1
TỨ GIÁC
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Tứ giác
a) Định nghĩa: Tứ giác
ABCD
là hình gồm 4 đoạn thẳng
,,,AB BC CD DA
trong đó bất kỳ 2 đoạn
thẳng nào cũng không cùng nằm trên 1 đường thẳng
Ta có hình a), b), c) là tứ giác. Hình d) không là tứ giác
b) Tứ giác lồi: Là tứ giác luôn nằm trong 1 nửa mặt phẳng có bờ là đường thẳng chứa bất kỳ
cạnh nào của tứ giác
Ta có: Hình a) là tứ giác lồi. Hình b), c) không là tứ giác lồi
c) Chú ý: Khi nói đến tứ giác mà không chú thích gì thêm, ta hiểu đó là tứ giác lồi
2. Tổng các góc của 1 tứ giác
a) Định lý: Tổng các góc của một tứ giác bằng
0
360
GT
Tứ giác
ABCD
KL
0
360ABC D+++ =
*) Chú ý: Để bốn góc cho trước thỏa mãn là bốn góc của một tứ giác khi bốn góc đó có tổng
bằng
0
360
- Bất đẳng thức đường gấp khúc:
- Mở rộng: Tổng bốn góc ngoài ở bốn đỉnh của một tứ giác bằng 360
0
.
3. Góc ngoài của tứ giác: Góc kề bù với 1 góc trong của tứ giác gọi là góc ngoài của tứ giác
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Tính số đo góc trong hình vẽ của tứ giác
Cách giải
- Sử dụng định lý tổng bốn góc trong một tứ giác
d
c
b
a
D
C
B
A
D
C
B
A
D
C
B
A
D
C
B
A
D
C
B
A
2
- Tổng hai góc kề bù bằng
0
180
- Tổng ba góc của một tam giác bằng
0
180
- Trong tam giác vuông hai góc nhọn phụ nhau
- Kết hợp các kến thức về tỷ lệ thức, tính chất của dãy tỉ số bằng nhau, toán tổng hiệu,… để
tính ra số đo góc.
Bài 1: Tính
x
trong mỗi hình vẽ sau
Lời giải
a) Xét tứ giác , có:
0 0 00 0
360 110 120 80 360ABC D x+++ = ⇒ + + +=
000
310 360 50xx⇒ += ⇒=
Vậy
0
50x =
.
b) Xét tứ giác
MNPQ
, có:
0 00 0 0
360 95 55 2 210 105M N PQ xx x x+ + + = ⇒++ + ⇒ = ⇒=
Vậy
0
105x =
.
Bài 2: Tính
x
trong mỗi hình vẽ sau
Lời giải
Hình a) Ta có:
00 0 0
360 270 360 90M N PQ x x+ ++ = ⇒ += ⇒=
Hình b) Ta có:
0 00 0 0
360 65 180 360 115EFGH x x+ + + = ⇒ + += ⇒=
Hình c) Ta có:
CDE
kề bù với
0
60
nên
0
120CDE =
.
DEF
kề bù với góc
0
105
nên
0
75DEF =
0
90
FCD =
ABCD
E
F
G
H
o
65
x
o
60
o
105
x
C
D
E
F
M
N
P
Q
x
x
110
°
800
°
120
°
D
C
B
A
Q
R
S
P
x
x
95
°
65
°
3
Mà
0 0 00 0 0
360 90 120 75 360 75FCD CDE DEF x x x+ + += ⇒ + + += ⇒=
.
Bài 3: Tính
x
trong mỗi hình vẽ sau
Lời giải
Hình a) Ta có:
0 0 00 0 0
360 114 76 71 360 99CDEF x x+ + + = ⇒ ++ + = ⇒=
Hình b) Ta có:
0 00 0 0 0
360 90 71 61 360 138M N PQ P P+ ++= ⇒ + ++ = ⇒=
Mà
P
kề bù với góc
0
42
xx
⇒=
Hình c) Ta có:
G
kề bù với
0
120
nên
0
60G =
Mà
000000
360 96 120 60 360 84EFGx x x+ + += ⇒ + + += ⇒=
Bài 4: Góc kề bù với một góc của tứ giác gọi là góc ngoài của tứ giác
a) Hãy tính các góc ngoài của tứ giác ở hình a)
b) Tính tổng các góc ngoài của tứ giác ở Hình b) (tại mỗi đỉnh của tứ giác chỉ chọn một góc
ngoài):
111 1
?ABC D+++ =
c) Có nhận xét gì về tổng các góc ngoài của tứ giác?
Hình a Hình b
Lời giải
a)
1
180
o
BB+=
(hai góc kề bù) nên
1
90
o
B =
,
1
180
o
CC+=
(hai góc kề bù) nên
1
60
o
C =
,
1
180
o
AA+=
(hai góc kề bù) nên
1
105
o
A =
.
Ta có:
360
o
ABC D+++ =
(định lý)
75
o
D⇒=
.
Hình a
F
E
D
C
71
°
76
°
x
114
°
Hình b
61
°
71
°
90
°
x
Q
P
N
M
Hình c
120
°
120
°
96
°
x
H
G
F
E
o
120
o
75
B
C
D
A
1
1
1
1
1
1
1
A
B
C
D
1
4
Ta có:
1
180
o
DD+=
(hai góc kề bù) nên
1
105
o
D =
.
b) Ta có
1
180
o
BB+=
(hai góc kề bù),
1
180
o
CC+=
(hai góc kề bù),
1
180
o
DD+=
(hai góc kề
bù),
1
180
o
AA+=
(hai góc kề bù)
⇒
111 1
4.180 720
oo
AA BB CC DD+++++++ = =
.
Mà
360
o
ABC D+++ =
(định lý)
111 1
360
o
ABC D⇒+++ =
.
c) Nhận xét: Tổng các góc ngoài của tứ giác bằng tổng các góc trong của tứ giác và bằng
360
o
.
Bài 5: Tính
,
xy
trong mỗi hình vẽ sau
Hình a)
Hình b)
Lời giải
Hình a) Ta có:
//GH IK
, theo tính chất một đường thẳng cắt hai đường thẳng song song ta
có:
74 180
oo
x +=
(hai góc trong cùng phía)
180 74 106
oo o
x⇒= − =
.
59 180
oo
y +=
(hai góc trong cùng phía)
180 59 121
oo o
y⇒= − =
.
Hình b) Ta có:
AD/ / BC
, theo tính chất một đường thẳng cắt hai đường thẳng song song ta
có:
111 180
oo
y +=
(hai góc trong cùng phía)
180 111 69
o oo
y⇒= − =
.
50
o
x =
(hai góc đồng vị).
Bài 6:
G
H
I
K
x
y
o
74
o
59
GH/ / IK
o
111
o
50
x
y
A
B
C
D
AD / /BC
5
Cho
ABCD◊
có
00
80 , 120BD= =
. Góc ngoài tại
đỉnh
C
bằng
0
130
. Tính góc
A
Lời giải
Ta có góc ngoài tại đỉnh C có số đo bằng 130
o
và kề bù với
C
50
o
C⇒=
.
Ta có:
360
o
ABC D+++ =
(định lý)
0
80 50 120 360 110 .
oo o o
AA⇒+ + + = ⇒=
6
Dạng 2: Tính các góc của tứ giác khi biết mối quan hệ giữa các góc
Cách giải
- Thay liên hệ giữa các góc vào hệ thức “Tổng 4 góc trong một tứ giác bằng
0
360
”.
- Nếu tứ giác
ABCD
biết
: : : :: :ABC D mn pq=
(
,, ,mn pq
là các số nguyên dương)
0
360A B C D ABC D
m n p q mn pq mn pq
+++
⇒==== =
+++ ++ +
(tính chât dãy tỷ số bằng nhau)
Từ đó tính được số đo các góc
,,,ABC D
Bài 1:
Cho
ABCD◊
có
00
130 , 90AB= =
. Góc ngoài tại
đỉnh
C
bằng
0
120
. Tính góc
D
Lời giải
Ta có
00
21
120 60CC= ⇒=
Xét
ABCD◊
, có
0 000 0
1
360 130 90 60 360ABC D D+++= ⇔ + + +=
0
80D⇒=
Bài 2:
Cho
EFGH
◊
có
00
70 , 80EF= =
. Tính
,GH
,
biết
0
20GH−=
.
Lời giải
Theo đầu bài ta có:
( )
0 0 00 0
70 ; 80 360 150 210 1E F GH= = ⇒+ = − =
Mà
( )
0
20 2GH−=
Từ
( )( )
00
1 2 115 ; 95GH⇒= =
120
°
130
°
B
C
D
A
H
G
F
E
7
Vậy
00
115 ; 95GH= =
Bài 3:
Cho hình vẽ, hãy tính
;PQ
Lời giải
Áp dụng định lý tổng bốn góc trong 1 tứ giác, ta có :
00 0 0 0 0 0
360 150 3 360 3 210 70 70 ; 140M N PQ x x x P Q+++= ⇔ + = ⇔ = ⇔= ⇒= =
Vậy
00
70 ; 140PQ= =
Bài 4:
Cho
ABCD◊
, biết
: : : 1:2:3:4ABC D=
a) Tính các góc của
ABCD◊
b) Chứng minh rằng
//AB CD
c) Gọi giao điểm của
AD
và
BC
là
E
. Tính
các góc của
CDE
∆
Lời giải
a) Theo đầu bài ta có:
0
0
360
36
1 2 3 4 1234 10
A B C D ABCD+++
= = = = = =
+++
00 0 0
36 ; 72 ; 108 ; 144ABC D⇒= = = =
b)
0
180 / /A D AB CD⇒+= ⇒
c)
00
36 ; 72EDC ECD= =
.
x
2x
80
°
70
°
N
P
Q
M
108
°
36
°
144
°
72
°
72
°
D
A
B
C
E
8
Bài 5:
Cho
ABCD
◊
, biết
: : : 4:3:2:1ABC D=
a) Tính các góc của
ABCD◊
b) Các tia phân giác của góc
C
và
D
cắt nhau
tại E. Các đường phân giác của góc ngoài tại
đỉnh
C
và
D
cắt nhau tại
F
. Tính
;
CED CFD
Lời giải
a) Áp dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta được:
0 000
144 ; 108 ; 72 ; 36A B CD= = = =
b) Ta có:
00
11
180 126
22
CED D C

