta có   IO Q = FO P và OI=PF Suy ra D QOI= D FOP
Suy ra OQ=OF  D QOF cân tại O
Mà OI ^ QF  OI là đường cao của tam giác QOF
Trong tam giác cân đường cao cũng là đường phân giác
Vậy Oy là tia phân giác của góc  EOF . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 65 BÀI 11. HÌNH THOI A. LÝ THUYẾT B 1. Định nghĩa:
Hình thoi là tứ giác có bốn cạnh bằng nhau. A C
AB = BC = CD = DA  Tứ giác ABCD là hình thoi. 2. Tính chất: D
Hình thoi có tất cả các tính chất của hình bình hành, ngoài ra còn có:
a) Hai đường chéo vuông góc với nhau tại trung điểm mỗi đường.
b) Hai đường chéo là các đường phân giác của các góc của hình thoi.
3. Dấu hiệu nhận biết hình thoi
a) Tứ giác có bốn cạnh bằng nhau.
b) Tứ giác có 2 đường chéo vuông góc nhau tại trung điểm mỗi đường.
c) Hình bình hành có 2 cạnh kề bằng nhau.
d) Hình bình hành có một đường chéo là phân giác một góc. B. BÀI TẬP
Bài 97.
Cho tứ giác ABCD có AD = BC. Gọi M, N, P, Q B
lần lượt là trung điểm của AB, AC, CD, BD. Chứng M A
minh rằng tứ giác MNPQ là hình thoi Lời giải:
Trong tam giác ABD, MQ là đường trung bình nên Q N 1 MQ = AD và MQ // AD (1). 2
Trong tam giác ACD, NP là đường trung bình nên C 1 P NP = AD và NP // AD (1). D 2
Từ (1) và (2) suy ra MQ = NP và MQ // NP. Do đó MNPQ là hình bình hành. 1
Lại có: trong tam giác ABC, MN là đường trung bình, ta có MN = BC. Theo giả thiết, AD 2 1 1 = BC nên MN = BC= AD = MQ. 2 2
Tứ giác MNPQ là hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau nên MNPQ là hình thoi.
Bài 98. Cho hình thang cân ABCD. Gọi M, N, P, Q lần lượt là trung điểm của AB, BC, CD,
DA. Chứng minh rằng tứ giác MNPQ là hình thoi. Lời giải: A M B
Trong tam giác ABC, MN là đường trung bình nên 1
ta có MN = AC và MN // AC (1). 2 1
Tương tự trong tam giác ACD, PQ = AC và PQ // 2 Q N AC (2) TÀI LIỆU TOÁN HỌC D P C 66
Từ (1) và (2) suy ra MN = PQ và MN // PQ, do vậy MNPQ là hình bình hành (3). 1
Lại xét tam giác ABD, MQ là đường trung bình, suy ra MQ= BD. 2
Vì ABCD là hình thang cân nên AC = BD, từ đó suy ra MN = MQ (2).
Từ (1) và (2) suy ra MNPQ là thoi. 
Bài 99. Cho tứ giác ABCD. Biết AC là đường phân giác của A và 
C ; BD là đường phân  giác của B
và D. Chứng minh rằng tứ giác ABCD là hình thoi. Lời giải: D Ta có:     0
A B C D  360 .     0 1 2
Từ giả thuyết suy ra: A B C D 180 1 1 1 1 (1) và 1 1 A C 2 2
Mặt khác trong tam giác ACD, ta có:     0
A C D D  180 1 2 1 1 1 2 (2).  
Từ (1) và (2) suy ra B D B 1 2 AB // CD (so le trong)    
B B , D D   B D  1 2 1 2 suy ra 2 1 AD // BC (so le trong)
Suy ra tứ giác ABCD là hình bình hành
ABCD có đường chéo là phân giác một góc nên ABCD là hình thoi.
Bài 100. Cho hình bình hành ABCD. Vẽ AE  BC tại E, DF  AB tại F. Biết AE = DF.
Chứng minh rằng tứ giác ABCD là hình thoi. Lời giải:
Xét hai tam giác EAB và FDA có:   0
E = F = 90 , EA = FD (theo giả thiết), D   EBA = FAD (so le trong)
Do đó hai tam giác EAB và FDA bằng nhau, suy ra AB = DA. A C
ABCD là hình bình hành có hai cạnh kề
bằng nhau nên ABCD là hình thoi. F B E
Bài 101.
Cho tam giác ABC (AB < AC). Trên tia đối của tia BA lấy điểm M, trên tia đối của
tia CA lấy điểm N sao cho BM = CN. Gọi D, E, P, Q lần lượt là trung điểm của BC, MN, MC, NB.
a) DQ cắt AM tại J. Chứng minh rằng  PEQ =  MJQ
b) DE cắt AN tại I. Chứng minh rằng DE song song với đường phân giác của góc  BAC Lời giải:
a) Tam giác BNM có QE là đường trung bình nên ta có: QE // BM .
Tương tự DP // BM, QD // CN, PE //CN.
Từ đó QE // DP và PE // DQ, suy ra DPEQ là hình bình hành. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 67 A    PEQ = PDQ. I   J 1 2
Mặt khác PDQ  MJQ (so le trong)   Vậy PEQ  MJQ . B D C
b) Gọi Ax là đường phân giác góc  BAC . 1 2 1 1 Ta có: DP = BM và PE = CN. Q 2 2 P
Theo giả thiết, BM = CN  DP = PE. Do
đó DPEQ là hình thoi, suy ra DE là tia  phân giác góc PDQ  đồng thời PDQ  M E N  PEQ  = MJQ =  BAC (góc đồng vị).    Từ đó suy ra A = D = DIC  2 2 (góc đồng vị) DE // Ax (hai góc A đồng vị bằng nhau).
Bài 102. Cho tam giác ABC (AB = AC). Gọi E là điểm đối xứng
với A qua cạnh BC. Chứng minh rằng ABEC là hình thoi. Giải:
Gọi I là trung điểm của AE, thì I thuộc BC và AI  BC. I B C
Theo giả thiết, tam giác ABC cân tại A nên I là trung điểm của BC.
Tứ giác ABEC có hai đường chéo AI và BC vuông góc nhau tại
trung điểm của mỗi đoạn nên tứ giác ABEC là hình thoi.
Bài 89. Cho tam giác ABC đều có trọng tâm G. Vẽ hình chữ nhật E
ABDE sao cho C thuộc đoạn thẳng DE. Tia AG cắt BD tại I, tia AE
cắt BG tại J. Chứng minh rằng:
a) I và J đối xứng nhau qua CG
b) Các tứ giác CGBI, GICJ, CJAG là hình thoi. Lời giải:
a) Dễ thấy hai tam giác ABJ là BAI bằng nhau (g‐c‐ A g), nên AI = BJ.
Do đó ABIJ là hình thang cân có hai đáy AJ và BI. J
Vì hình thang cân ABIJ có một góc vuông nên suy E
ra ABIJ là hình chữ nhật, tâm G. Mặt khác, GC  G
AB nên GC là đường trung trực cạnh IJ. Vậy IJ đối
xứng nhau qua đường thẳng CG. M  b) Ta có ABI = 900    GBC = IBC  300. B C
Gọi M là trung điểm của BC, trong tam giác BGI,
BM là đường cao và là đường phân giác nên M là I trung điểm của GI. D
Tứ giác CGBI có hai đường chéo BC và GI vuông
góc nhau và cắt nhau tại trung điểm mỗi đường, do đó CGBI là hình thoi. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 68
Chứng minh tương tự như trên, ta có CGAI là hình thoi.
Vì I, J đối xứng nhau qua đường thẳng CG nên CI = CJ và GI = GJ (1).
Dễ thấy tam giác BGI là tam giác đều, suy ra CI = BG = GI (2).
(1) và (2) suy ra tứ giác GICJ có bốn cạnh bằng nhau, vậy GICJ là hình thoi.
Bài 103. Cho hình bình hành ABCD có AD = 2AB. Gọi M là trung điểm của AD, CE  AB
tại E, MF  CE tại F, MF cắt BC tại N. Chứng minh rằng a) MNCD là hình thoi b) Tam giác EMC cân   c) BAD = 2AEM Lời giải:
a) MF  CE, AE  CE do đó MN // // AE // CD (1) 1
Lại có MD // NC và MD = AD= CD (2) 2 A M
Từ (1) và (2) suy ra MNCD là hình thoi. D
b) Ta có ADCE là hình thang với hai đáy E AE và CD.
Vì M là trung điểm AD nên MF là đường F
trung bình của hình thang ADCE, suy ra F là trung điểm của CE. B N C
Tam giác EMC có MF là đường cao và là
trung tuyến nên EHC cân tại M.
c) MNCD là hình thoi nên   NMD  2NMC Ta có:    
BAD  NMD  2NMC  2EMF (1).   
Lại có AEM  EMF (2) (vì cùng phụ với góc MEF ).  
(1) và (2) suy ra BAD  2AEM . 
Bài 104. Cho hình thoi ABCD cạnh a có A = 60o. B
Đường thẳng d cắt 2 cạnh AB, BC lần lượt tại M, N N
sao cho MB + NB = CD. Chứng minh rằng tam giác M DMN đều. Lời giải: C A
Theo đề: MB + NB = CD = AB suy ra MA = NB.  Góc A= 600 suy ra góc  ABC = 1200  NBD = 600
Tam giác ABD đều nên AD = BD D
Xét hai tam giác MAD và NBD, có: MA = NB,   MAD  NBD  600, AD = BD Do đó MA  D = NB  D (c‐g‐c). Từ đó: MD = ND và   ADM  BDN .      
MDN  MDB  BDN  MDB  ADM  ADB  600 (Vì tam giác ABD đều) 
Tam giác MND có MD = ND và góc D bằng 600. Vậy tam giác MND đều.
Bài 105. Cho tam giác ABC cân tại A có BC = 6cm. Gọi M, N, P lần lượt là trung điểm của AB, AC, BC. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 69
a) Tính độ dài MN? Chứng minh MBNC là hình thang cân.
b) Gọi K là điểm đối xứng của B qua N. Chứng minh tứ giác ABCK là hình bình hành.
c) Gọi H là điểm đối xứng của P qua M. Chứng minh AHBP là hình chữ nhật.
d) Chứng minh AMPN là hình thoi. Giải:
a) MN là đường trung bình trong tam giác ABC. Ta có MN // BC H A K 1 và MN = BC. 2 M N
Từ đó ta có MN = 3cm và BMNC là hình thang.  
Ta giác ABC cân tại A nên B  C . B P C
Ta được BMNC là hình thang cân.
b) Theo đề thì N là trung điểm của AC và BK. Tứ giác ABCK có hai đường chéo AC và BK
cắt nhau tại trung điểm của mỗi đoạn nên ABCK là hình bình hành.
c) M là trung điểm của AB và HP nên AHBP là hình bình hành.
Lại có tam giác ABC cân tại A và P là trung điểm của BC nên AP  BC.
Hình bình hành AHBP có một góc vuông nên AHBP là hình chữ nhật. 1
d) MP là đường trung bình trong tam giác ABC nên MP // AC và MP = AC. Suy ra MP = 2
AN và MP // AN. Như vậy AMPN là hình bình hành. 1 1 Mặt khác, AM = AB, AN = AC và AB = AC nên AM = AN. 2 2
Hình bình hành AMPN có hai cạnh kề AM và AN bằng nhau nên AMPN là hình thoi.
Bài 106. Cho tam giác ABC vuông tại A. Gọi D và E lần lượt là trung điểm của AB và AC.
a) Chứng minh tứ giác ACED là hình thang vuông.
b) Gọi F là điểm đối xứng của E qua D. Chứng minh ACEF là hình bình hành.
c) Chứng minh AEBF là hình thoi.
d) Gọi H là hình chiếu của điểm E trên AC. Chứng minh ba đường thẳng AE, CF, DH đồng qui. Giải:
a) DE là đường trung bình trong tam giác ABC B
nên DE // AC, do đó tứ giác ACED là hình 
thang. Mặt khác tứ giác ACED có 0 A  90 nên F D E ACED là hình thang vuông. b) Ta có EF // AC (1). A H C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 70
F là điểm đối xứng của E qua D lên D là trung điểm của EF, do đó EF = 2ED. 1
Mặt khác, theo trên thì ED =
AC. Do đó ta có EF = AC (2). 2
(1) và (2) suy ra ACEF là hình bình hành.
c) Theo giả thiết thì D là trung điểm của AB và EF. Tứ giác AEBF có hai đường chéo AB và
EF vuông góc nhau tại trung điểm của mỗi đoạn, nên AEBF là hình thoi.
d) Theo trên, ACEF là hình bình hành nên AE cắt CF tại trung điểm mỗi đoạn.    Tứ giác ADEH có 0
A  D  H  90 nên ADEH là hình chữ nhật, do đó AE và DH cắt nhau
tại trung điểm mỗi đoạn.
Từ đó ta có AE, CF, DH đồng qui tại trung điểm của mỗi đoạn.
Bài 107. Cho hình thoi ABCD, 2 đường chéo cắt nhau tại O. Vẽ AE vuông góc BC tại E, AF 1
vuông góc CD tại F. Biết EF = BD 2
a) Chứng minh rằng EF là đường trung bình của tam giác BCD B
b) Tính các góc của hình thoi ABCD. Lời giải: E
a) Ta có hai tam giác ABC và ADC bằng nhau và AE, AF lần
lượt là đường cao, do đó AE = AF.
Gọi M là giao điểm của EF và AC. Ta có: M   A C 0 BAE + ABE = 90 O   0  
DAF + ADF = 90  BAE = DAF   F ABE = ADF   
Từ đó suy ra EAM = FAM . Tam giác cân AEF có AM là
đường phân giác nên AM là đường cao. Vậy EF // BD. D 1
Mặt khác, EF = BD = DO, suy ra EFDO là hình bình hành 2
 OE // DF // AB  E là trung điểm của BC. Vậy EF là đường trung bình trong tam giác BCD.
b) E là trung điểm của BC nên tam giác ABC cân tại A. 
Vì ABCD là hình thoi nên suy ra tam giác ABC đều, từ đó ta được góc B  600 .   0   0
Vậy ta có: A = C = 120 , B = D = 60 . 
Bài 108. Cho hình thoi ABCD có B > 90o. Vẽ BM vuông góc AD tại M, BN vuông góc CD
tại N, DP vuông góc AB tại P, DQ vuông góc BC tại Q; BM cắt DP tại E, BN cắt DQ tại F.
Chứng minh rằng BFDE là hình thoi. Lời giải:
Theo giả thiết: BF  CD, DE  AB, vì AB // CD nên BF // DE. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 71
Chứng minh tương tự ta có BE // DF. Do B
đó tứ giác BFED là hình bình hành.
Ta chứng minh EF  BD. Thật vậy, P Q
Trong tam giác ABD, BE và DE là đường
cao nên AE cũng là đường cao, suy ra AE  BD. E F A C Tương tự, CE  BD.
Vì AC  BD suy ra bốn điểm A, C, E, F thẳng hàng và EF  BC. M N
Tứ giác BFDE là hình bình hành và có hai
đường chéo vuông góc, suy ra BFDE là D hình thoi.
Bài 109 .
Cho tam giác ABC vuông tại A (AB > AC). Kẻ đường cao AH (HBC), gọi M là
trung điểm của AC. Lấy điểm D đối xứng với H qua M.
a) Chứng minh tứ giác ADCH là hình chữ nhật. B
b) Trên tia đối của tia HC lấy điểm E sao cho HE = HC. Chứng minh ADHE là hình bình hành.
c) Gọi I là trung điểm của AE. Chứng minh AIHM là hình thoi. E Giải:
a) Ta có M là trung điểm của AC và HD. I H
Tứ giác ADCH có hai đường chéo AC và HD cắt nhau tại trung điểm
M của mỗi đoạn nên ADCH là hình bình hành.  0
Lại có AHC  90 nên ADCH là hình chữ nhật. A M C
b) Theo trên ta suy ra AD // BC hay AD // HE, và AD = HC = HE.
Từ đó suy ra ADHE là hình bình hành.
c) Theo giả thiết thì H, I lần lượt là trung điểm của EC và EA. D 1
Trong  EAC có HI là đường trung bình nên HI // AC và HI = AC. 2
Suy ra HI // AM và HI = AM. Do vậy AIHM là hình bình hành.
Mặt khác, vì ADCH là hình chữ nhật có tâm M nên MA = MH.
Hình bình hành AIHM có hai cạnh kề bằng nhau nên AIHM là hình thoi. 3 
Bài 110. Cho hình bình hành ABCD, AB = AD. Đường phân giác góc A cắt CD tại E, 2 
đường phân giác góc D cắt AB tại F; hai đường phân giác đó cắt nhau tại M.
a) Chứng minh rằng ADEF là hình thoi.  
b) Gọi N là giao điểm của phân giác góc ABC và phân giác góc BCD . Chứng minh rằng N là trung điểm của EF. 
c) Giả sử A = 1200. Chứng minh rằng lúc này, tứ giác MNCE là hình thoi. Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 72 a) A F B   1  
MAD  MDA  FAD  EDA 0  90 2
 AM  DF. Từ đó ta được tam giác M N
ADF cân tại A, suy ra M là trung điểm của DF.
Chứng minh tương tự, M là trung điểm D của AE. E C
Tứ giác ADEF có hai đường chéo vuông
góc nhau tại trung điểm mỗi đường, do vậy ADEF là hình thoi. 
b) Dễ dàng chứng minh BNC = 900. EF // AD // BC      AFE  ABC  MFE  NBC .
Lại có EF // BC. Từ đó ta có hai tam giác vuông MEF và NCB bằng nhau.   
MF = NB. Mặt khác AFD  ABN  MF // BN.
Vậy MFBN là hình bình hành. Suy ra MN // BF // DE.
Vì M là trung điểm của DF nên N là trung điểm của EF.
c) Theo chứng minh trên ta có ME = NC. Dễ dàng chứng minh ME // NC. Do đó MNCE là hình bình hành.   0  
MEN  DAM  60 ; NEC  ADE  
600  EN là phân giác của góc MEC .
Tứ giác MNCE là hình bình hành có đường chéo là đường phân giác của một góc nên MNCE là hình thoi.
Bài 111. Cho hình thoi ABCD. Vẽ hình bình hành ACEF có CE = AD. Gọi K là điểm đối
xứng của E qua C (K không trùng với D). Chứng minh rằng:
a) FK, BD, AC cắt nhau tại trung điểm mỗi đường.
b) * Một trong bốn điểm B, D, E, F là trực tâm của tam giác có ba đỉnh là ba điểm còn lại. Lời giải:
a) Gọi I là giao điểm của AC K
và BD, suy ra I là trung điểm J của AC và BC.
Ta có AF // CE // CK và AF = B CE = CK nên AFCK là hình
bình hành. Do đó trung điểm I E I
của AC cũng là trung điểm A C của KF.
Vậy ba đường đoạn thẳng FK,
BD, AC đồng quy tại trung D điểm mỗi đoạn.
b) Giả sử E, F nằm cùng phía F E
với D so với đường thẳng AC.
Ta chứng minh D là trực tam tam giác BEF.
Vì BD  AC và EF // AC nên BD  EF (1).
Gọi J là trung điểm của BK. IJ là đường trung bình trong tam giác BFK nên IJ // BF.
Mặt khác IJ là đường trung bình trong tam giác BDK nên IJ // DK. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 73 Như vậy DK // BF (a).
Trong tam giác DKE, có DC là trung tuyến, đồng thời DC = CE = CK nên tam giác DKE
vuông tại D, suy ra DE  DK(b)
(a) và (b) suy ra ED  BF (2).
(1) và (2) suy ra D là trực tâm tam giác BEF.
Trường hợp nằm khác phía so với đường thẳng AC, ta chúng minh được B là trực tâm tam giác DEF.
Bài 112. Cho  ABC cân tại A, AH là đường cao. Gọi M và N lần lượt là trung điểm của
hai cạnh AB và AC. Biết AH = 16cm và BC = 12cm.
a) Tính diện tích tam giác ABC và độ dài cạnh MN.
b) Gọi E là điểm đối xứng của H qua M. Chứng minh tứ giác AHBE là hình chữ nhật.
c) Gọi F là điểm đối xứng của A qua H. Chứng minh tứ giác ABFC là hình thoi.
d) Gọi K là hình chiếu của H lên cạnh FC. Gọi I là trung điểm của HK. Chứng minh BK vuông góc IF. Giải: 1 1 a) SABC = AH.BC = 16. 12 = 96 (cm2). 2 2
b) Theo giả thiết, M là trung điểm của AB và HE, do đó tứ giác AHBE là hình bình hành
(vì có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm mỗi đường).
Lại có AH  BC. Hình bình hành AHBE có một góc vuông nên E A AHBE là hình chữ nhật.
c) Vì  ABC cân tại A nên H là trung điểm của BC, và H là trung điểm của AF. M N
Tứ giác ABFC có hai đường chéo BC và AF vuông góc nhau tại
trung điểm của mỗi đoạn nên ABFC là hình thoi. B H C I
d) Gọi J là trung điểm của CK, tam giác CHK có IJ là đường trung J
bình nên IJ // CH, do đó IJ  FH. K
Trong tam giác HFJ, HI và JI là hai đường cao nên I là trực tâm
của  HFJ, suy ra FI  HJ (1).
Xét tam giác BCK, HJ là đường trung bình nên HJ // BK (2). F
Từ (1) và (2) suy ra FI  BK.
Bài 113. Cho hình thoi ABCD. Trên các tía đối của tia BA, CB, DC, AD lấy các điểm M, N,
E, F sao cho BM = CN = DE = AF. Chứng minh rằng: a) FA  M  N  CE .
b) MNEF là hình bình hành.
c) AC, BD, ME, NF đồng quy. Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 74 M B F O C A N D E         a) 0
FAM  BAD  180 , NCE  DCB  1800. Mặt khác BAD  DCB nên FAM  NCE
Lại có: FA = NC và MA = MB + BA = ED + DC = EC. Do đó FA  M  N  CE (c‐g‐c).
b) Theo trên ta có FM = NE (1).
Chứng minh tương tự câu a, hai tam giác MBN và EDF bằng nhau. Suy ra MN = EF(2).
(1), (2) suy ra MNEF là hình bình hành.
c) Gọi O là giao điểm của AC và BD. Ta có O là trung điểm của AC và BD.
ED // MB và ED = MB nên MBED là hình bình hành, suy ra O là trung điểm của ME.
Chứng minh tương tự, NCFA là hình bình hành, do đó O cũng là trung điểm của NF.
Vậy bốn đoạn thẳng AC, BD, ME, NF đồng quy tại trung điểm mỗi đoạn.
Bài 114*. Cho  ABC đều có G là trọng tâm, đường cao AH. Lấy điểm M bất kì trên cạnh
BC, I là trung điểm của AM. Gọi D, E lần lượt là hình chiếu của điểm M lên AB và AC.
a) Tứ giác DIEH là hình gì? Vì sao?
b) Chứng minh rằng IH, DE, MG đồng quy. Lời giải: A
a) Giả sử M nằm giữa C và H.
Tam giác AHM vuông tại H, HI là trung tuyến nên HI = IM = IA.
Tam giác AME vuông tại E có EI là trung tuyến nên EI = IM = IA. J I  HI = EI (a).   D G
Tam giác AHI cân tại I nên: AHI  HAI     O
HIM  AHI  HAI  2HAM .   E
Tương tự ta có EIM  2CAM Suy ra:      B C       0 HIE HIM EIM 2 HAM CAM  60 N H M (b) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 75
(a), (b) suy ra tam giác IEH đều (1).
Tam giác DMA vuông tại D, có DI là trung tuyến nên DI = IA = IM = IH (c).  
Tương tự như trên ta cũng có DIM  2DAM           0
DIH DIM – HIM 2 DAM – HAM  2DAH  60 (d).
(c), (d) suy ra ta giác DIH đều (2).
(1), (2) suy ra tứ giác DIEH là hình thoi.
b) Gọi N là điểm đối xứng của M qua H và J là trung điểm của AN.
Trong tam giác AMN, IJ là đường trung bình, nên IJ // MH và IJ = MH. Từ đó suy ra IJHM là hình bình hành.
Gọi O là trung điểm của IH thì O cũng là trung điểm của JM. 2
Mặt khác, H là trung điểm của MN và AG = AM nên G là trọng tâm tam giác AMN. Do 3 đó M, J, G thẳng hàng.
Vì DIEH là hình thoi nên O cũng là trng điểm của DE.
Vậy ba đường thẳng DE, IH, MG đồng quy tại O.
Bài 115*.Cho ∆ABC cân tại A có hai đường trung phân giác AD và BE thỏa mãn BE = 2.  AD. Tính BAC . A Giải:
Ta có D là trung điểm của BC và AD  BC E
Gọi H là điểm đối xứng của A qua D, dễ dàng
chứng minh được ABHC là hình thoi. B D C
Dựng hình bình hành EAHF.
HF // AE, BH // AC  B, H, F thằng hàng.
Đồng thời ta có EF = AH = 2AD = BE. H
Suy ra tam giác BEF cân tại E    EFB  EBF F  
Vì ABHC là hình thoi nên HBC  ABC .      1   3 
Ta có: EAD  EFH  EBH  EBC  HBC  ABC  ABC  ABC 2 2   
Suy ra CAB  3ABC  3ACB .    1 1 0    Lại có: 0
CAB  ABC  ACB 180  CAB  CAB  CAB 180 3 3 5  0  0
 CAB 180  CAB 108 . 3
Bài 116*. Cho  ABC nhọn, các đường cao BD, CE. Tia phân giác của góc ABD và ACE cắt
nhau tại O, cắt AC và AB lần lượt tại N và M. Tia BN cắt CE tại K, tia CM cắt BD tại H.