=−+=


Ta có:
DE
và
DF
là hai tia phân giác của hai góc kề bù nên vuông góc với nhau
00
90 54EDF ECF DFC⇒==⇒=
Bài 6:
Tính các góc của
ABCD
◊
, biết
00 0
15 ; 30 ; 2 10BA CB D A=+=+ =+
Lời giải
Ta có:
360
o
ABC D+++ =
(định lý).
Mà
15 ,
o
BA
= +
30 A 45 ,
oo
CB=+=+
2 10
o
DA= +
15 45 2 10 360
o o oo
AA A A⇒++ ++ + + =
5 290 58
oo
AA⇒ = ⇒=
73
o
B⇒=
,
103
o
C =
,
126
o
D =
Bài 7:
Cho
ABCD
◊
, biết
00
15 ; 3 ; 25B A C AD C=+ = −=
. Tính các góc của
ABCD
◊
Lời giải
Ta có:
360
o
ABC D
+++ =
(định lý).
Mà
15 ,
o
BA= +
3CA=
;
25 25 3 25
o oo
DC D C A−= ⇒ =+ = +
15 3 3 25 360
o oo
AA A A⇒++ +++ =
8 40 360 40
oo o
AA⇒ + = ⇒=
55
o
B⇒=
,
120
o
C =
,
145
o
D =
.
Bài 8:
Cho
EFGH◊
, biết
00
10 ; 30 ; 2GE FE H G=+=+ =
. Tính các góc của
EFGH◊
A
B
C
E
F
D
9
Lời giải
Ta có:
360
o
EFGH+++ =
(định lý).
Mà
10 , 30 ,
oo
GE FE
=+=+
2 2 20
o
HGE
= = +
30 10 2 20 360
o o oo
EE E E⇒++ ++ + + =
5 60 360 60
oo o
EE⇒ + = ⇒=
70
o
G⇒=
,
90
o
F =
,
140
o
H =
.
Bài 9:
Cho
MNPQ◊
, biết
00 0
5 ; 45 ; 2 40PQ M Q N Q
=+=+ =−
. Tính các góc của
MNPQ◊
Lời giải
Ta có:
360
o
M N PQ+ ++=
(định lý).
Mà
5, 45,
oo
PQ M Q=+=+
2 40
o
NQ= −
45 2 40 5 360
o oo o
Q Q QQ⇒++−+++=
5 10 360
oo
Q⇒+ =
70
o
Q⇒=
75
o
P
⇒=
,
115
o
M =
,
100
o
N =
.
Bài 10:
Cho
ABCD◊
, có
00 0
70 ; 80 ; 20A B CD= = −=
. Tính các góc
;CD
Lời giải
Ta có:
360
o
ABC D+++ =
(định lý).
Mà
70 ,
o
A =
80
o
B =
, 20 20
oo
CD C D
−= ⇒=+
70 80 20 360
oo o o
DD⇒ + ++ +=
2 170 360
oo
D⇒+ =
95
o
D⇒=
115 .
o
C⇒=
Bài 11:
Cho
ABCD◊
, biết
000
200 ; 180 ; 120
BC BD CD+= += +=
. Tính số đo các góc của tứ giác
ABCD◊
Lời giải
Từ giả thiết ta có:
000 0
2 2 2 200 180 120 250B C D BCD
+ + = + + ⇒++=
Vì:
00
360 110ABC D A+++ = ⇒=
( )
0 00 0
250 250 120 130B CD= −+ = − =
0 0 00
200 200 130 70CB= −= − =
0 00 0
120 120 70 50DC= −= − =
10
Dạng 3: Tính độ dài các cạnh của tứ giác
Cách giải: Ta sử dụng các kiến thức sau
- Sử dụng định lý pytago
- Sử dụng công thức tính chu vi của tam giác, tứ giác
Bài 1:
Tính độ dài các cạnh
,,,
abcd
của một tứ giác có chu vi bằng
76cm
và
: : : 2:5:4:8
abcd=
Lời giải
Theo đầu bài ta có:
76
: : : 2:5:4:8 4
2548 254819
a b c d abcd
abcd
+++
= ⇒==== = =
+++
8; 20; 16; 32ab c d
⇒= = = =
.
Bài 2:
Cho hình vẽ, biết
ABC∆
có chu vi bằng
25cm
. Tam giác
ADC
có chu vi bằng
27
cm
. Tứ
giác
ABCD
có chu vi bằng
32cm
. Tính
AC
Lời giải
Chu vi
25 25(1)ABC AB BC CA∆ =⇒++=
Chu vi
27 27(2)ADC AD DC CA∆ =⇒++=
Từ
( )( )
1 2 52 32 2 52 10( )AB BC CA AD DC CA AC AC cm⇒ + + + + + =⇔+ =⇒ =
B
C
D
A
11
Dạng 4: Dạng toán chứng minh các góc bằng nhau, các đoạn thẳng bằng nhau, song
song, vuông góc, hoặc trung điểm của các đoạn thẳng
Cách giải: Ta cần chú ý tới các kiến thức sau
- Dựa vào các cặp góc đồng vị, so le trong, trong cùng phía, …
- Hai góc phụ nhau có tổng số đo bằng
0
90
- Đôi khi có thể chia tứ giác thành các tam giác để sủ dụng bất đẳng thức tam giác.
Bài 1:
Cho
ABCD◊
có
0
90BAD BCD= =
, phân giác
trong của
ABC
cắt
AD
tại
E
. Phân giác trong
của
ADC
cắt
BC
tại
F
. Chứ
ng minh
//
BE DF
Lời giải
+) Ta có:
( )
00
180 90 1ABC ADC
αβ
+ = ⇒+=
+) Xét
ABE∆
, có
( )
0
1
90 2
E
α
+=
Từ
( )(
)
1
1 2 //E BE DF
β
⇒= ⇒
Bài 2:
Cho
ABCD◊
có
0
180ABC BAD+=
. Phân giác
trong của các góc
,BCD CAD
cắt nhau tại
E
,
biết
2CD DE=
. Chứng minh rằng
2ADC BCD=
Lời giải
Theo đầu bài ta có:
0 0 00
11
180 180 90 90ABC BAD C D C D DEC+ = ⇒+= ⇒ + = ⇒ =
B
C
D
E
A
1
β
α
1
1
E
M
D
C
B
A
12
Gọi M là trung điểm của
2
CD
CD EM MC MD DEM⇒ = = = ⇒∆
đều
00
11
60 30 2D C DC⇒ = ⇒ = ⇒=
.
Bài 3:
Cho
ABCD◊
có
0
180 ;BAD BCD DA DC+= =
.
Chứng minh rằng
BD
là phân giác của
ABC
Lời giải
Trên tia đối của tia
AB
lấy điểm
E
sao cho
AE BC=
1
( ) (1)
BE
BCD EAD cgc BED
DB DE
=
⇒∆ =∆ ⇒ ⇒∆
=
cân tại
12
(2)D EB⇒=
Từ (1)(2)
12
BB⇒=
.
Bài 4:
Cho
ABCD◊
có
BD
là phân giác của
ABC
,
,AD CD AB AC= <
. Chứng minh rằng
0
180BAD BCD+=
Lời giải
Trên cạnh
BC
lấy điểm
E
sao cho
BA BE=
11
(1)
()
AE
BED BAD cgc ED CD EDC
AD ED
CD AD
=
∆ =∆ ⇒ ⇒ = ⇒∆
=
=
cân tại
D
21
(2)EC⇒=
.
Từ (1)(2)
0
11 12
180AC E E+=+=
.
1
1
1
2
1
A
E
D
C
B
1
E
B
A
D
C
2
1
13
Bài 5:
Cho
ABCD
◊
, biết
: : : 5 :8:13:10ABC D=
a) Tính các góc của
ABCD◊
b)
;AB CD E AD BC F∩= ∩=
. Phân giác của
AED
và
AFB
cắt nhau tại
O
, phân giác của
AFB
cắt
CD
và
AB
tại
M
và
N
. Chứng
minh rằng
O
là trung điểm của
MN
Lời giải
a) Ta tính được
00 0 0
50 ; 80 ; 130 ; 100ABC D= = = =
b)
0 0 00 0
11
180 ; 180 50 ; 180 75E ADF AB EMN F B= −− = −−= = − − =
000 0
180 75 30 75ENM = −−=
EMN⇒∆
cân tại
E OM ON⇒=⇒
đpcm
1
2
1
B
O
A
N
D
F
C
E
14
Dạng 5 : Một số bài toán chứng minh, tính số đo góc lien quan đến phân giác của một
góc trong tứ giác
Ta chú ý :
- Tia phân giác của một góc sẽ chia góc thành hai góc bằng nhau.
- Tia phân giác trong và phân giác ngoài của một góc sẽ vuông góc với nhau.
Bài 1:
Cho tứ giác lồi
ABCD
◊
, có
0
180
BD+=
CB CD
=
. Chứng minh
AC
là tia phân giác
của
BAD
Lời giải
- Trên tia đối tia
BA
lấy điểm
I
sao cho
BI AD=
Ta có:
ADC IBC
=
(cùng phụ với
ABC
)
;;
AD BI CD BC ADC IBC DAC BIC AC IC= = ⇒∆ =∆ ⇒ = =
ACI∆
cân tại
C BAC BIC DAC⇒==
. Vậy AC là phân giác trong góc
BAD
.
Bài 2:
Cho tứ giác
ABCD◊
, các tia phân giác của góc
A
và
B
cắt nhau tại
M
. Các tia phân giác
góc
C
và
D
cắt nhau tại
N
. Chứ
ng minh
rằng:
0
180AMB CND+=
Lời giải
Xét
CND∆
có
180
o
CND CDN DCN++=
(định lý).
Xét
AMB∆
có
180
o
AMB ABM BAM++=
(định lý).
I
B
A
D
C
A
B
C
D
M
N
15
Do đó:
360
o
CND CDN DCN AMB ABM BAM++++ + =
Mà
2
B
ABM =
(vìa BM là tia phân giác của
B
)
2
A
BAM =
(vìa AM là tia phân giác của
A
),
2
C
DCN
=
(vì CN là tia phân giác của
C
),
2
D
CDN =
(vì DN là tia phân giác của
D
).
360
2222
o
DCBA
CND AMB⇒ + ++++=
360
2
o
ABC D
CND AMB
+++
⇒+=−
Mà trong tứ giác
ABCD
có
(định lý)
180
o
CND AMB⇒+=
(đpcm).
Bài 3:
Cho tứ giác lồi
ABCD
, hai cạnh
AD
và
BC
cắt nhau tại
E
, hai cạnh
DC
và
AB
cắt nhau
tại
F
. Kẻ tia phân giác của hai góc
CDE
và
BFC
cắt nhau tại
I
. Tính góc
EIF
theo các
góc trong
ABCD
Lời giải
FI
cắt
BC
tại
KK⇒∈
đoạn
BC
(
EIF
là góc ngoài của
IKE∆
)
B BFK IEK=++
(
CKF
là góc ngoài của
FBK∆
)
( )
00
180 90
2
BC
BFC B C BFK
+
= −+⇒ = −
( )
00
180 90
2
AB
AEB A B IEK
+
= −+⇒ = −
Vậy
00 0
90 90 180
2 2 22
BC B A AC B D
EIF B
+ + ++
=+− +− = − =
Bài 4:
Cho tứ giác
ABCD
, có
AC
là tia phân giác
của
,,A BC CD AB CD= <
K
I
F
E
A
D
C
B
A
D
B
C
E
16
a) Lấy điểm
E
trên cạnh
AD
sao cho
AE AB=
. Chứng minh rằng:
ABC AEC=
b) Chứng minh:
0
180
BD+=
Lời giải
a) Xét
ABC∆
và
AEC∆
có:
AB AE=
(giả thiết)
BAC EAC=
(vì
AC
là tia phân giác của góc A).
AC chung.
()
AEC
gc
AB Cc
⇒ ∆ −−
∆=
.
ABC AEC
⇒=
(đpcm) (1)
b) Ta có
()AEA tBC C cm∆ ∆=
CB CE
⇒=
, mà
CB CD=
(giả thiết)
CE CD⇒=
CED⇒∆
cân tại C
CED CDE⇒=
hay
CED D=
(2)
Mà
180
o
AEC CED+=
(hai góc kề bù), nên từ (1) và (2)
180
o
BD⇒+=
Bài 5:
Cho tứ giác
ABCD
, phân giác ngoài của góc
A
và
B
cắt nhau tại
Q
. Chứng minh rằng:
2
AB
AQB
+
=
Lời giải
Ta có AQ là tia phân giác của
xAB
là góc ngoài của
A
180
22
o
xAB A
QAB
−
⇒==
Ta có BQ là tia phân giác của
yBA
là góc ngoài của
B
180
22
o
yBA B
QBA
−
⇒==
Trong tam giác ABQ có:
180 180
180 180
2 22
oo
oo
A B AB
AQB QAB QBA
− −+
=−−=− − =
D
Q
C
B
A
x
y
17
Bài 6:
Tam giác ABC có
76
o
A =
, các tia phân giác
của góc B và góc C cắt nhau tại I, các tia phân
giác góc ngoài tại đỉnh B và C cắt nhau tại K.
Tính các góc của tứ giác BICK.
Lời giải
Ta có BI là tia phân giác của góc ABC, BK là tia phân giác góc ngoài đỉnh B
(1)
2
90
o
ABC
IBC
IB BK IBK
=
⇒
⊥⇒ =
Ta có CI là tia phân giác của góc ACB, CK là tia phân giác góc ngoài đỉnh C
(1)
2
90
o
ACB
ICB
IC CK ICK
=
⇒
⊥⇒ =
Trong tam giác BIC có:
( )
180 180
180 180 180
2 22
oo
ooo
ABC ACB A A
BIC IBC ICB
+ −+
=−+=− =− =
Mà
76
o
A =
, nên
128
o
BIC =
Trong tứ giác
IBKC
có:
360 52
oo
BIC ICK IBK BKC BKC+++ = ⇒ =
A
B
K
C
I
o
76
18
Bài 7:
Cho tứ giác lồi ABCD, biết có
90
o
A =
,
90
o
D =
; góc B và C khác nhau.
a) Chứng minh
/ / AB DC
.
b) Chứng tỏ trong hai góc B và C phải có một
góc nhọn.
c) Khi góc C nhọn. Chứng minh AB < DC.
Lời giải
a) Tứ giác
ABCD
có
90
o
A =
,
90
o
D =
nên:
AB AD⊥
và
DC AD⊥
/ / AB DC⇒
(từ vuông góc đến song song).
b) Xét tứ giác
ABCD
có
360
o
ABC D+++ =
(định lý)
Mà
90
o
A =
,
90
o
D =
180
o
BC⇒+=
(*)
Nếu
,
BC
đều là các góc tù, tức là
90 , 90 180
oo o
B C BC
> > ⇒+ >
(mâu thuẫn với (*))
Nếu
,BC
đều là các góc nhọn, tức là
90 , 90 180
oo o
B C BC< < ⇒+ <
(mâu thuẫn với (*))
Vậy trong hai góc
,BC
phải có một góc nhọn.
19
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Tổng số đo bốn góc của một tứ giác bằng
a)
0
90
b)
0
180
c)
0
270
d)
0
360
Chọn đáp án A
Giải thích: Ta có:
Áp dụng định lí Pytago vào tam giác
ABC
vuông tại
A
, ta có:
22 2
BC AB AC
= +
( )
22
9 12 225 15BC cm=+= ⇒=
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có:
( )
22
81
. 9 15 5, 4
15
AB BC BH BH BH cm= ⇔= ⇒ ==
Ta có:
( )
15 5, 4 9, 6CH BC BH cm=− =−=
.
Câu 2:
Tứ giác
ABCD
có
00 0
78 , 52 , 154A BD= = =
. Số đo của góc
C
là:
a)
0
75
b)
0
128
c)
0
76
d)
0
26
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông
OEF
vuông tại
O
, đường cao
OI
, ta có:
Câu 3: Cho tứ giác
ABCD
có
0
140AB+=
. Tổng
CD+
bằng bao nhiêu
a)
0
220
b)
0
200
c)
0
160
d)
0
150
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông
OEF
vuông tại
O
, đường cao
OI
, ta có:
20
Câu 4: Chọn câu đúng trong các câu sau
a) Tứ giác
ABCD
có bốn góc đều là góc nhọn
b) Tứ giác
ABCD
có bốn góc đều là góc tù
c) Tứ giác
ABCD
có 2 góc vuông và 2 góc tù
d) Tứ giác
ABCD
có bốn góc đều là góc vuông
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 5: Cho
ABCD◊
biết
0 00
80 , 110 , 40AB C
= = =
. Hỏi số đo góc ngoài tại đỉnh
D
bằng bao
nhiêu
a)
0
150
b)
0
130
c)
0
120
d)
0
50
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 6: Các số đo nào chỉ bốn góc của một tứ giác
a)
00 00
80 ;90 ;110 ;90
b)
0 000
120 ;100 ;60 ;80
c)
000 0
75 ;75 ;40 ;140
d)
0 000
86 ;70 ;80 ;90
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 7: Cho
ABCD◊
biết
0
50B =
và góc
A
gấp đôi góc
B
, góc
C
gấp đôi góc
D
. Số đo các
góc của tứ giác
ABCD
là:
a)
00 0 0
100 ; 50 ; 140 ; 70A BC D= = = =
b)
00 0 0
90 ; 60 ; 140 ; 70ABC D= = = =
c)
00 0 0
80 ; 70 ; 140 ; 70ABC D= = = =
d)
00 0 0
80 ; 50 ; 160 ; 70ABC D= = = =
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
21
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 8: Số đo các góc của
ABCD◊
tỉ lệ:
: : : 4:3:2:1ABC D=
. Số đo các góc theo thứ tự đó là:
a)
0 000
120 ;90 ;60 ;30
b)
0 000
140 ;105 ;70 ;35
c)
0 000
140 ;105 ;70 ;40
d)
0 000
140 ;108 ;72 ;36
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 9: Một tứ giác có nhiều nhất
a) 3 góc nhọn b) 4 góc nhọn
c) 2 góc nhọn d) 1 góc nhọn
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 10: Hình vẽ bên khẳng định nào sau đây là sai
a)
ABCD
là tứ giác lồi
b)
ABED
là tứ giác lồi
c)
BCDF
là tứ giác lồi
d)
BCDE
là tứ giác lồi
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 11: Cho hình vẽ bên, chọn giá trị của
x
a)
0
80x =
b)
0
70x =
c)
0
40x
=
d)
0
60x =
F
E
D
C
B
A
22
Chọn đáp án D
Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
30
°
x
2x
B
C
D
A
23
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1: Tính
,xy
trong mỗi hình vẽ sau
Cho tứ giác
ABCD
,
AB
cắt
CD
tại
E
,
BC
cắt
AD
tại
F
. Các tia phân giác của góc
E
và
F
cắt nhau tại
I
. Chứng minh
a)
2
ABC ADC
EIF
+
=
b. Nếu
0
130BAD =
và
0
50
BCD =
thì
IE IF⊥
Lời giải
a. Gọi N là giao điểm của IF và CD
Theo định lý góc ngoài của tam giác ta có
ˆ
ˆˆ
:
2
E
NIE FIE FNE∆=+
,
ˆ
ˆˆ
:
2
E
DNF FNE D∆=+
Vậy
ˆˆ
ˆˆ
(1)
2
EF
EIF D
+
= +
Xét
ADE∆
có :
0
1
ˆ
ˆˆ
180 ( )
E DA= −+
. Xét
DFC∆
có :
0
1
ˆ
ˆˆ
180 ( )F DC= −+
0
11 111 11 1
ˆˆ ˆ ˆ ˆˆ
ˆˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ
360 (2 ) (2 )EF DAC A B C D DAC B D⇒+= − ++ =+++− ++ =−
Thay vào (1) ta được :
11
ˆ ˆ ˆˆ
ˆˆ
()
22
B D DB
EIF D dpcm
−+
=+=
b. Áp dụng câu a ta được điều cần chứng minh.
Bài 2: Tính
,xy
trong mỗi hình vẽ sau
Cho tứ giác
ABCD
, biết
AB AD=
;
90
o
B =
,
60
o
A =
,
135
o
D =
.
a) Tính góc C.
b) Từ A ta kẻ AE vuông góc với đường thẳng
CD. Tính các góc của tam giác AEC.
1
1
1
I
B
E
C
N
D
F
A
A
B
C
D
E
24
Lời giải
a) Trong tứ giác
ABCD
có
360
o
ABC D+++ =
(định lý).
Mà
90
o
B =
,
60
o
A =
,
135
o
D =
90 60 135 360 75
oo o o o
CC⇒ + ++ = ⇒=
.
b) Ta có AB = AD và
60
o
A =
nên tam giác ABD đều
Mà
135
o
D ADC= =
, nên
75
o
BDC =
Mà
75
o
C
=
, nên tam giác BDC cân tại B, suy ra BD = BC.
Do đó BA = BC, mà
90
o
B =
nên tam giác
ABC
vuông cân tại
B
45
o
BAC BCA
⇒==
Trong tứ giác
ABCE
có:
360
o
ABC E
+++=
(định lý),
Mà
90 , 90
oo
BE= =
(vì
AE CD⊥
tại E),
75
o
BCD C= =
nên
105
o
BAE
=
.
Ta có:
105 45 60
oo o
BAE BAC CAE CAE= + ⇒ = −=
.
Mặt khác
AEC∆
có
90
o
E =
(vì
AE CD⊥
tại E), nên
30
o
ECA =
Bài 3: Tính
,xy
trong mỗi hình vẽ sau
Tính các góc của tứ giác ABEF biết
: : : 1:3:4:7ABEF
=
.
Lời giải
a có:
: : : 1:3:4:7ABEF=
1347
ABEF
⇒===
.
Ta có:
360
o
ABEF+++=
(định lý) và theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
360
24
1347 1347 15
o
o
A B E F ABEF
+++
= = = = = =
+++
Khi đó:
24
o
A
=
,
3.24 72
oo
B = =
,
4.24 96
oo
E = =
,
7.24 168 .
oo
F = =
Bài 4: Tính
,xy
trong mỗi hình vẽ sau
Tính các góc của tứ giác ABCD biết
: : : 1:2:4:5ABC D=
.
I
A
B
C
D
25
Lời giải
Ta có:
2
A
IAB
=
(vì
AI
là tia phân giác của
A
)
2
B
IBA
=
(vì
BI
là tia phân giác của
B
)
Trong tam giác ABI:
180 180
22
oo
AB CD
AIB IAB IBA
++
= −−= − =
.
1
HÌNH THANG
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình thang là tứ giác có hai cạnh đối song song.
ABCD◊
là hình thang (đáy
,AB C D
)
//
ABCD la
AB CD
◊
⇔
+)
AB
: Đáy nhỏ
+)
CD
: Đáy nhỏ
+)
,AD BC
: Cạnh bên
+)
AH
: Đường cao
Nhận xét:
- Nếu một hình thang có hai cạnh bên song song thì hai cạnh
bên bằng nhau và hai cạnh đáy cũng bằng nhau
⇒
hình thang
(
)
//
ABCD AB CD
nếu có
//AD BC
Thì
;AD BC AB CD
⇒= =
- Nếu một hình thang có hai cạnh đáy bằng nhau thì hai cạnh bên song song và bằng nhau
⇒
hình thang
( )
//ABCD AB CD
nếu có
// ;AB CD AD BC AD BC=⇒=
2. Hình thang vuông:
a) Định nghĩa: Hình thang vuông là hình thang có một cạnh bên
vuông góc với đáy
b) Dấu hiệu nhận biết: Hình thang có một góc vuông là hình
thang vuông
ABCD
là hình thang và
0
90A ABCD= ⇒
là hình thang vuông.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Tính số đo góc, tính độ dài cạnh của hình thang
Cách giải: Sử dụng tính chất hai đường thẳng song song và tổng bốn góc của một tứ giác.
Kết hợp các kiến thức về tính chất dãy tỉ số bằng nhau, toán tổng hiệu….. để tính ra số đo các
góc.
D
H
C
B
A
D
C
B
A
D
C
B
A
2
Bài 1:
Hình thang
( )
//ABCD AB CD
có
0
40 ; 2AD A C−= =
. Tính các góc của hình thang
Lời giải
Ta có:
ABCD◊
là hình thang
0
00
0
00
55
180 110
125
40 70
C
AD A
B
AD D