Chứng minh MNHK là hình thoi. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 76 Giải:     Ta có 0 ABD  BAC  90 và 0 ACE  BAC  90 . 1   1   Suy ra ABDBAC+    0 ACE BAC  90 2 2    0
 ABN  BAC  ACM  90 (1) A   
Xét tam giác ABN có ABN  BAC  BNC (góc ngoài của tam giác) (2).   (1), (2) suy ra 0 NCO  CNO  90 M N Do đó CO  NK. O D
Lại có CO là phân giác góc NCK từ đó ta có O là E trung điểm NK. K H
Chứng minh tương tự, O là trung điểm của MH. B
Tứ giác MNHK có hai đường chéo vuông góc C
nhau tại trung điểm mỗi đường nên MNHK là hình thoi. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 77 BÀI 12. HÌNH VUÔNG A. LÝ THUYẾT 1. Định nghĩa:
Hình vuông là tứ giác có 4 cạnh bằng nhau và 4 góc bằng nhau.
Như vậy, hình vuông vừa là hình thoi, vừa là hình chữ nhật.
AB BC CD  DA  Tứ giác ABCD là hình vuông.    
A B C D 
2. Tính chất: Hình vuông có tất cả tính chất của hình thoi và hình chữ nhật.
3. Dấu hiệu nhật biết hình vuông:
a) Hình chữ nhật có 2 cạnh kề bằng nhau.
b) Hình chữ nhật có 2 đường chéo vuông góc nhau.
c) Hình chữ nhật có 1 đường chéo là phân giác một góc của nó
d) Hình thoi có 1 góc vuông
e) Hình thoi có 2 đường chéo bằng nhau. B. BÀI TẬP
4) Cho hình chữ nhật ABCD. Trên tia đối của tia CB và DA lấy lần lượt hai điểm E và F sao
cho CE = DF = CD. Trên tia đối của tia CD lấy điểm H sao cho CH = CB. Chứng minh AE vuông góc với FH. Giải:  0 A B
Tứ giác CDFE có DF = CE = CD, DF // CE, D  90 nên CDFE là hình vuông.   0
Ta có: AF  HD , HDF  AFE  90 , FE  DF . H   D
Do vậy AFE  HDF  EAF  FHD . K C
Gọi K là giao điểm của AE và CD.   AKD  HKE   0 , AKD  FAE  90   0  HKE  FAE  90 F E     0
Mà EAF  FHD nên HKE  FHD  90 . Vậy AE vuông góc HF.
Bài 117 . Cho hình vuông ABCD. Trên cạnh AB, BC, CD, DA, lần lượt lấy các điểm E, F, G,
H sao cho AE = BF = CG = DH. Chứng minh EFGH là hình vuông. Giải:
Dễ thấy AH = BE = CF = DG. Từ đó suy ra: A E B A  EH  B  FE  CGF   DHG  (c‐g‐c). F
Do đó EH = FE = GF = HG (1). H   Mặt khác, vì AE  H  B  FE  BEF  AHE G C D TÀI LIỆU TOÁN HỌC 78   0  0
Suy ra AEH  BEF  90  FEH  90 (2).
(1), (2) suy ra EFGH là hình vuông.
Bài 118. Cho hình chữ nhật ABCD có AB = 2AD. Gọi E, F theo thứ tụ là trung điểm của
AB, CD. Gọi M là giao điểm của AF và DE, N là giao điểm của BF và CE.
a) Tứ giác ADFE là hình gì? Vì sao?
b) Tứ giác EMFN là hình gì? Vì sao? Giải:
a) E, F lần lượt là trung điểm của AB, CD nên ta có EF // AD // BC, do đó dễ thấy ADFE là hình chữ nhật. A E B 1 Mặt khác AD  AE 
AB. Vậy ADFE là hình vuông. 2 M N
b) Chứng minh tương tự câu a, ta có BCFE cũng là hình D F C
vuông. Do đó hai tam giác MEF và NEF là hai tam giác vuông
cân tại M, N. từ đó suy ra EMFN là hình vuông.
Bài 119. Cho hình vuông ABCD. Trên tia đối của tia BA ta lấy một điểm M, trên tia đối của
tia CB ta lấy điểm N, trên tia đối của tia DC ta lấy một điểm P và trên tia đối của tia AD ta
lấy điểm Q sao cho AQ = BM = CN = DP. Chứng minh: Q
a) Các tam giác vuông AQM, BMN, CNP, DPQ bằng nhau. A B M
b) Chứng minh tứ giác MNPQ là hình vuông.
c) Hai hình vuông MNPQ là ABCD có chung một tâm đối xứng. I Giải:
a) Dễ thấy AM = BN = CP = DQ, do đó các tam P D C
giác vuông AQM, BMN, CNP, DPQ bằng nhau (c‐ g‐c). N b) AQ  M  B  MN  C  NP  D  PQ suy ra QM = MN = NP = PQ (1).
Mặt khác AQM  BMN    AMQ  BNM .   0   0  0
Và BNM  BMN  90 , do đó ta có AMQ  BMN  90 , hay QMN  90 (2).
Từ (1), (2) suy ra MNPQ là hình vuông.
c) Xét tứ giác BNDQ có BN // DQ và BN = DQ nên BNDQ là hình bình hành. Gọi I là giao
điểm của BD và NQ, thì I là trung điểm của BD và NQ. Do đó I là tâm của hai hình vuông ABCD và MNPQ. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 79
Vậy hai hình vuông ABCD và MNPQ có chung tâm đối xứng I.
Bài 120 . Cho hình vuông ABCD. Gọi M, N, P, Q theo thứ tự là trung điểm của các cạnh AB, BC, CD, DA.
a) Chứng minh AN = DM và AN  DM.
b) Chứng minh rằng các đoạn thẳng DM, AN, BP, CQ giao nhau tạo thành một hình vuông.
c) Gọi E là giao điểm của DM và AN. Chứng minh CE = CD. Giải:
a) Xét hai tam giác ABN và DAM vuông tại B và A, có AB = AD và BN = AM, do đó AB  N  D  AM  
suy ra AN = DM và BAN  ADM .   0   0  0
Mà BAN  DAN  90 , do đó ADM  DAN  90 , hay AED  90 .
Vậy ta có AN = DM và AN  DM.
b) Giả sử các đoạn thẳng DM, AN, BP, CQ giao nhau tạo A M thành tứ giác EFGH. B
MB // DP và MB = DP  MBPD là hình bình hành. E F
Suy ra BP // DM  AN  BP. Q N H
Tương tự ta cũng có CQ  DM. G    0
Như vậy tứ giác EFGH có E  F  H  90 . D P C * Ta chứng minh EF = EH:
Dễ thấy EM là đường trung bình trong tam giác ABF, E là trung điểm của AF.
Tương tự H là trung điểm của DE.
Xét hai tam giác ABF và DAE vuông tại F là E, có:   AB = DA; BAF  ADE (vì AB 
N  DAM ). Suy ra ABF  DAE  AF = DE.
Từ đó ta có EF = EH. Vậy EFGH là hình vuông.
c) H là trung điểm của DE và CH  DE, do đó ta suy ra  CDE cân tại C, hay là CE = CD.
Bài 121. Cho hình vuông ABCD. Từ điểm M thuộc đường chéo BD kẻ ME  AB và MF  AD. Chứng minh rằng: a) CF = DE và CF  DE.
b) Ba đường thẳng CM, BF và FE đồng qui. Giải:    0
a) Tứ giác MEAF có A  E  F  90 nên MEAF là hình chữ nhật. Mặt khác, dễ thấy  MEB vuông cân tại E. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 80
Do đó AF = EM = EB  DF = AE. Từ đó ta có DA  E  CDF(c‐g‐c). A K E B    CF = DE và FCD  EDA . I   0   0
Vì FCD  CFD  90 nên EDA  CFD  90 . F J Hay CF  DE. M
b) Chứng minh tương tự như trên, ta có: AB  F  C  BE , suy ra BF  CE. * Ta chứng minh CM  EF: D C  0
Giả sử FM cắt BC tại J; CM cắt EF, AB lần lượt tại I, K. Ta có MJC  90 .
Dễ thấy BEMJ là hình vuông nên MJ = FA và CJ = EA.   Suy ra CJM   E
 AF (c‐g‐c) JCM  AEF.   0   0  0
Vì JCM  EKI  90 nên AEF  EKI  90 , hay KIE  90 .
Xét tam giác EFC có ED  FC, FB  CE, CM  EF, do đó ED, FB, CM là ba đường cao trong
tam giác EFC. Vậy ED, FB, CM đồng qui.
Bài 122. Cho tứ giác ABCD có   o
ADC + BCD = 90 và AD = BC. Gọi M, N, P, Q lần lượt là
trung điểm của AB, AC, CD, BD. Chứng minh rằng tứ giác MNPQ là hình vuông. Lời giải: M B A Q N C D P 1
Trong tam giác ABC, MN là đường trung bình nên MN = BC. 2 1 1 1
Lập luận tương tự, ta có PQ = BC, MQ = AD, NP = AD. 2 2 2
Theo giả thiết, AD = BC suy ra MN = QP = MQ = NP. Vậy MNPQ là hình thoi (1). Mặt khác ta có:    
DPQ = DCB, NPC = ADC (góc đồng vị). theo giả thiết   0 DCB + ADC  90 , suy ra   0 DPQ + NPC  90  0
. Do vậy ta được góc QPN  90 (2).
Từ (1) và (2) cho ta MNPQ là hình vuông.
Bài 123. Cho tam giác ABC. Phía ngoài tam giác ABC dựng hình vuông BCGF, ACHI và
tam giác ABC’ vuông cân tại C’. Gọi O, A’, B’ lần lượt là trung điểm của AB, BG, AH. Chứng minh rằng: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 81 a) AG = BH b) AG  BH
c) Tam giác OA’B’ vuông cân Lời giải:
a) Xét hai tam giác BCH và GCA có: I
BC = GC (hai cạnh của hình vuông BCGF).  
BCH = GCA (Vì cùng bằng góc  0 ACB + 90 ).
CH = CA (hai cạnh trong hình vuông A ACHI). B' H
Suy ra hai tam giác BCH và GCA bằng nhau C' (c‐g‐c). O Vậy AG = BH. K
b) Gọi K là giao điểm của BH và AH,  
CKH = AKB (góc đối đỉnh) (1). B C Theo chứng minh trên:   CHK = CAG (2) (vì
hai tam giác BCH và GCA bằng nhau). A' Mặt khác:   0 CHK + CKH = 90 (3). Từ (1), (2), (3) suy ra:   0 CAG + AKB = 90 . Vậy AG  BH.
c) Trong tam giác ABG, OA’ là đường trung F G 1
bình, do đó OA’ // AG và OA’ = AG (1). 2 1
Trong tam giác ABH, OB’ là đường trung bình, do đó OB’ // BH và OB’ = BH (2). 2
Theo hai câu trên, AG = BH và AG  BH, kết hợp với (1) và (2) suy ra OA’ = OB’ và OA’ 
OB’. Vậy tam giác OA’B’ vuông cân tại O.
Bài 124. Cho hình chữ nhật ABCD có AB = 2BC. Gọi E, F lần lượt là trung điểm của AB,
CD. H, K lần lượt là trung điểm của DE, HF; I là trung điểm của BF và Q là giao điểm của CH và EK.
a) Chứng minh CH  EK tại Q. F D C
b) Chứng minh QI = IE = IC = IB. K Giải: J
a) Gọi J là trung điểm HD. Q I H
Ta có JK // DF nên JK  EF.
FK  DE (vì ADFE là hình vuông)
K là trực tâm tam giác EFJ
Suy ra EK  FJ, mà FJ // CH nên EK  CH. A E B b)
Dễ thấy BCFE là hình vuông, I là trung điểm của FB nên I là trung điểm của BC
Theo trên, tam giác CQE vuông tại Q.từ đó suy ra QI = IE = IC = IB. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 82  
Bài 125. Cho hình thang vuông ABCD ( A  D = 900) (AB < CD). Vẽ BE vuông góc CD tại
E. trên tia đối của tia BA lấy điểm M sao cho BM = CD. Gọi N là giao điểm của AE và BD, 
K là trung điểm của EM. Vẽ AI vuông góc ME tại I. Chứng minh rằng NK // AM và BID = 900. Giải:
Trong tam giác AEM, NK là đường trung bình, do A B M đó NK // AM.
Dễ thấy tứ giác ABED là hình chữ nhật, do đó N là
trung điểm của AE và BD và AE = BD.
Tam giác IAE vuông tại I, có IN là đường trung N K tuyến, do đó: IN = NA = NE = NB = ND. I
Tam giác IBD có IN là trung tuyến thỏa mãn IN = IB
= ID, do đó BID là tam giác vuông tại I. D E C
Bài 126.
Cho tam giác ABC. Phía ngoài tam giác ABC dựng hình vuông ACPG, ABDE. Gọi
H, K, L, M, N lần lượt là trung điểm của BE, BC, CG, AB, AC. Chứng minh rằng a) ΔKNL = ΔHMK b) HK  KL Lời giải: a) 1
* Trong tam giác ABE, HM là đường trung bình, do đó HM // EA và HM = EA (1). 2
Trong tam giác ABC, KN là đường G 1
trung bình, do đó KN = AB (2). 2
Mặt khác, vì ABDE là hình vuông nên
EA = AB. Kết hợp (1) và (2) suy ra HM E = KN. A 1 L P
* Lập luận tương tự, ta có MK = AC = 2 H 1 M N AG = NL. 2 I D
* Ta có HM // EA  HM  AB, suy ra  C 0  HMK = 90 + BMK (3). B K Chứng minh tương tự,  0  LNK = 90 + CNK (4). Vì MK // AC nên  
BMK = BAC (góc đồng vị). Vì NK // AB nên  
CNK = CAB (góc đồng vị). Từ đó suy ra  
BMK = CNK . Kết hợp (3) và (4), ta được   HMK = LNK .
* Xét hai tam giác KNL và HMK có: KN = HM,   HMK = LNK , NL = MK. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 83
Suy ra hai tam giác KNL và HMK bằng nhau (c‐g‐c) (Chứng minh xong).  0
Bài 127. Cho tam giác ABC nhọn có A  45 , đường cao AH. Gọi D là điểm đối xứng của
H qua AB, E là điểm đối xứng của H qua AC, K là giao điểm của DB và EC.
a) Chứng minh tứ giác ADKE là hình vuông.
b) ∆ABC có thêm điều kiện gì thì A, H, K thẳng hàng. Lời giải: D
a) Vì tam giác ABC nhọn nên H thuộc cạnh BC. B
Vì D và E lần lượt là điểm đối xứng của H qua AB, K AC nên ta có:    
BAH  BAD; CAH  CAE .    Do đó :      0
DAE 2 BAH CAH  2BAC  90 . H   0   0
Mặt khác ADB  AHB  90 , AEC  AHC  90 .
Tứ giác ADKE có ba góc vuông nên ADKE là hình A C chữ nhật. Lại có AD = AE = AH. E Vậy ADKE là hình vuông. 
b) Vì ADKE là hình vuông nên AK là đường phân giác của góc BAC .   
A, H, K thẳng hành khi và chỉ khi AH là đường phân giác góc BAC , hay DAH  EAH .      
Theo trên, BAH  BAD; CAH  CAE , do đó BAH  CAH . 
Như vậy A, H, K thẳng hàng khi AH là đường phân giác góc BAC , hay tam giác ABC cân tại A.
Bài 128.
Cho tam giác ABC, M là trung điểm của AC. Phía ngoài tam giác ABC dựng hình
vuông BCKL, ABDE. Lấy điểm Q trên tia đối của tia MB sao cho MB = MQ. Chứng minh: a) DL = BQ. b) DL  BM E A Q M Lời giải: D
a) Ta chứng minh hai tam giác DBL và BAQ bằng B nhau. C
Dễ dàng nhận thấy M là trung điểm của QB, vì M I
là trung điểm AC suy ra tứ giác ABCQ là hình bình hành.
BD = BA (vì ABDE là hình vuông).
BL = AQ (cùng bằng cạnh BC). L K Ta có:   0 0   0
DBL + ABC + 2.90 = 360  DBL + ABC = 180 .   0
Lại có ABCQ là hình bình hành nêm BAQ + ABC = 180 . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 84   Từ đây suy ra DBL = BAQ .
Vậy hai tam giác DBL và BAQ bằng nhau (c‐g‐c), từ đó suy ra DL = BQ.  
b) Theo trên ta có DLB = QBC (5). Gọi I là giao điểm của BQ và DL.   0  0
Ta có IBL + QBC = 180 - LBC = 90 (6) Từ (5) và (6) suy ra   0 IBL + ILB = 90 . Vậy  0 BIL = 90 (chứng minh xong).
Bài 129. Cho hình vuông ABCD. Gọi E, F lần lượt trên cạnh AB, AD sao cho AE = DF.
Chứng minh rằng DE = CF và DE  CF. Lời giải:
Gọi I là giao điểm của DE và CF. A E B
Xét hai tam giác ADE và DCF có:
AD = DC (vì ABCD là hình vuông).   0 EAD = FDC = 90 . F AE = DF (theo giả thiết)
Vậy hai tam giác ADE và DCF bằng nhau, khi đó ta có: I DE = CF và   ADE = DCF . Mặt khác   0 DCF + DFC = 90 , suy ra   0  0
ADE + DFC = 90  DIF = 90 D C . Vậy DE  CF .
Bài 130.
Cho hình vuông ABCD. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của AB, BC.
a) Chứng minh rằng CM = DN và CM  DN.
b) Vẽ AH  DN tại H, AH cắt CD tại P. Chứng minh rằng P M là trung điểm của CD A B
c) CM cắt DN tại I. Chứng minh rằng AI = AB. Lời giải:
a) Dễ dàng nhận thấy hai tam giác BCM và CDN bằng nhau I N
(c‐g‐c), suy ra CM = DN và   BCM = CDN . Mặt khác:   0 CND + CDN = 90 , suy ra   0 BCM + CND = 90 . H Vậy CM  DN . b) AP // MC suy ra   APD = DCM (đồng vị) D P C suy ra   DAP = BCM 
(cùng phụ với góc APD ). 1
Do đó hai tam giác ADP và CBM bằng nhau (g‐c‐g)  DP = BM = AB . 2
Vì P thuộc đoạn CD, do vậy P là trung điểm của CD.
c) Trong tam giác CDI, PH // CI và P là trung điểm của CD, suy ra H là trung điểm của DI.
Tam giác ADI có AH là đường cao và là trung tuyến, suy ra tam giác ADI cân tại A. Vậy
AI = AD = AB (chứng minh xong).
Bài 131. Cho hình vuông ABCD. Từ điểm M tùy ý trên cạnh BC, vẽ đường thẳng cắt cạnh  
CD tại K sao cho AMB  AMK , AH  MK tại H. Chứng minh rằng a) AMH  AMB b)  45o KAM Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 85 a) Ta có:   0 BAM + BMA = 90   0  
HAM + HMA = 90  BAM = HAM A B   BAM = HMA  M
Hai tam giác AMH và AMB có:   HMA = BAM  
, AM chung, HAM = BAM , do đó H AMH = AMB (g‐c‐g)
b) Xét hai tam giác ADK và AHK lần lượt vuông tại D
và H, có cạnh huyền AK chung, đồng thời AH = AD (vì D C cùng bằng AB). Vậy K  
ADK = AHK  DAK = HAK .    1  
KAM = HAK + HAM = HAD + HAB 1  0
= BAD = 45 (chứng minh xong). 2 2
Bài 132. Cho hình vuông ABCD, E thuộc cạnh AB. Phân giác 
CDE cắt BC tại K. Trên tai
đối của tia AB, lấy điểm F sao cho AF = CK. Chứng minh rằng a) Tam giác DEF cân b) AE + CK = DE Lời giải:
a) Từ giả thiết dễ dàng thấy được hai tam F A E B
giác ADF và CDK bằng nhau (c‐g‐c). Suy ra    ADF = CDK = EDK . Từ đó ta có: K      0
KDF = ADF + KDA = CDK + KDA = 90 (1).   0   0
AFD + ADF = 90  AFD + KDE =90 (2).  
Từ (1) và (2), EFD = EDF (vì cùng phụ D C  với góc EDK ).
Vậy tam giác DEF cân tại E.
b) AE + CK = AE + AF = EF (F nằm trên tia đối tia AB nên A nằm giữa EF)
Theo câu trên thì EF = ED. Vậy AE + CK = DE.
Bài 133. Cho hình vuông ABCD, E thuộc AB, F thuộc AD sao cho AE = DF. Gọi M, N lần 1
lượt là trung điểm của EF, CE. Chứng minh rằng MN  DE và MN = DE. 2 Lời giải:
Theo chứng minh bài 90. Thì ta có DE = CF và A E B DE  CF (1).
Trong tam giác EFC, MN là đường trung bình nên M 1 MN // CF và MN = CF (2). 2 N F TÀI LIỆU TOÁN HỌC D C 86 1
Từ (1) và (2) suy ra MN // DE và MN = DE . 2 (CM xong).
Bài 134.
Cho hình vuông ABCD. Một góc vuông 
xAy quay xung quanh đỉnh A thỏa mãn
Ax cắt cạnh BC tại M, Ay cắt CD tại N. Phân giác 
xAy cắt CD tại P. Chứng minh rằng khi 
xAy quay quanh đỉnh A thì chu vi tam giác CMP bằng 2AB. Lời giải: A B Ta có:  
MAB = NAD (vì cùng phụ với  góc MAD ) Từ đó dễ thấy AB  M = AD  N (g‐c‐g). M Suy ra AM = AN và BM = BN. x
Vì AM = AN và AP là đường phân giác góc 
MAN nên M và N đối xứng nhau qua AP, từ đó PM = PN.
Điểm M thuộc cạnh BC nên điểm N N
nằm trên tia đối của tia DC và P nằm y D P C trên cạnh CD.
Gọi T là chu vi tam giác PCM, ta có:
T = CP + PM + MC = CP + PN + MC = CN + MC = CD + DN + MC
= CD + BM + MC = CD + BC = 2AB. Vậy khi 
xAy quay quanh đỉnh A thì chu vi tam giác CMP không đổi bằng 2AB.
Bài 135. Cho hình bình hành ABCD. Bên ngoài hình bình hành dựng các hình vuông
ABEF, BCGH, CDIJ, ADKL. Gọi M, N, P, Q lần lượt là tâm của 4 hình vuông đó. Chứng
minh rằng MNPQ là hình vuông. Bài giải: H G N E M C B F J D P A I Q L K TÀI LIỆU TOÁN HỌC 87
Dễ dàng nhận thấy CP = BM = AM = DP và CN = BN = AQ = DQ (1)
Trong bình hành ABCD, đặt   BAD = BCD = x Ta có:     0 0 0
PCN = PCD + DCB + BCN  45 + x + 45  x  90 .
Chứng minh tương tự, ta được:     0
PCN = MBN = MAQ = PDQ  x + 90 (2). Từ (1) và (2) ta có: P  CN = MB  N = MA  Q = P  DQ
Suy ra PN = MN = MQ = PQ, hay tứ giác MNPQ là hình thoi.   BMN = AMQ   0  Lại có: 0 
 BMN + BMQ = 90  NMQ = 90 .   0 BMQ + AMQ = 90 Vậy MNPQ là hình vuông.
Bài 136. Cho tam giác ABC vuông tại A. Vẽ các hình vuông ABDE, BCFG sao cho C, D ở
cùng một phía của cạnh AB; A, G ở cùng một phía của cạnh BC. Chứng minh AG = CD và AG  CD. Lời giải:
Vì A và G nằm cùng phía so với đường thẳng BC, 
CBA nhọn nên tia BA nằm trong góc  CBG B D .  H
Tương tự tia BC nằm trong góc ABD . I Ta có  
ABG = DBC (cùng phụ với góc  ABC ).
Xét hai tam giác ABG và DBC có: E A C AB = DB,  
ABG = DBC , BG = BC, suy ra hai tam
giác ABG và DBC bằng nhau (c‐g‐c). G Do đó, AG = CD và   BGA = BCD .
Đường thẳng GA cắt BC tại I, cắt CD tại H. Ta có:  
BIG = HIC (góc đối đỉnh)   0 BGI + BIG = 90 . Kết hợp   BGA = BCD cho ta   0 HIC + BCD = 90 . F Do đó  0 GHC  90 .
Tóm lại ta có: AG = CD và AG  CD.
Bài 137. Cho tam giác ABC, bên ngoài tam giác ABC dựng các hình vuông ABMN và
BCQP. Gọi D, E, G, H lần lượt là trung điểm của AC, BN, MP, BQ. Chứng minh: a) AP = CM và AP  CM
b) Tứ giác DEGH là hình vuông Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 88 P G M B E H K Q N I A D C
a) Chứng minh AP = CM và AP  CM
Ta chứng minh tam giác ABP và MBC bằng nhau. Thật vậy:
AB = MB (ABMN là hình vuông),    0
ABP = MBC = ABC + 90 , BP = BC (BCQP là hình vuông). Vậy AB  P = M
 BC (c‐g‐c). Suy ra AP = CM và   BAP  BMC .
Gọi I là giao điểm của AP và CM, K là giao điểm của AB và CM.  
Hai tam giác BMK và IAK có: M = A (vì  
BAP  BMC ), góc K đối đỉnh. Vì tổng ba góc
trong một tam giác cùng bằng 1800, do đó   0 KIA = KBM = 90 . Vậy AP = CM và AP  CM.
b) Chứng minh tứ giác DEGH là hình vuông.
Vì ABMN và BCQP là hình vuông, do đó E là H lần lượt là trung điểm của AM và CP. 1
EG là đường trung bình trong tam giác MAP, suy ra EG // AP và EG = AP (1). 2 1 1 1
Tương tự, DH // AP, DH = AP, ED // CM, ED = CM, GH // CM và ED = CM. 2 2 2
Kết hợp kết quả ở câu a), suy ra DEGH là hình vuông.
Bài 138. Cho hình vuông ABCD. Lấy điểm E tùy ý trên cạnh BC. Kẻ tia Ax  AE; tia Ax cắt
đường thẳng CD tại G. Gọi H là đỉnh thứ A B
tư của hình bình hành EAGH và O là giao
điểm của hai đường chéo. S
a) Chứng minh ∆AEG vuông cân.
b) Chứng minh D, O, B thẳng hàng. T
c) M, N lần lượt là trung điểm của GH,
EH, AM, AN cắt GE lần lượt tại Q, R. qua
Q và R kẻ các đường vuông góc với GE, E
chúng cắt AG và AE lần lượt tại T và S. R
Chứng minh tứ giác TSRQ là hình vuông. Q O
d) AO cắt CD ở I. Chứng minh chu vi D G ∆EIC bằng 2AB. I C Lời giải: N M TÀI LIỆU TOÁN HỌC H 89   
a) Ta có BAE  DAG (cùng phụ với góc DAE ).     0
Hai  BAE và  DAG có BAE  DAG ; BA = DA; EBA  GDA  90 .
Do đó:  BAE =  DAG (g‐c‐g)  AE = AG.  0
Vì EAG  90 nên  EAG vuông cân tại A.    0
b) Tam giác BOE có BOE  OBE  OEB  180 .   0 OBE  OEA  45    0 BOE  AEB  90 (1)   0  0
Tam giác GOD có GOD  OGD  45 (vì GDO  135 )    0 GOD  AGD  90 (2)    
Lại có AEB  AGD (vì  BAE =  DAG ), kết hợp (1) và (2) suy ra BOE  DOG .  
Vì G, O, E thẳng hàng nên hai góc BOE, DOG đối đỉnh. Vậy B, O, D thẳng hàng.
c) Ta có Q, R lần lượt là trọng tâm hai tam giác AGH và AEH. 1 1
Do đó QO = GO = EO = RO. Từ đó dễ dàng suy ra GQ = QR = RE (3). 3 3
 GQT vuông cân tại Q nên QT = GQ; tương tự, RS = RE (4).
(3), (4) suy ra QT = RS. Mặt khác QT // RS (cùng vuông góc GE).  0
Như vậy tứ giác TSRQ có: TQ = QR = RS, TQ // RS, Q  90 . Do đó TSRQ là hình vuông.
d) Vì O là trung điểm GE và IO  GE nên tam giác IGE cân tại I  IE = IG.
Gọi l là chu vi tam giác EIC.
l = IE + IC + CE = IG + IC +CE = GC + CE = GD + DC + CE.
Mặt khác, do  BAE =  DAG nên GD = EB. Từ đó:
l = BE + CE + DC = BC + DC = 2AB.
Bài 139. Cho hình bình hành ABCD. Ở phía ngoài hình bình hành, vẽ các hình vuông ABEF và ADGH.
a) Chứng minh AC = FH và AC  FH.
b) Gọi O là tâm đối xứng của hình vuông ADGH. Chứng minh OF  OC và BH  CE. c) Chứng minh ∆ECG E vuông cân. Lời giải: K C B F A D I O TÀI LIỆU TOÁN HỌC H G 90
a) Hai tam giác ADC và HAF có:   
AD = HA; ADC  HAF (cùng bù với góc BAD ); DC = AF (cùng bằng AB).   Do đó: AD  C = H
 AF, suy ra AC = HF và DAC  AHF(1).
Gọi I là giao điểm của AC và HF. Ta có:    0   0
DAC  HAI  HAD  180  DAC  HAI  90 (2). (1), (2)    0 AHF  HAI  90   0 HIA  90 . Vậy AC  HF.    0  0  
b) OAF  OAH  HAF  45  HAF  45  CAD  ODC .
Hai tam giác OAF và ODC có:  
OA = OD; OAF  ODC ; AF = DC (cùng bằng AB). Suy ra OA  F = ODC    AOF  DOC .       0
COF  COA  AOF  COA  DOC  DOA  90  FO  OC.   0  0 0 
BAH  BAD  90 ; EBC  360  90  ABC 0  0 
 270  ABC  90  BAD  
Suy ra BAH  EBC . Từ đó dễ dàng chứng minh được BA  H = E  BC .
Gọi K là giao điểm của BH và CE. BA  H = E  BC    ABH  BEK .   0
Lại có ABH  EBK  90    0 BEK  EBK  90   0 EKB  90 .
Vậy OF  OC và BH  CE.
c) Dễ thấy tứ giác BCGH là hình bình hành, do đó CG // BH và CG = BH.
Theo chứng minh trên thì BH  CE và BH = CE (vì BA  H = E  BC ).
Từ đó suy ra CG = CE và CG  CE, hay  ECG vuông cân tại C.
Bài 140. Cho hình vuông ABCD. Lấy điểm M tùy ý trên cạnh BC. Từ M, vẽ một đường    0
thẳng cắt cạnh CD tại K sao cho: AMB  AMK . Chứng minh KAM  45 . Lời giải: I
MA là phân giác góc BMK nên MA là trục đối xứng
của hai đường thẳng MK và MB.
Gọi I là điểm đối xứng của K qua MA, suy ra I thuộc đường thẳng BC. A B Ta có AI = AK, AB = AD.
Hai tam giác vuông ABI và ADK có hai cạnh bằng nhau nên ABI = ADK .  
Từ đó ta có IAB  KAD . M      0
IAK  IAB  BAK  KAD  BAK  90 . Vậy ta có:  1  0 MAK  IAK  45 . 2 D C
Bài 141. a) Cho hình vuông ABCD. Trên tia đối của tia K
CB lấy điểm M, trên tia đối của tia DC lấy điểm N sao  0
cho DN = BM. Vẽ tia AI sao cho NAI  45 (I ∈ NM). Gọi O là trung điểm của AC. Chứng
minh B, O, D, I thẳng hàng. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 91
b) Cho hình vuông ABCD. Lấy điểm E bất kì trên cạnh AB. Tia phân giác của CDE cắt
cạnh BC tại K. Chứng minh rằng AE + KC = DE. Lời giải: A B
a) Xét hai tam giác ABM và ADN có: AB = AD; 450   O 0 ABM  AND  90 BM = DN (giả thiết). Suy ra AB  M = AD  N (c‐g‐c)  AN D N   C = AM và BAM  DAN .      0
MAN  MAD  DAN  MAD  BAM  90 . I
Như vậy tam giác MAN vuông cân tại M A. 1
Do đó AI là đường cao và trung tuyến trong tam giác MAN. Ta được AI = MN. 2 1
Trong tam giác MCN vuông tại C, CI là trung tuyến, do đó CI = MN. 2
Từ đó ta có tam giác IAC cân tại I.
Vì O là trung điểm AC nên IO  AC. Mặt khác DB vuông góc AC tại O.
Vậy bốn điểm I, O, D, B thẳng hàng.
b) Gọi F là điểm đối xứng của E qua đường thẳng DK. Vì DK là đường phân giác góc 
CDE nên DK là trục đối xứng của hai đường thẳng DE và DC, do đó F thuộc đường thẳng CD. E Ta có DE = DF. A B
Gọi I là hình chiếu của E lên CD, AEID là hình chữ nhật nên AE = DI.
Vậy ta sẽ chứng minh CK = IF.   0 CDK  DFE  90   0 , IEF  IFE  90 K    CDK  IEF .
Xét hai tam giác vuông CDK và IEF, có:   CD = IE, CDK  IEF . Do đó ta suy ra được CD  K = I  EF (g‐c‐g) D
Vậy: AE + KC = DI + IF = DF = DE. I F C Bài 142.
a) Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng 1. Gọi M và N là hai điểm lần lượt trên các cạnh  0
AB, AD sao cho chu vi  AMN bằng 2. Chứng minh MCN  45 .
b) Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng 1. Gọi M, N lần lượt là hai điểm trên các cạnh AB,  0
AD sao cho MCN  45 . Chứng minh  AMN có chu vi bằng 2. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 92
c) Cho hình vuông ABCD. Gọi N là trung điểm của AD và M thuộc cạnh AB sao cho AM = 2 
AB. Chứng minh MC là phân giác của góc BMN . 3 A M B Lời giải: a) Theo giả thiết:
2 = AM + AN + MN = (AB – BM) + (AD – DN) +MN = 2 – (BM + DN) + MN N Suy ra MN = BM + DN.
Trên tia đối của tia DN lấy điểm I thỏa mãn DI = BM.
Hai tam giác vuông CBM và CDI bằng nhau vì có:   0
CB = CD, CBM  CDI  90 ; BM = DI.  
Suy ra CM = CI và BCM  DCI . D C      0
MCI  MCD  DCI  MCD  BCM  90 .
Theo trên ta có MN = BM + DN = ID + DN = IN. I
Xét hai tam giác CMN và CIN có: CM = CI; MN = IN; CN chung. Suy ra CMN =  CIN    MCN  ICN .    0  0
Mà MCN  ICN  MCI  90 . Vậy MCN  45 .  0
b) Giả sử MCN  45 . Chứng minh chu vi tam giác AMN bằng A M B 2.
Đường thẳng qua C, vuông góc với CM cắt AD tại I. Vì  0 MCN  45   0 nên ICN  MCN  45 . N   BCM  DIC  (cùng phụ với MCD ) BC = DC.
Do đó hai tam giác vuông BCM và DCI bằng nhau. Suy ra CM = 450 CI.
Từ đó ta chứng minh được MC  N  I  CN (c‐g‐c). D C  MN = NI.
Từ đây, tương tự như trên ta chứng minh được tam giác AMN I có chu vi bằng 2
c) Đường thẳng qua C, vuông góc với CN, cắt AM tại K.   BCK  DCN 
(vì cùng phụ với góc NCB ) M A B K
Do đó dễ dàng chứng minh được hai tam giác vuông
BCK và DCN bằng nhau (g‐c‐g). Suy ra CK = CN và BK = DN. MK = MB + BK N 1 1 5 = MB + DN = AB + AB = AB. 2 3 6 Theo định lí Pitago: D C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 93 2 2 4AB AB 5AB 2 2 MN = AM  AN    . Ta được MK = MN. 9 4 6  
Từ đó suy ra CKM  CNM (c‐c‐c).   
Vậy CMK  CMN , hay MC là phân giác góc BMN .
Bài 143. Ở phía trong hình vuông ABCD, vẽ  ADE cân ở E có góc đáy bằng 150.
a) Chứng minh  BEC đều.
b) Ở phía ngoài hình vuông ABCD, vẽ  ADF đều. Chứng minh A, E, F thẳng hàng. Lời giải:  0  0 A B
a) BAE  90 – DAE  75 ;  0 Tương tự, CDE  75 . K Dễ thấy AB  E  D  CE (c‐g‐c) Suy ra EB = EC.
Bên trong tam giác ABE, dựng tam giác đều AEK. E    0 0 0
BAK  BAE  KAE  75  60 15 . Do đó AK  B  A  ED (c‐g‐c)
 ABK cân tại K, có góc đáy bằng 150, suy ra:  0 AKB  150  0 0 0 0
. EKB  360  60 150  150 . D C    0
ABK và  EBK có AK = EK; AKB  EKB  150 , BK chung. Suy ra AB  K  E
 BK (c‐g‐c) EB = AB.
Vậy ta có EB = EC = BC, nên  BCE đều.  0
b) Tam giác ADF cân tại D nên AFD  15 .  0        0    0 0 0    0 DEF 180 EDF EFD 180 60 75 15  30 F   0 0 0
DEF  DEA  30 150 180 . Vậy A, E, F thẳng hàng.
Bài 144.
Cho hình vuông ABCD, lấy điểm M trên BD. Vẽ ME  AB tại E và MF  AD tại F. Chứng minh rằng: a) CF = DE; CF  DE E A B b) CM = EF; CM  EF c) BF = CE; BF  CE d) CM, BF, DE đồng quy Lời giải K
a) Chứng minh CF = DE; CF  DE J F M
Ta có AEMF là hình chữ nhật (vì    0 A = E = F = 90 ) I  AE = MF . Mặt khác   0
FMD = ABD = 45 (so le trong), suy ra MF = DF.
Từ đó ta suy ra hai tam giác AED và DFC bằng nhau (c‐g‐c). D C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 94 Do đó CF = DE và   ADE = DCF .
Gọi I là giao điểm của CF và DE, ta có:   0 IFD + DCF = 90   0  0 
 IFD + ADE = 90  FID = 90 . Vậy CF  DE.   ADE = DCF
b) Chứng minh CM = EF; CM  EF MF = FD       MFC = FDE  0
vì MFC +IFD = FDE + IFD = 90   M  FC = F  DE  CM = EF .  FC = DE   FCK = DEK   0  Lại có: 0 
 FCK + DEK = 90  EKJ = 90 .   0 DEK + EFC = 90 Vậy CM = EF; CM  EF. c) BF = CE; BF  CE Ta dễ dàng chứng minh AB  F  B  CE , suy ra BF = CE và     0
ABF + BEC = ECF + BEC = 90 , suy ra BF = CE và BF  CE.
d) Theo kết quả ba câu trên thì CM, FB, ED là ba đường cao trong tam giác CEF. Theo tính
chất ba đường cao trong một tam giác đồng quy, ta suy ra CM, BF, DE đồng quy.
Bài 145. Cho hình vuông ABCD, lấy các điểm E, F, K lần lượt trên cạnh AB, AD, DC sao cho: AE = AF = DK.
a) Chứng minh AK  BF tại giao điểm H.  0 b) Chứng minh EHC  90 .
c) Cho AB = 3, AE = 2. Gọi I là trung điểm FK, O là trung điểm EC. Chứng minh chu vi 1
∆HIO bằng  5  10  13 . 2 Lời giải:
a) Chứng minh AK  BF tại giao điểm H. A E B
Ta có ∆ABF = ∆DAK (c‐g‐c)   Suy ra ABF  DAK (1).   0
Mặt khác DAK  BAH  90 (2) H (1), (2)    0 ABF  BAH  90 . O Vậy AK  BF .  0 b) Chứng minh EHC  90 . F
Dễ thấy BEKC là hình chữ nhật, O là trung điểm của
EC cũng là trung điểm của BK. I
∆BHK vuông tại H có HO là đường trung tuyến nên D C HO = OB = OK. K
Suy ra HO = OC = OE. Mà OH là trung tuyến trong  0
∆HEC nên ta được ∆HEC vuông tại H. Vậy EHC  90 . c) Cho AB = 3, AE = 2. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 95 1 1 1 1 2 2 Theo trên ta có HO = BK = BE  EK  1 9  10 . 2 2 2 2
HI là đường trung tuyến trong tam giác vuông HFK 1 1 1 1 2 2 Do đó: HI = FK = FD  DK  1 4  5 . 2 2 2 2
Trong ∆FBK, OI là đường trung bình, do đó: 1 1 1 1 2 2 OI = BF = AB  AF  9  4  13 . 2 2 2 2 1
Vậy chu vi tam giác OIH bằng: OI + OH + HI =  5  10  13 . 2
Bài 146. Cho đoạn thẳng AG và điểm D nằm giữa A và G. Trên cùng nữa mặt phẳng bờ
AG vẽ các hình vuông ABCD, DEFG. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của AG, EC. Gọi I, K
lần lượt là tâm đối xứng của các hình vuông ABCD, DEFG.
a) Chứng minh AE = CG và AE  CG tại H.
b) Chứng minh IMKN là hình vuông.
c) Chứng minh B, H, F thẳng hàng.
d) Gọi T là giao điểm của BF và EG. Chứng minh rằng độ dài TM không đổi khi D di động
trên đoan thẳng AG cố định. Lời giải: E F T N H B K C I A G D M
a) Ta có: AD = CD, DE = DG, suy ra: AD  E  C
 DG (c‐g‐c) AE = CG.    
AED  CGD, ECH  GCD      0
AED  ECH  CGD  GCD  90   0 EHG  90 . Vậy AE = CG và AE  CG .
b) Chứng minh IMKN là hình vuông. 1
IN là đường trung bình trong tam giác ADE, IN = AE và IN // AE. 2 1
KM là đường trung bình trong tam giác AGE, suy ra KM = AE và KM // AE. 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 96 1 Từ đó suy ra IN = KM = AE và IN // KM // AE. 2
Tương tự, IM, KN lần lượt là đường trung bình trong hai tam giác ACG và ECG. 1 Nên IM = KN = CG và IM // KN // CG. 2
Lại có AE = CG và AE  CG. Từ đó ta được IMKN là hình vuông.
c) Chứng minh B, H, F thẳng hàng.
Tam giác HAC vuông tại H, có HI là trung tuyến nên HI = IA = IC
Suy ra HI = IB = ID. Mà HI là trung tuyến của  HBD, do đó  HBD vuông tại H.
Tương tự, HK = KE = KG = KD = KF, suy ra  HDF vuông tại H.
Như vậy ta có BH  DH và FH  DH. Vậy B, H, F thẳng hàng.   0
d) ADB  AGE  45  BD // GE.
K là trung điểm của DF nên KT là đường trung bình trong tam giác BDF, hay T là trung điểm của BF.
Tứ giác ABFG là hình thang hai đáy AB và FG, có TM là đường trung bình. Như vậy ta có: AB  GF AD  DG AG TM    (không đổi). 2 2 2
Bài 147. Cho hình vuông ABCD. Gọi E, F, G lần lượt là trung điểm của AB, BC, DE. Vẽ BT  EF tại T. a) Chứng minh  AGT cân. b) Chứng minh CE  GT.
c) Gọi M là giao điểm của CE và DF. Chứng minh AM = AB. Lời giải:
a)  BEF cân tại B nên BT là phân giác góc ABC , A E B do vậy BT đi qua D.
 TED vuông tại T có TG là trung tuyến nên TG = T 1 DE. 2  G
AED vuông tại A có AG là trung tuyến nên AG = F 1 M DE. 2
Vậy AG = TG, hay  AGT cân tại G. N
b) Gọi K là trung điểm của CD, ta có AEKD là hình D C
chữ nhật nên G là trung điểm của AK. K
Dễ thấy tứ giác AECK là hình bình hành. Ta có CE // AG (1).  1   1  ADG cân tại G    
ADG  DAG  AGE . Tương tự, TDG  DTG  TGE 2 2              0
AGT AGE TGE 2 ADG TDG  2ADB  90  AG  GT (2). (1) và (2) suy ra CE  GT. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 97
c) Gọi N là giao điểm của AK và DM, ta có AK // CE và K là trung điểm của DC nên N là trung điểm của DM.
Dễ thấy  BCE =  CDF (c‐g‐c)    BCE  CDF .     0
MCD  MDC  MCD  MCB  90 . Từ đó suy ra CE  DF.
Theo trên, AK // CE hay AN // CE, suy ra AN  DF.
Trong tam giác ADM, N là trung điểm DM và AN  DM nên  ADM cân tại A. Vậy ta có AM = AD = AB.
Bài 148. Cho hình vuông ABCD có giao điểm của 2 đường chéo là O. Đường thẳng qua O
cắt cạnh AD tại P, BC tại Q.
a) Chứng minh rằng AP = CQ M A B
b) Vẽ Px  AC, Qy  BD; Px cắt Qy tại M, Px cắt OA tại E,
Qy cắt OB tại F. Hỏi tứ giác OFME là hình gì? Vì sao? E F
c) Chứng minh rằng M nằm trên cạnh AB. P O Lời giải: Q
a) Chứng minh AP = CQ. Ta có:   0 OAP = OCQ = 45  OA = OC
 OAP = OCQ  AP = CQ .  D C   AOP = COQ 
b) Theo chứng minh trên, O là trung điểm của PQ. Vì OF // PM (cùng vuông góc với AC)
suy ra OF là đường trung bình trong tam giác PQM, do đó F là trung điểm của MQ.
Vậy M và Q đối xứng nhau qua đường thẳng BD. Mặt khác, cạnh AB và cạnh AC đối xứng
nhau qua đường thẳng BD và Q thuộc cạnh AC, suy ra M thuộc cạnh AB.
Bài 149.** Cho tam giác ABC có 3 góc nhọn. Phía ngoài tam giác ABC dựng các hình
vuông ABED, BCGF, ACHI có tâm lần lượt là C’, A’, B’. Chứng minh:
a) AA’, BB’, CC’ là 3 cạnh của một tam giác.
b) Tam giác ABC và tam giác A’B’C’ có cùng trọng tâm.
c) Gọi O1, O2, O3, O4 lần lượt là trung điểm của B’C’, AC, AA’, AB. Chứng minh rằng tứ
giác O1O2O3O4 là hình vuông. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 98 H K D B' I A C' N M E Q B P C A' F G Giải:
a) Chứng minh AA’, BB’, CC’ là 3 cạnh của một tam giác.
* Ta chứng minh: AF = EC và AF  EC, BH = CD và BH  CD.   ABH = EBC = 900 +  ABC  AB  F  E  BC  AF = CE .
AF cắt CE tại M, cắt BC tại P.     0
MCP  MPC  PAF  BPF  90  AF  CE .
Chứng minh tương tự, ta được AF = EC và AF  EC, BH = CD và BH  CD.
* Gọi K là điểm đối xứng của C qua A. Ta có:  
KAF  FAC  1800 . Vì AF  EC nên   0 FAC + ECA = 90 . Suy ra:  0 0 
KAF  180 – 90  ECA 0   = 90 + ECA  ECI .
Từ đó suy ra hai tam giác KAF và ICE bằng H nhau(c‐g‐c)  KF = IE.
Mặt khác AA’ và B’C’ lần lượt là đường trung
bình trong hai tam giác KFC và EAI. 1 1
AA’ = KF, B’C = EI, KF = IE  AA’ = 2 2 I B' B’C’. D
Tương tự ta có BB’ = A’C’, CC’ = A’B’. Vậy A
AA’, BB’, CC’ là độ dài ba cạnh của tam giác R A’B’C’. C'
b) Chứng minh ABC và A’B’C’ có cùng trọng T E tâm. B S C
* Chứng minh KF  IE. Gọi N, Q lần lượt là
giao điểm của KF với IE và CE. A' TÀI LIỆU TOÁN HỌC F G 99     0
NEC + NQE = MFQ + MQF = 90 . Vậy KF  IE. 1
* Gọi S là trung điểm của BC  1
C’S = DC, C’S // DC và B’S = BH, B’S // BH. Theo trên 2 2
ta có: DC = BH và DC  BH   C’SB’ vuông cân tại S. A R
Gọi R là trung điểm C’B’  SR  1 C’B’ và SR = C’B’. U 2 T
Theo chứng minh trên, KF  EI suy ra AA’  C’B’  1 SR // AA’, SR= AA’. 2 S
Gọi T là giao điểm của AS và A’R. U, V lần lượt là trung điểm của AT và A’T. V
Dễ thấy SRUV là hình bình hành, suy ra UT= ST, VT = RT. Như vậy: AT = 2ST, A’T = 2RT. A'
Vậy T là trọng tâm của hai tam giác ABC và A’B’C’.
c) Chứng minh O1O2O3O4 là hình vuông. 1 1
Ta có O2O3 //CA’, O2O3 = CA’và O3O4 // BA’, O3O4= BA’. 2 2
Vì CA’ = BA’ và CA’  BA’  O2O3 = O3O4 và O2O3  O3O4(*).
Gọi B0 là điểm đối xứng của B qua O2. Ta có AB’CB0 là hình vuông.
Vì AA’  B’C’ nên  
C’B’C  A’AB’ (hai góc H cùng phụ với góc  AB’C’ )   0 C’B’B  C’B’C  45 0  0  = A’A’B'  45 =A’AC . Do vậy C’  B’B  A’AC  0 (c‐g‐c) C’B0 = D I  
A’C = BA’ (1) và C’B B’  A’CA 0 . A B' O1
Gọi B1 là giao điểm của C’B0 và CA’   0  0
 B’B B  A’CA  180  B B C  90 0 1 0 1 O C' 4 O2
C’B0 vuông góc CA’, suy ra C’B0 // BA’(2). E O3
Từ (1) và (2) suy ra C’BA’B0 là hình bình B C
hành, suy ra C’B0 = BA’ và C’B0 //BA’. Từ B0
đó dễ dàng chứng minh được O1O2 = O3O4 và O1O2 // O3O4(**). B1
Từ (*) và (**) ta được O1O2O3O4 là hình A' vuông. F G
Bài 150.*
Cho tam giác ABC. Phía ngoài tam giác ABC dựng các hình vuông ABEF, ACGH, AD  BC tại D.
a) Chứng minh rằng AD, BG, CE đồng quy.
b) Gọi M, N, P, Q lần lượt là trung điểm của FH, BF, BC, CH. Chứng minh rằng MNPQ là hình vuông. Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 100 O H M F G Q A K N L E S I C D P B
a) Trên tia đối của tia AD lấy điểm O sao cho AO = BC, OC cắt BG tại K, cắt CE tại L. Ta
chứng minh CE  OB và BG  OC.   ABC = OAF 
(cùng phụ với góc BAD )    EBC = BAO . Từ đó suy ra EBC  = BA  O (c‐g‐c)    BEC = ABO .
Gọi S là giao điểm của EC và AB, ta có     0 ABO + ESB = BEC + ESB = 90 . Vậy CE  OB.
Chứng minh tương tự, BG  OC. Như vậy CE, BG và OD là ba đường cao trong tam giác
OBC. Do đó CE, BG và AC đồng quy.
b) Chứng minh tương tự bài 87, ta được FC = BH và FC  BH (1).
Ta có MQ và NP lần lượt là đường trung bình trong tam giác FHC và FBC, do đó:  1 MQ = FC, MQ // FC (2)  2   MQ = NP v 1 NP = FC, NP // FC  2
. Suy ra MNPQ là hình bình hành. Q 1
Lại có PQ // BH và PQ = BH. Kết hợp E 2
với (1) và (2), ta được PQ = MQ và PQ  MQ. K Vậy MNPQ là hình vuông. D
Bài 151.* Cho tam giác ABC. Phía ngoài B
tam giác ABC dựng các hình vuông
BCDE, ACFG, ABKH rồi vẽ tiếp các H
hình bình hành BEQK, CDPF. Chứng C
minh rằng tam giác APQ vuông cân. A Lời giải: P TÀI LIỆU TOÁN HỌC F G 101
Xét hai tam giác ABC và BQK  
Ta có: AB = BK; KQ = BE = AB , BKQ  ABC (cùng bằng 0  180  KBE )  AB  C  B  KQ     
BQ = AC = AG và KBQ = CAB  ABQ = BAG
Suy ra BQ//AG (hai góc so le trong bằng nhau). Vậy AQBG là hình bình hành. Ta có AQ = BG và AQ // BG
Chứng minh tương tự, AHCP là hình bình hành, suy ra AP = CH và AP // CH.