=
+= =

⇒ ⇒⇒

=
−= =


Bài 2:
Hình thang
( )
//ABCD AB CD
có
0
20 ; 2AD B C−= =
. Tính các góc của hình thang
Lời giải
Ta có:
ABCD◊
là hình thang
0
00
0
00
60
180 100
120
20 80
C
AD A
B
AD D

=
+= =

⇒ ⇒⇒

=
−= =


Bài 3:
Hình thang
( )
//ABCD AB CD
có
0
60D
=
a) Tính
A
b) Biết
4
5
B
D
=
. Tính
,BC
Lời giải
a) Ta có
ABCD
là hình thang
00
180 120AD A⇒+= ⇒=
b) Ta có:
00
44
48 132
55
B
BD C
D
=⇒= = ⇒=
Bài 4:
Cho
ABC∆
vuông cân tại
A
,
20BC cm=
. Vẽ
tam giác
ACE
vuông cân tại
E
(
E
và
B
khác phía với
C
). Chứng minh rằng tứ giác
AECB
là hình thang vuông, tính các góc và
các cạnh của hình thang.
Lời giải
Ta có
11
,AC
mà hai góc ở vị trí so le trong
AECB⇒◊
là hình thang
Lại có
0
90E AECB= ⇒◊
là hình thang vuông
1
2
1
20
B
C
E
A
3
+) Đặt
2
2 4 2( )AB AC x x x cm pytago= =⇒ =⇔=
+) Đặt
2
2 2 1( )AE EC y x y cm pytago= =⇒ =⇔=
Bài 5:
Hình thang vuông
ABCD
có
00
90 , 45AD C= = =
, biết đường cao
4 , 10AD cm AB CD cm= +=
. Tính độ dài hai
đáy và
,AC BC
Lời giải
Xét hình thang
ABHD
, có
// ;AD BH AD BH AB DH⇒= =
(Hình thang có hai cạnh bên song song)
Xét
00
( 45 ) 45
BHC C B BHC∆ = ⇒ = ⇒∆
cân tại
H
BH CH⇒=
10 10 3 7 , 3AB CD AB DH HC DH cm CD cm AB cm+=⇒+ + =⇒ = ⇒= =
Áp dụng định lý Pytago ta tính được
AC
và
BC
Bài 6:
Hình thang vuông
ABCD
có
0
90AD
= =
,
3, 6AB AD cm DC cm
= = =
. Tính
,BC
của hình
thang
Lời giải
Kẻ
BE CD⊥
thì
//AD BE
do cùng vuông góc với
CD
nên hình thang
ABED
có hai cạnh bên
song song
Áp dụng nhận xét về hình thang có hai cạnh bên song song vào hình thang
ABED
và giả
thiết ta được
3; 3AD BE cm DE AB cm= = = =
, do đó
633EC DC DE cm= − =−=
Suy ra
BEC∆
vuông cân tại
E
nên
0
45C =
4
45
°
D
H
C
B
A
D
E
C
B
A
3cm
3cm
4
Do đó góc
B
và
C
là hai góc trong cùng phía của
//AB DC
nên chúng bù nhau
Hay
0 00 0
180 180 45 135BC B+= ⇒= − =
Bài 7:
Hình thang vuông
ABCD
có
0
90AD
= =
,
9 , 17AB cm AC cm= =
. Tính độ dài các cạnh
bên
Lời giải
Tam giác
ADC
vuông tại
D
, theo định lí pytago ta có:
222
AC AD DC= +
2 2 2 22 2
17 15 64 8AD AC CD
⇒ = − =−==
. Vậy
8AD cm=
Kẻ
BH CD⊥
. Hình thang
ABHD
có
//AD BH
, nên:
8, 9BH AD cm DH AB cm= = = =
15 9 6
HC cm⇒ = −=
Tam giác
BHC
vuông tại
H
, theo định lí pytago ta có:
2 2 222 2
8 6 10BC BH HC= + =+=
Vậy
10BC cm=
Bài 8:
Cho hình thang
ABCD
có
0
90
AD= =
,
20 , 52 , 29AD cm AC cm BC cm= = =
. Tính độ dài
AB
Lời giải
Vẽ
BH CD
⊥
ta được:
; 20AB DH BH AD= = =
Xét
BHC∆
vuông tại
H
có:
22222
29 20 441 21HC BC BH HC
= − =−=⇒=
Xét
ADC∆
vuông tại
D
có:
2 2 2 22
52 20 2304 48CD AC AD CD= − =−= ⇒=
Do đó
48 21 27 27DH CD HC AB= − =−=⇒ =
*) Nhận xét: Bài toán này đã vẽ thêm đường cao
BH
của hình thang. Đó là một cách vẽ
hình phụ thường dùng khi giải toán về hình thang.
D
C
H
B
A
?
29
52
20
D
H
C
B
A
5
Dạng 2: Dạng toán chứng minh
Cách giải:
- Chứng minh 1 tứ giác là hình thang, hình thang vuông (định nghĩa)
- Bất đẳng thức độ dài ( bất đẳng thức tam giác )
- 3 điểm thẳng hàng (Tiên đề Ơclit, cộng góc,….)
- Tia phân giác của góc
Bài 1:
Tứ giác
ABCD
có
AB BC=
và
AC
là phân
giác của góc
A
. Chứng minh rằng
ABCD
là
hình thang
Lời giải
Ta có:
1 11 2 2 1
; //
A C A A A C AD BC ABCD= = ⇒ = ⇒ ⇒◊
là hình thang.
Bài 2:
Cho hình thang
ABCD
, đáy
40 , 80 , 50 , 30AB cm CD cm BC cm AD cm= = = =
.
Chứng minh rằng
ABCD
là hình thang
vuông
Lời giải
Gọi
H
là trung điểm của
CD
. Ta có
40DH CH cm= =
Xét
ABH∆
và
CBH∆
có:
( ) ( )
40
50
AB CH cm
ABH CHB slt ABH CHB cgc AH CB cm
BH HC
= =
= ⇒∆ =∆ ⇒ = =
=
Tam giác
ADH
có:
2 2 22 2 2
40 30 50AD DH AH ADH+ = + = = ⇒∆
vuông tại
D
Vậy hình thang
ABCD
là hình thang vuông.
1
2
1
D
C
B
A
D
H
C
B
A
6
Bài 3:
Cho hình thang
(
)
//ABCD AB CD
, các tia
phân giác của góc
A
, góc
D
cắt nhau tại
M
Thuộc cạnh
BC
. Cho biết
7AD cm=
. Chứng
minh rằng một trong hai đáy của hình thang
có đồ dài nhỏ hơn
4cm
.
Lời giải
Gọi
N
là giao điểm của tia
AM
và tia
DC
Ta có
//
AB CD ⇒
2
AN=
(so le trong)
Mặt khác
12 1
A A A N DAN= ⇒ = ⇒∆
cân tại
(
)
1
D DA DN⇒=
Xét
DAN∆
có
12
DD=
nên
DM
đồng thời là đường trung tuyến
MA MN⇒=
Ta có:
( )
ABM NCM gcg AB CN∆ =∆ ⇒=
Lại có:
7DC AB DC CN DN DA cm
+=+= ==
Vậy
8AB CD cm+<
Vậy một trong hai đáy
,AB CD
phải có độ dài nhỏ hơn
4.cm
Bài 4:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, tia phân
giác của góc
C
đi qua trung điểm
M
của
AD
và cắt cạnh
AB
tại
E
. Chứ
ng minh
rằng:
a)
0
90BMC =
b)
BC AB CD= +
Lời giải
2
1
E
M
D
C
B
A
2
1
2
1
D
C
N
M
B
A
7
a. Ta có
0
12
2
90 ( )
()
C C gt
EBC
C E Slt
= =
⇒∆
=
cân tại
B
Ta đi chứng minh
ME MC BM
= ⇒
là đường trung tuyến ứng với cạnh
BC
thì nó là đường
cao.
()EAM CDM gcg EM MC MB∆ =∆ ⇒=⇒
là đường trung tuyến ứng với cạnh
EC
Lại có
EBC∆
cân tại
B MB
⇒
là đường cao
0
90BMC⇒=
b)
BC BE BA AE BA CD==+=+
(đpcm)
Bài 5:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
,
AB CD AD+=
. Chứng minh rằng phân giác
trong các góc
A
và
D
cắt nhau tạ
i trung
điểm của
BC
Lời giải
Gọi
M
là trung điểm của
BC
, kéo dài
AM
cắt
CD
tại
E
()
AB CE
ABM ECM gcg AB CD DE AD ADE
AM EM
=
∆ =∆ ⇒ ⇒ + = = ⇒∆
=
cân tại
D
. Có
AM
là đường
trung tuyến
DM⇒
là phân giác của
12
D DD⇒=
(đpcm)
Bài 6:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, trong đó
CD BC AD= +
. Hai đường phân giác của hai
góc
A
và
B
cắt nhau tại
K
. Chứ
ng minh
rằng
,,
CDK
thẳng hàng.
Lời giải
Trên
CD
lấy điểm
E
sao cho
CE CB AD ED CBE= ⇒ = ⇒∆
cân tại
C
2
1
M
E
C
D
B
A
2
1
2
1
2
1
E
D
C
B
A
8
11
121
12
()
EB
BBE
E B soletrong
=
⇒ ⇒==
=
Chứng minh tương tự:
122
,
A A E EA EB= = ⇒
là phân giác của góc
A
và góc
B
⇒
giao điểm của hai đường phân giác
AB=
cắt nhau tại
,,E BC E K D E C∈ ⇒≡⇒
thẳng
hàng.
Bài 7:
Cho hình thang
( )
// ,ABCD AB CD AB CD<
hai tia phân giác của góc
B
và
C
cắt nhau ở
I
. Qua
I
kẻ đường thẳng song song với
BC
cắt
,AB C D
lần lượt ở
E
và
F
.
a. Tìm các hình thang
b. Chứng minh tam giác
BEI
cân ở
E
và
tam giác
IFC
cân ở
F
c. Chứng minh:
EF BE CF= +
Lời giải
b) Ta có
EIB IBC IBE IBE= = ⇒∆
cân tại
E
.
Tương tự ta chứng minh
0
90BIC⇒=
c)
EF EI IF EB FC
=+= +
(đpcm)
Bài 8:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, trong đó
CD BC AD= +
. Hai đường phân giác của hai góc
A
và
B
cắt nhau tại
K
. Chứng minh rằng
,,CDK
thẳng hàng
Lời giải
Trên
CD
lấy điểm
E
sao cho
CE CB AD ED CBE
= ⇒ = ⇒∆
cân tại
C
11
121
12
()
EB
BBE
E B soletrong
=
⇒ ⇒==
=
2
1
2
1
2
1
E
D
C
B
A
I
F
D
C
B
E
A
9
Chứng minh tương tự:
122
,
A A E EA EB= = ⇒
là phân giác của góc
A
và góc
B
⇒
Giao điểm của hai đường phân giác
;AB
cắt nhau tại
,,E BC E K D E C∈ ⇒≡⇒
thẳng hàng.
Bài 9:
Cho hình thang vuông
ABCD
có
0
90, 2, 4,
A D AB AD cm DC cm BH CD H== == = ⊥≡
a. Chứng minh
ABD HDB∆=∆
b. Chứng minh
BHC∆
vuông cân tại
H
c. Tính diện tích hình thang
ABCD
Lời giải
a)
()ABD HDB cgc∆=∆
b) Tam giác vuông có hai cạnh góc vuông bằng nhau nên là tam giác vuông cân
c)
( ) ( )
( )
2
11
. 2 4 .2 6
22
ABCD
S AB CD AD cm= + =+=
Bài 10:
Cho hình thang
(
)
// ,
ABCD AB CD AD BC>
,
có đường chéo
,AC BD
vuông góc với nhau
tại
I
. Trên đáy
AD
lấy
M
sao cho
AM
bằng độ dài đường trung bình của hình
thang. Chứng minh tam giác
ACM
cân tại
M
.
Lời giải
Gọi
L
là điểm đối xứng với
A
qua
M
. Gọi
NP
là đường trung bình của hình thang
ABCD
Gọi
I AC NP= ∩
. Vì
// //
NP BC NI BC⇒
, mà
N
là trung điểm của
AB I⇒
cũng là trung
điểm của
(
) ( )
1 // 2AC IM CL
⇒
Xét hình thang
ABCD
ta có:
2
2
BC AD
NP AM BC AD AM BC AD AM AM
+
= = ⇒+= ⇒+− =
BC MD AM ML BC DL⇒+ = =⇒=
, mà
( ) ( )
3BD AC gt CL AC⊥ ⇒⊥
Từ
( )( )( )
123 IM AC⇒⊥
và
MI
là đường trung trực của đoạn
AC
2
2
2
2
H
C
D
B
A
I
N
A
M
D
P
L
C
B
10
Suy ra
MA MC MAC= ⇒∆
cân tại
.M
11
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho hình thang
( )
//
ABCD AB CD
, biết
0
3 ; 30
A DB C= −=
. Tính các góc của hình thang
Lời giải
Ta có:
0
180
AD+=
, mà
0 00
3 4 180 180 : 4 45 ,A D D D A BC= ⇒ = ⇒ = = ⇒⇒
Bài 2:
Tính các góc của hình thang
( )
//ABCD AB CD
, biết rằng:
0
1
; 50
3
A DB C
= −=
Lời giải
Ta tính được
0 00 0
45 ; 115 ; 65 ; 135AB CD= = = =
Bài 3:
Cho hình thang
( )
//
ABCD AB CD
, biết
3; ; 3 , 4A D B C AB cm CD cm= = = =
. Tính đường cao
AH
của hình thang và diện tích của hình thang
Lời giải
a tính được
000 0
135 ; 90 ; 90 ; 45A B C D BC DC= = = =⇒⊥
Vận dụng nhận xét hình thang
( )
//ABCH AB CH
có hai cạnh bên song song thì hai cạnh đáy
bằng nhau, để tính được
3CH cm=
từ đó suy ra
1DH cm
=
Chứng minh được tam giác
AHD
vuông cân tại
H
nên
2
1 3, 5( )
ABCD
AH cm A cm=⇒=
Bài 4:
Cho hình thang
ABCD
, biết
CD AD BC= +
.
Gọi
K
là điểm thuộc đáy
CD
sao cho
KD AD=
. Chứng minh rằng:
a.
AK
là tia phân giác của
A
b.
KC BC
=
c.
BK
là tia phân giác của
B
Lời giải
a)
ADK∆
cân
12 1
A A K AK⇒==⇒
là phân giác của
A
3
2
1
2
1
2
1
D
K
C
B
A
12
b)
KD KC DC
CK BC
BC KD DC
+=
⇒=
+=
c)
12 3
B B K BK= = ⇒
là phân giác của
B
.
1
HÌNH THANG CÂN
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa
Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau
ABCD
là hình thang cân (đáy
,AB CD
)
//AB CD
CD
⇔
=
Hoặc
//
AB CD
AB
⇔
=
2. Tính chất:
a) Định lí 1: Trong hình thang cân, hai cạnh bên bằng nhau
GT
ABCD
là hình thang cân
(đáy là
,AB CD
)
KL
AD BC=
b) Định lí 2: Trong hình thang cân, hai đường chéo bằng nhau
GT
ABCD
là hình thang cân
(đáy là
,AB CD
)
KL
AC BD=
3. Dấu hiệu nhận biết hình thang cân
Để chứng minh một hình thang là hình thang cân ta phải chứng minh hình thang đó có một
trong các tính chất sau
a) Hai góc ở một đáy bằng nhau
b) Hai đường chéo bằng nhau
4. Chú ý: Hình thang có hai cạnh bên bằng nhau chưa chắc đã là hình thang cân (hình bình
hành)
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh tứ giác là hình thang cân
Cách giải: Dựa vào các dấu hiệu nhận biết hình thang cân
D
C
B
A
D
C
B
A
2
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
có
BD
và
CE
là hai đường trung tuyến của tam giác.
Chứng minh tứ giác
BCDE
là hình thang
cân
Lời giải
Xét
ABC∆
có
DE
là đường trung bình của tam giác
//DE BC BCDE
⇒ ⇒◊
là hình thang
Lại có
()B C gt BCDE= ⇒◊
là hình thang cân (dấu hiệu nhận biết).
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
có
BH
và
CK
là hai đường cao của tam giác. Chứng minh
BCHK
là hình thang cân
Lời giải
Chứng minh
() ;BKC CHB ch gn CK BH AK AH∆ =∆ −⇒= =
0
180
//
2
KHA
AHK ABC HK BC
−
⇒= =⇒
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, điểm
I
thuộc
đường cao
,AH BI
giao với
AC
tại
D
,
CI
giao với
AB
tại
E
a. Chứng minh rằng
AD AE=
b. Xác định dạng của tứ giác
BDEC
c. Xác định vị trí của điểm
I
sao cho
B
C
E
D
A
K
B
C
H
A
I
2
1
2
1
2
1
D
C
H
B
E
A
3
BE ED DC
= =
Lời giải
a.
11
() ( )AIC AIB cgc C B AC E ABD gcg AE AD∆ =∆ ⇒ = ⇒∆ =∆ ⇒ =
b. Ta có
,AED ABC∆∆
cân tại
A
, có chung
A
0
//
180
2
DE BC
A
ADE AED ABC ACB BDEC
BC
−
⇒ = = = = ⇒ ⇒◊