Mặt khác, ta chứng minh được AB  G = AH 
C , từ đó suy ra BG = CH và BG  CH.
Do đó AP = AQ và AP  AQ suy ra tam giác APQ vuông cân tại A.
Bài 152.* Cho hình vuông ABCD, bên trong ta dựng tam giác FAB cân tại F có  15o FAB  ;
E là 1 điểm nằm ngoài hình vuông sao cho   o
EBC = ECB = 60 . Chứng minh rằng: a) Tam giác FCD đều b) A, F, E thẳng hàng. Lời giải: A B 150 F I E D C
Dễ dàng nhận thấy hai tam giác DAF và CBF bằng nhau (c‐g‐c), suy ra DF = CF, hay tam giác CDF cân tại F.
Dựng tam giác đều AFI bên trong hình vuông ABCD.  0 DAI = 90 -  0 0 15  60  0  = 15 = FAB .
Hai tam giác DAI và FAB có: DA = AB   0   0
AID = FAB = 15  DAI = BAF  AID = AFB = 150 . AI = AF 
Do đó ta chứng minh được DA  I  FDI 
(c‐g‐c)  FD = AD = CD .
Vậy tam giác CDF là tam giác đều.
b) Chứng minh A, E, F thẳng hàng
Tam giác FCB cân tại C, do đó  0  0 0 0
FCB = 180  2FBC  180  2.75  30 . Suy ra    0 0 0
FCE  FCB + BCE = 30 + 60  90 .
Dễ dàng chứng minh được tam giác CEF vuông cân tại C.       0 0 0 0 0
AFD + DFE = AFI + IFD +DFC + CFE = 60 + 15 + 60 + 45 = 180 . Vậy A, F, E thẳng hàng. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 102
CHƯƠNG II ĐA GIÁC, DIỆN TÍCH ĐA GIÁC A. LÝ THUYẾT:
1. Đa giác lồi là đa giác luôn nằm trong nửa mặt phẳng có bờ là đường thẳng chứa bất kì cạnh nào của đa giác.
2. Đa giác đều là đa giác có tất cả các cạnh bằng nhau và các góc ở đỉnh bằng nhau.
3. Cho đa giác n cạnh, số đường chéo xuất phát từ một đỉnh là n – 3 và số tam giác được
tạo thành là n – 2 ; tổng số đo các góc của đa giác là (n – 2)1800 ; tổng số đường chéo là n(n-3) 2
4. Diện tích đa giác có các tính chất sau:
‐ Hai tam giác bằng nhau thì diện tích của chúng bằng nhau.
‐ Nếu một đa giác được chia thành nhứng đa giác không có điểm chung thì diện tích của
nó bằng tổng diện tích những đa giác đó.
‐ Nếu chọn hình vuông có cạnh bằng 1cm, 1dm, 1m, ... làm đơn vị đo diện tích thì đơn vị
diện tích tương ứng là 1cm2, 1dm2, 1m2,….
5) Diện tích của đa giác ABCDE thường được kí hiệu là SABCDE
6) Công thức tính diện tích hình chữ nhật (có 2 kích thước a, b) là: S = a.b
7) Công thức tính diện tích hình vuông (có độ dài cạnh: a) là: S = a2
8) Công thức tính diện tích tam giác vuông (2 cạnh góc vuông: a, b) là: 1 S = a.b 2
9) Công thức tính diện tích tam giác (cạnh đáy: a và chiều cao tương ứng: h) là: 1 S = a.h 2
10) Công thức tính diện tích hình thang (2 đáy: a, b và chiều cao: h) là: 1 S = (a + b).h 2
11) Công thức tính diện tích hình bình hành (có độ dài cạnh a và chiều cao tương ứng h1
hay có độ dài cạnh b và chiều cao tương ứng h2) là: S = a.h1 = b.h2
12) Công thức tính diện tích hình thoi hay tứ giác có hai đường chéo vuông góc (có độ dài
hai đường chéo d1, d2) là: 1 S = d1.d2 2 B. BÀI TẬP:
Bài 153.
Cho tam giác ABC, trên cạnh BC lấy điểm M A S BM
bất kỳ. Chứng minh: ABM = S CM ACM Lời giải:
Dựng AH  BC, H thuộc BC. 1 1
Ta có: SABM = AH.BM, SACM = AH.CM. 2 2 B C H
M TÀI LIỆU TOÁN HỌC 103 1 AH.BM S BM 2 Do đó ABM = = . S 1 CM ACM AH.CM 2
Bài 154.
Cho tam giác ABC có trung tuyến AM, trọng tâm G.
Chứng minh rằng SABC = 6SBMG Lời giải: A
Dựng AH  BC (H thuộc BC) và BK  AM (K thuộc AM). Ta có: 1 1 AH.BC S BK.AM 2 S AM 2 ABC   2 , ABM    3. S 1 S 1 GM G ABM AH.BM AGM BK.GM 2 2 K Từ đó suy ra S  6S ABC BMG . B H M C
Bài 155.
Cho tam giác ABC. Trên BC lấy điểm M bất kỳ. Trên đoạn thẳng AM lấy một S BM
điểm D bất kỳ. Chứng minh ABD = S CM ACD Lời giải:
Dựng AH, DK vuông góc với BC (H, K thuộc BC). Ta có: A 1 AH.BM S BM ABM 2   . S 1 CM ACM AH.CM 2 1 D DK.BM S BM DBM 2   . S 1 CM B C DCM DK.CM H K M 2 S S BM ABM DBM    . S S CM ACM DCM S S BM  Như vậy ta có: ABM DBM   a c a c
. Áp dụng tỷ lệ thức:   , ta suy ra: S S CM b d b  d ACM DCM S S S  S S BM ABM DBM ABM DBM ABD     . S S S  S S CM ACM DCM ACM DCM ACD
Bài 156. Cho hình bình hành ABCD. Lấy M tùy ý trên cạnh DC. Gọi O là giao điểm của AM và BD
a) Chứng minh rằng SABCD = 2SMAB
b) Chứng minh rằng SABO = SMOD + SBMC Lời giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC 104
a) Dựng DH, MK vuông góc với AB (H, K thuộc AB). B C
Tứ giác DMKH có HK // DM, DH // MK,  0 K
H  90 . Do đó DMKH là hình chữ nhật, suy ra DH = MK. 1 H S  DH.AB, S  MK.AB. O M ABCD MAB 2 Từ đó suy ra S  2S ABCD MAB . A D
b) Vì M thuộc cạnh CD nên O thuộc cạnh AM và BD. Theo câu a) ta có: S  S  S  S  S  S  S  S  S  S MAB BCD ABO BOM BCM BOM MOD ABO BCM MOD .
Bài 157. Cho hình bình hành ABCD. Lấy điểm M trên BC và điểm N trên AB sao cho AM =
CN. Chứng minh rằng SDAM = SDCN , từ đó suy ra: đỉnh D của hình bình hành cách đều hai đường thẳng AM, CN. Lời giải:
Dựng MH vuông góc AD tại H, NK vuông góc với CD tại K. B M C
MH là đường cao của hình bình hành ABCD
ứng với cạnh AD, suy ra: SABCD = MH.AD.
Lập luận tương tự, SABCD = NK.CD. N Do đó MH.AD = NK.CD (1) 1 1
Mặt khác, SDAM = MH.AD, SDCN = 2 2 A NK.CD. (2) D H
Từ (1), (2) suy ra SDAM = SDCN. K
Gọi h1, h2 lần lượt là khoảng cách từ D đến AM, CN. Ta có: 1 1
SDAM = h1.AM, SDCN = h2.CN. Vì SDAM = SDCN và AM = CN nên suy ra h1 = h2. 2 2
Bài 158. Cho tam giác ABC, trên các cạnh AB, AC lần lượt lấy các điểm M, N. Chứng minh S AM.AN AMN = S AB.AC ABC Lời giải: A
Chứng minh tương tự bài tập 105, ta được: S AM S AN NAM  và BAN  . S AB S AC NAB BAC Suy ra: M N S S AM AN S AM.AN NAM BAN AMN .  .   S S AB AC S AB.AC NAB BAC ABC B C
Bài 159. Cho tứ giác ABCD. Gọi M, N, P, Q lần lượt TÀI LIỆU TOÁN HỌC 105 1 1
là trung điểm các cạnh AB, BC, CD, DA. Chứng minh rằng: SAMN = SABC; SMNPQ = SABCD 4 2 Lời giải: 1 * Chứng minh SAMN = SABC 4 B 1
M là trung điểm AB suy ra SNAM = SNAB 2 M 1 N là trung điểm BC nên S A NAB = SCAB. 2 N 1 Từ đó suy ra SAMN = SABC. 4 Q 1 * Chứng minh SMNPQ = SABCD 2 D P C
Ta có: SMNPQ = SABCD – (SAMQ + SBMN + SCNP + SDPQ).
Theo bài tập 110, thì ta có: S S S S AMQ 1 BMN CNP DPQ     . Suy ra S S S S 4 ABD BAC CBD DAC 1 1 1
SMNPQ = SABCD – (SABD + SBAC + SCBD + SDAC) = SABCD – SABCD = SABCD 4 2 2 1 Vậy SMNPQ = SABCD 2
Bài 160. Cho tứ giác ABCD có giao điểm hai đường chéo là O. Chứng minh rằng nếu SSS OAB BOC
COD thì ABCD là hình bình hành. B Giải: C O
Xét hai tam giác OAB và D OBC .
Có chung đường cao hạ từ B .Gọi h1 là độ dài của đường cao này. 1 1
Khi đó SOAB= h1.AO và SOBC= .h1.OC A D 2 2 1
Mà SOAB=SOBC  1 h1.AO = .h1.OC  O A = O C 2 2 Suy ra O là trung điểm AC B Xét hai tam giác S C COD và D SCOB
Có chung đường cao hạ từ C.Gọi h2 là độ dài của đườngcao này. O 1 1
Khi đó SCOD= h .O B = h .O D  O B = O D 2 2 2 2 Suy ra O là trung điểm BD
Tứ giác ABCD có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm A D
mỗi đường nên tứ giác này là hình bình hành
Bài 161. Cho hình chữ nhật ABCD có AB=8cm, BC=6cm và hai đường chéo cắt nhau tại O.
Qua B kẻ đường thẳng a vuông góc với BD, a cắt DC kéo dài tại E. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 106 S
a) Tính tỉ số diện tích: BCE . SDBE
b) Kẻ đường cao CF của tam giác BCE. Chứng minh A B AC.EF =EB.CF. Giải: O   
a) Ta có CBE  CDB (cùng phụ với góc CBD ). F   0
BCD  ECB  90 . Do đó CEB   C  BD D E 2 EC BC BC 36 9 C Suy ra:   EC    (cm) BC CD CD 8 2 9 EC EC 9 2     S EC 9 BCE    . ED EC  CD 9 25  8 S ED 25 DBE 2      0
b) Ta có: CEF  ACB (cùng phụ với góc CDB ) và CFE  ABC  90 . EF CE Do đó: CE  F  A  CB    AC.EF  CE.CB (1). CB AC BC CF Mặt khác, dễ thấy: BC  F  B  EC    CB.CE  CF.BE (2). BE EC
(1), (2) suy ra: AC.EF = EB.CF.
Bài 162.* Chứng minh rằng tổng các khoảng cách từ một điểm bất kì trong tam giác đều
đến các cạnh không phụ thuộc vào vị trí của điểm ấy. Giải:
Giả sử tam giác ABC đều và M là một điểm bên trong tam giác.
Gọi a là cạnh của tam giác đều; h1, h2, h3 lần lượt là
khoảng cách từ M đến các cạnh BC, CA, AB. A 1 1 1
Ta có: SMBC = h1.a, SMCA = h2.a, SMAB = h3.a. 2 2 2 1
Do đó: SABC = a(h1 + h2 + h3). 2 a 1 h h 2 Mặt khác S 3 ABC =
a.h, với h là chiều cao của tam giác 2 M đều ABC. Từ đó ta có: h1 1 1
a(h1 + h2 + h3) = a.h  h1 + h2 + h3 = h (không B C 2 2 đổi).
Vậy khoảng cách từ một điểm bất kì trong tam giác đều đến các cạnh không phụ thuộc
vào vị trí của điểm ấy. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 107
Bài 163.* Cho tam giác ABC có M là trung điểm BC. Lấy điểm O sao cho B, C cùng phía so
với bờ AO. Gọi B’, M’, C’ lần lượt là hình chiếu của B, M, C lên đường thẳng OA. Chứng
minh rằng SOAB + SOAC = 2SOAM
(Mở rộng: Xét trường hợp điểm O sao cho B, C khác phía với bờ AO. Chứng minh rằng 2SOAM = |SOAC – SOAB|). Lời giải:
Ta có BB’ // CC’ // MM’ (vì cùng vuông góc với OA)
BCC’B’ là hình thang với hai đáy BB’ và CC’ và MM’ là đường trung bình của hình thang.
Ta có 2MM’ = BB’ + CC’(1) 1 1 B' A
SOAB = BB’.OA, SOAC = CC’.OA M' 2 2 C' 1 O
SOAB + SOAC = ( BB’ +CC’).OA (2) 2 1 SOAM = MM’.OA (3) 2
(1), (2), (3) suy ra SOAB + SOAC = 2SOAM B M C
* Mở rộng trường hợp B và C nằm khác phía so với đường thẳng OA.
Giả sử BB’  CC’. Gọi D là giao điểm của CM’ với đường thẳng B’B. B' A
MM’ // BB’, M là trung điểm BC nên MM’ là D
đường trung bình trong tam giác BCD, suy ra M’ M' là trung điểm của CD.
Dễ dàng chứng minh được M’  B’D  M  ’C’C C B M C'
(g‐c‐g), suy ra CC’ = B’D.
Vì M’, B’ thuộc đường thẳng AO nên D nằm trên O
tia B’B. Mặt khác B’D = CC’  B’B, do đó D thuộc đoạn B’B. 1 1 1 1
MM’ = BD = (BB’ – CC’)  1
MM’.OA = . (BB’ – CC’)OA 2 2 2 2 2 Hay 2SOAM = SOAB – SOAC.
Trường hợp CC’  BB’ chứng minh tương tự.
Bài 164.* Cho tứ giác ABCD. Kéo dài AB một đoạn BM = AB, kéo dài BC một đoạn CN =
BC, kéo dài CD một đoạn DP = CD và kéo dài DA một đoạn AQ = DA. Chứng minh rằng SMNPQ = 5SABCD Q Lời giải:
* Ta chứng minh SMBC = SABC. Thật vậy:
Dựng MK, AH vuông góc với BC (K, H H
thuộc đường thẳng BC). Vì B là trung A
điểm của AM, ta chứng minh được hai B
tam giác AHB và MKB bằng nhau (g‐c‐ M K
g), suy ra MK = AH. Từ đó: P D TÀI
C LIỆU TOÁN HỌC N 108 1 1 SMBC = MK.BC = AH.BC = SABC 2 2
* Mặt khác, vì C là trung điểm của BN nên SMBN = 2SMBC = 2SABC.
Chứng minh tương tự, ta được:
SMBN = 2SABC , SNCP = 2SBCD, SPDQ = 2SCDA, SQAM = 2SDAB
* SMNPQ = SABCD + SMBN + SNCP + SPDQ + SQAM
= SABCD + 2(SABC + SBCD + SCDA +SDAB)
= SABCD + 2(SABC + SCDA + SBCD +SDAB) = SABCD + 2(SABCD + SABCD) = 5SABCD TÀI LIỆU TOÁN HỌC 109
HÌNH HỌC – HỌC KÌ 2
Chương 3. ĐỊNH LÝ THALES TRONG TAM GIÁC.
TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG
Bài 1,2. ĐỊNH LÝ THALES TRONG TAM GIÁC.
ĐỊNH LÝ ĐẢO, HỆ QUẢ CỦA ĐỊNH LÝ THALES
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Đoạn thẳng tỉ lệ
a) Tỉ số của hai đoạn thẳng AB
Tỉ số của hai đoạn thẳng AB và CD, ký hiệu
, là tỉ số độ dài của chúng theo cùng một CD đơn vị đo.
Chú ý: Tỉ số của hai đoạn thẳng không phụ thuộc vào các chọn đơn vị đo.
b) Đoạn thẳng tỉ lệ
Hai đoạn thẳng AB và CD gọi là tỉ lệ với hai đoạn thẳng AʹBʹ và CʹDʹ nếu có tỉ lệ thức: AB A B    AB CD hay  CD C D   A B   C D  
c) Một số tính chất của tỉ lệ thức AB )  A B ' ' i  AB C . D '  ' A B ' C '. D C D C D ' ' AB A B ' ' AB  A B ' ' AB  )    A B ' ' ii C D C D ' ' C D  C D ' ' C D  C D ' '  AB  CD A B '   ' C D ' ' AB A B ' '     CD C D iii ' ' ) CD C D ' '  AB  A B ' ' CD  AB C D '  ' A B ' '
d) Điểm chia một đoạn thẳng theo một tỉ số cho trước
* Cho đoạn thẳng AB. Một điểm C thuộc đoạn thẳng AB (hoặc thuộc đường thẳng AB) a CA a
được gọi là chia đoạn thẳng AB theo tỉ số , nếu có  b CB b TÀI LIỆU TOÁN HỌC 110 a
* Nếu C chia AB theo tỉ số  b
0 thì C chia BA theo tỉ số là b a a
* Nếu C chia AB theo tỉ số
1 AC CB b
2) Định lý thales (Talet) trong tam giác
a) Định lý Talet thuận
Nếu một đường thẳng song song với một cạnh của tam giác và cắt hai cạnh còn lại thì nó
định ra trên hai cạnh đó những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ.
Ví dụ 1. Cho hình vẽ A  AB AC     AB AC B’ C’ BC   BC   AB AC      B C Ta có B  ' AB C ;  ' AC  BB C   C  AB  AC  BB C   C
b) Định lý Talet đảo
Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và định ra trên hai cạnh đó những
đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song song với cạnh còn lại của tam giác. Ví dụ 2. B  ' AB C ;  ' AC   AB AC   AB AC
  BC   BC  hay   hay..  .. BB C C BB C    C 
c) Hệ quả của định lý Talet
Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và song song với cạnh còn lại thì nó
tạo thành một tam giác mới có ba cạnh tương ứng tỉ lệ với ba cạnh của tam giác đã cho. Ví dụ 3. A AB AC  B C   B C    BC    AB AC BC B’ C’ B C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 111
Chú ý: Hệ quả trên vẫn đúng cho trường hợp đường thẳng song song với một cạnh và cắt
phần kéo dài của hai cạnh còn lại. AB AC  B C   B C    BC    AB AC BC
Ví dụ 4. Cho tam giác ABC vuông tại A, MN//BC ( M AB; N AC) , AB=9cm; AM =
3cm; AN = 4cm. Tính độ dài các đoạn thẳng NC, MN, BC Bài giải
MB = AB – AM = 6cm. Vì MN//BC
nên theo hệ quả định lí Talet ta có AM AN AM AN    AM AN 3 4 1      AB AC AB AM AC AN MB NC 6 NC 2 Suy ra NC = 8cm
Xét tam giác vuông AMN có góc A bằng 1 vuông, ta có 2 2 2
MN AM AN  25 MN  5cm
Vì MN//BC nên theo hệ quả định lí Talet ta có AM MN 3 5    Suy ra BC = 15cm AB BC 9 BC
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 1. Cho tam giác ABC, M là một điểm bất kì trên BC. Các đường song song với AM vẽ 1 1 1
từ B và C cắt AC, AB tại N và P. Chứng minh   AM BN CP TÀI LIỆU TOÁN HỌC 112 Bài giải
Áp dụng hệ quả của định lí Talet cho tam giác BNC và tam giác CPB, ta có AM MCAM BM (1) và  (2) BN CB CP BC AM AM MC BM Lấy (1) + (2) ta được   1 BN CP CB 1 1 1    BN CP AM
Bài 2. Cho hình thang ABCD (AB// CD), M là trung điểm của CD. Gọi I là giao điểm của
AM và BD, K là giao điểm BM và AC. a) Chứng minh IK//AB
b) Đường thẳng IK cắt AD, BC theo lần lượt E, F. Chứng minh EI = IK = KF Bài giải
a) Theo giải thiết AB//CD nên theo định lý Talet ta có IM DM KM MC  ;  IA AB KB AB Mà CM = DM nên IM KM   IK / / AB IA KB
(theo định lí Talet đảo)
b) Theo chứng minh câu a ta có IE//CD EI AE BF KF EI KF       DM AD BC MC DM MC
Mà DM = MC  IE KF
Chứng minh tương tự IK = KF Vậy IE = IK = KF
Bài 3. Cho tam giác ABC và trung tuyến AD. Một đường thẳng bất kỳ song song với AD
cắt cạnh BC, đường thẳng CA, AB lần lượt tại E, N, M. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 113 EM EN Chứng minh   2 AD AD Bài giải
Trong tam giác ADC có EN//AD EN EC Nên  AD CD
Trong tam giác BME có AD//ME EM BE Nên  AD BD
Mà BD = DC (AM là trung tuyến) EN EM CE BE Do đó    AD AD CD CD CE BE
EC BD DE BD  2    2( vì BD = CD) CD CD CD
Bài 4. Cho hình bình hành ABCD. Một đường thẳng bất kỳ qua A cắt đoạn BD, đường
thẳng CD và BC lần lượt tai E, F và G. Chứng minh rằng 2
a) AE  EF.EG 1 1 1 b)   AF AG AE
c) Khi đường thẳng qua A thay đổi thì tích BK.DG có giá trị khôn đổi Bài giải EF ED
a) Ta có DF//AB. Theo hệ quả của định lí Talet ta có  (1) AE EB TÀI LIỆU TOÁN HỌC 114 ED AE Lại có AD//BG nên  (2) EB EG EF AE Từ (1) và (2) ta có  EA EG 2
AE  EF.EG AE AE
b) Đẳng thức phải chứng minh tương đương với  1 AF AG AE BE AE DE AE DE AE BE Từ    và    EF ED AF DB AG EB AG DB AE AE BE DE BD Do đó     1 AF AG DB BD BD 1 1 1 Vậy   AF AG AE c) Đặt AB = a, AD = b thì CF CG do AB//CF nên  DF b (1) AD//BG nên  (2) a BG CF CG DF b
Nhân (1) và (2) vế theo vế ta được   DF.CG  . a b không đổi a CG
Bài 5. Cho tam giác ABC. Với G là trọng tâm. Một đường thẳng bất kì qua G cắt cạnh AB, AC lần lượt tại M, N AC AB Chứng minh   3 AN AM Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 115
Gọi AI là trung tuyến của tam giác ABC, vẽ BD//MN, CE//MM ( , D E AG ). Ta có BD//CE Xét I
BD và ICE có  
I I (đối đỉnh) 1 2
BI = IC (AI là trung tuyến)  
DBI ECI (so lê trong) Do đó IBD  = ICE (c.g.c) nên BD = CE, DI = IE AB AD
Trong tam giác AMG có MG//BD nên 
(hệ quả định lí Talet) AM AG AB AD
Trong tam giác ANG có NG//EC nên 
(hệ quả định lí Talet) AM AG AB AC AD AE
AI DI AI IE 2AI Do đó      3 AM AN AG AG 2 AI 3 2 Vì DI = IE (cmt); GA= AI (G là trong tâm) 3 AC AB Vậy   3 AN AM
Bài 6. Cho hình thang ABCD có hai đáy BC và AD (BC khác AD). Gọi M, N lần lượt là hai AM CN
điểm trên cạnh AB, CD sao cho 
. Đường thẳng MN cắt AC, BD tương ứng tại AB CD
E và F. Vẽ MP//BD  P AD a) Chứng minh rằng PN//AC b) Chứng minh ME = NF Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 116 AP AM a) Ta có MP//BD nên  (định lí Talet) AD AB AM CN Mà  AP CN (1) suy ra  AB CD AD CD
Suy ra PN//AC ( định lí Talet) FN CN b) Ta có FN//BC nên  (1) BC CD ME AM ME//BC nên  (2) BC AB ME FN Từ (1), (2) và (3) suy ra   ME FN BC BC
Bài 7. Cho tam giác ABC. Kẻ đường thẳng song song với BC cắt AB ở D và cắt AC tại E.
Qua C kẻ Cx song song với AB, cắt DE ở G. Gọi H là giao điểm của AC và BG. Kẻ HI song
song với AB  I BC  . Chứng minh rằng a) AD.EG = BD.DE 2
b) HC HE.HA 1 1 1 c)   HI AB CG Bài giải
a) Tứ giác DGCB có DG//BC; CG//DB nên tứ giác DGCB là hình bình hành  BD = CG (1) Trong tam giác AD//CG nên DE DA  (2) EG GC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 117 DE DA Từ (1) và (2) suy ra  EG BD  DE.BD = DA.EG (đpcm) HE HG b) Ta có BC//EG   (định lí Talet) HC HB HC HG Ta lại có AB//CG   HA HB HE HC Suy ra  HC HA 2  HC  . HA HE (đpcm) HI IC c) Ta có AB//IH   (định lí Talet) (3) AB BC IH IB IH//CG   (định lí Talet) (4) CG BC IH HI IB IC IB IC
Lấy (3) +(4) vế theo vế ta được      1 CG AB BC BC BC IH HI 1 1 1 Hay  1   (đpcm) CG AB CG AB IH   0
Bài 8. Cho 3 tia Ox. Oy, Oz tạo thành xOy yOz  60 . Chứng minh nếu A, B, C là 3 1 1 1
điểm thẳng hàng trên Ox, Oy, Oz thì ta có   BD OA OB Bài giải
Qua B vẽ BD//Ox, DOz. Và DE//Oz, E Ox
Ta có tứ giác ODBE là hình bình hành mà OB là tia phân giác của góc AOC, nên ODBE là hình thoi. Suy ra DB = BE BD CB Tam giác AOC có BD//OA nên 
(hệ quả định lí Talet) OA AC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 118 BE AB Tam giác AOC có EB//OC nên 
(hệ quả định lí Talet) OC AC BD BE CB AB Do đó   1 OA OC AC BD BD Hay  1 vì BD = BE (cmt) OA OC 1 1 1 Nên   BD OA OB
Bài 9. Cho hình thang ABCD (AB//CD). Gọi O là giao điểm của 2 đường chéo. Qua O ta kẻ
một đường thẳng song song với CD cắt BC tại M. 1 1 1 Chứng minh   OM AB CD Bài giải OM MC
Trong tam giác ABC có OM//AB   (1) AB BC OM MB
Trong tam giác DCB có OM//DC   (2) CD BC OM OM MC BM Do đó    1 AB CD BC BC 1 1 1 Hay   AB CD OM TÀI LIỆU TOÁN HỌC 119
Bài 10. Cho tam giác ABC, G là trong tâm. Qua G kẻ đường thẳng song song với AB nó cắt BD EC
BC tại D, kẻ đường thẳng song song với AC, nó cắt BC tại E. So sánh tỉ số ; BC BC Bài giải
Vì G là trong tâm tam giác ABC nên ta AG 2 có  AM 3
áp dụng định lí Talet vào tam giác MAB với DG//BA ta có BD AG 2   BM AM 3 BD 2 BD Suy ra  1 Hay  (1) 2.BM 2.3 BC 3
áp dụng định lí Talet vào tam giác MAC với GE//AC ta có EC AG 2   EC 2 1 EC suy ra   1 hay  (2) MC AM 3 2.MC 2.3 3 BC 3 BD EC 1 Từ (1) và (2) suy ra   BC BC 3
Bài 11. Hình thang ABCD đáy nhỏ CD. Qua D vẽ đường thẳng song song với BC cắt AC
tại M. Qua C vẽ đường thẳng AD cắt AB tại F . Qua F lại kẻ đường thẳng song song AC cắt
BC tại P. Chứng minh rằng a) MP//AB
b) Ba đường thẳng MP, CF, BD đồng qui. Bài giải CP AF
a) Trong tam giác ABC có FP//AC   (1) BP FB TÀI LIỆU TOÁN HỌC 120
Trong tam giác DMC có AK//DC CM DC   (2) MA AK
Các tứ giác AFCD; DCBK là các hình bình hành suy ra
AF = DC; DC = KB;  FB AK (3) CP CM
Kết hợp (1) (2) và (3) ta có  PB MA
Áp dụng định lí đảo Talet ta có MP//AB
b) Gọi I là giao điểm của BD và CF . Theo câu a ta có CP CM DC DC    DC DI mà  do FB//DC PB AM AK FB FB IB CP DI Rút ra  từ đó PI//DC (//AB) PB IB
Theo a) ta cũng có PM//AM. Theo tiên đề Oclit về đường thẳng song song thì ba
điêm P, I, M thẳng hàng, nói cách khác, MP phải đi qua giao điểm I của BD và CF
Bài 12. Cho hình vuông ABCD. Trên cạnh AB lấy điểm I. Gọi E là giao điểm của DI và CB.
Gọi J là giao điểm của AE và CI. Chứng minh BJ vuông góc DE. E Giải:
Trên tia đối của tia AB lấy điểm F sao cho AF
= BE. CF cắt EA, ED lần lượt tại H, O, EA cắt J DF tại K. A
Ta có ABE  DAF (c‐g‐c) F I B H  
 AFD  BEA (1), AE  DF (2),     0 K
Vì FAK  BAE và BAE  BEA  90 (3) O   0
(1), (3) suy ra AFD  FAK  90 , hay EA  DF.    
ADF  BAE  CDF  DAE , kết hợp với D C (2), ta được: CD  F  D  AE  
(c‐g‐c), suy ra DCF  ADE (4). TÀI LIỆU TOÁN HỌC 121   0   0
Mặt khác CDO  ADE  90 nên CDO  DCF  90 , như vậy ta có ED  CF.
Từ đây suy ra I là trực tâm tam giác CEF và H là trực tâm tam giác DEF, suy ra CI  EF, DH  EF  DH // CI. EJ EI EB Theo định lí Talet thì:   , do vậy BJ // CH. EH ED EC
Theo trên CH  ED , vậy BJ  ED. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 122
Bài 3. TÍNH CHẤT CỦA ĐƯỜNG PHÂN GIÁC TRONG TAM GIÁC
A. CHUẨN KIẾN THỨC 1) Định lí
Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia cạnh đối diện thành hai đoạn thẳng tỉ
lệ với 2 cạnh kề đoạn thẳng ấy.
AE là phân giác trong của góc A EB AB   EC AC
Ví dụ: Cho tam giác ABC, đường phân giác của góc BAC cắt cạnh BC tại D. BD a) Tính tỉ số biết AB = 3cm; AC = 5cm DC
b) Tính độ dài DC, biết BD = 1,5cm Bài giải: 
a) AD là phân giác của BAC , ta có BD AB 3   BD 3 . Vậy  DC AC 5 DC 5 BD 3 5 b)
  DC BD DC 5 3 5
hay DC  1,5  2,5cm 3 2) Lưu ý
Định lí vẫn đúng với phân giác của góc ngoài của tam giác TÀI LIỆU TOÁN HỌC 123 FB AB
AE là phân giác ngoài của góc A   FC AC
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 13. Cho tam giác ABC cân ở A, phân giác trong BD, BC = 10cm, AB = 15cm.Tính AD, DC. Bài giải:
BD là phân giác trong của góc B nên DA BA   DC BC
Theo tính chất của tỉ lệ thức, ta có DA DC BA BC AC 15 10    DC BC DC 10 10.AC 10.15  DC    6 (cm) 25 25
Ta có DA + DC = AC  AD AC DC  15  6  9 (cm)
Bài 14. Cho tam giác ABC có BC = a, CA = b, AB = c. Phân giác trong của góc A cắt BC tại
D, phân giác ngoài góc A cắt BC tại E. Tính BD, DC, EB,EC theo a, b, c. Bài giải:
Theo tính chất đường phân giác trong tam giác ABC ta có BD AB BD DC AB AC    
(tính chất dãy tỉ số bằng nhau) DC AC DC AC BC AB AC BC.AC . a b    DC   DC AC AB AC c b abb
BD a   a 1    c bb c TÀI LIỆU TOÁN HỌC 124 EC AC EC EB AC AB     EB AB EB AB BC AC AB   EB AB B . C AB . a cEB  
AC AB b c . a c
EC EB BC   a b cc   a  1    b c
Bài 15. Cho tam giác ABC có 3 phân giác trong AM, BN, CP cắt nhau tại I. Chứng minh a) AP BM CN . . 1 AP BC CA MI NI PI b)   1 MA NB PC Bài giải
a) Ta có AM là phân giác của góc A
Theo tính chất đường phân giác trong tam giác, ta có MB ABMC AC
Tương tự đối với các đường phân giác BN, CP ta có NC BC PA CA  ;  NA BA PB CB MB NC PA AB BC CA Do đó      1 MC NA PB AC BA CB AP BM CN Vậy . . 1 AP BC CA
b) Gọi a, b, c lần lượt là độ dài của các cạnh BC, CA, AB TÀI LIỆU TOÁN HỌC 125 Trong A
BM thì BI là phân giác ứng với cạnh AM nên MI BM BM MI BM MI BM       (1) IA BA c
MI IA BM c MA BM c
Trong ACM thì CI là phân giác ứng với cạnh AM nên MI CM CM MI CM MI CM       IA CA b
MI IA CM b MA CM b MI a BM
Mà CM = BC – BM = a – BM . Nên  (2)
MA a BM b MI BM a BM
BM a BM So sánh (1) và (2) ta có    MA BM c
a BM b
BM c a BM b MI a  
MA a b c NI b
Chứng minh tương tự ta có  BN
a b c PI cCP
a b c MI NI PI a b c
a b c Suy ra       1 MA BN CP
a b c
a b c
a b c
a b c MI NI PI Vậy   1 MA NB PC
Bài 16. Cho tam giác ABC, phân giác trong AD. Phân giác giác ADC cắt AC tại F, phân 
giác ADB cắt AB tại E. Chứng minh rằng AF BE AB a) .  AE CF AC b) AF.BE.CD = AE.BD.CF Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 126
a) Áp dụng tính chất đường phân giác ta có BE BD  (1) AE AD AF AD  (2) FC DC
Nhân (1) với (2) vế theo vế ta được AF BE AD BD BD   .  FC AE DC AD DC BD AB
Do AD là phân giác góc A nên  DC AC AF BE AB Vậy .  AE CF AC
b) Nhân (1) với (2) vế theo vế ta được AF BE AD BD AF BE DC AD BD DC   .     .  1 FC AE DC AD FC AE BD DC AD BD AF BE DC Hay   1 FC AE BD Vậy AF.BE.CD = AE.BD.CF
Bài 17. Cho tam giác ABC, phân giác trong BD, CE. Chứng minh rằng
a) Nếu DE//BC thì tam giác ABC cân tại A.
b) Nếu tam giác ABC cân tại A thì DE//BC. Bài giải AE AD
a) Giả sử DE//BC thì ta có  (1) EB DC AD AB
Mặt khác, BD là phân giác góc B nên ta có  và CE là phân giác góc C DC BC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 127 AE AC nên ta có  EB BC AC AB Suy ra   AC AB BC BC Nên ABC cân tại A b) Giả sử A
BC cân tại A  AC AB
Ta có BD là phân giác góc B AD AB nên ta có  AE AC
và CE là phân giác góc C nên ta có  DC BC EB BC
Mặt khác AC AB AE AD Suy ra   DE//BC EB DC  0
Bài 18. Cho hình bình hành ABCD ( AB AD, A  90 ). Trên tia đối của tia CD lấy điểm ^ ^
E sao cho DBC CBE . Đường thẳng BE cắt đường thẳng AD tại M. Đường thẳng CM
cắt AB tại F, BD tại K. Chứng minh rằng 2
a) CK KF .KM 1 1 1 b)   CK CF CM BF BE c)  FA BD Bài giải CK KB c) Ta có BC//DM   KM KD FK KB Ta lại có FB//DC   KC KD FK KC Suy ra  2
CK KF.KM KC KM TÀI LIỆU TOÁN HỌC 128 d) Ta có BC//DM CK KB   (1) CM BD Ta lại có FB//DC CK KD   (2) CF BD
Lấy (1) cộng (2) vế theo vế ta được CK CK KD KB BD     1 CF CM BD BD BD 1 1 1 Vậy   CF CM CK ^ ^
c) Ta có DBC CBE suy ra BC là phân giác góc B CE BE
Theo tính chất phân giác ta có  (3) DC BD FB MF Mặt khác, ta có FB//CE   CE FC FA MF AF//DC   CD FC FA BF BF CE Suy ra   C . D BF  . FA CE   (4) CD CE FA CD BF BE Từ (3) và (4) suy ra  FA BD
Bài 19. Cho tam giác ABC vuông tại A (AB < AC), vẽ đường cao AH. Trên tia HC lấy
điểm D sao cho HD = AH. Đường thẳng vuông góc với BC tại D cắt AC tại E. Gọi M BG HD
là trung điểm của BE, tia AM cắt BC tại G. Chứng minh:  BC AH  . HC Giải: BG HD B  BC AH  HC H G BC AH  HC   HC 1 I D BG HD HD M A E C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 129 BC HC BC  BG HC GC HC  1      BG HD BG HD GB HD HC GC Ta chứng minh:  . Ta có: DE // AH  HC AC  . HD GB HD AE
Dựng đường thẳng qua E vuông góc AH tại I, suy ra HIED là hình chữ nhật.  
IE = HD = HA; IAE  HBA do đó hai tam giác vuông IEA và HBA bằng nhau.  AE  HC AC AC AB    . HD AE AB 
Vì M là trung điểm BE, tam giác ABE cân tại A nên AM là tia phân giác góc BAC 
hay G là chân đường phân giác trong góc BAC trong tam giác ABC. Từ đó ta có: GC AC  HC AC AC GC . Vậy     . Chứng minh xong! GB AB HD AE AB GB
Bài 20. Cho tam giác ABC vuông tại A có AH là đường cao (H thuộc BC), N là trung
điểm của AB. Biết AB=6cm, AC=8cm. 
a) Vẽ AK là tia phân giác của góc BAC (K thuộc BC). Tính AK?
b) Gọi E là hình chiếu vuông góc của H lên AC và T là điểm đối xứng của N qua I
với I là giao điểm của CN và HE. Chứng minh tứ giác NETH là hình bình hành. Giải:
a) Theo tính chất chân đường phân giác trong ta B có: KC AC 4 CK 4 H     . K KB AB 3 CB 7 N
Gọi K’ là hình chiếu vuông góc của K lên AC,
suy ra KK’ // AB. Theo định lí Talet ta có: I KK' CK 4 4 4 24 T    KK'  .AB  .6  (cm) A C AB CB 7 7 7 7 E K' .
Mặt khác, tam giác AKK’ vuông cân tại K’ nên: 24 AK  KK’. 2  2(cm) . 7
b) Ta chứng minh I là trung điểm của HE. IE CI IH
Vì HE  AC nên HE // BA. Theo định lí Talet ta có:   . NA CN NB
Vì NA = NB nên IE = IH. Do đó I là trung điểm của HE.
Theo giả thiết thì I là trung điểm của NT.
Tứ giác NETH có hai đường chéo NT và EH có chung trung điểm I nên NETH là hình bình hành. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 130
Bài 4, 5, 6. TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG.
CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA HAI TAM GIÁC
(CẠNH – CẠNH – CẠNH, CẠNH – GÓC – CẠNH, GÓC ‐ GÓC)
A. CHUẨN KIẾN THỨC 1) Định nghĩa
Hai tam giác gọi là đồng dạng với nhau nếu chúng có 3 cặp góc bằng nhau đôi một và 3
cặp cạnh tương ứng tỉ lệ. Ví dụ 1. A
BC và A'B 'C ' có       
A A'; B B';C C '   A
BC A'B 'C ' AB BC CA    A'B'
B 'C ' C ' A' 
 Các góc bằng nhau gọi là các góc tương ứng.
 Các đỉnh của các góc bằng nhau gọi là các đỉnh tương ứng.
 Các cạnh đối diện với góc bằng nhau gọi là các cạnh tương ứng
 Khi dùng ký hiệu ABC A
BC thì phải ghi đúng thứ tự cặp đỉnh tương ứng
 Tỉ số của hai cạnh tương ứng k gọi là tỉ số đồng dạng. 2) Tính chất a) Phản xạ ABC ABC b) Đối xứng 1 A
BC A'B'C ' theo tỉ số k thì A'B'C ' ABC theo tỉ số k c) Bắc cầu A B CA B C 1 1 1 2 2 2 A B CA B C 2 2 2 3 3 3  A B CA B C 1 1 1 3 3 3
Lưu ý. Nếu A B C và A B C đồng dạng theo tỉ số , A B C và  1 1 1 2 2 2 1 k 2 2 2 3 A 3 B C3
đồng dạng theo tỉ số k thì A B C và A B C đồng dạng theo tỉ số là k k 2 1 1 1 3 3 3 1 2 3) Định lí TÀI LIỆU TOÁN HỌC 131
Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và song song với cạnh còn lại thì nó
tạo thành một tam giác đồng dạng với tam giác đã cho. Ví dụ 2. A A
BC có MN //BC M AB; N AC  AMN ABC M N B C
Lưu ý. Định lí trên cũng đúng trong trường hợp đường thẳng a cắt phần kéo dài hai cạnh
của tam giác và song song với cạnh còn lại. Ví dụ 3. ABC có MN //BC  AMN ABC
4) Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác a) Trường hợp 1 Xét A
BC , A'B 'C ' : Nếu ba cạnh của tam AB BC CA    k giác này tỉ lệ với ba A'B'
B'C ' C ' A' cạnh của tam giác kia  A
BC A'B 'C ' thì hai tam giác đó (c‐c‐c) đồng dạng với nhau. b) Trường hợp 2 Xét A
BC , A'B 'C ' : Nếu hai cạnh của tam AB CA    k
giác này tỉ lệ với hai
A'B ' C ' A'     cạnh của tam giác kia A A'  và hai góc tạo bởi các  A
BC A'B 'C ' cặp cạnh đó bằng (c‐g‐c) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 132 nhau thì hai tam giác đó đồng dạng với nhau. c) Trường hợp 3 Xét A
BC , A'B 'C ' : Nếu hai góc của tam    B B' giác này lần lượt    A A'  bằng hai góc của tam  giác kia thì hai tam  A
BC A'B 'C ' giác đó đồng dạng (g‐g) với nhau.
Ví dụ 4. Tìm các cặp tam giác đồng dạng trong các tam giác dưới đây Bài giải Xét A
BC và DEF, ta có AB 2 1 AC 3 1 BC 4 1   ;   ;   DE 4 2 EF 6 2 DF 8 2 AB AC BC 1     DE EF DF 2 Vậy ABC DEF,
Ví dụ 5. Cho tam giác ABC. Một đường thẳng song song BC cắt cạnh AB và AC tại D và E   2
sao cho DC BC.DE . Chứng minh ECD DBC Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 133 2
Ta có DC BC.DE DC DE   BC DC
Xét hai tam giác DEC và CDB có  
EDC DCB (so le trong) DC DE Và  BC DC Nên  DEC  CDB  
ECD DBC (hai góc tương ứng)
Bài 7. CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA HAI TAM GIÁC VUÔNG
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Các trường hợp đồng dạng đặc biệt của hai tam giác vuông a) Trường hợp 1 Xét ABC vuông tại Tam giác vuông
A, A' B 'C ' vuông tại này có 1 góc nhọn A’ có bằng góc nhọn   B B ' của tam giác  ABC Suy ra từ vuông kia.
A'B 'C ' các trường (g‐g) hợp đồng ABC dạng của b) Trường hợp 2 Xét vuông tại
A'B 'C ' hai tam Tam giác vuông A, vuông tại giác này có 2 cạnh góc A’ có vuông tỉ lệ với 2 AB CA   k cạnh góc vuông
A'B' C ' A' của tam giác  ABC vuông kia.
A'B 'C ' (c‐g‐c) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 134 c) Trường hợp 3 Xét ABC vuông tại Nếu cạnh huyền
A, A' B 'C ' vuông tại và 1 cạnh góc A’ có vuông của tam AB BC   k giác vuông này tỉ A'B' B'C ' lệ với cạnh huyền  ABC Định lí và 1 cạnh góc
A'B 'C ' vuông của tam (ch‐cgv) giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng. 2) Áp dụng
a) Định lí 1. Tỉ số hai đường cao tương ứng của 2 tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng. AH AB A
BC A'B 'C '  
k (k là tỉ số đồng dạng) A'H ' A'B '
b) Định lí 2. Tỉ số các diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng. S ABCABC
A' B 'C '  2
k (S là diện tích ,k là tỉ số đồng dạng) S A  ' B 'C '
Ví dụ 6. Cho tam giác ABC vuông tại A, có AB = 6cm; BC = 10cm. Lấy điểm D trên AB  
và E trên AC sao cho AE = 3cm; DE = 5cm. Chứng minh ADE ACB Bài giải
Xét hai tam giác vuông ABC và AED AE 3 1 DE 5 1 Ta có   ;   AB 6 2 BC 10 2 AE DE 1    AB BC 2 Suy ra  ABC  AED TÀI LIỆU TOÁN HỌC 135  
Vậy ADE ACB
Ví dụ 7. Cho tam giác ABC vuông tại A, có AH là đường cao và AM là đường trung
tuyến. Tính diện tích tam giác AHM và tỉ số diện tích tam giác AHM và ABC, biết BH = 4cm; CH = 6cm. Bài giải HA HB
Ta có hai tam giác vuông HAB và HCA đồng dạng   HC HA 2
AH BH.HC 16.4  64  AH  8cm 1
BM CM BC  10cm 2
Suy ra HM CH MC  6cm 1 1 Nên 2 S
AH.HM  24cm ; 2 S
AH.BC  80cm AHM 2 ABC 2 S 24 3 Vậy AHM   S 80 10 ABC
Ví dụ 8. Cho tam giác ABC vuông tại A (AB <
AC). M là trung điểm BC. Vẽ MD  AB tại D, ME B
 AC tại E, AH  BC tại H. qua A kẻ đường thẳng
song song DH cắt DE tại K. HK cắt AC tại N. H Chứng minh HN2 = AN.CN. M D Giải:
MD  AB  MD // AC, do đó D là trung điểm K
AB. Tương tự E là trung điểm AC. C Ta có DE // BA. A N E
Hai tam giác BDH và DAK có:  
HBD  KDA (góc đồng vị) BD = DA   BDH  DAK B  DH = DA  K (g – c – g)
 DH = AK ADHK là hình bình hành.
Ta có HK // DA  HN  AC. NA NH NA  H  NHC  2   HN  AN.AN . NH NC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 136
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP  0
Bài 21. Cho tam giác ABC vuông cân có C  90 . Từ C kẻ 1 tia vuông góc với trung tuyến BD
AM cắt AB ở D. Hãy tính tỉ số DA Bài giải
Kẻ CH  AB tại H vì tam giác ABC vuông cân tại C nên đường cao CH đồng thời là đường trung tuyến.
Gọi G là giao điểm AH và AM AG
Suy ra G là trong tâm tam giác ABC   2 GM CH AD Trong tam giác ACD có
  H là trực tâm tam giác ADC AG CD
Suy ra DG AC
Ta lại có BC AC nên BC//DG AG AD Hay DG//BM   (định lí Talet) MG BD AG AD Mà  2 do đó  2 GM BD BD 1 Vậy  DA 2
Bài 22. Cho tam giác ABC có phân giác trong AD. Chứng minh rằng 2 AD A . B AC B . D DC Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 137  
Trên tia AD lấy điểm E sao cho AEB ACB   Xét ABE và A
DC có A A (vì AD là phân giác) 1 2   AEB ACB do đó ABE ADC AB AE   AD AC  .
AB AC AE.ADA .
B AC  (AD DE)AD 2  A .
B AC AD A . D DE (1) Xét BDE và ADC có   AEB ACB  
D D (đối đỉnh) 1 2 suy ra BDE ADC BD DE    A . D AC B . D DC (2) AD DC 2
Từ (1) và (2) suy ra AD A . B AC B . D DC
Bài 23. Cho tam giác ABC có ba góc nhọn. Gọi M là trung điểm cạnh BC, N là trung điểm
cạnh AC. Các đường trung trực của cạnh BC và AC cắt nhau tại điểm O. H là trực tâm và G là trọng tâm.
a) Hai tam giác ABH và MNO đồng dạng?
b) Hai tam giác AHG và MOG đồng dạng?
c) Ba điểm H, G, O thẳng hàng. Bài giải
a) Ta có AH//OM; AB//MN; BH//ON nên    
BAH OMN; BAH ONM Do đó OMNHAB
b) Xét hai tam giác OMG và HAG ta có TÀI LIỆU TOÁN HỌC 138   OM MG 1 HAG O ; MG   AH AG 2 Nên OMGHAG   
c) Từ câu b) suy ra MGO AGH . Ta có     0
MGOMGH AGH MGH 180 suy ra H, G, O thẳng hàng
Bài 24. Giả sử AC là đường chéo lớn của hình bình hành ABCD. Từ C kẻ các đường thẳng
CE, CF lần lượt vuông góc với AB, AD. Chứng minh rằng: 2
AB.AE AD.AF  AC Bài giải
Vẽ BH  AC(H AC) Xét HAB và EAC  có   0 H E  90  A chung Suy ra HAB EAC  (g‐g) AB AH    A .