=
là hình thang cân (đpcm)
c. Ta có:
22
//DE BC B D⇒=
Để
BE ED=
thì tam giác
BED
cân tại
E
12
12
22
BD
BB
BD
=
⇒ ⇒=
=
Tương tự ta phải có
12
CC=
. Vậy
CE
và
BD
là phân giác của
,BC
Vậy
I
là giao điểm của 3 đường phân giác.
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
đều,
M
là điểm nằm
trong tam giác đó. Qua
M
kẻ đường thẳng
song song với
AC
và cắt
BC
ở
D
, kẻ đường
thẳng song song với
AB
cắt cắt
AC
tại
E
,
kẻ đường thẳng song song với
BC
và cắt
AB
ở
F
. Chứng minh rằng
a. Tứ giác
,,BFMD CDME AEMF
là các hình
thang cân
b.
,,DME EMF DMF
Lời giải
a) Chứng minh hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau
b) Ta có:
0
, , 120DME EMF DMF =
3
2
60
°
60
°
60
°
C
D
B
F
A
E
M
4
Bài 5:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
AC BD
=
. Qua
B
kẻ đường thẳng song song
với
AC
, cắt đường thẳng
DC
tại
E
. Chứng
minh rằng:
a)
BDE
∆
là tam giác cân
b)
ACD BDC∆=∆
c) Hình thang
ABCD
là hình thang cân
Lời giải
a) Áp dụng nhận xét hình thang có hai cạnh bên song song và giả thiế
t vào hình thang
ABEC
, ta thu được:
,
BE AC BD AC BD BE= =⇒=
BDE∆
có hai cạnh bằng nhau nên cân tại
B
b) Áp dụng tính chất về góc vào tam giác cân
BDE
và tính chất góc đồng vị của
//AC BE
,
ta được:
( )
1
11
1
1
DE
DC
CE
=
⇒=
=
Lại có
AC BD=
(giả thiết) (2) và
( )
3CD DC=
Từ
(
)
( )(
) (
)
123 ACD BDC cgc
⇒∆ =∆
c) Hình thang
ABCD
có hai đường chéo bằng nhau nên nó là hình thang cân.
Bài 6:
Hình thang cân
(
)
// ,ABCD AB CD AB CD<
,
AD
cắt
BC
tại
O
a) Chứng minh rằng
OAB∆
cân
b) Gọi
,IJ
lần lượt là trung điểm của
AB
và
CD
. Chứng minh rằng ba điểm
,,IJO
thẳng
hàng
c) Qua điểm
M
thuộc cạnh
AC
, vẽ đường
thẳng song song với
CD
, cắt
BD
tại
N
.
Chứng minh rằng
,MNAB MNDC
là các hình
1
1
E
D
C
B
A
N
M
I
A
D
C
B
O
5
thang cân
Lời giải
a) Vì
ABCD
là hình thang cân nên
C D OCD
= ⇒∆
cân
Ta có:
OAB D C OBA= = =
(hai góc đồng vị)
OAB⇒∆
cân tại
O
b)
OI
là trung tuyến của tam giác
OAB
nên
OI
cũng là đường cao của tam giác
OAB
OI AB⇒⊥
Mà
//AB CD OI CD⇒⊥
Tam giác
OCD
cân tại
O
có
OI CD⊥
nên
OI
cắt
CD
tại trung điểm
J
của
CD
Vậy ba điểm
,,OI J
thẳng hàng
c) Xét
ACD∆
và
BDC∆
có:
AC BD=
(hai đường chéo hình thang cân);
AD BC=
(hai cạnh
bên hình thang cân);
CD DC
=
Do đó
( )
ACD BDC ccc∆=∆
ACD BDC⇒=
hay
MCD NDC=
Hình thang
MNDC
có
MCD NDC=
nên
MNDC
là hình thang cân
MC ND AC MC BD ND AM BN⇒ =⇒− =−⇒ =
Hình thang
MNAB
có hai đường chéo
AM
và
BN
bằng nhau nên
MNAB
là hình thang cân.
Bài 7:
Tứ giác
ABCD
, có
00
105 , 75BD= =
và
AB BC CD= =
a)
AC
là tia phân giác của góc
A
b)
ABCD
là hình thang cân
Lời giải
Kẻ
,CH AB CK AD⊥⊥
(
H
thuộc tia đối của tia
BA
vì
0
90 ,BAC K
>
thuộc cạnh
AD
vì
0
90D <
)
CBH CDK∆=∆
(cạnh huyền – góc nhọn) nên
CH CK=
. Vậy
AC
là tia phân giác của góc
A
112
//C A A BC AD= = ⇒
Ta lại có:
0 00
180 105 75A D ABCD=−==⇒
là hình thang cân.
K
D
C
H
B
A
2
1
1
6
Dạng 2: Tính số đo góc, độ dài và diện tích hình thang cân
Cách giải: Sử dụng tính chất hình thang cân về cạnh, góc, đường chéo và công thức tính diện
tích hình thang để tính toán.
Bài 1:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
2AC=
. Tính các góc của hình thang cân
Lời giải
Vì
ABCD
là hình thang cân nên:
0 00
180 ; 2 2 60 ; 120AD A C C C D A B+= = = ⇒== ==
Bài 2:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
3AD=
. Tính các góc của hình thang cân
Lời giải
Vì
ABCD
là hình thang cân nên
0 00
180 ; 3 45 ; 135
AD A D C D A B+= = ⇒== ==
Bài 3:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
AH
và
BK
là hai đường cao của hình thang
a. Chứng minh:
2
CD AB
DH
−
=
b. Biết
6 , 5 , 14AB cm AD cm CD cm= = =
, tính
,AH DH
và diện tích hình thang cân
ABCD
.
Lời giải
a. Ta có
()ADH BCK ch gn DH CK∆ =∆ −⇒ =
D
C
B
A
D
C
B
A
K
H
D
C
B
A
7
Hình thang
( )
//ABKH AB HK
, có
//AH BK AB HK⇒=
Vậy
2
CD AB
DH
−
=
b) Tính được
( )
2
4 , 3 , 30
ABCD
DH cm AH cm S cm= = =
Bài 4:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
0
60; 4,5; 2.A B AB cm AD BC cm= = = = =
Tính
độ dài đáy
CD
và diệ
n tích hình thang cân
ABCD
Lời giải
Hạ
CH
và
DK
vuông góc với
AB
Ta có:
1
1 2,5 ; 3
2
AK BH AD cm CD cm CH cm== =⇒= =
( )
( )
2
.
73
22
ABCD
AB CD CH
S cm
+
= =
Bài 5:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
AD AB=
và
AC CD=
. Tính các góc của hình
thang cân
Lời giải
Ta có
ABC∆
cân tại
11
12
12
AC
B CC
AC
=
⇒ ⇒=
=
Tương tự ta chứng minh được:
2
DA=
Có:
0 0 0 00
22 2
180 2 180 2 180 2 180 36
22
CD
DACDCD D D++= ⇔+= ⇔+= ⇔+= ⇒=
K
H
D
C
B
A
D
C
B
A
2
1
2
1
8
Bài 6:
Cho hình thang cân
(
)
//
ABCD AB CD
đáy
lớn
2,7CD cm=
. Cạnh bên dài
1cm
,
0
60ADC =
, Kẻ
//
AE BC
. Tính độ dài
AB
Lời giải
Kẻ
//
AE BC
AE BC AED
AB EC
=
⇒ ⇒∆
=
là tam giác đều
1 1, 7
DE DA cm EC AB cm⇒==⇒==
Bài 7:
Cho hình thang cân
ABCD
có tổng hai góc
A
và
B
bằng 1 nửa tổng hai góc
C
và
D
.
Đường chéo
AC
vuông góc với cạnh bên
BC
a. Tính các góc của hình thang
b. Chứng minh
AC
là phân giác của
DAB
c. Tính chu vi của hình thang, biết
6CD cm=
Lời giải
a) Ta có:
( )
(
)
1
;; 2 1
2
ABCDAB CD AD= = += + ⇔ =
Mà
( )
00
360 2 2 360 2ABC D A D+++ = ⇔ = =
00
60 ; 120AB CD⇒== ==
b)
00 0 0
1 12
120 90 30 30C AA⇒= − = ⇒==
Tia
AC
nằm giữa
AB
và
AD
và
0
12
30AA= = ⇒
đpcm
c. Kẻ
0
: ân
//
60
MBC c
CM AD CM AD CB MBC
B
∆
⇒ = = ⇒ ⇒∆
=
đều
ADC∆
cân tại
66D AD DC cm CB M B cm⇒== ===
+)
// 6AD CM CD AM cm⇒= =
Chu vi hình thang
ABCD
là:
( )
6 6 6 12 30 cm+++ =
E
60
°
60
°
D
C
B
A
2
1
1
A
M
B
C
D
9
Dạng 3: Chứng minh các cạnh bằng nhau, các góc bằng nhau trong hình thang cân
Cách giải:
- Dựa vào các tam giác bằng nhau suy ra các cạnh tương ứng và các góc tương ứng bằng
nhau
- Dựa vào các góc so le trong bằng nhau, các góc đồng vị bằng nhau
Bài 1:
Hình thang cân
( )
//
ABCD AB CD
, có
0
60C =
DB
là tia phân giác của góc
D
,
4AB cm=
a) Chứnh minh rằng
BD
vuông góc với
BC
b) Tính chu vi hình thang.
Lời giải
Ta có:
00 0
1
60 30 90D C D CBD== ⇒= ⇒ =
Tính được
4, 4, 8AD cm BC cm CD cm= = =
Chu vi hình thang
ABCD
là
20cm
.
Bài 2:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
với
AB CD<
. Gọi
O
là giao điểm của
AD
và
BC
, gọi
E
là giao điểm của
AC
và
BD
.
Chứng minh
a. Tam giác
OAB
cân tại
O
b.
ABD BAC∆=∆
c.
EC ED=
d.
OE
là đường trung trực chung của
AB
và
CD
Lời giải
a. Ta có
OAB OBA OAB= ⇒∆
cân tại
O
B
C
E
A
B
O
2
1
D
C
B
A
10
c.
ADB BCA EDC ECD ECD= ⇒ = ⇒∆
cân tại
E
d. Ta có
,
OA OB EA EB OE= = ⇒
là đường trung trực chung của
AB
Tương tự ta có:
OE
là đường trung trực chung của
CD
.
Bài 3:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, trong đó
CD BC AD= +
. Hai đường phân giác củ
a hai
góc
A
và
B
cắt nhau tại
K
. Chứ
ng minh
rằng
,,CDK
thẳng hàng
Lời giải
Trên
CD
lấy điểm
E
sao cho
CB CE AD ED CBE= ⇒ = ⇒∆
cân tại
C
11
121
22
()
EB
BBE
E B soletrong
=
⇒ ⇒==
=
Chứng minh tương tự:
122
,
A A E EA EB= = ⇒
là phân giác của góc
A
và góc
B
⇒
giao điểm của hai đường phân giác
,AB
cắt nhau tại
,,E BC E K D E C
∈ ⇒≡⇒
thẳng
hàng.
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
và điểm
M
tùy ý nằm trong tam giác. Kẻ tia
Mx
song
song với
BC
cắt
AB
tại
D
, tia
My
song
song với
AC
cắt
BC
ở
E
. Chứ
ng minh
rằng:
0
90
2
A
DME = +
Lời giải
Do
0 0 00
/ / 180 180 180 90
2
A
MD BC DME MEB DME MEB ACB⇒ +=⇒ =−=−=+
1
2
2
1
2
1
E
D
C
B
A
D
M
B
E
C
A
11
Bài 5:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
, AB BC=
và
BC BD⊥
a) Chứng minh rằng
AC AD⊥
b) Tính số đo các góc của hình thang
c) Gọi
O
là giao điểm của hai đườn chéo.
Chứng minh rằng điểm
O
cách đều hai cạnh
bên và đáy lớn.
Lời giải
a) Ta có:
0
90
CAD DBC CAD DBC AC AD∆=∆⇒ = =⇒⊥
b) Dùng góc
1
A
là trung gian để chứng minh
12
CC
=
Chứng minh tương tự ta được:
12
DD=
. Ta còn có
11
CD=
Xét
BDC∆
vuông tại
B
ta có:
0 00 0 0
112 1 1
90 3 90 30 60 ; 120D C C D D ADC BCD DAB CBA++ = ⇒ = ⇒ = ⇒ = = = =
c) Vẽ
;OH CD OA OH OB OH⊥⇒= =
(tính chất điểm nằm trên tia phân giác của một góc)
Suy ra
OA OB OH= =
Vậy điểm
O
cách đều hai cạnh bên và đáy lớn.
2
1
2
1
O
D
H
C
B
A
12
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Hình thang cân
ABCD
có đáy nhỏ
AB
bằng
cạnh bên
BC
. Chứng minh
CA
là tia phân
giác của
BCD
Lời giải
Chứng minh được:
ACB CAB DCA CA= = ⇒
là phân giác của
BCD
Bài 2:
Cho hình thang cân
(
)
//ABCD AB CD
có
E
và
F
lần lượt là trung điểm hai đáy
AB
và
CD
. Chứng minh
EF AB⊥
Lời giải
Gọi
O
là giao điểm của
AC
và
BD
- Chứng minh
OE AB
⊥
- Tương tự, có
OF CD OF AB EF AB⊥⇒⊥⇒⊥
Bài 3:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có hai
đường chéo vuông góc với nhau. Chứng
minh chiều cao của hình thang cân bằng nửa
tổng hai cạnh đáy
Lời giải
Xét hình thang
ABCD
có các đường cao
AH
và
BK
. Từ
A
kẻ đường thẳng song song với
D
C
B
A
F
E
D
C
B
A
D
C
B
A
13
BD
cắt
CD
ở
E AB ED
⇒=
Chứng minh
0
45ACH =
Do tam giác
ACE
vuông cân ở
A
nên:
2
AB CD
AH CH EH
+
= = =
Bài 4:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
đường chéo
BD
vuông góc với cạnh bên
BC
và đồng thời
DB
là tia phân giác của
ACD
a. Tính các góc của hình thang cân
ABCD
b. Biết
6BC cm=
, tính chu vi và diệ
n tích
của hình thang cân
ABCD
Lời giải
a)
0
( 90 )
DBC B∆=
có
00
2 60 ; 120BCD BDC ADC BCD DAB CBA= ⇒== ==
b) Tính được:
2 ; 30
ABCD
DC BC P cm= =
Hạ đường cao
BK
, ta có
2
3 3 27 3( )
ABCD
BK cm S cm= ⇒=
.
Bài 5:
Cho tam giác đều
ABC
. Từ 1 điểm
M
nằm
bên trong tam giác ta vẽ các tia gốc
M
song
song với
BC
cắt
AB
ở
D
, song song với
AC
cắt
BC
tại
E
, song song với
AB
cắt
AC
tại
F
. Chứng minh rằng chu vi tam giác
DEF
bằng tổng các khoảng cách từ
M
đến
ba đỉnh của tam giác.
Lời giải
Chu vi tam giác ABC là:
DE DF EF++
Khoảng cách từ
M
đến 3 đỉnh là:
MA MB MC++
D
K
C
B
A
D
M
B
E
C
F
A
14
Ta cần chứng minh:
DE DF EF MA MB MC
=+=++
+) Ta có hình thang
BDME
là hình thang cân (
0
/ / , 60 )MD BE B E C= = =
DE MB⇒=
Chứng minh tương tự ta có:
,DF MA EF MC DE DF EF MA MB MC= = ⇒++=++
(đpcm).
1
ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA TAM GIÁC
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối
trung điểm hai cạnh của tam giác.
MA MB
MN
NA NC
=
⇒
=
là đường trung bình của
ABC
∆
Tương tự ta có
,MP NP
là đường trung bình của
ABC∆
2. Các định lý
a. Định lý 1: Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh
thứ hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba
GT
, , //ABC MA MB MN BC∆=
KL
AN NC=
b. Định lý 2: Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh
ấy
GT
,,AB C MA MB NA NC∆==
KL
1
// ;
2
MN BC MN BC
=
B. Bài tập áp dụng
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
. Gọi
,,MNP
theo thứ tự là trung điểm của
,,AB AC BC
. Tính chu vi của
tam giác
MNP
, biết
1
; 8 , 10 , 12
2
MN BC AB cm AC cm BC cm= = = =
Lời giải
Chu vi
45615( )MNP MN NP PM cm∆ = + + =++=
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
có
00
60 , 70AB= =
. Gọi
D
và
E
theo thứ tự là trung điểm của
,AB AC
. Xác định dạng của tứ giác
BDEC
và
tính các góc của tứ giác đó.
p
M
N
C
B
A
70
°
60
°
B
C
D
E
A
2
Lời giải
Ta có
ED
là đường trung bình của
//ABC DE BC BDEC∆ ⇒ ⇒◊
là hình thang
0 00
50 110 ; 130C DE= ⇒= =
Bài 3:
Cho hình thang
ABCD
có
0
90AD
= =
và
22AB AD C D= =
. Kẻ
CH
vuông góc với
AB
Tại
H
a) Tính số đo các góc của hình thang
ABCD
b) Chứng minh rằng
ABC∆
vuông cân
c) Tính chu vi hình thang nếu
6AB cm=
d) Gọi
O
là giao điểm của
AC
và
DH
,
'O
là giao điểm của
DB
và
CH
. Chứng minh
rằng
4'AB OO=
Lời giải
a) Ta có
ADCH
◊
, có:
0
90
ADHC= = = =
và
// , //
AH CD AD CH
AHCD
là hình thang cân hai đáy
,AH CD AD CH⇒=
AHCD
cũng là hình thang cân với hai đáy
,AD CH
AH C D
=
2BH AB AH CD CD CD
=− = −=
và
CH AD BH= =
Do đó
BCH∆
vuông cân tại
H
, suy ra
0 0 00 0
45 , 45 , 45 90 135
B BCH C BCH DCH= = = + =+=
Vậy
00 0
90 , 45 , 135AD B C= = = =
b)
ABC∆
có
H
là trung điểm của
AB
và
CH AB ABC⊥ ⇒∆
cân tại
C
Lại có
0
45B ABC= ⇒∆
vuông cân tại
C
c) Ta có
1
6, 3
2
AB cm AD CD AB cm= = = =
ABC∆
vuông cân tại
( )
16
32
22
C BC AB cm⇒= ==
D
C
O
O'
B
H
A
3
Chu vi hình thang
ABCD
là:
( )
632331232AB BC CD DA cm= + + =+ ++= +
d) Dễ thấy
00
45 45 / /ACD HDC DH BC DH AC=⇒ =⇒ ⇒⊥
Vì
ACD∆
vuông cân tại
O
nên
O
là trung điểm của
AC
Ta có
( )
'' 'DO C BO H gcg OC O H∆ =∆ ⇒=
hay
'O
là trung điểm của
CH
Xét
AHC∆
có
'
OO
là đường trung bình nên
2'AH O O=
Mà
2 4'AB AH AB O O= ⇒=
.
Bài 4:
Cho
( )
ABC AC AB∆>
, đường cao
AH
. Gọi
,,DEK
theo thứ tự là trung điểm của
,,AB AC BC
. Chứng minh rằng:
a)
DE
là đường trung trực của
AH
b)
DEKH
là hình thang cân
Lời giải
a) Ta có
DE
là đường trung bình của
( )
// 1ABC DE BC DE AH∆ ⇒ ⇒⊥
Gọi
I
là giao điểm của
DE
và
AH
ABH∆
có
AD DB=
và
( )
// 2DI BC AI IH⇒=
Từ
( )( )
12 DE⇒
là đường trung trực của
AH
DE
là đường trung trực của
( )
1
3
2
AH EH EA AC⇒==
DK
là đường trung bình của
( )
1
4
2
ABC DK AC∆ ⇒=
Từ
( )( )
34 EH DK⇒=
Hình thang
DEKH
có hai đường chéo bằng nhau nên là hình thang cân.
I
D
E
B
C
K
H
A
4
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
, trên tia đối của tia
BC
lấy điểm
D
sao cho
BD BA=
. Trên tia đối
của tia
CB
lấy điểm
E
sao cho
CE CA
=
. Kẻ
,
BH AD CK AE
⊥⊥
. Chứng minh rằng
a.
AH HD
=
b.
//HK BC
Lời giải
a) Ta có
;ABH DBH AH HD ACK ECK AK KE∆ =∆ ⇒= ∆ =∆ ⇒=
b) Xét
ADE∆
, có
; // //AH HD AK KE HK DE HK BC
==⇒⇒
Bài 6:
Cho tam giác
ABC
, kẻ trung tuyến
AM
.
Trên cạnh
AC
lấy điểm
,DE
sao cho
AD DE EC= =
a. Chứng minh rằng:
//ME BD
b. Gọi
I
là giao điểm của
,AM BD
. Chứng
minh
AI IM=
c. Chứng minh:
1
4
ID BD=
Lời giải
a) Ta có
ME
là đường trung bình của
//BCD ME BD∆⇒
b) Xét
AME∆
có
D
là trung điểm của
, //AE ID ME IA IM⇒=
c)
11 1
;
22 4
DI EM EM DB DI BD= = ⇒=
Bài 7:
Cho tam giác
ABC
,
A
là trung điểm của
,BD B
là trung điểm của
EC
.
AC
và
DE
cắt
nhau tại
I
. Chứng minh rằng:
3
DE
DI =
H
D
B
C
E
K
A
I
B
M
C
E
D
A
I
J
E
B
C
A
D
5
Lời giải
Qua
B
kẻ đường thẳng
//
BJ CI
cắt
ED
tại
J
3
EJ JI
DE
DI
JI ID
=
⇒ ⇒=
=
(đpcm).
Bài 8:
Cho
ABC∆
vuông tại
A
, kẻ đường cao
AH
.
Từ
H
kẻ
Hx AB P⊥=
, trên
Hx
lấy điểm
D
sao cho
P
là trung điểm của
HD
. Từ
H
kẻ
Hy
vuông góc với
AC
tại
Q
và trên
Hy
lấy
điểm
E
sao cho
Q
là trung điểm của
HE
a) Chứng minh ba điểm
,,ADE
thẳng hàng
b)
//PQ DE
c)
PQ AH=
Lời giải
a)
13
()ADP AHP cgc A A∆ =∆ ⇒=
, tương tự ta có
0
2 4 1234
180 , ,A A A A A A ADE= ⇒+++= ⇒
thẳng hàng (đpcm)
b. Ta có
PQ
là đường trung bình của
//HDE PQ ED∆⇒
c.
12
2 22
DA AE AH
PQ DE AH
+
= = = =
Bài 9:
Cho tứ giác
ABCD
có
00
40 , 80CD= =
.
AD BC=
.
,EF
lần lượt là trung điểm của
,AB CD
. Tính góc nhọn tạo bởi các đường
thẳng
AD
và
BC
,
AD
và
EF
B
C
H
Q
P
D
E
A
1
B
C
D
F
I
E
N
A
P
M
6
Lời giải
Ta có
000 0
180 40 80 60D = −−=
Goị
I
là trung điểm của
//
// ( )
EI BC E E
BD
IFBC FNslt
⇒=
⇒
⇒=
Lại có:
12
NN=
(đối đỉnh)
+) Có:
1
11
=
22
IE IF CB AD E F N M= = ⇒=⇒ =
Mà
0
1
60NM+=
(góc ngoài của tam giác)
0
30M⇒=
Bài 10:
Cho tam giác
ABC
. Điểm
D
thuộc tia đối
của tia
BA
sao cho
BD BA=
,
M
là trung
điểm của
BC
. Gọi
K
là giao điểm của
DM
và
AC
, Chứng minh rằng:
2AK KC
=
Lời giải
Kẻ
//BN DM
(
N
thuộc
AC
)
Xét
ADK∆
, có:
, //AB DB BN DK BN= ⇒
là đường trung bình của
ADK∆
2 (1)AN NK AK NK⇒=⇔=
Lại có
MK
là đường trung bình của
(2) 2BNC NK KC AK KC∆ ⇒= ⇒=
(đpcm).
D
B
M
C
K
N
A
7
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 4:
Hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
có
4, 10, 5AB cm C D cm BD cm= = =
. Tính khoảng
cách từ trung điểm
I
của
BD
đến
CD
Lời giải
Kẻ
,BH CD IK CD⊥⊥
Ta có
( )
10 4
3
22
CD AB
CH cm
−−
= = =
Áp dụng định lí Pytago vào
BHC∆
, ta có:
( )
22222 2
5 3 16 4 4BH BC CH BH cm
= − =−==⇒ =
Tam giác
BDH
có
, //BI ID IK BH IK= ⇒
là đường trung bình
(
)
2
2
BH
IK cm⇒= =
Bài 2:
Tam giác vuông
( )
0
90ABC B
=
có đường
cao
BD
. Gọi
,EF
lần lượt là trung điểm của
,BD DC
và
H
là giao điểm của
,AE BF
. Tính
góc
AHF
Lời giải
Từ giả thiết suy ra
EF
là đường trung bình của
BCD∆
Áp dụng định lí đường trung bình và giả thiết vào
BCD∆
, ta được:
0
//
90
EF BC
EF AB
B
⇒⊥
=
hay
EF
là đường cao của
ABF∆
Theo giả thiết
BD
là đường cao của
ABC∆
nên cũng là đường cao của tam giác
ABF
suy ra
I
H
K
D
C
B
A
A
H
E
D
F
C
B
8
E
là trực tâm của tam giác
ABF
hay
AH
là đường cao thứ ba của tam giác này
Do đó
0
90
AHF =
.
Bài 3:
Cho
(
)
0
90ABC A =
, đường cao
AH
. Gọi
M
là trung điểm của
HC
,
K
là trung điểm của
AH
. Chứng minh rằng
BK AM⊥
Lời giải
Tam giác
AHC
có
AK HK=
và
HM MC MK
= ⇒
là đường trung bình của
//
AHC MK AC∆⇒
Ta lại có
AC AB MK AB⊥⇒ ⊥
AMB∆
có
,AH BM MK AB K
⊥ ⊥⇒
là trực tâm
BK AM⇒⊥
Bài 4:
Cho tam giác
ABC∆
có
AM
là trung tuyến
ứng với
BC
. Trên cạnh
AC
lấy điểm
D
sao
cho
1
2
AD DC=
. Kẻ
//Mx BD
và cắt
AC
tại
E
. Đoạn
BD
cắt
AM
tại
I
. Chứng minh
rằng:
a)
AD DE EC= =
b)
AIB IBM
SS=
c)
2
ABC IBC
SS=
Lời giải
a. Xét
BDC∆
có
//ME BD
,
M
là trung điểm của
BC
.
E
là trung điểm của
DC
1
2
DE EC DC AD DE EC⇒== ⇒==
.
b. Ta có
D
là trung điểm của
AE ID⇒
là đường trung bình của
AIB IBM
AME IA IM S S∆ ⇒= ⇒ =
I
B
H
K
M
C
E
D
A
K
M
H
B
C
A
9
c. Hạ đường cao
AH
và
IK
của
,ABC IBC∆∆
IK là đường trung bình của
1
2
AHM IK AH∆ ⇒=
Xét
ABC
∆
và
IBC∆
có chung đáy
BC
và hai đường cao
2AH IK=
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, hai đường
trung tuyến
BD
và
CE
cắt nhau tại
G
. Gọi
,MN
lần lượt là trung điểm của
BG
và
CG
,
I
và
K
là trung điểm của
GM
và
GN
a. Chứng minh
BD CE=
b. Chứng minh tứ giác
IEDK
là hình thang
cân
c. Tính
DE IK+
, biết
10BC cm=
Lời giải
a)
()ABD ACE cgc BD CE∆ =∆ ⇒=
b) Có
// // //IK ED MN BC IEDK
⇒◊
là hình thang
Ta đi chứng minh
DI EK
=
-
1 1 3 31 1
() .
2 22232
DI DG GI DG GM GM MB GM GM DB DB=+=+==+== =
+)
1 1 3 31 1
.
2 22232
EK EG GK EG GN GN GN GN EC E C=+=+=+== =
Ta lại có
BD EC DI EK IEDK= ⇒ = ⇒◊
là hình thang cân.
c)
7,5DE IK cm+=
Bài 6:
Cho tam giác
( )
ABC AB AC>
có
0
50A =
.
Trên cạnh
AB
lấy điểm
D
sao cho
BD AC=
.
Gọi
,EF
lần lượt là trung điểm của
,AD BC
Tính
BEF
K
I
C
B
M
N
A
E
D
G
1
1
2
1
F
D
E
I
B
C
A
10
Lời giải
Do
,
EF
lần lượt là trung điểm của
,AD BC
nên ta vẽ thêm
I
là trung điểm của
DC
thì
EI
và
FI
theo thứ tự là đường trung bình của hai tam giác
ADC
và
BCD
Đặt
2BD AC a= =
Áp dụng định lí đường trung bình vào hai tam giác trên ta có:
( ) ( )
( ) ( )
// 1 , 2 , 3 , // 4
FI BD FI a EI a EI AC= =
Từ
( )
11
1 EF⇒=
(so le trong) (5)
Từ
( )( )
21
23 FI EI E F⇒=⇒=
(trong một tam giác, đối diện với hai cạnh bằng nhau là hai
góc bằng nhau) (6)
Từ
( )( )
12
56 EE⇒=
Từ
(
) ( )
0
4 1 50
BEI A⇒⇒ ==
(dồng vị)
Mà
0
11
2 25BEI E E= ⇒=
.
Bài 7:
Cho tam giác
ABC
có các trung tuyến
BD
và
CE
. Trên cạnh
BC
lấy các điểm
,MN
sao cho
BM MN NC= =
. Gọi
I
là giao điểm
của
AM
và
BD
,
K
là giao điểm của
,AN CE
.
Chứng minh rằng:
a)
BCDE
là hình thang
b)
K
là trung điểm của
EC
c)
4
BC IK=
Lời giải
a) Ta có
DE
là đường trung bình của tam giác
//ABC DE BC BCDE⇒⇒
là hình thang
b) Gọi
G
là giao điểm của
AN
và
DE
Ta có
E
là trung điểm của
AB
và
//DE BN G⇒
là trung điểm của
AN EG⇒
là đường trung
bình của
11
23
ABN EG BN BC∆ ⇒= =
K
I
E
G
B
M
F
N
C
D
A
11
Ta lại có
12
23
DE BC EG ED G= ⇒= ⇒
là trọng tâm của
ACE∆
AK⇒
là trung tuyến của
ACE K
∆⇒
là trung điểm của
EC
c) Chứng minh tương tự ta có
I
là trung điểm của
EF
Gọi
F
là trung điểm của
BC
, ta có
//
DF AB
và
// , ,DK AB D K F⇒
thẳng hàng
111
242
DK AE AB DF K= = = ⇒
là trung điểm của
DF
Suy ra
IK
là đường trung bình của
1
2
DEF IK DE∆ ⇒=
, mà
11
24
DE BC IK BC= ⇒=
Hay
4BC IK=
.
1
ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA HÌNH THANG
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Đường trung bình của hình thang là đoạn
thẳng nối trung điểm hai cạnh bên của hình thang
EA ED
EF
FB FC
=
⇒
=
là đường trung bình của hình thang
2. Các định lý
a. Định lý 1: Đường thẳng đi qua trung điểm 1 cạnh bên của hình thang và song song với hai
đáy thì đi qua trung điểm của cạnh bên thứ hai
GT
ABCD
là hình thang (đáy
,AB CD
)
, // //
EA ED EF AB DC=
KL
FB FC=
b. Định lý 2: Đường trung bình của hình thang song song với hai đáy và bằng nửa tổng hai
đáy
GT
ABCD
là hình thang (đáy
,
AB CD
)
,EA ED FB FC= =
KL
// , // ,
2
AB CD
EF AB EF CD EF
+
=
B. Bài tập áp dụng
Bài 1:
Tính
,xy
trên hình vẽ
Lời giải
Xét hình thang
ABFE
có
8 16
12 12 .
22
AB EF
CD x cm
++
= = = ⇒=
Xét hình thang
CDHG
có
12
16 20
22
CD GH y
EF y
++
= ⇒ = ⇒=
D
E
C
F
B
A
y
16cm
x
8cm
H
G
F
E
C
D
B
A
2
Vậy
12 , 20x cm y cm= =
Bài 2:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
,
M
là
trung điểm của
AD
,
N
là trung điểm của
BC
. Gọi
,PQ
theo thứ tự là giao điểm của
MN
với
BD
và
AC
. Cho
8CD cm=
,
6MN cm=
a. Tính
AB
b. Tính
,,MP PQ QN
Lời giải
a. Xét hình thang
ABCD
có
M
là trung điểm
AD
,
N
là trung điểm của
BC
MN⇒
là đường trung bình của hình thang
ABCD
1
()
2
MN AB CD⇒= +
24AB MN CD cm⇒= −=
b. Ta có:
11
2, 2 6
22
MP AB cm NQ AB cm PQ cm= = = = ⇒=
Bài 3:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
. Gọi
,EF
lần lượt là trung điểm của
AD
và
BC
. Phân
giác của góc
A
và
B
cắt
EF
theo thứ tự tại
I
và
K
a. Chứng minh
,AIE BKF∆∆
là các tam giác
cân
b. Chứng minh
,AID BKC∆∆
là các tam giác
vuông
c.
11
,
22
IE AD KF BC= =
d. Cho
5 , 13 , 6 , 7AB cm CD cm AD cm BC= = = =
.
Tính
IK
8
6
Q
P
M
N
G
H
B
A
2
1
2
1
2
1
K
I
E
D
C
F
B
A
3
Lời giải
a. Ta có
11 2
A I A AEI= = ⇒∆
cân tại
E
,
tương tự
BKF∆
cân tại
F
b.
00
12
1
.180 90
2
I I I AID= + = = ⇒∆
vuông tại
I
, tương tự
BKC∆
vuông tại
K
c. Ta có
AID∆
vuông tại
I
.
E
là trung điểm của
1
2
AD EI AD⇒=
d
11
9 9= 2,5
22
EF EI IK KF AD IK BC IK cm==++ ⇔ ++ ⇒=
Bài 4:
Cho hình thang
ABCD
, các đường phân