B AE AH.AC (1) AC AE Xét HBC  và FCA có   0 H F  90   BCH  AF C (BC//AF) Suy ra HBC  FCA (g‐g) BC HC  
BC.AF HC.AC (2) AC AF
Mà AD = BC (vì ABCD là hình bình hành) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 139
Lấy (1) cộng (2) vế theo vế ta được:
AH.AC + HC.AC = BC.AF + AB.AE AC(AH+HC) = BC.AF + AB.AE 2
AC = BC.AF + AB.AE (đpcm)
Bài 25. Cho tam giác ABC, điểm M thuộc cạnh CA. Vẽ MP song song với AB (P thuộc CB) 2 2
và MN song song với CB (N thuộc AB). Biết Sa ,Sb   . Chứng minh rằng AMN PMC 2 S (a b)    ABC Bài giải
Gọi MA = x; MC = y (x, y >0) Gọi SS , SS AMN 1 PMC 2 SS SS  3 ; BNPABC Ta có MN//BC  AMN ABC 2 2 SAM   x  1        SAC   x y  Ta có MP//BA  CMP CAB  2 2 SMC   y  2      SAC    x y    2 2 S Sx   y  Do đó 1 2       Sx y   x y
S  S S 2xy 1 2  Ta có  (1) 2 S (x y)
Ta có BNMP là hình bình hành S  2S BNMP 3 2S 2xy
Do đó từ (1) ta có thể viết 3  2 S (x y) S x y 3    (2) S
(x y) (x y)
Bình phương hai vế của (2) ta được TÀI LIỆU TOÁN HỌC 140 2  S S S 3 1 2 2  
S S .S   3 1 2  S S S
Hay S a.b 3 Mặt khác 2 2 S
S S  2S a b  2abABC 1 2 3 2 Vậy S (a b)    ABC
Bài 26. Cho tam giác ABC, kẻ đường cao BD và CE cắt nhau tại H.
a) Chứng minh rằng AE.AB = AD.AC  
b) Chứng minh rằng ADE ABC 2
c) Chứng minh rằng CH.CE + HB.BD = BC 0
d) Giả sử góc A có số đo bằng 60 2 S 120cm   .Tính S ABCADE Bài giải   0 a) Xét AEC và A
DB có D E  90  A chung AE AC Nên AEC ADB (g‐g)   AD AB
Vậy AE.BA A . D AC (đpcm)  b) Xét ADE và A
BC có A chung AE AC  (cm câu a) AD AB   Nên ADE A
BC . Vậy ADE ABC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 141
c) Vẽ HF  BC, F BC
Xét tam giác BFH và tam giác BDC có  B chung   0 D F  90 Nên  BFH  BDC BF BH Suy ra 
BH.BD BF.BC BD BC
Chứng minh tương tự ta có
CH.CE CF.BC Mà 2
CF.BC BC.BF BC (CF BF )  BC 2
Do đó CH.CE + HB.BD = BC (đpcm) d) Đặt AB = a   0
Trong tam giác vuông ADB ta có A = 60 suy ra 0 B  30 1 a A  3 DB a
là nữa tam giác đều cạnh AB = a nên đường cao BD  ; AD  2 2 Mặt khác, ta có ADE ABC (cm câu b) AD AE   AB AC 2 SAD ADE      SAB ABC  2 2 SAD   a  1 2 Vậy ADE     a      và S 120cm   SAB   2  4 ABC ABC  1 1 nên S = 2 S  120  30cm
ADE 4 ABC 4
Bài 27. Cho tam giác, đường phân giác AI. Gọi D và E lần lượt là hình chiếu của B và C lên AD ID AI. Chứng minh  AE IE Bài giải
Ta có AI là phân giác góc A. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 142 BI AB
Nên theo tính chất đường phân giác ta có  (1) IC AC ID BI
Ta lại có BD//EC (vì cùng vuông góc với AI)   (2) IE IC ID BA Từ (1) và (2) suy ra   (3) IE AC Mặt khác, xét ADB và AEC có  
A A (AI là phân giác góc A) 1 2   0 D E  90 Suy ra ADB AEC (g‐g) BD AB AD    (4) EC AC AE AD ID Từ (3) và (4) suy ra  AE IE
Bài 28. Cho tam giác ABC vuông tại A. Qua điểm D trên đáy BC kẻ đường vuông góc với
BC cắt các đường thẳng AB và AC theo thứ tự ở E và G. Chứng minh DB.DC = DE.DG Bài giải    0 Xét DGC và A
BC có D A  90 và C chung Suy ra DGC ABC (g‐g) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 143 DG DC DG AB    . AB DC D . G AC   (1) AB AC DC AC    0 Xét ABC và DB
E có D A  90 và B chung Suy ra ABC DBE (g‐g) BD DE    A . B DE D . B AC AB AC DE AB   (2) DB AC DE DC Từ (1) và (2) suy ra  DB DG Vậy DB.DC = DE.DG  
Bài 29. Trong tam giác ABC có hai góc B và góc A thỏa mãn điều kiện A  0 90  B , kẻ
đường cao CH. Chứng minh C H 2  BH A . H Bài giải  
Trong tam giác vuông AHC ta có 0
C A  90 (1) 1  
Trong tam giác vuông BHC ta có 0
C B  90 (2) 2   Mặt khác ta có A  0 90  B thay vào (1)  
ta được C B 1  
Vậy ta có C B 1 Xét HBC
vuông tại H và HCA  
vuông tại H có C B (cmt) 1 Nên HBC  HCA HB HC 2   HC H . B HA HC HA
Bài 30. Cho tam giác ABC vuông tại A. Từ một điểm D bất kỳ trên cạnh AC kẻ các đường
CEvuông góc với DB tại E.
Chứng minh rằng BE.AC = AB.EC + AE.BC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 144 Bài giải
Gọi M là giao điểm của AB và CE . Vẽ AF
vuông góc với AE (Fthuộc BE).   0 Xét MBE và M
CA có E A  90  M chung Suy ra MBE MCA (g‐g) MB MC     ;MBE MCA ME AM Xét ABF và ACE có     
MBE MCA (cmt) và ABF EAC (cùng phụ với FED ) Suy ra ABF ACE (g‐g) AB BF    A .
B CE AC.BF (1) AC CE     0 Mặt khác, ta có ABD EC
D (g‐g) vì E A  90 và ADB EDC (đối đỉnh) DA BD AD DE     DE DC DB DC AD DE   Ta lại có ADE BDC vì có 
(cmt) và ADE BDC (đối đỉnh) DB DC  
AED DCB     0 Nên AEF A
CB vì có AED DCB (cmt) và E A  90 AE EF  
AE.CB AC.EF (2) AC CB
Cộng (1) và (2) vế theo vế ta được A .
B CE AE.BC AC.BF AC.EF AC(BF  EF)  AC.BE Vậy BE.AC = AB.EC + AE.BC
Bài 31. Cho hình vuông ABCD. Trên cạnh BC lấy điểm E. Tia AE cắt đường thẳng CD tại
M, tia DE cắt AB tại N. Chứng minh rằng: a) NBCBCM TÀI LIỆU TOÁN HỌC 145 b) BM vuông với CN Bài giải a) Ta có AB//CM AB BE   (1) CM CE Và ta có CD//BN BN BE   (2) CD CE BN BA Từ (1) và (2)   CD CE
BN.MC C .
D AB mà CD = AB = BC (do ABCD là hình thang vuông) BN BC 2
BN.MC BC   BC MC Vậy NBCBCM b) Ta có NBCBCM (cm câu a)    
Suy ra B N ; C M 2 2     Mà 0 0
B B  90  B N  90 1 2 1 Vậy BM vuông với CN
Bài 32. Chứng minh rằng trung điểm hai đáy của một hình thang, giao điểm hai đường
chéo và giao điểm hai cạnh bên kéo dài của hình thang đó thẳng hàng. Bài giải
Trong hình vẽ bên ta phải chứng minh
bốn điểm H, E, G, F thẳng hàng. H Nối EG, FG ta được AD AG ADG CBG (g.g)  = CB CG A E D 2AE AG AE AG Hay =  = (1) 2CF CG CF CG G  
Ta lại có EAG  FCG (so le trong) (2) B C F TÀI LIỆU TOÁN HỌC 146
Tõ (1) vμ (2)  AEG CFG (c.g.c)  
Nªn AGE  CGF . Vậy E, G, F thẳng hàng (3)
Nèi EH, FH. Chứng minh tương tự trên ta được  AEH BFH    AHE  BHF
Vậy H, E, F thẳng hàng (4)
Từ (3) và (4) ta kết luận H, E, G, F thẳng hàng
Bài 33. Tam giác ABC vuông tại A (AB < AC). M là trung điểm BC. Vẽ MD  AB tại D, ME
 AC tại E, AH  BC tại H. qua A kẻ đường thẳng song song DH cắt DE tại K. HK cắt AC
tại N. Chứng minh HN2 = AN.CN. Giải:
MD  AB  MD // AC, do đó D là trung điểm AB. Tương tự E là trung điểm AC. Ta có DE // BA.
Hai tam giác BDH và DAK có:   B
HBD  KDA (góc đồng vị) BD = DA H   BDH  DAK M B  DH = DA  K D (g – c – g)
 DH = AK ADHK là hình bình hành. K
Ta có HK // DA  HN  AC. NA NH C NA  H  NHC   2   HN  AN.AN A N E . NH NC
Bài 34. Cho tam giác ABC vuông tai A, đường cao AH, từ H kẻ HI vuông góc với AB tại I,
HK vuông góc với AC tại K
a) Chứng minh tam giác AKI đồng dạng với tam giác ABC suy ra AI.AB = AK.AC.   b) Chứng minh ABK  ACI .
c) Gọi O là trung điểm của đoạn IK. Từ A vẽ đường thẳng vuông góc với đường thẳng BO
tại R. Đường thẳng AR cắt cạnh BC tại S. Chứng minh S là trung B
điểm của đoạn thẳng HC. Giải:    0
a) Tứ giác AKHI có A  K  I  90 nên AKHI là hình chữ   nhật, ta có: AKI  AHI . I H   
Lại có AHI  ABC (cùng phụ với góc BHI ). Suy ra O   S AKI  ABC    R
Hai tam giác AKI và ABC có A chung, AKI  ABC nên A C K AK  I  AB  C. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 147 AK AI  b) Theo trên, AK  I  AB  C  
, và hai tam giác AKB và AIC có A chung AB AC   nên AK  B  A
 IC. Từ đó ta có ABK  ACI .
c) Xét tam giác ABS có AH và BR là đường cao nên O là trực tâm tam giác ABS, do đó SO  AB, suy ra SO // AC.
Mặt khác, theo trên thì tứ giác AKHI là hình chữ nhật nên O là trung điểm AH. Như vậy
trong tam giác AHC, SO là đường trung bình. Từ đó ta có S là trung điểm của HC.
Bài 35. Cho tam giác ABC vuông tại A, có AB=3cm, AC=4cm,vẽ đường cao AH. D
a) Vẽ đường thẳng vuông góc với AC tại C cắt AH kéo dài tại D. Chứng minh BA  C  A  CD, rồi suy ra AC2 = F AB. CD. B
b) Chứng minh tứ giác ABDC là hình thang vuông. Tính diện tích của ABDC. H
c) Qua H kẻ đường thẳng vuông góc với AC cắt AC tại E và
cắt BD tại F. So sánh HE và HF? Giải: A E C   
a) Ta có: ABC  CAD (cùng phụ với góc ABH ),   AC BA 0 BAC  ACD  90 2 . Do đó: BAC   A  CD. Từ đó suy ra   AC  AB.CD CD AC .
b) Vì AB và CD cùng vuông góc với AC nên AB // CD. Tứ giác ABDC có AB // CD và  0
A  90 nên ABDC là hình thang vuông. 2 AC 16 2
Theo trên AC  AB.CD  CD   (cm) . AB 9 1   S  AB  DC 1 16 86 2 AC  3  4  (cm ) ABDC   . 2 2  9  9 BH AH BH AH c) Dễ thấy: ABH   D  CH     (1). CH DH BC AD HF BH HE AH
Mặt khác, EF // DC nên theo định lí Talet ta có:  và  (2). CD BC DC AD HF HE (1) và (2)    HE  HF . CD DC
Bài 36. Cho tam giác ABC vuông tại A có AH là đường cao (H thuộc BC)
a) Trên tia đối của tia AC lấy điểm D, vẽ AE vuông góc với BD tại E. Chứng minh tam giác
AEB đồng dạng tam giác DAB. B
b) Chứng minh BE.BD = BH.BC. E H TÀI LIỆU TOÁN HỌC D A C 148   c) Chứng minh BHE  BDC . Giải:     0
a) Ta có: DBA  ABE và AEB  DAB  90 do đó AEB  D  AB. BE BA 2 b) AEB  DAB    BE.BD  BA (1). BA BD     0
Xét hai tam giác BAH và BCA có: ABH  CBA và BHA  BAC  90 nên BH BA BA  H  B  CA 2 , suy ra   BH.BC  BA (2). BA BC
(1) và (2) suy ra BE.BD = BH.BC. BE BH 
c) Theo trên thì BE.BD  BH.BC  
. Xét hai tam giác BEH và BCD có góc B BC BD BE BH   chung và  nên BE  H  B
 CD . Từ đó ta có BHE  BDC . BC BD
Bài 37. Cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 8cm, AC = 6cm, đường cao AH. Qua C vẽ
đường thẳng song song với AB cắt AH tại D. a) Chứng minh AH  B  D  HC b) Chứng minh AC2 = AB.DC.
c) Tứ giác ABDC là hình gì? Vì sao? Tính diện tích của tứ giác ABDC. Giải: B     0
a) Ta có ABH  DCH (so le trong) và AHB  DHC  90 nên A  HB  DHC  .   
b) ABC  CAD (cùng phụ với góc BAH ). D
DC // AB nên DC  AC    0 BAC  ACD  90 . Do đó H ABC   C  AD, từ đó suy ra: AB AC 2   AB.CD  AC . CA CD  0
c) AB // CD và BAC  90 nên ABDC là hình thang vuông. A C 2 2 AC 36 9 AB.CD  AC  CD    (cm) . AB 8 2 1   S  AB  CD 1 9 75 2 AC  8  6  (cm ) ABDC   . 2 2  2  2
Bài 38. Cho tam giác ABC vuông tại A, AH là đường cao. Kẻ BD B 
là tia phân giác của ABC cắt AH tại I. Chứng minh AD2 = IH. DC. Giải: H TÀI LIỆU TOÁN HỌC I A D C 149 AD IH Ta sẽ chứng minh  . DC AD
Theo tính chất chân đường phân giác trong thì: AD BA  (1). CD BC
Dễ thấy hai tam giác BAC và BHA đồng dạng nên: BA BH  (2). BC BA   
Xét hai tam giác BHI và BAD có: HBI  ABD ( vì BD là tia phân giác của ABC );   0 IH BH
BHI  BAD  90 . Do đó BHI  BAD , suy ra:  (3). DA BA AD IH 2 Từ (1), (2), (3) suy ra:   AD  IH.CD . CD DA
Bài 39. Cho đoạn thẳng AB. Trong một nữa mặt phẳng có bờ là đường thẳng AB, vẽ hai tia
Ax va By vuông góc với AB tại A và B. Trên đoạn thẳng AB lấy điểm M (khác A, B). Trên
tia Ax lấy điểm C (khác A), tia vuông góc MC tại M cắt By tại D. a) Chứng minh AM  C  B  DM .
b) Đường thẳng CD cắt AB tại E. Chứng minh rằng EC.BD = ED.AC.
c) Vẽ MH vuông góc với CD tại H. Chứng minh HM2 = HC.HD
d) Gọi I là giao điểm của BC và AD. Chứng minh DE.IA = ID.EC. Giải: a) Ta có: x y   0   0
AMC  BMD  90 , BDM  BMD  90   , suy ra AMC  BDM .   0 C
Lại có MAC  DBM  90 , do H đó AM  C  B  DM .
b) Vì BD // AC, theo định lí D Talet ta có: I ED BD   EC.BD  ED.AC EC AC E . A M B      0
c) MCH  DMH (cùng phụ với góc CMH ); MHC  DHM  90 , nên ta có: MH CH 2 MCH   D  MH    MH  CH.DH . DH MH ED BD ID BD d) Ta có: 
. Mặt khác: BD // AC, ta suy ra ID  B  IAC nên  . EC AC IA AC TÀI LIỆU TOÁN HỌC 150 ED ID Từ đó ta có:   DE.IA  ID.EC . EC IA
Bài 40. Cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 15cm, AC = 20 cm và đường cao AH. Vẽ
HD vuông góc AB tại D và HE vuông góc AC tại E.
a) Vẽ tia Ax vuông góc DE cắt BC tại M. Chứng minh M là trung điểm BC .
b) Tính diện tích tam giác ADE. Giải:    0 C
a) Tứ giác ADHE có A  D  E  90 nên ADHE là hình chữ nhật.   MAB  EDH 
(cùng phụ với góc EDA ). M  
EDH  AHD (ADHE là hình chữ nhật). E H   ABM  AHD 
(cùng phụ với góc BHD ).  
Do đó: MAB  ABM . Từ đó suy ra được hai tam giác AMB và
AMC cân tại M. Vậy M là trung điểm của BC. A D B 2 2 2
b) BC  AB  AC  225  400  625  BC  25(cm) . HA BA Dễ thấy H  BA  A  BC    AH.BC  AB.AC AC BC AB.AC 15.20  AH= 
12(cm)  ED  AH 12(cm). BC 25   0  
ABC  HAD  90  ABC  AED . Từ đó suy ra AB  C  A  ED . AE AD ED 12 12 36 12 48     AE  .15  (cm), AD  .20  (cm) . AB AC BC 25 25 5 25 5 1 1 36 48 864 2 Vậy S
AE.AD  . .  (cm ) ADE . 2 2 5 5 25
Bài 41. Cho tam giác ABC nhọn, các đường cao AD và BH cắt nhau tại I A
a) Chứng minh HI.CB = CH.IA.
b) Tia CI cắt AB, DH lần lượt tại K, M. Chứng minh: IK.MC = KC.IM. H Giải: K
a) Xét hai tam giác IHA và CHB có: I   AIH  BCH 
(cùng phụ với góc CAD ). M   0 IHA  CHB  90 . B D C TÀI LIỆU TOÁN HỌC 151 Do đó IH  A  C  HB. IH IA Suy ra   HI.CB  CH.IA CH CB CD CA
b) Dễ thấy hai tam giác CDA và CHB đồng dạng, do đó:  . CH CB  CD CA
Hai tam giác CDH và CAB có góc C chung và  nên CD  H  C  AB . CH CB
Chứng minh tương tự, ta có AH  K  A  BC , từ đó ta có CDH   K  AH   Suy ra CHD  KHA   
KHI  MHI , hay I là chân đường phân giác trong kẻ từ H của
tam giác HKM. Vì HC  HI nên C là chân đường phân giác ngoài kẻ từ H của tam giác
HKM. Theo tính chất chân đường phân giác trong và ngoài thì: KI KA KC    KI.MC  KC.MI . A MI MA MC (Chứng minh xong)
Bài 42. Cho tam giác nhọn ABC có hai đường
cao BD và CE cắt nhau tại H (D thuộc AC, E D thuộc AB). K E
a) Chứng minh tam giác ADE và ABC đồng H dạng tam giác ABC.
b) Gọi K, F lần lượt là giao điểm của AH với
DE, BC. Chứng minh KH.AF = AK.HF B Giải: F C AD AB a) Dễ thấy AD  B  A  EC   . Xét AE AC  AD AB
hai tam giác ADE và ABC có góc A chung và  nên AD  E  ABC . AE AC
b) Chứng minh tương tự câu 1b.
H và A lần lượt là chân đường phân giác trong và ngoài kẻ từ D của tam giác KDF, suy ra: KH KA KD    KH.FA  KA.FH . FH FA FD
Bài 43. Cho tam giác ABC có ba góc nhọn (AB < AC). Kẻ đường cao BE và CF cắt nhau tại H.
a) Gọi K là giao điểm của AH và BC. Chứng minh tam giác BKF đồng dạng tam giác BAC.
b)Tia EF cắt AK và BC lần lượt tại N, D. Chứng minh DE.FN = DF.NE TÀI LIỆU TOÁN HỌC 152
c) Gọi O, I lần lượt là trung điểm của A
BC và AH. Chứng minh ON vuông góc DI. Giải: E a) Dễ thấy BA  K  B  CF , do đó: N F BA BK  . Hai tam giác BKF và BC BF H  BK BA BAC có góc B chung và  BF BC D B K C nên BK  F  B  AC .
b) Ta chứng minh được KN là đường phân giác trong và KD là đường phân giác ngoài kẻ
từ K của tam giác FKE. Theo tính chất chân đường phân giác trong và phân giác ngoài, ta có: EN ED EK    ED.FN  EN.FD . FN FD FK A
c) Gọi J là điểm đối xứng của H qua O, ta
có BHCJ là hình bình hành, từ đó suy ra E BJ  AB, CJ  AC. I Dễ thấy : N F BF BH CJ BFH   C  FA    . CF CA CA H Từ đó ta có BFC   J  CA D B K O C    ABC  AJC . J
Mặt khác, tương tự câu a, ta chứng minh   được AE 
F  ABC suy ra ABC  AEF .     0   0
Từ đó ta có AEF  AJC . Mà AJC  JAC  90 nên AEF  JAC  90 , hay AJ  EF.
Ta có IO là đường trung bình trong tam giác AHJ nên IO // AJ  EF  IO.
Xét tam giác IDO có IN  DO, DN  IO nên N là
trực tâm  IDO. Vậy ON  DI. E 
Bài 44. Cho tam giác ABC (góc A  90 , AB < AC).
Qua trung điểm I của AC vẽ đường thẳng vuông
góc với BC và qua C vẽ đường thẳng vuông góc B
với AC, chúng cắt nhau tại E. Chứng minh AE vuông góc BI. Giải: TÀI LIỆU TOÁN HỌC A I C 153   
Ta có: ACB  CEI (cùng phụ với CIE ). Do đó: AC  B  C  EI . AB CI AI AB CA      AC CE CE AI CE   0
Vì BAI  ECA  90 nên ABI   C  AE   Do đó ta có ABI  CAE .   0   0
Mặt khác ABI  AIB  90  CAE  AIB  90 Vậy EA  BI.
Bài 45. Cho hình thang ABCD (CD > AB; AB//CD) có AB vuông góc BD. Hai đường chéo
AC và BD cắt nhau tại G. Trên đường thẳng vuông góc với AC tại C lấy điểm E sao cho
CE = AG và đoạn thẳng GE không cắt đường thẳng CD. Trên đoạn thẳng DC lấy điểm F
sao cho DF = GB. Chứng minh GF vuông góc EF. Giải: A B E G H D F C
Dựng đường thẳng qua E, vuông góc với CD, cắt đường thẳng CD tại H.   0   0  
Ta có ECH  DCG  90 , DCG  DGC  90 , DGC  AGB .  
Từ đó suy ra ECH  AGB . Như vậy ta có A  GB  E
 CH (g-c-g)  EH  AB, CH  BG  DF. AB BG DF Ta có AB  G  C  DG    . CD DG DG DF HE
Mà EH  AB, HF  HC  CF  DF  CF  CD nên suy ra  (1). DG HF   0
Lại có FDG  EHF  90 (2).   (1), (2) suy ra F  DG  E  HF  DGF  HFE .   0   0  0
Mặt khác DGF  DFG  90 nên HFE  DFG  90 . Vậy GFE  90 . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 154
Chương 4. HÌNH LĂNG TRỤ ĐỨNG HÌNH CHÓP ĐỀU
Bài 1. HÌNH HỘP CHỮ NHẬT
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Hình hộp chữ nhật
 Hình hộp chữ nhật có 6 mặt, 8 đỉnh và 12 cạnh.
 Hai mặt của hình hộp chữ nhật không có cạnh chung gọi là hai mặt đối diện và có
thể xem chúng là hai đáy của hình hộp chữ nhật, khi đó các mặt còn lại được xem là các mặt bên.
 Hình lập phương là hình hộp chữ nhật có 6 mặt là hình vuông. Hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’
2) Mặt phẳng và đường thẳng
 Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’. Ta có thể xem:
- Các đỉnh:A, B, C, D, A’,... như là các điểm.
- Các cạnh AD, DC, CC’,… như là các đoạn thẳng.
- Mỗi mặt, chẳng hạn mặt ABCD, là một phần của mặt phẳng (ta hình dung mặt
phẳng trái rộng về mọi phía).
 Đường thẳng qua hai điểm A, B của mặt phẳng (ABCD) thì nằm trọn trong mặt
phẳng đó (tức là mọi điểm của nó đều thuộc mặt phẳng).
3) Hai đường thẳng song song trong không gian TÀI LIỆU TOÁN HỌC 155
 Trong không gian hai đường thẳng a và b gọi là song song với nhau nếu chúng
nằm trong cùng một mặt phẳng và không có điểm chung.
 Với hai đường thẳng phân biệt trong không gian, chúng có thể: ‐ Cắt nhau ‐ Song song
‐ Không cùng nằm trong một mặt phẳng nào
 Hai đường thẳng phân biệt, cùng song song với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
4) Đường thẳng song song với mặt phẳng. Hai mặt phẳng song song
 Khi AB không nằm trong mặt phẳng (A’B’C’D’) mà AB song song với một đường
thẳng của mặt phẳng này, chẳng hạn AB//A’B’, thì ta nói AB song song với mặt
phẳng (A’B’C’D’) và kí hiệu là AB//mp(A’B’C’D’).
 Xét hai mặt phẳng (ABCD) và (A’B’C’D’). Mặt phẳng (ABCD) chứa hai đường
thẳng cắt nhau AB, AD và mặt phẳng (A’B’C’D’) chứa hai đường thẳng cắt nhau
A’B’, A’D’, hơn nữa AB song song với A’B’ và AD song song với A’D’, khi đó ta nói
mặt phẳng (ABCD) song song với mặt phẳng (A’B’C’D’) và kí hiệu
mp(ABCD)//mp(A’B’C’D’)
Ví dụ 1: Cho hình lập phương ABCD.EFGH
a) Hãy kể tên các cạnh song song với mặt phẳng (EFGH)
b) Kể tên các mặt phẳng song song với nhau Bài giải
a) * BC// FG mà FG nằm trong mặt phẳng (EFGH) Vậy BC//mp (EFGH) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 156
* CD//GH mà GH nằm trong mặt phẳng (EFGH). Vậy GH//mp(EFGH)
* DA//HE mà HE nằm trong mặt phẳng (EFGH). Vậy DA//mp(EFGH)
b) * mp(BCGF) // mp(ADHE) vì BF, BC cắt nhau nằm trong mp(BCGF); AE, AD cắt
nhau nằm trong mp(ADHE) và BF//AE, BC//AD
* mp(ABCD) // mp(EFGH) vì AB, BC cắt nhau nằm trong mp(ABCD); EF, FG cắt
nhau nằm trong mp(EFGH) và AB//EF, BC//FG
* mp(ABFE) // mp(DCGH) vì AB, AE cắt nhau nằm trong mp(EBFE); DC, DH cắt
nhau nằm trong mp(DCGH) và AB//DC, AE//DH
5) Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng. Hai mặt phẳng vuông góc
 Khi đường thẳng A’A vuông góc với hai đường thẳng căt nhau AD và AB của mặt
phẳng (ABCD) ta nói A’A vuông góc với mặt phẳng (ABCD) tại A và kí hiệu là
A' A mp(ABCD)
Nhận xét: Nếu một đường thẳng vuông góc với một mặt phẳng tại điểm A thì nó
vuông góc với mọi đường thẳng đi qua A và nằm trong mặt phẳng đó.
 Khi một trong hai mặt phẳng chứa một đường thẳng vuông góc với mặt phẳng còn
lại thì ta nói hai mặt phẳng đó vuông góc với nhau.
Ví dụ 2. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.MNPQ
a) Đường thẳng AD vuông góc với những mặt phẳng nào?
b) Hai mặt phẳng (AMQD) và (DQPC) có vuông góc với nhau không? Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 157
a)* AD vuông góc với hai đường
thẳng cắt nhau AM và AB của mặt phẳng (AMNB) nên
DA mp(AMNB)
* AD vuông góc với hai đường
thẳng cắt nhau DC và DQ của mặt phẳng (QDPC) nên
AD mp(DQPC)
b) mp( AMQD)  mp(DQPC) vì AD mp(DQPC) và AD nằm trong mặt phẳng (AMQD)
5) Diện tích xung quanh ‐ Thể tích của hình hộp chữ nhật
 Diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật bằng tổng diện tích các mặt bên.