giác của các góc ngoài tại đỉnh
A
và
D
cắt
nhau ở
M
. Các đường phân giác của các
góc ngoài tại đỉnh
B
và
C
cắt nhau ở
N
a. Chứng minh rằng
//MN CD
b. Tính chu vi hình thang
ABCD
, biết
4MN cm=
c.
MN
có độ dài bằng nửa chu vi hình
thang
ABCD
Lời giải
a. Gọi
'M
và
'N
lần lượt là giao điểm của
,AM BN
với
DC
Ta có:
( )
00
22
1
90 90
2
D A A D AMD AMD+ = + = ⇒ = ⇒⇒ ∆
vuông tại
M DM⇒
là đường cao, đường phân giác
', 'ADM BCN⇒∆ ∆
cân tại
D
và
C
,MN⇒
là trung điểm của
'AM
và
' //BN MN CD⇒
b. Chu vi hình thang
ABCD
là:
' ' ' ' 2 8( )AB BC CD DA AB M D DC CN AB M N MN cm+++=+ ++ =+ = =
c. Từ ý a ta có:
( )
1
''
2
MN AB M N= +
2
1
2
2
1
2
1
2
1
2
N'
M'
N
M
D
C
B
A
4
mà:
( )
( )
1
' ' ' ' '; :
2
M N M D BC CN AD DC BC ADM BCN can MN AB BC CD DA
= ++ =++ ∆ ∆ ⇒ = +++
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
,
M
là trung điểm của
cạnh
BC
. Gọi
G
là trọng tâm của tam giác.
Vẽ đường thẳng
,, ,
BD CE MH GI
cùng vuông
góc với
Ay
. Chứng minh rằng:
2BD CE MH+=
và
3BD CE GI+=
Lời giải
Theo giả thiết
M
là trung điểm của
BC
nên
AM
là trung tuyến của
ABC∆
nên trọng tâm
G
của tam giác nằm trên đường trung tuyến
AM
và
2
3
AG AM=
Gọi
J
là trung điểm của
AG
thì
( )
1AJ JG GM= =
Vẽ
( )
JK Ay K Ay⊥∈
, ta có:
( )
// // // // 2JK GI MH BD CE
Ta được hai hình thang vuông
BDEC
và
JKHM
Từ
( )( )
12 AK KI IH⇒==
và
DH HE=
theo định nghĩa đường trung bình
Do đó
JK
là đường trung bình của
AIG∆
và
,GI MH
lần lượt là đường trung bình của hình
thang vuông
JKHM
và
BDEC
Áp dụng định lí đường trung bình vào hai hình thang vuông
BDEC
và
JKHM
, ta được:
( )
23BD CE MH+=
và
( )
24MH JK GI+=
Áp dụng định lí đường trung bình vào tam giác
AIG
, ta có:
( )
1
5
2
JK GI=
Thay (5) vào (4) ta được:
( )
13
26
22
MH GI GI MH GI+ =⇒=
Thay (6) vào (3) ta được:
3BD CE GI+=
.
G
J
A
K
D
I
H
E
y
M
C
B
5
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tứ giác
ABCD
. Gọi
,,
EKF
lần lượt là
trung điểm của
,,AD BC AC
a. Chứng minh
// , //EK CD FK AB
b. So sánh
EF
và
1
()
2
AB CD+
c. Tìm điều kiện của tứ giác
ABCD
để 3
điểm
,,EFK
thẳng hàng, chứng minh
1
()
2
EF AB CD= +
Lời giải
b. Xét A
EFK∆
, có
( )
111
222
EF EK KF CD AB AB CD≤+= + = +
c. Để
,,EFK
thẳng hàng, khi đó
EF
đồng thời song song với
,AB CD
. Tức là tứ giác
ABCD
là hình thang
( ) (
)
1
//
2
AB CD EF AB CD
⇒= +
Bài 2:
Cho hình thang
( )
// .
ABCD AB CD
Gọi
, ,,M N PQ
lần lượt là trung điểm của
,,,AD BD AC BC
. Chứng minh
a)
, ,,
M N PQ
cùng nằm trên một đường
thẳng
b)
1
2
NP DC AB= −
Lời giải
a) Ta có
MN
là đường trung bình của hình thang
//ABCD MN AB⇒
Tương tự, ta được:
// ; // ,MP CD MQ AB CD
, , //MN MP MQ AB dpcm
⇒⇒
K
F
E
D
C
B
A
P
N
M
Q
C
D
B
A
6
b) Ta có:
11
2
22
DC AB MP MN MP MN NP
−= −=−=
Bài 3:
Cho hình thang
( )
// .ABCD AB CD
với
,,,AB a BC b CD c DA d= = = =
. Các tia phân
giác của góc
A
và
D
cắt nhau tại
E
, các tia
phân giác của góc
B
và
C
cắt nhau tại
F
.
Gọi
,MN
theo thứ tự là trung điểm của
AD
và
BC
a) Chứng minh
,,,MENF
cùng nằ
m trên
một đường thẳng
b) Tính độ dài
,,MN MF NF
theo
,,,abcd
Lời giải
a) Gọi
P
và
Q
lần lượt là giao điểm của
,AE AF
với
CD
Chứng minh tương tự bài 2
b) Ta có:
11
( )()
22
MN AB CD a c= +=+
Lại có:
( )
:c CD CQ QD BC QD b QD BCD can QD c b==+=+=+ ∆ ⇒=−
Trong hình thang
ABQD
có
M
là trung điểm của
AD
và
//MF DQ
nên chứng minh được
F
là trung điểm của
BQ
, từ đó chứng minh
MF
là đường trung bình của hình thang
ABQD
.
Vì
MF
là đường trung bình của hình thang
ABQD
11
( )( )
22
MF AB DQ a c b⇒ = + = +−
Mặt khác,
FN
là đường trung bình của tam giác
BCQ
, tức là
11
.
22
FN CQ b= =
7
Bài 4:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
Gọi
, ,,
M N PQ
lần lượt là trung điểm của
,,,AD BD AC BC
. Chứng minh
a)
, ,,
M N PQ
cùng nằm trên một đường
thẳng
b)
1
2
NP DC AB= −
Lời giải
a) Ta có
MN
là đường trung bình của hình thang
//ABCD MN AB⇒
Tương tự, ta được:
// ; // ,MP CD MQ AB CD
, , //
MN MP MQ AB
⇒⇒
đpcm
b) Ta có:
11
2
22
DC AB MP MN MP MN NP−= −=−=
Bài 5:
Cho tứ giác
ABCD
. Có
G
là trung điểm của
đoạn nối các trung điểm của hai đường chéo
AC
và
BD
. Gọi
m
là một đường thẳng
không cắt cạnh nào của hình thang
ABCD
;
Gọi
', ', ', ', 'ABC DG
lần lượt là hình chiếu của
,,,,ABC DG
lên đường thẳng
m
. Chứng
minh
(
)
1
' ' '''
2
GG A A BB CC DD= +++
.
Lời giải
Gọi
E
và
F
lần lượt là trung điểm của
AC
và
BD
;
'E
và
'F
lần lượt là hình chiếu của
,EF
trên đường thẳng
m
Khi đó,
'GG
là đường trung bình của hình thang
''EE FF
( )
11
' ''
22
GG EE FF= +=
P
N
M
Q
C
D
B
A
8
Mà
'EE
và
'FF
lần lượt là đường trung bình của hình thang
''AA C C
và
''BB D D
(
) ( )
11
''';'''
22
EE AA CC FF BB DD⇒= + = +
Thay vào (1) ta được đpcm.
1
ÔN TẬP HÌNH BÌNH HÀNH
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình bình hành là tứ giác có các cặp cạnh đối
song song
ABCD◊
là hình bình hành
//
//
AB CD
AD BC
⇔
- Chú ý: Hình bình hành là hình thang đặc biệt có hai cạnh bên song song
2. Tính chất: Trong hình bình hành
- Tính chất về cạnh: Các cạnh đối bằng nhau
- Tính chất về góc: Các góc đối bằng nhau
- Tính chất về đường chéo: Hai đường chéo cắt nhau tại trung
điểm của mỗi đường
- Tính chất đối xứng: Giao điểm hai đường chéo của hình bình hành là tâm đối xứng của hình
bình hành
3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có các cạnh đối song song là hình bình hành
- Tứ giác có các cạnh đối bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có hai cạnh đối vừa song song vừa bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có các góc đối bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường là hình bình hành
4. Cách vẽ hình bình hành
Có 5 cách vẽ hình bình hành nhưng hay dùng nhất là 2 cách
Cách 1: Sử dụng lưới ô để vẽ hai đoạn thẳng song song và bằng nhau
Cách 2: Trên hai đường thẳng
12
,dd
cắt nhau tại
O
, lấy
O
làm tâm vẽ hai cung tròn, cung thứ
nhất cắt
1
d
ở
A
và
C
, cung thứ hai cắt
2
d
ở
B
và
D
*) Lưu ý:
+) Cách 1: Không chứng minh được là nhận được hình bình hành, chỉ là ảnh của hình bình
hành
+) Cách 2: Chứng minh được là hình bình hành
D
C
B
A
O
D
C
B
A
2
5. Từ tính chất hình bình hành ta thu được nghiệm thứ hai
Cứ nói tới trung điểm phải nói tới hình bình hành
Ý nghĩa của kinh nghiệm này là, với các bài toán mà giả thiết hoặc kết luận đề cập đến trung
điểm của một đoạn thẳng thì khi vẽ đường phụ ta vẽ hình bình hành để sử dụng tính chất hai
cạnh đối song song và bằng nhau hoặc hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi
đường.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình bình hành
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình bình hành
Bài 1:
Cho hình bình hành
ABCD
, đường chéo
BD
. Từ
A
và
C
kẻ
,AE CF
vuông góc với
BD
ở
H
và
K
. Chứng minh tứ giác
AHCK
là
hình bình hành.
Lời giải
Ta có:
, //AH BD CK BD AH CK
⊥ ⊥⇒
()AHD CKB ch gn AH CK AHCK∆ =∆ − ⇒ = ⇒◊
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Bài 2:
Cho hình bình hành
ABCD
. Gọi
O
là giao
điểm của hai đường chéo
AC
và
BD
. Qua
điểm
O
, vẽ đường thẳng
a
cắt hai đường
thẳng
,AD BC
lần lượt tại
,EF
. Qua điểm
O
vẽ đường thẳng
b
cắt hai cạnh
,AB CD
lần
lượt tại
,HK
. Chứng minh tứ giác
EKFH
là
hình bình hành.
Lời giải
H
K
D
C
B
A
O
H
E
F
K
D
C
B
A
3
Ta có
AOK COH OK OH∆ =∆ ⇒=
Lại có
DOE BOF OE OF∆ =∆ ⇒=
Xét tứ giác
EKHF
, có
, OFOK OH OE EKFH= = ⇒◊
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Bài 3:
Cho hình bình hành
ABCD
. Trên các cạnh
,AD BC
theo thứ tự ta lấy hai điểm
H
và
G
sao cho
DH BG
=
và trên các cạnh
,AB C D
theo thứ tự lấy các điểm
,
EF
sao cho
AE CF
=
. Chứng minh rằng
EFGH
là hình
bình hành.
Lời giải
Theo giải thiết ta có:
AE CF EB DF
=⇒=
DH BG AH CG=⇒=
;AHE CGF HE GF EBD FDH HF EG
∆ =∆ ⇒=∆ =∆ ⇒=
EGFH⇒◊
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Bài 4:
Cho tứ giác
ABCD
,
E
và
F
lần lượt là
trung điểm của các cạnh
AB
và
CD
. Gọi
, ,,
M N PQ
lần lượt là trung điểm của các
đoạn
,,,AF CE BF DE
. Chứng minh rằng
MNPQ
là hình bình hành.
Lời giải
Sử dụng đường trung bình trong tam giác ta được
ENFQ
là hình bình hành
F
H
G
E
D
C
B
A
Q
P
M
N
E
F
D
C
B
A
4
EF⇒
và
NQ
cắt nhau tại trung điểm
O
của mỗi đường (1)
Tương tự ta được
EMFP
là hình bình hành
,EF MP⇒
cũng cắt nhau tại trung điểm của mỗi
đường (2)
Từ (1)(2) suy ra
MP
và
NQ
cắt nhau tại trung điểm
O
của mỗi đường
Vậy
MNPQ
là hình bình hành.
Bài 5:
Cho hình bình hành
ABCD
. Tia phân giác
của góc
A
cắt
CD
ở
E
, tia phân giác của
góc
C
cắt
AB
ở
F
. Chứng minh rằng:
a) Tứ giác
AFCE
là hình bình hành
b) Các đường thẳng
,,AC BD EF
đồng qui tại
một điểm.
Lời giải
a) Áp dụng định nghĩa vào hình bình hành
ABCD
, ta được
( )
// // 1AB CD AF EC⇒
Áp dụng tính chất về góc, giả thiết vào hình bình hành
ABCD
và tính chất của các cặp góc so
le, ta được:
( )
1 12 1
12
11
,
// 2
,
A AC C
F A AE CF
A CF C
= =
⇒=⇒
= =
(các cặp góc đồng vị bằng nhau)
Từ (1)(2)
AFCE⇒◊
có các cạnh đối song song nên nó là hình bình hành.
b) Áp dụng tính chất về đường chéo vào hai hình bình hành
ABCD
và
AFCE
ta được hai
đường chéo còn lại của hai hình bình hành trên là
,BD EF
cùng đi qua trung điểm của đường
chéo chung
AC
. Điều đó chứng tỏ rằng các đường thẳng
,,AC BD EF
đồng quy tại trung điểm
của
AC
.
1
1
F
D
C
E
A
B
1
2
2
1
5
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình bình hành để chứng minh tính chất hình học
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình bình
hành để giải toán.
- Chứng minh các đoạn thẳng bằng nhau
- Chứng minh các góc bằng nhau
- Chứng minh các đường thẳng song song
- Chứng minh các tam giác bằng nhau
Bài 1:
Cho
ABC∆
, trung tuyến
AM
. Gọi
I
là trung
điểm của
AM
,
D
là giao điểm của
BI
và
AC
. Chứng minh rằng
1
3
AD AC=
Lời giải
Do
I
là trung điểm của
AM
theo giả thiết nên chọn
AM
là một đường chéo
Vẽ thêm điểm
E
sao cho
I
là trung điểm của
ED
thì tứ giác
ADME
có hai đường chéo cắt
nhau tại trung điểm của mỗi đường nên nó là hình bình hành
Áp dụng định nghĩa và tính chất về cạnh vào hình bình hành
ADME
, ta được
ME AD=
(1)
Và
( )
// , // 2ME AD ME DC
Lại có
( )
3
BM MC=
Từ
( )( )
23 BE ED
⇒=
theo định lí đường trung bình, lúc đó
ME
là đường trung bình của
BDC∆
Áp dụng định lí đường trung bình vào
BDC∆
, ta được:
( )
1
4
2
ME CD
=
Từ
(
)( )
14
12 3 3
AD DC AD DC AC+
⇒== =
. Vậy
1
3
AD AC=
.
I
E
M
D
C
B
A
6
Bài 2:
Cho
ABC∆
cân tại
C
. Gọi
111
,,
ABC
lần lượt
là trung điểm các cạnh
,
BC AC
và
AB
. Lấy
các điểm
22
,AB
tương ứng đối xứng qua
AB
Của
11
,
AB
.
2
CA
và
11
AC
cắt nhau tại
M
,
2
CB
Và
11
BC
cắt nhau tại
N
. Gọi
P
là giao điểm
của
AN
và
BM
. Chứng minh rằng
AP BP=
Lời giải
Ta có
1 12
//CC A A
và
1 12 112
CC A A CC A A= ⇒◊
là hình bình hành
11
AM CM
⇒=
Mặt khác
111
ABC B
cũng là hình bình hành, do đó
1
,,BB M
thẳng hàng
1
P BB⇒∈
Tương tự ta có
1
P AA∈
ABC∆
có
11
,AA BB
là đường trung tuyến cắt nhau tại
11
22
;
33
P AP AA BP BB
⇒= =
Mà
11
AA BB AP BP= ⇒=
.
Bài 3
*
:
Cho điểm
P
nằm trong
ABC∆
. Gọi
,,
DEF
lần lượt là trung điểm của các cạnh
,,BC CA AB
. Từ
A
vẽ đường thẳng song song
với
PD
cắt đường thẳng kẻ từ
B
song song
với
PE
tại
S
. Chứng minh rằng nếu
2BS EP=
thì
//CS PF
Lời giải
P
N
M
C
1
A
2
B
2
A
1
B
1
A
B
C
D
K
F
P
E
S
B
C
A
7
Trên tia đối của tia
PA
lấy điểm
K
sao cho
PK PA=
Áp dụng tính chất đường trung bình trong tam giác
,
ABK ACK
ta có:
1
// , // ,
2
PF BK PE CK PE KC=
Vì
1
// , // ,
2
PE BS PE BS KC BS KC BS BSCK= ⇒ = ⇒◊
là hình bình hành
// //CS BK CS PF⇒⇒
Bài 4:
Cho hình bình hành
ABCD
. Gọi
E
là trung
điểm của
AD
,
F
là trung điểm của
BC
Chứng minh
a)
;BE DF ABE CDF= =
b)
//
BE DF
Lời giải
a) Ta chứng minh được BEDF là hình bình hành
BE DF=
và
EBF CDF=
.
Cách khác:
( )
AEB CFD cgc BE DF∆ =∆ ⇒=
và
ABE CDF=
b) Vì
BEDF
hình bình hành
⇒
đpcm.
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
, các đường trung tuyến
,,AD BE CF
. Đường thẳng kẻ qua
E
song
song với
AB
, qua
F
song song với
BE
cắt
nhau tại
G
. Chứng minh rằng:
a. Tứ giác
AFEG
là hình bình hành
b.
,,DEG
thẳng hàng và
CG AD=
Lời giải
a.
AFEG◊
là hình bình hành
( )
, //AF EG AF EG gt BF EG BFGE⇒ = ⇒ = ⇒◊
là hình bình hành
F
E
D
C
B
A
G
D
F
E
C
B
A
8
(các cạnh đối song song)
b.
,,DEG
thẳng hàng và
CG AD AGCD= ⇒◊
là hình bình hành
; //
AG CD AG CD
⇒=
Ta có:
1
= ; // //
2
AG EF BC AG EF BC=
Bài 6:
Cho hình bình hành
ABCD
,
O
là giao điểm
của hai đường chéo.
E
và
F
lần lượ
t là
trung điểm của
OD
và
OB
a. Chứng minh rằng
//AE CF
b. Gọi
K
là giao điểm của
AE
và
DC
.
Chứng minh rằng:
1
2
DK KC=
Lời giải
a. Xét tứ giác
AECF
có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
AECF
⇒◊
là
hình bình hành
//AE CF⇒
b. Qua
O
kẻ
// //OH CF AE
Xét
DOH∆
, có
EK
là đường trung bình của tam giác
(1)DK KH⇒=
Xét hình thang
EFCK
, có
OH
là đường trung bình
11
( ), (2)
22
OH EK CF KH HC KC⇒= + ==
Từ (1)(2)
1
2
2
DK KC KC DK⇒= ⇔=
(đpcm).
Bài 7:
Cho hình bình hành
ABCD
. Gọi
,KI
lần
lượt là trung điểm của các cạnh
AB
và
CD
.
Gọi
M
và
N
lần lượt là giao điểm của
AI
và
CK
với
BD
. Chứng minh
a.
ADM CBN∆=∆
b.
, //MAC NCA IM CN=
O
E
D
K
H
C
B
F
A
N
M
I
K
O
D
C
B
A
9
c.
DM MN N B= =
Lời giải
a. Ta có
AKCI◊
là hình bình hành
() ( )
ADI CBK ccc ADM CBN gcg⇒∆ =∆ ⇒∆ =∆
b. Vì
AKCI
là hình bình hành
, //MAC NCA IM CN⇒=
c. Theo câu a
,DM NB MN NB DM MN NB⇒= =⇒==
Bài 8:
Cho tam giác
,ABC
các đường trung tuyến
,,AD BE CF
trong đó
3, 4AD cm BE cm
= =
AD BE
⊥
a. Vẽ điểm
K
sao cho
D
là trung điểm của
EK
, chứng minh rằng tứ giác
AFKD
là hình
bình hành
b. Tính độ dài đoạn thẳng
CF
Lời giải
a)
AFKD◊
là hình bình hành
1
// , , // // ,
2
AF KD AF KD AF ED AF ED ED AB ED AB⇒ =⇒= ⇒ =
b. Tính
FC EKC⇒∆
vuông tại
K
và
BE KC
=
(
BECK
là hình bình hành)
, // , //AD BE AD FK FK BE BE CK FK KC⇒⊥ ⇒⊥ ⇒⊥
Bài 9:
Cho tam giác
ABC
trực tâm
H
. Gọi
M
là
trung điểm của
BC
, các đường trung trực
của
BC
và
AC
cắt nhau tại
O
. Trên tia đối
của tia
OC
lấy điểm
K
sao cho
OK OC=
.
Chứng minh rằng:
a. Tứ giác
AHBK
là hình bình hành
b.
1
2
OM AH=
4
3
B
F
K
D
C
E
A
Q
H
T
N
K
B
C
O
10
Lời giải
a. Tứ giác
AHBK
là hình bình hành
// , //AK BH AH BK⇒
// , //
// ( // )
AK ON BH ON
BK OQ AH OQ
⇒
b. Ta có
11
()
22
OM BK AH BK AH
= = =
Bài 10:
Cho tam giác
ABC
trực tâm
H
. Các đường
thẳng vuông góc với
AB
tại
B
, vuông góc
với
AC
tại
C
cắt nhau ở
D
, Chứ
ng minh
rằng
a. Tứ giác
BDCH
là hình bình hành
b.
0
180BAC BDC+=
c.
,,HMD
thẳng hàng (
MB MC
=
)
d.
1
()
2
OM AH OA OD
= =
Lời giải
a. Tứ giác
BDCH
có:
// ( )
// ( )
BH CD AC
BHCD
CH BD AB
⊥
⇒◊
⊥
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
b. Xét Tứ giác
BDCH
có:
00
360 180A B C D BAC BDC+++ = ⇒ + =
c. Ta có
BHCD◊
là hình bình hành,
M
là trung điểm của
BC M⇒
là trung điểm củ
a
,,DH D H M⇒
thẳng hàng nhau.
d. Xét
AHD∆
, có
( ), ( )OA OD O AD MH MD M HD OM= ∈ = ∈⇒
là đường trung bình của
AHD∆
1
2.
2
OM AH AH OM⇒= ⇒=
D
M
O
H
B
C
A
11
Dạng 3: Chứng minh ba điểm thẳng hàng, các đường đồng quy
Cách giải: Vận dụng tính chất về đường chéo của hình bình hành
Bài 1:
Cho hình bình hành
ABCD
,
O
là giao điểm
của hai đường chéo
AC
và
BD
. Gọi
,MN
lần lượt là trung điểm của
OB
và
OD
a. Chứng minh rằng tứ giác
AMCN
là hình
bình hành
b. Tia
AM
cắt
BC
ở
E
, tia
CN
cắt
AD
ở
F
. Chứng minh rằng
,,AC BD EF
đồng quy
Lời giải
a. Cách 1: Ta có
OA OC
AMCN
OM ON
=
⇒◊
=
là hình bình hành
Cách 2:
( ) // ,AOM OCN cgc AM CN AM CN AMCN∆ =∆ ⇒ = ⇒◊
là hình bình hành.
b. Ta có
AC
và
BD
cắt nhau tại
O
, ta đi chứng minh
AC
cắt
EF
tại
O
+)
1
//A C AE CF= ⇒
+) Ta có:
12 12 2 2
A A C C A C ABE CDF AE C F+=+⇒=⇒∆ =∆ ⇒ =
Vậy
AECF◊
là hình bình hành
AC BD O⇒∩≡
Bài 2:
Cho hình bình hành
ABCD
. Trên tia đối của
tia
AD
và
CB
, lấy các điểm
M
và
P
sao
cho
AM CP
=
. Tên tia đối của
BA
và
DC
lấy các điểm
N
và
Q
sao cho
BN DQ=
.
Chứng minh rằng bốn đường thẳng
,MP NQ
AC
và
BD
đồng quy.
Q
M
O
P
N
D
C
A
B
2
1
2
1
O
F
D
N
M
C
E
B
A
12
Lời giải
Tứ giác
AMCP
là hình bình hành nên
MP
đi qua trung điểm
O
của
AC
Tứ giác
ANCQ
là hình bình hành nên
NQ
đi qua trung điểm
O
của
AC
Tứ giác
ABCD
là hình bình hành nên
BD
đi qua trung điểm
O
của
AC
Do đó bốn đường thẳng
,,MP NQ BD
và
AC
đồng quy.
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
và
O
là một điểm thuộc
miền trong của tam giác. Gọi
,,
DEF
lần
lượt là trung điểm của các cạnh
,,AB BC CA
và
,,LM N
lần lượt là trung điểm của các
đoạn
,,OA OB OC
Chứng minh rằng
,,EL EM DN
đồng quy.
Lời giải
Gọi
I
là trung điểm của
LE
, ta có:
// //DL EN OB
Và
1
2
DL EN OB DENL= = ⇒◊
là hình bình hành
Chứng minh tương tự ta có
LMEF
là hình bình hành
,,EL FM DN⇒
đồng quy tại 1 điểm.
C
O
M
N
L
D
B
E
F
A
13
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
. Từ 1 điểm
E
trên cạnh
AC
vẽ đường thẳng song song với
BC
cắt
AB
tại
F
và đường thẳng song song với
AB
cắt
BC
tại
D
. Giả sử
AE BF
=
, chứng
minh
a. Tam giác
AED
cân
b.
AD
là phân giác của góc
A
Lời giải
a. Chứng minh
BDEF
là hình bình hành
ED BF AE AED⇒ = = ⇒∆
cân tại
E
b. Ta có
()BAD DAC ADE AD
= = ⇒
là phân giác của
A
Bài 2:
Cho hình bình hành
ABCD
có
2
AD AB=
. Từ
C
vẽ
CE
vuông góc với
AB
. Nối
E
với
trung điểm
M
của
AD
. Từ
M
vẽ
MF
vuông góc với
CE
cắt
BC
tại
N
a. Tứ giác
MNCD
là hình gì?
b. Tam giác
EMC
là tam giác gì?
c. Chứng minh
2BAD AEM=
Lời giải
a. Ta có
MNCD
là hình bình hành
b. Chứng minh được
F
là trung điểm của
CE ECM⇒∆
cân tại
M
c. Chứng minh được
AEM FMC CMD DCM MCB=⇒= =
cân tại
M
mà
//AE MF
nên
22BAD FMD CMD AEM= = =
F
B
D
C
E
A
B
N
A
M
D
F
E
14
Bài 3:
Cho hai điểm cố định
,
BC
. Một điểm
A
thay đổi trên một trong hai nửa mặt phẳng
bờ
BC
sao cho
,,ABC
không thẳ
ng hàng.
Dựng hai tam giác vuông cân
ADB
và
ACE
Với
,DA DB EA EC= =
sao cho điểm
D
nằm
khác phía đối với
C
đối với đường thẳng
AB
và điểm
E
nằm khác phía điểm
B
đối
với đường thẳng
AC
. Gọi
M
là trung điểm
của
DE
. Chứng minh rằng đường thẳng
AM
luôn đi qua một điểm cố định.
Lời giải
Trường hợp
BAC
nhọn: Dựng hình bình hành
AEND
ta có:
;BD DA EN DN AE EC= = = =
Lại có
00
90 90NDB NDA AEN CEN=−=−=
BDN∆
và
NEC
∆
có:
;; ,BD NE NDB CEN DN CE BDN NEC BN CN DNB ECN= = = ⇒∆ =∆ ⇒ = =
Mặt khác
( )
, // 1AE CE DN AE DN CE⊥ ⇒⊥
Đặt
DN
cắt
CE
tại
00
90 90H HCN HNC BNC⇒+=⇒=
Do đó
BNC∆
vuông cân tại
NN⇒
cố định.
Vậy
AM
luôn đi qua điểm
N
cố định.
N
M
D
B
C
H
E
A
1
HÌNH CHỮ NHẬT
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình chữ nhật là tứ giác có bốn góc vuông
ABCD
là hình chữ nhật
ˆˆ
ˆˆ
ABCD
ABC D
◊
⇔
= = =
*) Nhận xét: Hình chữ nhật cũng là một hình bình hành, một
hình thang cân
2. Tính chất: Hình chữ nhật có tất cả các tính chất của hình bình
hành và hình thang cân
- Tính chất về cạnh: Các cạnh đối bằng nhau, song song với nhau
- Tính chất về góc: Bốn góc bằng nhau
- Tính chất về đường chéo: Hai đường chéo bằng nhau và cắt
nhau tại trung điểm của mỗi đường
3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có ba góc vuông là hình chữ nhật
- Hình thang cân có 1 góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có 1 góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình chữ nhật
4. Cách vẽ hình chữ nhật
Có bốn cách vẽ hình chữ nhật cơ bản nhưng hay dùng nhất là hai cách sau
Cách 1: Sử dụng lưới ô vuông để vẽ tứ giác có bốn góc vuông
Cách 2: Vẽ tứ giác có hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại
trung điểm của mỗi đường theo hai bước
Bước 1: Vẽ hai đường thẳng cắt nhau tại
O
Bước 2: Vẽ đường tròn tâm
O
bán kính bất kì cắt hai đường
thẳng trên tại bốn điểm ta được bốn đỉnh của hình chữ nhật
*) Lưu ý:
+) Cách 1 không chứng minh được là nhận được hình chữ nhật, chỉ là ảnh của hình chữ nhật
+) Cách 2: Chứng minh được là hình chữ nhật
D
C
B
A
I
D
C
B
A
O
2
5. Ứng dụng vào tam giác vuông
- Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với cạnh huyền
bằng nửa cạnh huyền, ta có:
1
2
BM AC=
- Nếu một tam giác có đường trung tuyến ứng với 1 cạnh bằng nửa
cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông:
Nếu
1
2
BM AC ABC= ⇒∆
vuông tại
A
6. Từ tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác vuông ta thu được khái
niệm thứ ba
- Cứ nói đến tam giác vuông phải nghĩ tới đường trung tuyến ứng với cạnh huyền
- Ý nghĩa của kinh nghiệm này là: Với các bài toán mà giả thiết hoặc kết luận đề cập đến tam
giác vuông thì khi vẽ đường phụ ta vẽ thêm đường trung tuyến ứng với cạnh huyền.
7. Từ dấu hiệu nhận biết tam giác vuông ta có cách vẽ
ABC∆
vuông tại
A
theo hai bước sau
Bước 1: Vẽ đường tròn đường kính
BC
Bước 2: Lấy điểm
A
bất kì trên đường tròn ta được
ABC∆
vuông
tại
A
8. Từ dấu hiệu nhận biết tam giác vuông ta có thể vẽ các đường
cao của tam giác nhọn
ABC∆
bằng thước kẻ và compa theo hai bước
Bước 1: Vẽ nửa đường tròn đường kính
BC
Bước 2: Giao điểm của hai cạnh
,AB AC
với nửa đường tròn chính là chân đường cao kẻ từ
B
và
C
. Giao điểm của hai đường cao là trực tâm của tam giác, nối đỉnh
A
với trực tâm ta được
đường cao thứ ba
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình chữ nhật
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình chữ nhật
Bài 1:
C
B
A
M
B
C
A
3
Cho tứ giác
ABCD
có
AC BD O
⊥≡
. Gọi
,,,EFGH
lần lượt là trung điểm của các
cạnh
,,,AB BC CD DA
. Chứng minh rằng
a.
OE OF OG OH
+++
bằng nửa chu vi tứ
giác
ABCD
b. Tứ giác
EFGH
là hình chữ nhật
Lời giải
a. Ta có
11
=( )
22
ABCD
OE OF OG OH AB BC CD DA P+++ +++ =
b. Có
//EF GH
E FGH
EF GH
⇒◊
=
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Mặt khác
//EF //
AC BD BD EF
EH EF EFGH
AC BD EH
⊥⊥