Ta có công thức S  2 ph (p là nữa chu vi đáy, h là chiều cao). xq
 Diện tích toàn phần của hình hình hộp chữ bằng tổng diện tích xung quanh và diện tích hai đáy
S S  2S tp xq day
 Nếu các kích thước của hình hộp chữ nhật là a, b, c (cùng đơn vị độ dài) thì thể tích
của hình hộp chữ nhật đó là V=abc.  3
Thể tích hình lập phương cạnh a là V = a .
Ví dụ 3: Tính các kích thước của hình hộp chữ nhật, biết rằng chúng tỉ lệ với 3, 4, 5 và 3
thể tích của hình hộp này là 480cm Bài giải
Gọi các kích thước của hình hộp là a, b, c a b c 3 Theo giả thiết ta có
   k và V= abc = 480cm 3 4 5 abc 480 3
Theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có k    8 3.4.5 60  k  2
Vậy các kích thước của hình hộp là a = 6cm, b = 8cm, c = 10cm. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 158 3
Ví dụ 4: Diện tích toàn phần của một hình lập phương là 486cm . Thể tích của nó là bao nhiêu? Bài giải
Hình lạp phương có 6 mặt là các hình vuông bằng nhau. Vậy diện tích một mặt hình 2
vuông là 486:6 = 81 cm . Một cạnh hình lập phương dài bằng a=9cm. Thể tích hình lập phương là 3 V = 9.9.9 = 729 cm
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 1. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’.
a) Những cạch nào song song với DD’?
b) Những cạch nào song song với BC?
c) Những cạch nào song song với CD?
d) Những mặt nào song song với mp(BCC’B’) Bài giải
a) Các cạch song song với DD’ là AA’; BB’; CC’.
b)Các cạch song song với BC là B’C’; AD; A’D’.
c) Các cạch song song với CD là AB; C’D’; A’B’.
d) mp(BCC’B’) // mp(ADD’A’)
vì mp(BCC’B’) chứa hai đường thẳng BC và BB’ cắt
nhau, mà BC//AD và BB’//AA’
Bài 2. Một căn phòng dài 5m, rộng 3,2m và cao 3m. Người ta muốn quét vôi trần nhà và 2
bốn bức tường. Biết rằng tổng diện tích các cửa là 6,3 m . Hãy tính diện tích cần quét vôi? Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 159 Diện tích trần nhà 2
S  5.3, 2 16m 1
Diện tích một mặt các bức tường của căn phòng
S  3.5.2  3.3,2 2 .2  49.2m 2
Diện tích cần quét vôi căn phòng (đã trừ diện tích các cửa) là
S S S  6,3  16  49, 2  6,3 1 2 2 S  68.8m
Bài 3. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’. Tìm đường thẳng chung (giao tuyến) của hai mặt phẳng
a) mp(ABCD) và mp(ADD’A’)
b) Gọi M, N lần lượt là trung điểm của AB, AD. Chứng minh MN song song với các mặt
phẳng (BB’D’D) và (A’B’C’D’). Bài giải
a) Giao tuyến của hai mp(ABCD) và mp(ADD’A’) là AD.
b) Ta có MN là đường trung bình của
tam giác ABD nên MN//DB, mà
BD mp(BB ' D ' D). Suy ra MN// mp(BB’D’D)
* Ta có MN// mp(BB’D’D) (cmt)
Suy ra MN//B’D’ mà B ' D '  mp( A ' B 'C ' D ')
Nên MN // mp(A’B’C’D’)
Bài 4. Hãy kể tên những cạnh bằng cạnh BD của hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’ Bài giải
Những cạnh bằng cạnh BD là AC; B’D’; A’C’. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 160
Bài 5. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’ có AB = 3cm, AD = 4cm; AA’= 5cm. Tính AC’ Bài giải
Ta có AB = A’B’=3cm; AA’=BB’ = 5cm AD=B’C’ = 4cm
Áp dụng định lí py ‐ ta – go vào tam giác vuông A’B’C’ ta có 2 2 2 2
A'C '  A' B '  B 'C '  3  4
A'C '  5cm
Áp dụng định lí py ‐ ta – go vào tam giác vuông AA’C’ ta có 2 2 2 2
AC '  AA'  A'C '  5  5 AC '  5 2cm
Bài 6. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’.
a) Hai đường thẳng AC’ và BD’ có cắt nhau không?
b) Đường thẳng BD có cắt các đường thẳng AA’, A’C’, CC’ hay không
c) Tìm một điểm cách đều các đỉnh của hình hộp chữ nhật Bài giải
a) Đường thẳng AC’ và BD’ cắt nhau vì đó
là hai đường chéo của hình hộp chữ nhật.
b) Ta có AA’ vuông góc với mp(ABCD) mà
BD mp(ABCD) nên AA '  BD hay BD cắt AA’
* Ta có mp(ABCD)//mp(A’B’C’D’)
Mà BD mp( ABCD) và A'C '  mp( A' B 'C ' D ')
Nên BD không cắt A’C’.
* Ta có CC’ vuông góc với mp(ABCD) mà BD mp( ABCD) nên CC '  BD hay BD cắt CC’ TÀI LIỆU TOÁN HỌC 161
Bài 7. Tìm độ dài cạnh của hình lập phương ABCD.A’B’C’D’ biết BD’= 3 cm Bài giải
Gọi độ dài cạnh hình lập phương là a cm 2 2
Ta có B ' D ' 
a a a 2 cm Ta có 2 2 2 2
BD '  B ' D '  BB '  2a a
BD '  a 3cm Mà BD’= 3 cm nên ta có a = 1 cm
Vậy cạnh hình lập phương là 1cm
Bài 8. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’. Chứng minh rằng nếu BA’C’ là tam giác
đều thì ABCD.A’B’C’D’ là hình lập phương Bài giải
Gọi cạnh tam giác đều BA’C’ là d
Chiều dài, chiều rộng, chiều cao hình hộp lần lượt là a, b, c 2 2 2
Trong tam giác vuông A’D’C’ ta có d a b (1) 2 2 2
Trong tam giác vuông AA’B ta có d a c (2) 2 2 2
Trong tam giác vuông C’B’B ta có d b c (3)
Lấy (2)‐(3) vế theo vế ta được 2 2 a b (*)
Lấy (1)‐(2) vế theo vế ta được 2 2 c b (**)
Từ (*) và (**) suy ra a = b = c
Hay ABCD.A’B’C’D’ là hình lập phương
Bài 9. Tính các kích thước của hình hộp chữ nhật biết rằng chúng tỉ lệ với 2, 3, 4 và thể tích của hình hộp bằng 1536 2 cm Bài giải
Gọi 3 kích thước của hình hộp chữ nhật lần lượt là a, b, c TÀI LIỆU TOÁN HỌC 162 a b c Ta có
   k và V= abc = 1536 3 cm 2 3 4 abc 1536 3 k    64 Suy ra 2.3.4 24  k  4 a b c Vậy
 4  a  8;  4  b  12 ;  4  c  16 2 3 4
Vậy 3 kích thước của hình hộp lần lượt là 8; 12; 16
Bài 10. Một bể đựng nước có dạng hình hộp chữ nhật (xem hình vẽ). Mực nước hiện tại 2 bằng
chiều cao của bình. Nếu ta đậy bình lại rùi dựng đứng lên (lấy mặt (AA’B’B) làm 3
đáy) thì chiều cao của mực nước là bao nhiêu? Bài giải
Thể tích hình hộp chữ nhật là 3
V  6.8.12  576cm
Thể tích nước chứa trong hình hộp là  2  3 V  8.12. .6  384cm 1    3 
Nếu chọn (AA’B’B) làm đáy. Gọi h là
chiều cao mực nước mới, ta có thể tích
V  8.6.h  384  48h h  8cm 1
Vậy chiều cao mực nước mới là 8cm
Bài 11. Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’. Chứng minh rằng
a) BC vuông góc với mp(DD’C’C)
b) A’C’ vuông góc với mp(BDD’B’)
c) BD vuông góc với mp(AA’C’C) d) BC vuông góc C’D Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 163
a) Ta có BC  DC; BC  CC’ mà DC và CC’ là
hai đường thẳng cắt nhau nằm trong
mp(DD’C’C). Vậy nên BC mp(DD 'C 'C)
b) Ta có A 'C '  mp( A ' B 'C ' D ')
mặt khác DD’ vuông góc với hai đường thẳng
cắt nhau A’D’ và D’C’ nằm trong
mp(A’B’C’D’) nên DD’  mp(A’B’C’D’)
mà DD '  mp(DD ' B ' B)
Suy ra A’C’ vuông góc với mp(BDD’B’) c) Tương tự như câu b
d) BC mp(DD 'C 'C) nên BC vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong
mp(DD’C’C) hay BC  DC’
Bài 12. Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’.
a) Đường thẳng A’B’ song song với những mặt phẳng nào?
b) Đường thẳng AC có song song với mặt phẳng (A’B’C’) không? Bài giải
a) A’B’//mp(ABCD) vì A’B’//AB và
AB mp(ABCD)
A’B’// mp(DCC’D’) vì A’B’//D’C’ và
D 'C '  mp(DCC ' D)
b) AC//mp(A’B’C’) vì AC//A’C’ và
A'C '  mp(A' B 'C ')
Bài 13. Cho hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’ có AB = a, AD = b, AA’ = c. Chứng minh 2 2 2 D’B = B’D =AC’=A’C =
a b c Bài giải
Trong tam giác vuông A’B’C’ ta có 2 2 2 2
A 'C '  B 'C '  B ' A '  A 'C '  b a TÀI LIỆU TOÁN HỌC 164
Trong tam giác vuông AA’C’ ta có 2 2 2 2 2
AC '  AA'  A'C '  AC '  c b a 2 2 2
Tương tự ta có D’B = a b c 2 2 2 B’D =
a b c A’C= 2 2 2
a b c 2 2 2
Vậy D’B=B’D =AC’=A’C= a b c
Bài 14. Một hình hộp chữ nhật có thể tích bằng 60 3
cm và diện tích toàn phần bằng 94 2 cm
. Tính chiều rộng, chiều dài của hình hộp chữ nhật biết chiều cao bằng 4cm. Bài giải
Gọi hai kích của hình hộp lần lượt là a, b
Ta có V  4ab  60 3
cm ab  15 (1)
S S  2S  2 ph  2ab tp xq day
S  2(a b).4  2ab  94 tp Hay a + b = 8 (2)
Từ (1) và (2) suy ra a = 5; b = 3 hoặc a = 3; b = 5
Vậy hai kích thước của hình hộp chữ nhật là 3cm và 5 cm.
Bài 15. Một bể đựng nước có dạng hình hộp chữ nhật (xem hình vẽ). Mực nước hiện tại 2 bằng
chiều cao của bình. Nếu ta đậy bình lại rùi dựng đứng lên (lấy mặt (ADD’A’) làm 3
đáy) thì chiều cao của mực nước là bao nhiêu? Bài giải 3
Thể tích hình hộp chữ nhật là V  6.8.12  576cm  2 
Thể tích nước chứa trong hình hộp là 3 V  8.12. .6  384cm 1    3  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 165
Nếu chọn (ADD’A’) làm đáy . Gọi h là
chiều cao mực nước mới, ta có thể tích
V 12.6.h  384  72h h  5,3cm 1
Vậy chiều cao mực nước mới là 5,3cm
Bài 16. Một bình đựng nước có dạng hình hộp chữ nhật có chiều rộng bằng 4cm, chiều dài 3
bằng 8cm, chiều cao bằng 5cm. Mực nước hiện tại bằng
chiều cao của bình. Nếu ta đổ 4
nước trong bình vào một bình khác hình lập phương có cạnh bằng 5cm thì chiều cao mực nước là bao nhiêu? Bài giải 3
Thể tích nước có trong hình hộp là 3
V  .5.8.4  120cm 4
Gọi h là chiều cao của mực nước mới ở bình hình lập phương có cạnh là 5cm, ta có V 120 h    4,8cm 25 25 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 166
Bài 2. HÌNH LĂNG TRỤ ĐỨNG
A. CHUẨN KIẾN THỨC
1) Hình lăng trụ đứng
 Hình bên là hình lăng trụ đứng. Trong hình này:
‐ A, B, C, D, A ; B ; C ; D là các đỉnh 1 1 1 1
‐ Các mặt ABB A ; BCC B ;....là các hình chữ nhật. 1 1 1 1
Chúng được gọi là các mặt bên.
‐ Hai mặt ABCD; A B C D là hai đáy 1 1 1 1
 Hình lăng trụ đứng trên có hai đáy là tứ giác nên
gọi là lăng trụ đứng tứ giác, kí hiệu ABC . D A B C D 1 1 1 1
 Hình hộp chữ nhật, hình lập phương cũng là
Hình lăng trụ đứng tứ giác
những hình lăng trụ đứng.
 Hình lăng trụ đứng có đáy là hình bình hành được
gọi là hình hộp đứng.
 Lăng trụ đứng có hai đáy là tam giác, tứ giác , ngũ
giác thì hình lăng trụ đứng tương ứng được gọi là
lăng trụ đứng tam giác, lăng trụ đứng tứ giác, lăng
trụ đứng ngũ giác. (hình 1) (hình 1)
2) Diện tích xung quanh của hình lăng trụ đứng
 Diện tích xung quanh của hình lăng trụ đứng bằng tổng diện tích các mặt bên. Ta
có công thức S  2 ph (p là nữa chu vi đáy, h là chiều cao). xq TÀI LIỆU TOÁN HỌC 167
 Diện tích toàn phần của hình lăng trụ đứng bằng tổng diện tích xung quanh và diện tích hai đáy
S S  2S tp xq day
3) Thể tích của hình lăng trụ đứng
 Thể tích của hình lăng trụ đứng bằng diện tích đáy nhân với chiều cao
 Công thức V = S.h ( S là diện tích đáy, h là chiều cao)
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 17. Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’.
a) Những cặp mặt phẳng nào song song với nhau?
b) Những cặp mặt phẳng nào vuông góc với nhau? Bài giải
a) Những cặp mặt phẳng song song
là: mp(ABC)//mp(A’B’C’)
b) Những cặp mặt phẳng vuông góc
nhau là: mp(ABC)  mp(AA’B’B) mp(ABC)  mp(BB’C’C) mp(ABC)  mp(AA’C’C)
mp(A’B’C’)  mp(BB’C’C)
mp(A’B’C’)  mp(AA’C’C)
mp(A’B’C’)  mp(AA’B’B)
Bài 18. Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.DEF.
Trong các phát biểu sau phát biểu nào đúng ?
a) Các cạnh bên AB và AD vuông góc với nhau.
b) Các cạnh bên BE và EF vuông góc với nhau.
c) Các cạnh bên AC và DF vuông góc với nhau.
d) Các cạnh bên AC và DF song song với nhau.
e) Hai mặt phẳng (ABC) và (DEF) song song với nhau.
f) Hai mặt phẳng (ACFD) và (BCFE) song song với TÀI LIỆU TOÁN HỌC 168 nhau.
g) Hai mặt phẳng (ABED) và (DEF) vuông góc với nhau. Bài giải
a) Sai vì AB và AD không phải là các cạnh bên.
b) Sai vì BE và EF không phải là các cạnh bên.
c) Sai vì AC và DF không phải là các cạnh bên.
d) Sai vì AC và DF không phải là các cạnh bên. e) Đúng
f) Sai vì Hai mặt phẳng (ACFD) và (BCFE) vuông góc nhau g) Đúng
Bài 19. Cho một hình hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’
a) Những cặp mặt phẳng nào song song với nhau.
b) Mặt phẳng (ABCD) vuông góc với những mặt phẳng nào. Bài giải
a) Những mặt phẳng song song với nhau là: mp(ABCD)//mp(A’B’C’D’);
mp(AA’D’D)// mp(BB’C’C);
mp(DCC’D’)//mp(AA’B’B)
b) mp(ABCD)  mp(AA’B’B) mp(ABCD)  mp(BCC’B’) mp(ABCD)  mp(ADD’D)
Bài 20. Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’ có hai đáy là hai tam giác vuông tại A, A’. Chứng minh
a) AB mp(AA 'C 'C)
b) mp(AA 'C 'C)  mp(AA ' B ' B) Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 169
a) AB AC( ABC  vuông tại A)
AB  AA' (AA’B’B là hình chữ nhật) nên AB
vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau AC và
AA’ của mặt phẳng (AA’C’C).
Suy ra AB mp(AA 'C 'C)
b) mp(AA’B’B) chứa AB, mà AB vuông góc với
mp(AA’C’C) nên mp(AA 'C 'C)  mp(AA ' B ' B)
Bài 21. Một khối gỗ hình lập phương ABCD.A’B’C’D’, có cạnh bằng a. Người ta cắt khối
gỗ theo mặt (ACC’A’) được hai hình lăng trụ đứng bằng nhau. Tính diện tích xung quanh
của mỗi hình lăng trụ đó. Bài giải Ta có 2
AC a a a 2cm
Chu vi đáy hình lăng trụ
a a a 2  2  2a
Diện tích xung quanh của hình lăng trụ 2(2  2) . a a 2 2 S  2 ph   (2  2)a cm xq 2
Bài 22 Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’, có đáy là tam giác ABC cân tại C, D
là trung điểm của cạnh AB. Tính diện tích toàn phần của hình lăng trụ. Bài giải TÀI LIỆU TOÁN HỌC 170
D là trung điểm AB, suy ra CD là chiều cao tam giác đáy Vậy nên 2 2
DB  5  4  25 16  9  3cm
BB’  AB, áp dụng định lí py‐ta‐go, ta có 2 2
BB '  5  3  25  9  16  4cm
Diện tích toàn phần của hình lăng trụ là 1
S S  2S  (5  5  6).4  2( .4.6) tp xq d 2 2
S  64  24  88cm tp
Bài 23 Cho lăng trụ đứng tam giác ABC AʹBʹCʹ có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B với
BA = BC = a ,biết AʹB hợp với đáy ABC một góc 600 . Tính thể tích lăng trụ. Bài giải
Ta có A'A  (ABC)  A'A  AB& AB là hình 
chiếu của AʹB trên đáy ABC và o ABA '  60 Trong AB  A' ta có 0
 AA '  AB.tan 60  a 3 2 1 a SABC = BA.BC  2 2 3 a 3 Vậy V = SABC.AAʹ = 2
Bài 24. Cho hình lăng trụ có đáy là hình vuông cạnh a. Tính chiều cao (theo a) của hình 1
lăng trụ, biết diện tích xung quanh bằng diện tích toàn phần. 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 171 Bài giải
Diện tích xung quanh hình trụ
S  2(a a).h (cm) xq
Diện tích toàn phần của hình trụ
S S  2S  2(a a).h  2 . a a tp xq d 2
S  4ah  2a  2a(2h a) tp 1 Theo đề ta có SS xq 2 tp 1 Hay 4ah
2a(a  2h) 2
 4h a  2h a
 2h a h  2 a
Vậy chiều cao của hình trụ là (cm) 2
Bài 25. Tính diện tích toàn
phần (tổng diện tích các
mặt) và thể tích của hình sau Bài giải
* Tính diện tích toàn phần hình lăng trụ HFG.JIK
Độ dài đường chéo của tam giác đáy là 2 2
JK HG  3  4  25  5cm TÀI LIỆU TOÁN HỌC 172 1 Diện tích tam giác đáy 2 SS  3.4  6cm HFGJIK 2
Diện tích toàn phần hình lăng trụ HFG.JIK  3  4  5  2
S S  2S  2 .3  2.6  48cm   tp1 xq day  2 
* Tính diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật ABCD.EFII’ 2
S S  2S  2(1 3).5  2.1.3  46cm tp 2 xq d * 2 S  3.3  9cm JIFH
* Diện tích toàn phần của hình đã cho là 2
S S S S
 48  46  9  85cm tp 1 tp tp 2 JIFH
 Thể tích hình lăng trụ 3
V S .h  6.3  18cm 1 d
 Thể tích hình hộp chữ nhật 3
V S .h  3.5  15cm 2 d
 Thể tích của hình đã cho là 3
V V V  18  15  33cm 1 2 Bài 26.
Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’ có
đáy là tam giác ABC cân tại A có các kích thước
như hình vẽ. Tính thể tích của hình lăng trụ. Bài giải
Chiều cao của tam giác đáy 3 2
h'  13  5  169  25
h'  144 12cm 1 1
Diện tích tam giác ABC là 2
S h'.BC  .12.10  60cm 2 2
Thể tích của hình lăng trụ ABC.A’B’C’ là 3
V S .h  60.12  720cm d TÀI LIỆU TOÁN HỌC 173
Bài 27. Một bình thủy tinh hình lăng trụ đứng
ABC.A’B’C’, đáy là tam giác cân ABC có kích
thước như hình vẽ. Mực nước hiện tại trong 2 bình bằng
chiều cao của lăng trụ. Bây giờ ta 3
đậy bình lại và lật đứng lên sao cho mặt
(BCC’B’) là mặt đáy. Tính chiều cao của mực nước khi đó. Bài giải
Chiều cao của tam giác đáy 3 2
h'  13  5  169  25
h'  144 12cm 1 1
Diện tích tam giác ABC là 2
S h'.BC  .12.10  60cm 2 2 2 3
Thể tích nước hiện tại trong hình lăng trụ là V  60. .12  480cm 3
Nếu chọn đáy là (BCC’B’) thì 2
S  10.12  120cm d V 480
Chiều cao mực nước mới là h '    h'  4cm S 120 d
Vậy chiều cao mực nước mới là 4cm.
Bài 28. Tính thể tích của khối lăng trụ đứng có đáy là tam giác và các mặt bên là các hình vuông cạnh bằng a. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 174 Bài giải
Hình lăng trụ có đáy là tam giác đều cạnh a, a 3
đường cao tam giác đáy là h cm 2
Diện tích tam giác đáy là 2 1 a 3 a 3 S a  2 2 4
Thể tích hình lăng trụ là 2 3 a 3 a 3 3
V S.h a cm 4 4
Bài 29. Cho hình lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’ có đáy là tam giác ABC cân tại A. Gọi
M, N lần lượt là trung điểm của BC và B’C’
a) Chứng minh AMNA’ là hình chữ nhật
b) Tính diện tích hình chữ nhật AMNA’ biết thể tích của hình lăng trụ bằng V và BC = a. Bài giải.
a) Ta có A’N // AM và A’N = AM nên
A’NMA là hình bình hành.
Mặt khác A’N  mp(CC’B’B) nên A’N  NM
Vậy AMNA’ là hình chữ nhật 1
b) V S .h AM .BC.AA ' d 2 mà AA’ = MN
nên diện tích hình chữ nhật AMNA’ là 1 V 2
S AM.AA'  (cm ) 2 a
Bài 30. Một Một bình thủy tinh hình lăng trụ đứng ABC.A’B’C’, đáy là tam giác ABC có
AB = 6cm, BC = 10cm, AC = 8cm, chiều cao CC’= 12cm. Mực nước trong bình hiện tại bằng TÀI LIỆU TOÁN HỌC 175
2 chiều cao của hình lăng trụ. Bây giờ ta đậy bình lại và lật đứng lên sao cho mặt 3
(ACC’A’) là mặt đáy. Tính chiều cao của mực nước khi đó. Bài giải 1
Diện tích tam giác đáy là 2
S  .8.6  24cm 2
Thể tích nước hiện tại trong hình lăng trụ là 2 3
V  24. .12 192cm 3
Nếu chọn đáy là (ACC’A’) thì 2
S  8.12  96cm d
Chiều cao mực nước mới là V 192 h'    h'  2cm S 96 d
Vậy chiều cao mực nước mới là 2cm.
Bài 31. Một bình thủy tinh hình lăng trụ đứng ABC.A’B’C’, đáy là tam giác ABC có AB = 2
6cm, BC = 10cm, AC = 8cm, chiều cao CC’= 12cm. Mực nước trong bình hiện tại bằng 3
chiều cao của hình lăng trụ. Bây giờ ta đậy bình lại và lật đứng lên sao cho mặt (BCC’B’) là
mặt đáy. Tính chiều cao của mực nước khi đó. Bài giải 1
Diện tích tam giác đáy là 2
S  .8.6  24cm 2
Thể tích nước hiện tại trong hình lăng trụ là 2 3
V  24. .12 192cm 3
Nếu chọn đáy là (BCC’B’) thì 2
S  6.12  72cm d
Chiều cao mực nước mới là V 192 h'  
h'  2,7cm S 72 d
Vậy chiều cao mực nước mới là 2,7cm. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 176
Bài 32. Đáy của lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’ là tam giác ABC vuông cân tại A có
cạnh BC = a 2 và biết AʹB = 3a. Tính thể tích khối lăng trụ. Bài giải Ta có
A BC vuông cân tại A nên AB = AC = a
ABC AʹBʹCʹ là lăng trụ đứng  AA ' AB   2  2  2  2 A A 'B A A ' A 'B A B 8a  A A ' 2a 2 Vậy V = B.h = S 3 ABC .AAʹ = a 2
Bài 33. Cho lăng trụ tứ giác đều ABCD.A’B’C’Dʹ có cạnh bên bằng 4a và đường chéo 5a.
Tính thể tích khối lăng trụ này. Bài giải D' C'
ABCD AʹBʹCʹDʹ là lăng trụ đứng nên A'
BD2 = BDʹ2 ‐ DDʹ2 = 9a2  BD  3a B' 4a 3a 5a
ABCD là hình vuông  A B  2 D C 2 9a Suy ra B = S A ABCD = B 4
Vậy V = B.h = SABCD.AAʹ = 9a3
Bài 34. Đáy của lăng trụ đứng tam giác ABC.A’B’C’ là tam giác đều cạnh a=4 và biết
diện tích tam giác A’BC bằng 8. Tính thể tích khối lăng trụ. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 177
+ Phân tích V= B.h để tìm B và h A' C'
trong hình là các đối tượng nào ?
+ Tìm diên tích B = SABC bằng công thức B' nào ?
+ Từ diện tích A 'BC suy ra cạnh nào ? tại sao ? A C
+ Tìm h = AAʹ dùng tam giác nào và I định lí gì ? B Lời giải:
Gọi I là trung điểm BC .Ta có ABC đều nên AB 3 AI 
 2 3 &AI  BC  A'I  BC 2 1 2SA'BC S  BC.A'I  A'I   4 A'BC 2 BC AA'  (ABC)  AA'  AI 2 2
 AA '  A 'I  AI  2
Vậy VABC.A’B’C’ = SABC .AAʹ= 8 3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 178
Bài 3. HÌNH CHÓP ĐỀU VÀ HÌNH CHÓP CỤT ĐỀU
A. CHUẨN KIẾN THỨC 1) Hình chóp Hình chóp có:
‐ Đáy là một đa giác, các mặt bên là những tam giác có chung một đỉnh.
‐ Đường thẳng đi qua đỉnh và vuông góc với mặt phẳng đáy gọi là đường cao.
‐ Trong hình trên: hình chóp S.ABCD có đỉnh là S, đáy là tứ giác ABCD, ta gọi đó là hình chóp tứ giác. 2) Hình chóp đều
Hình chóp S.ABCD trên có đáy là hình vuông ABCD, các mặt bên SAB, SBC, SCD và SDA
là những tam giác cân bằng nhau. Ta gọi S.ABCD là hình chóp tứ giác đều TÀI LIỆU TOÁN HỌC 179
Hình chóp đều là hình chóp có đáy là một đa giác đều, các mặt bên là những tam giác cân
bằng nhau có chung đỉnh.
– Chân đường cao của hình chóp đều trùng với tâm của đường tròn đi qua các đỉnh của mặt đáy.
– Đường cao vẽ từ đỉnh của mỗi mặt bên của hình chóp đều được gọi là trung đoạn của hình chóp đó.
Ví dụ 1: a) Hình chóp có đáy là một hình thoi, các mặt bên là tam giác cân bằng nhau và có
chung đỉnh, có thể được gọi là hình chóp tứ giác đều không?
b) Hình chóp có đáy là một hình chữ nhật, các mặt bên là tam giác cân bằng nhau và có
chung đỉnh, có thể được gọi là hình chóp tứ giác đều không? Bài giải
a) Hình thoi không phải là một đa giác đều nên hình chóp có mặt đáy là một hình thoi
không phải là hình chóp đều. Vậy phát biểu trên sai
b) Sai vid hình chữ nhật không phải là đa giác đều.
3) Hình chóp cụt đều
Hình chóp cụt đều là phần hình chóp
đều nằm giữa mặt phẳng đáy của hình
chóp và mặt phẳng song song với đáy và cắt hình chóp.
– Mỗi mặt bên của hình chóp cụt đều là một hình thang cân.
4) Diện tích xung quanh của hình chóp đều.
‐ Diện tích xung quanh của hình chóp đều bằng nữa tích của chu vi đáy với trung đoạn. Spd xq
(p là nữa chu vi đáy; d là trung đoạn của hình chóp)
– Diện tích toàn phần của hình chóp bằng tổng của diện tích xung quanh và diện tích đáy. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 180 S  S  S tp xq (S: diện tích đáy)
Ví dụ 2: Hình chóp tứ giác đều có độ dài cạnh bên bằng 25cm. Đáy là hình vuông ABCD
cạnh 30cm. Tính diện tích toàn phần của hình chóp? Bài giải
Gọi EI là một trung đoạn của hình chóp đều, ta có 2 2 2
EI IB EB 2  AB  2 2 2 2
EI EB IB EB     2  2 2 2 EI  25 15 2 2
EI  25 15  20cm
Diện tích toàn phần của hình chóp đều 2
S S S  (30  30)20  30.30  2100cm tp xq d
5) Thể tích của hình chóp đều
– Thể tích của hình chóp bằng một phần ba của diện tích đáy nhân với chiều cao. 1 V  S h .
(S: diện tích đáy, h: chiều cao) 3
Ví dụ 3: Tính thể tích hình chóp tam giác đều, biết đường cao 12cm, cạnh đáy 10cm. Bài giải
Hình chóp tam giác đều với cạnh đáy AB
= 10cm, đường cao OD = 12cm có
+ Đường cao của tam giác đáy CH= 2 2 10  5  8,66cm + Diện tích đáy 1 1 2
S HC.AB  10.8,66  43,30cm 2 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 181 1 1 3 Thể tích V
S.OD  .43,3.12 173,20cm 3 3
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP
Bài 35. Cho hình chóp tam giác đều A.BCD. Gọi H là trung điểm CD. Chứng minh: a) CD
vuông góc với mặt phẳng (AHB) b) AC  BD Bài giải
a) Hình chóp A.BCD là hình chóp tam
giác đều nên tam giác CBD là tam giác
đều các tam ACB, ACD, ADB là các tam
giác cân tại A. H là trung điểm CD suy ra HB  CD; AH  CD
Vậy CD vuông góc với hai đường thẳng
cắt nhau thuộc mặt phẳng (AHB) nên CD  mp(AHB)
b) Gọi E là trung điểm BD ta có AE  BD; CE  BD
Vậy BD vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau thuộc mặt phẳng (AEC) nên CD 
mp(AEC) suy ra CD vuông góc với mọi đường thẳng thuộc mp(AEC) Hay AC  BD
Bài 36. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD. Gọi O là giao điểm của AC và BD. Chứng minh
a) SO vuông góc với mp(ABCD)
b) mp(SAC) vuông góc với mp(ABCD) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 182 Bài giải
a) Hình chóp tứ giác đều S.ABCD nên có
ABCD là hình vuông, các cạnh bên bằng nhau.
Ta có SBD là tam giác cân tại A có OD
= OB nên SO là đường cao của tam giác hay SO BD
Tương tự, ta có SO AC
SO vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau thuộc mp(ABCD) nên SO  mp(ABCD)
b) Ta có AC mp(SAC) BD  mp(SBD) Mà BD  AC nên
mp(SAC)  mp(SBD)
Bài 37.Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có AB = 2cm, SA = 4cm. Tính độ dài trung đoạn
và chiều cao của hình chóp đều này. Bài giải
Hình chóp tứ giác đều S.ABCD có AB = 2cm,
SA = 4cm, nên ABCD là hình vuông và các cạnh bên bằng nhau. Ta có 2 2 2 2
AC BD AD AB  2  2  2 2 AC AO   2 2
Trong tam giác vuông SOA vuông tại O, theo pytago ta có
SO SA AO    2 2 2 4 4 2  3 2 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 183
Vậy chiều cao hình chóp là 3 2cm
Gọi H là trung điểm AB, ta có SH là trung đoạn của hình chóp
Trong tam giác SBH vuông tại H, theo pytago ta có 2 2 2 1
SH SB IB  4 1  15
Vậy độ dài trung đoạn là 15cm
Bài 38. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có AB = 3cm, cạnh bên SA = 4cm. Tính chiều cao của hình chóp. Bài giải
Hình chóp tam giác đều S.ABC nên ABC là tam giác đều.
Gọi H là trung điểm AB, O là trong tâm tam giác ABC
Ta có CH là đường cao tam giác ABC
Trong tam giác CHB vuông tại H ta có 2  3  3 3 2 2 2
HC CB HB  3      2  2 2 2 3 3 OC = CH    3 3 3 2
Trong tam giác vuông SOC vuông tại O ta có
SO SC OC    2 2 2 2 4 3  13
Vậy chiều cao của hình chóp là 13cm
Bài 39. Một hình chóp đều có 10 cạnh. Hỏi đáy của hình chóp đó là đa giác đều nào? Bài giải
Hình chóp đều có 10 cạnh thì đáy của hình chóp đó là thập giác đều.
Bài 40. Một hình chóp cụt đều có đáy lớn bằng 12cm, đáy bé bằng 8cm và cạnh bên bằng
13cm . Tính độ dài trung đoạn và chiều cao của hình chóp cụt đó. TÀI LIỆU TOÁN HỌC 184 Bài giải
Hình chóp cụt đều ta thấy mặt bên là
hình thang cân AA’D’D. Vẽ đường cao A’E và D’F , ta có
AD A'D ' 12  8
A' E D ' F    2 2 2
Vậy độ dài trung đoạn là 2 cm
Khai triển hình chóp cụt đều ta thấy
Trong hình thang vuông OBB’O’ vẽ đường cao B’I ta có BD OB
 6 2;O 'B '  4 2 2
BI OB O ' B '  2 2
Vậy đường cao hình chóp cụt đều là 2 2
B 'I B 'B BI 2 2 B 'I  13  2 2  5
Bài 41. Cho hình chóp tứ giác đều có độ dài cạnh đáy bằng 8cm và độ dài cạnh bên bằng
5cm. Tính diện tích toàn phần của hình chóp. Bài giải
Trong tam giác vuông SHB, theo pytago ta có 2 2 2 2
SH SB HB  5  4  3 Diện tích đáy là 2
S  8.8  64(cm ) d
Diện tích xung quanh hình chóp là 2
S pd  (8  8).3  48(cm ) xq
Diện tích toàn phần hình chóp 2
S S S  64  48 112(cm ) tp xq d TÀI LIỆU TOÁN HỌC 185 1
Bài 42. Cho hình chóp tứ giác đều có diện tích xung quanh bằng diện tích toàn phần. 2
Chứng minh rằng các mặt bên của hình chóp là các tam giác vuông cân. Bài giải
Hình chóp tứ giác đều S.ABCD có đáy là hình vuông, các cạnh bên là các tam giác cân tại S (1)
Gọi a là độ dài cạnh đáy, d là trung đoạn của hình chóp Ta có Spd  2ad xq 2
S S S  2ad a tp xq d 1 1 1 Mặt khác S
S  2ad   2 2ad a  2
ad a  0 xq 2 tp 2 2  1  1  a d
a  0  d a    2  2 1
Gọi G là trung điểm AB suy ra GB a 2 1
Ta có SG là trung đoạn hình chóp SG a 2 1  0
Vậy trong tam giác SGB có GB= SG
a và G  90 nên SGB là tam giác vuông 2  0
cân tại G  GSB  45 (2)  0
Tương tự, ta có GSA  45 (3)  0
Từ (2), (3) suy ra BSA  90 (4) TÀI LIỆU TOÁN HỌC 186 Từ (1), (4) suy ra AS  B vuông cân tại S
Tương tự ta chứng minh được các cạnh bên của hình chóp là tam giác vuông cân.
Bài 43. Tính diện tích toàn phần của hình chóp tứ giác đều S.ABCD biết BD  12 2c , m SC  10cm Bài giải
Hình chóp tứ giác đều S.ABCD có đáy ABCD
là hình vuông nên AD = AB, ta có 2 2
BD AD AB AB 2 12 2  AB 12
Trong tam giác vuông SHB, theo pytago ta có 2 2 2 2
SH SB HB  10  6  8
Trong tam giác SOB vuông tại O, theo pytago ta có
SO SB OB    2 2 2 2 10 6 2  2 7 Diện tích đáy là 2
S  12.12  144(cm ) d 2
Diện tích xung quanh hình chóp là S pd  (12  12).8  192(cm ) xq 2
Diện tích toàn phần hình chóp S S S  144  192  336(cm ) tp xq d
Bài 44. Tính diện tích toàn phần của hình chóp tam giác đều biết cạnh đáy bằng 10cm, cạnh bên bằng 13cm. Bài giải
Tam giác BCA cân tại S có SI  AB tại I, theo pytago ta có 2  AB  2 2 2 SI SB   13  5 12    2  TÀI LIỆU TOÁN HỌC 187
Tam giác ABC là tam giác đều có cạnh
là a = 10cm nên chiều cao tam giác đều là a 3 10 3 h CI    5 3 2 2
S.ABC là hình chóp đều nên chân
đường cao H trùng với giao điểm ba
đường trung tuyến của tam giác, ta có SH  CI và 2 2 10 3
HC CI  .5 3  3 3 3
Trong tam giác SHC vuông tại H, theo định lí pytago ta có 2 10 3  2 2 2
HS SC CH  13    11,6 3   1 1 Diện tích đáy là 2
S CI.AB  .5 3.10  25 3(cm ) 2 2 10  10 10  2 S pd  .12 180(cm )   xq  2  2
Vậy diện tích toàn phần của hình chóp là S S S  11,6  180  191,6(cm ) tp xq d
Bài 45. Tính diện tích toàn phần của hình chóp tam giác đều biết chiều cao bằng 13cm và cạnh bên bằng 5cm. Bài giải
S.ABC là hình chóp đều nên chân đường cao H trùng với giao điểm ba đường trung tuyến của tam giác, ta có SH  2 CI và HC CI 3 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 188
Trong tam giác SHC vuông tại H, theo định lí pytago ta có 2 2 2 2
HC SC SH  5  13  2 3 Suy ra CI = 3 3 cm
Tam giác ABC là tam giác đều, giả sử có
cạnh là a nên chiều cao tam giác a 3 đều là h  mà CI là chiều cao tam 2
giác ABC nên cạnh tam giác đều là 2h 2.3 3   6 hay AB=6cm 3 3 1 1 Diện tích đáy là 2
S CI.AB  .3 3.6  9 3(cm ) 2 2 2  AB
Ta có SI là trung đoạn của hình chóp, ta có 2 2 2 SI SB   5  3  4    2   6  6  6  2 S pd  .4  36(cm )   xq  2  2
Vậy diện tích toàn phần của hình chóp là S S S  36  9 3  51,6(cm ) tp xq d 2
Bài 46. Cho hình chóp tứ giác đều có diện tích xung quanh bằng diện tích toàn phần. 3
Tính diện tích xung quanh của hình chóp biết cạnh bên 5cm Bài giải
Gọi a là cạnh đáy của hình chóp tứ giác đều, d là trung đoạn. 2 Ta có S S xq tp 3 2 Mà Spd  2 .
a d và S S S  2ad a xq tp xq d TÀI LIỆU TOÁN HỌC 189 2 2 Vậy 2ad
2ad a  3 2 4ad 2a  2ad   3 3 2 2 2 2
ad a  0  ad a  0 3 3 3
d a vì a  0 Ta có 2 2 a 20  a 2 2
d SB HB  5   4 2 2 20  a Vậy 2 2 2
a  2a  20  a  4a  20  a 2 2 2
 5a  20  a  4  a  2 2
Diện tích xung quanh của hình chóp là S pd  2 .
a d  2.2.2  8(cm ) xq
Bài 47. Tính diện tích toàn phần của hình chóp tứ giác đều biết chiều cao bằng 28cm và cạnh bên bằng 10cm. Bài giải
Áp dụng định lí pytago trong tam giác vuông EFC ta có 2 2 2 2
CF  EC FE  10  28
FC  100  28  72cm Suy ra AC = 2 72 cm
Gọi a là độ dài cạnh đáy của hình chóp, ta có TÀI LIỆU TOÁN HỌC 190 2 2
AC a a a 2  2 72  a 12cm 2
Diện tích tứ giác đáy S  12.12  144cm Thể tích hình chóp 1 1 3
V S.h  144. 28  253,9cm 3 3
Bài 48. Tính thể tích hình chóp tứ giác đều biết độ dài cạnh đáy bằng 6cm và độ dài cạnh bên bằng 43cm Bài giải Ta có 2 2
AC  6  6  6 2cm Suy ra FC = 3 2cm
Áp dụng định lí pytago trong tam giác vuông EFC ta có 2 2 2 2
EF  EC FC  43  (3 2)
EF  43 18  25  5cm
Diện tích tứ giác đáy S  6.6  36cm Thể tích hình chóp 1 1 3
V S.h  36.5  60cm 3 3
Bài 49. Tính thể tích hình chóp tam giác đều biết chiều cao bằng 12cm và cạnh bên bằng 4cm. Bài giải
S.ABC là hình chóp đều nên chân đường cao H trùng với giao điểm ba đường trung
tuyến của tam giác, ta có SH  2 CI và HC CI 3
Trong tam giác SHC vuông tại H, theo định lí pytago ta có TÀI LIỆU TOÁN HỌC 191 2 2 2 2
HC SC SH  4  12  2 Suy ra CI = 3cm
Tam giác ABC là tam giác đều, giả sử có cạnh là a nên chiều cao tam giác a 3 đều là h  mà CI là chiều cao tam 2
giác ABC nên cạnh tam giác đều là 2h 2.3   2 3 hay AB=2 3 cm 3 3 Diện tích đáy là 1 1 2
S CI.AB  .3.2 3  3 3(cm ) 2 2 Thể tích hình chóp là 1 1 3
V S.h  3 3. 12  6(cm ) 3 3
Bài 50. Tính thể tích hình chóp tứ giác đều biết độ dài cạnh đáy bằng 4cm và độ dài cạnh bên bằng 24cm Bài giải
E.ABCD là hình chóp tứ giác đều có đáy ABCD là hình vuông, có cạnh AB=4cm Ta có 2 2
AC  4  4  4 2cm Suy ra FC = 2 2cm
Áp dụng định lí pytago trong tam giác vuông EFC ta có TÀI LIỆU TOÁN HỌC 192 2 2 2 2
EF  EC FC  24  (2 2)
EF  24  8  16  4cm
Chiều cao hình chóp là 4cm
Diện tích tứ giác đáy S  4.4  16cm Thể tích hình chóp 1 1 3
V S.h  16.4  21,3cm 3 3
Bài 51. Tính thể tích hình chóp tam giác đều biết độ dài cạnh bên bằng 6cm và cạnh bên đáy 3cm. Bài giải
Gọi H là trọng tâm tam giác ABC, HC cắt AB 3
tại D, ta có AD DB  2
Tam giác CDB vuông tại D, theo định lí pytago, ta có 2  3  3 3 2 2 2
DC BC BD  3     và  2  2 2 2 3 3 HC CD  .  3 3 3 2
Tam giác SHC vuông tại H , ta có
SH SC HC   2   2 2 2 6 3  3
Thể tích của hình chóp đều là 1 1  1  1  1 3 3  9 3
V S .h
DC.AB .SH     .3 3  cm 3 d 3  2  3 2 2 4  
Bài 52. Tính thể tích hình chóp tứ giác đều có trung đoạn bằng 5cm và diện tích xung 2 quanh bằng 80cm . TÀI LIỆU TOÁN HỌC 193 Bài giải
Diện tích xung quanh hình chóp tứ giác
đều có cạnh đáy là a cm, trung đoạn là 5cm: 2 S  . p d  2 . a 5  80cm xq Hay a = 8cm Ta có 2 2
AC  8  8  8 2cm
BF  4 2cm
Ta có FI = 4cm (vì FI là đường trung bình
của tam giác ABC, tam giác ABC có cạnh AB = a = 8cm)
Áp dụng định lí pytago trong tam giác vuông EFI ta có 2 2 2 2
EF  EI FI  5  4  3cm Thể tích hình chóp 1 1 2 3
V S.h  8 .3  64cm 3 3 2
Bài 53. Tính thể tích hình chóp tứ giác đều có diện tích xung quanh bằng 80cm và diện 2
tích toàn phần bằng 144cm Bài giải
Diện tích xung quanh hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy là a, trung đoạn là d 2 S  . p d  2 . a d  80cm xq (1)
Diện tích toàn phần của hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy là a, trung đoạn là d 2 2
S S  2ad a 144cm (2) xq d Từ (1) và (2) suy ra 2
a  144  80  64  a  64  8cm
Thay a = 8 vào (1) ta được d = 5 cm TÀI LIỆU TOÁN HỌC 194 Ta có 2 2
AC  8  8  8 2cm
BF  4 2cm Ta có FI = 4cm
Áp dụng định lí pytago trong tam giác vuông EFI ta có 2 2 2 2
EF  EI FI  5  4  3cm
Vậy thể tích của hình chóp tứ giác đều đã cho là 1 1 2 3
V S.h  8 .3  64cm 3 3
Bài 54. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh đáy bằng a, cạnh bên bằng a. Gọi M, N,
Q lần lượt là trung điểm của SA, SB, SC, SD. Tính thể tích của hình chóp cụt đều ABCD.MNPQ theo a. Bài giải
Hình chóp tứ giác đều S.ABCD có các cạnh đều bằng a và N là trung điểm SB nên a NB  2
Trong hình thang vuông OO’NB vẽ đường cao NI, ta có 2 2 2 2 BC AB AC a a a 2 OB     2 2 2 2 2 2 ON MN MQ O' N   2 2 2 2  a   a a      2  2   2  a 2 2 O' N    2 2 4 a 2 a 2 a 2
IB OB O' N    2 4 4 TÀI LIỆU TOÁN HỌC 195 2 2  a   a 2  2 2
NI NB IB        2  4   2 2 a 2a a 2  NI    4 16 4 a 2
Vậy đường cao của hình chóp cụt là 4 Diện tích đáy lớn 2 2
S a (cm ) 1 2 a 2
Diện tích đáy nhỏ S  (cm ) 2 4
Thể tích hình chóp cụt là 2 2 1 1 a 2  a a  2 2
V  .h(S S S S   a   a .  1 2 1 2 3 3 4  4 4    2 3 1 a 2 a 7 a 14 3 V   (cm ) 3 4 2 24
Bài 55. Một hình chóp cụt đều ABCD.A’B’C’D’ có các cạnh đáy bằng a và 2a, đường cao của mặt bên bằng a.
a) Tính diện tích xung quanh
b) Tính cạnh bên, đường cao của hình chóp cụt đều. Bài giải
a) Diện tích xung quanh của hình chóp cụt đều 1 1 2
S  ( p p ').d  (4.2a  4a)a  6a xq 2 2
b) Khai triển hình chóp cụt đều ta thấy mặt
bên là hình thang cân ABA’B’. Vẽ đường cao A’H và B’K , ta có
AB A'B ' a AH BK   2 2
Trong hình thang vuông OBB’O’ vẽ đường cao B’I ta có TÀI LIỆU TOÁN HỌC 196 BD a 2 OB
a 2;O'B'  2 2 a 2
BI OB O'B'  2
Vậy đường cao hình chóp cụt đều là 2 2
B 'I B 'B BI 2 2
a 5   a 2  a 3 B 'I        2 2 2    
Bài 56. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC. Gọi M, N, P lần lượt là trung điểm các cạnh
SA, SB, SC. Chứng minh ABC.MNP là hình chóp cụt tam giác đều. Bài giải Ta có AB//MN ; BC//NP nên mp(MNP)//mp(ABC).
Mặt khác, S.ABC là hình chóp tam giác đều nên SA = SB = SC  
Suy ra SAB SBC , do đó AMNB là hình thang cân.
Tương tự BNPC; AMPC là các hình thang cân
Vậy ABC.MNP là hình chóp cụt tam giác đều.
Bài 57. Cho khối chóp tứ giác SABCD có tất cả các cạnh có độ dài bằng a .
a) Chứng minh rằng SABCD là chóp tứ giác đều.
b) Tính thể tích khối chóp SABCD Bài giải
? Dựng hình thoi ABCD và từ câu hỏi 1, dựng SO  (ABCD) . Tại sao ?
Phân tích yêu cầu của đề bài ra các yêu cầu nhỏ:
*) Hình thoi ABCD có nội tiếp trong đường tròn không? Suy ra gì từ giả thiết? 1
*) Phân tích V= B.h để tìm B và h trong hình là các đối tượng nào? 3
*) Tìm diện tích B của ABCD bằng công thức nào? TÀI LIỆU TOÁN HỌC 197
*) Tìm h = SO qua tam giác nào bởi định lí gì? Dựng SO  (ABCD)
Ta có SA = SB = SC = SD nên
OA = OB = OC = OD  ABCD là hình thoi có
đường tròn gnoại tiếp nên ABCD là hình vuông .
Ta có SA2 + SB2 = AB2 +BC2 = AC2 nên SAC vuông tại S a 2  OS  2 3 1 1 a 2 a 2 2 V S .SO aABCD 3 3 2 6 3 a 2 Vậy V  6
Bài 58. Cho khối tứ diện đều ABCD cạnh bằng a, M là trung điểm DC.
a) Tính thể tích khối tứ diện đều ABCD.
b)Tính khoảng cách từ M đến mp(ABC). Suy ra thể tích hình chóp MABC Bài giải
? Dựng tam giác đều ABC ,từ tâm O dựng DO  (ABC) . Tại sao?
Phân tích yêu cầu của đề bài ra các yêu cầu nhỏ: 1
*) Phân tích V= B.h để tìm B và h trong hình là các đối tượng nào? 3
*) Tìm diện tích B của ABC bằng công thức nào?
*) Tìm h = DO qua tam giác nào bởi định lí gì ?
*) Mặt phẳng (DCO)  (ABC)? Dựng MH  OC suy ra điều gì ?Tính MH? TÀI LIỆU TOÁN HỌC 198
a) Gọi O là tâm của A
BC DO  (ABC) 1 V S .DO 3 ABC 2 a 3 a S  2 3 OC CI ABC , 4 3 3 2 2
DOC vuông có :DO DC OC a 6 2 3
1 a 3 a 6 a 2  V   .  3 3 4 3 12
b) Kẻ MH// DO, khoảng cách từ M đến mp(ABC) là MH 1 a 6 MH DO  2 6 2 3 1 1 a 3 a 6 a 2  VS .MH  .  3 a 2 MABC ABC Vậy V  3 3 4 6 24 24
Bài 59. Cho chóp tam giác đều SABC cạnh đáy bằng a và cạnh bên bằng 2a. Chứng minh
rằng chân đường cao kẻ từ S của hình chóp là tâm của tam giác đều ABC.Tính thể tích chóp đều SABC Bài giải
? Dựng tam giác đều ABC , từ tâm O dựng SO  (ABC). Tại sao?
Phân tích yêu cầu của đề bài ra các yêu cầu nhỏ:
*) So sánh SA,SB,SC suyra OA,OB,OC bởi tích chất nào? 1
*) Phân tích V= B.h để tìm B và h trong hình là các đối tượng nào? 3
*) Tìm diện tích B của ABC bằng công thức nào?
*) Tìm h = SO qua tam giác nào bởi định lí gì? TÀI LIỆU TOÁN HỌC 199
Dựng SO  (ABC) Ta có SA = SB = SC suy ra OA S = OB = OC 2a
Vậy O là tâm của tam giác đều ABC. C
Ta có tam giác ABC đều nên A 2 2 a 3 a 3 O AO = A H   a H 3 3 2 3 B 2  2  2  2  11a a 11 SO SA O A  SO  . 3 3 3 1 a 11 Vậy V  S .SO  A B C 3 12 TÀI LIỆU TOÁN HỌC