⇒ ⇒ ⊥ ⇒◊


là hình chữ nhật (dhnb)
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
vuông cân tại
C
. Trên
cạnh
,AC BC
lấy lần lượt các điểm
,PQ
sao
cho
AP CQ=
. Từ điểm
P
vẽ
//
PM BC
(
M
thuộc
AB
). Chứng minh tứ giác
PCQM
là
hình chữ nhật
Lời giải
Ta có
ABC∆
vuông cân
0
45A APM⇒ = ⇒∆
vuông cân
AP PM⇒=
Theo giải thiết
AP CQ PM CQ=⇒=
Lại có
//PM CQ PMCQ⇒◊
là hình bình hành
Mặt khác
0
ˆ
90C PMCQ= ⇒◊
là hình chữ nhật (dhnb)
D
O
E
A
H
G
C
F
B
P
C
Q
B
M
A
4
Bài 3:
Cho hình chữ nhật
ABCD
,
E
thuộc
AD
,
F
thuộc
AB
. Gọi
,, ,
IKMN
theo thứ tự là
trung điểm của
, ,,EF DF BE BD
. Chứng minh
rằng
IN KM
=
Lời giải
Ta đi chứng minh tứ giác
IKMN
là hình chữ nhật
+) Theo giả thiết có:
// (// )
1
2
IM KN FB
IMKN
IM KN FB
⇒◊
= =
Là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
+)
//
//
IK DA IK AB
IM IK IKMN
AD AB IM AB
⊥

⇒ ⇒ ⊥ ⇒◊

⊥

là hình chữ nhật
IN KM⇒=
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
AB AC
<
,
đường cao
AH
. Lấy điểm
E
trên cạnh
AC
sao cho
AE AB=
. Gọi
I
là trung điểm của
BE
, kẻ
( ), ( )EK BC K BC EN AH N AH
⊥∈ ⊥ ∈
a. Chứng minh tứ giác
NEKH
là hình chữ
nhật
b.
IHA IHC=
Lời giải
a. Tứ giác
NEKH
có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
b. Ta đi chứng minh
IHA IHK∆=∆
Xét
,:
IHA IHK∆∆
IH
cạnh chung ,
1
2
AI IK BE= =
Cần thêm
AH HK=
hoặc
AH NE=
(do
HK NE=
)
K
I
M
N
E
D
C
B
F
A
N
B
I
H
K
C
E
A
5
()ABH AEN ch gn AH NE AH HK IHA IHK IHA IHC∆ =∆ −⇒=⇒=⇒∆=∆⇒=
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, các đường
trung tuyến
,BD CE
cắt nhau tại
O
. Gọi
M
Là điểm đối xứng với
O
qua
D
và
N
là
điểm đối xứng với
O
qua
E
. Tứ giác
BNMC
Là hình gì? Vì sao?
Lời giải
Tứ giác
BNMC
là hình chữ nhật
Giải thích: Ta có
M
đối xứng với
O
qua
D
nên
OD DM
=
O
là trọng tâm của
ABC∆
nên
2BO OD BO OM= ⇒=
Chứng minh tương tự ta có:
CO ON
=
Tứ giác
BNMC
có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường nên là hình bình
hành
Có
( )
11
BDC CEB cgc B C BO CO BM CN∆ = ∆ ⇒⇒ = ⇒ = ⇒ =
Hình bình hành
BNMC
có hai đường chéo bằng nhau nên là hình bình hành.
Bài 6:
Cho hình bình hành
ABCD
. Biết
1
2
AD AC=
Và
1
2
BAC DAC=
. Chứng minh rằng hình
bình hành
ABCD
là hình chữ nhật
Lời giải
Gọi
O
là giao điểm của
AC
và
BD
, ta có:
OA OC
=
B
C
O
D
E
N
M
A
H
O
D
C
B
K
A
1
3
2
1
6
Vì
1
2
2
AD AC AD AO= ⇒=
Vẽ
,
AH OD OK AB⊥⊥
Xét
AOD
∆
cân tại
A
,
AH
là đường cao
AH
⇒
cũng là đường trung tuyến, đường phân giác
Do đó
HO HD=
và
12
AA=
Vì
321
1
2
BAC DAC A A A
= ⇒==
AOK AOH∆=∆
(cạnh huyền – góc nhọn)
0
1
11
30
22
OK OH OD OK OB B⇒== ⇒= ⇒=
Xét
ABH∆
vuông tại
H
, có
000
1
30 60 90B HAB DAB=⇒=⇒=
Hình bình hành
ABCD
có một góc vuông nên là hình chữ nhật.
7
Dạng 2: Vận dụng tính chất của HCN để chứng minh quan hệ bằng nhau, song song,
vuông góc, đồng quy, tính độ dài các đoạn thẳng
Cách giải: Áp dụng các tính chất của hình chữ nhật
- Áp dụng tính chất đường trung tuyến trong tam giác vuông
Bài 1:
Cho
ABC∆
có góc
B
nhọn và
2
BC=
. Kẻ
đường cao
AH
, trên tia đối của tia
BA
lấy
điểm
D
sao cho
BD BH=
, gọi
I
là giao
điểm của
DH
và
BC
. Chứng minh rằng:
a)
AI IC
=
b)
AD HC=
Lời giải
Đặt
2CB
αα
=⇒=
a) Từ giả thiết
( )
1
1BD BH D H= ⇒ ⇒=
Vì trong một tam giác, đối diện với hai cạnh bằng nhau là hai góc bằng nhau
Vì
2B
α
=
là góc ngoài của
BDH∆
nên
2
B DH DH
αα
= =+⇒==
Trong tam giác vuông
AHC
ta có
( )
12
2AA=
, vì cùng phụ với
α
Từ
( )( )
12
IC IH
IA IC
IH IA
=
⇒ ⇒=
=
b) Do
I
là trung điểm của
AC
theo câu a) nên chọn
AC
là một đường chéo
Vẽ thêm
E
sao cho
I
là trung điểm của
HE
thì tứ giác
AHCE
là hình chữ nhật, vì có hai
đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và có góc
H
vuông.
Áp dụng định nghĩa vào hình chữ nhật
AHCE
ta được
13
//AE HC E H
α
⇒= =
Lại có
1
D ED
α
=⇒=
Áp dụng tính chất về cạnh vào hình chữ nhật
AHCE
và tính chất hai cạnh đối diện với hia
góc bằng nhau ta được:
3
2
1
I
1
B
D
H
C
E
A
8
AE HC
HC AD
AE AD
=
⇒=
=
.
Bài 2:
Cho
ABC∆
vuông tại
A
có
,AH AM
tương
ứng là đường cao, đường trung tuyến. Kẻ
,
HD HE
lần lượt vuông góc với
,
AB AC
. Kẻ
MK AB⊥
. Gọi
N
là giao điểm của
AM
và
HE
. Chứng minh rằng:
a)
AM DE⊥
b)
//BN DE
c)
,,MK BN AH
đồng quy.
Lời giải
a) Gọi
O
là giao điểm của
AH
và
DE
Ta có
ADHE
là hình chữ nhật
OAD⇒∆
cân
( )
1OAD ODA⇒=
AM
là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền trong tam giác vuông
ABC
AM BM AMB⇒ = ⇒∆
cân
(
)
2MBA MAB⇒=
Mà
0
90
OAD MBA+=
nên từ
( )( )
0
1 2 90ODA MAB AM DE⇒ + =⇔⊥
b)
AM MC AMC= ⇒∆
cân
MAC MCA MAC BHD
⇒=⇒=
mặt khác
( )
AE HD EAN DHB gcg NE BD= ⇒∆ =∆ ⇒ =
Lại có
//BD NE BDEN
⇒
là hình bình hành
//BN DE⇒
c) Ta có:
//BN DE BN AM BMA⇒ ⊥ ⇒∆
có
,,AH BN MK
là ba đường cao do đó
,,AH BN MK
đồng quy.
O
N
K
D
B
H
M
C
E
A
9
Bài 3:
Cho
ABC∆
vuông tại
A
, có
AM
là đường
trung tuyến. Gọi
D
là một điểm thuộc
AM
.
Kẻ
DI
vuông góc với
AB
,
DK
vuông góc
với
AC
a) Chứng minh rằng
//IK BC
b) Xác định vị trí điểm
D
trên
AM
sao cho
1
3
IK BC
=
Lời giải
a)
AIDK
là hình chữ nhật
DAI KAI
⇒=
AMB∆
cân (tính chất)
//DAI MBA KIA MBA IK BC⇒ = ⇒⇒ = ⇒
b)
11 2
.2
33 3
IK AD AD BC AM AM D=⇒= = = ⇒
là trọng tâm của
ABC∆
Bài 4:
Cho
ABC∆
cân tại
A
, đường cao
BH
. Từ
điểm
M
trên cạnh
BC
kẻ
,MP AB MQ AC⊥⊥
. Chứng minh rằng
MP MQ BH+=
Lời giải
Kẻ
//MK BH MK AC⊥⇒
và
0
90KHQ= = =
Tứ giác
D
B
I
M
C
K
A
K
P
B
M
C
Q
H
A
10
Bài 5:
Cho hình chữ nhật
, 40 , 30ABCD AB cm AD= =
,
O
là giao điểm của hai đường chéo. Gọi
H
là chân đường vuông góc kẻ từ
A
đến
BD
.
Tính độ dài đoạn
,,DH OH OB
Lời giải
Áp dụng định lý Pytago
50BD cm⇒=
25OA OB OC OD cm= = = =
2 2 2222 2 2
()AD DH AH AO HO AO DO DH−==−=− −
Hay
222 2222 2
30 25 (25 ) 30 25 (625 50 ) 50 900DH DH DH DH DH DH−=−− ⇔−=−− + ⇔ =
18 7
DH HO CM⇒=⇒=
Cách 2:
11 1
. 600 . 600 .50. 24 18
22 2
ABD
S AD AB AH BD AH AH DH cm= == ⇒= ⇒=⇒=
Bài 6:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Gọi
E
là chân
đường vuông góc kẻ từ
B
đến
AC
.
I
là
trung điểm của
AE
,
M
là trung điểm của
CD
,
H
là trung điểm của
BE
a. Chứng minh rằng
//CH IM
b. Tính góc
BIM
Lời giải
a. Ta có IH là đường trung bình
//
1
2
IH AB
AEB
IH AB
∆⇒
=
Lại có
//
1
2
MC AB
IMCH
MC AB
⇒◊
=
là hình bình hành
//CH IM⇒
Ta có:
// ,IH MC MC BC IH BC⊥⇒⊥
O
H
D
C
B
A
30
25
40
M
E
I
H
D
C
B
A
11
Xét
IBC
∆
có
H
là trực tâm
0
90
//
CH BI
BIM
CH IM
⊥
⇒ ⇒=
Bài 7:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Lấy điểm
P
tùy
ý trên đường chéo
BD
. Gọi
M
là điểm đối
xứng của
C
qua
P
a. Chứng minh
//AM BD
b. Gọi
,EF
lần lượt là hình chiếu của
M
trên
,AD AB
. Chứng minh
AEMF
là hình
chữ nhật
c.
//
EF AC
d.
,,EPF
thẳng hàng
Lời giải
a. Gọi
O
là giao điểm của
BD
và
AC
Ta có
OP
là đường trung bình của
//
AMC OP AM
∆⇒
b. Xét
AEMF◊
, có
0
90A E F AEMF= = = ⇒◊
là hình chữ nhật
c. Ta có
2 1 2 111 11
( ), , / /A D slt A E D A E A EF AC
= = =⇒=⇒
d.
,,EFP
thẳng hàng
// , //IE AC IP AC⇔⇐
IP
là đường trung bình của
AMC∆
Lại có
// //EF AC IE AC⇒
Theo tiên đề Ơclit thì
,,EFP
thẳng hàng
1
1
2
1
I
P
F
O
M
E
A
D
C
B
12
Bài 8:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
. Từ điểm
D
trên đáy
BC
kẻ đường vuông góc với
BC
cắt
AB
ở
E
và
AC
ở
F
. Vẽ các hình chữ
nhật
DBHE
và
CDFK
. Gọi
I
là tâm của
hình chữ nhật
BDEH
,
J
là tâm của hình chữ
nhật
CDFK
. Chứng minh rằng
a.
AIDJ
và
AHIJ
là các hình chữ nhật
b.
,,AH K
thẳng hàng và
A
là trung điểm
của
HK
Lời giải
a.
AIDJ◊
là hình bình hành
111
11 2
// ( )
// ( )
AI DJ B C D
AJ DI B C D
= =
⇒
= =
IJAH◊
là hình bình hành
( )
// ( // )
// //
HI AJ HD AC
AJ HI ID
⇒
b.
,,AH K
thẳng hàng
AJIK⇒◊
là hình bình hành
// ( // )
()
AI KJ AI DJ
AI KJ AI DJ
⇒
= =
Vậy qua
A
có
// , // , ,HA IJ AK IJ A H K⇒
thẳng hàng.
J
F
K
C
1
1
1
2
D
B
I
A
E
H
13
Dạng 3: Sử dụng định lí thuận và đảo của đường trung tuyến ứng với cạnh huyền trong
tam giác vuông
Cách giải: Sử dụng định lý về tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác
vuông để chứng minh các hình bằng nhau hoặc chứng minh tam giác vuông
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
, các đường cao
BD
và
CE
. Gọi
,MN
là chân các đường vuông góc
kẻ từ
,BC
đến
DE
. Gọi
I
là trung điểm của
DE
,
K
là trung điểm của
BC
. Chứ
ng minh
rằng
a.
IK ED⊥
b.
EM DN=
Lời giải
a. Ta có
()
1
2
EKD KE KD
EK DK BC
IE ID
∆=
= = ⇒
=
IK ED⇒⊥
(đpcm)
b.
()
// //
KB KC K BC
KI
KI BM NC
= ∈
⇒
là đường trung bình của hình thang
IM IN
MBNC ME DN
IE ID
=
⇒ ⇒=
=
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
. Gọi
,IK
theo thứ tự là trung điểm của
,AB AC
. Chứng minh
a.
0
90IHK =
b.
Chu vi tam giác
IHK
bằng nửa chu vi tam
giác
ABC
Lời giải
I
E
M
K
B
C
N
D
A
K
I
H
C
B
A
14
a) Ta có:
,IAH KAH∆∆
cân tại
I
và
K
,IHA IAH HAK AHK= =
b. Ta có
1 11 1
,,
2 22 2
IHK ABC
IH AB HK BC IK BC P P= = = ⇒=
(đpcm)
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
có đường cao
AI
. Từ
A
kẻ tia
Ax
vuông góc với
AC
, từ
B
kẻ tia
By
song song với
AC
. Gọi
M
là giao điểm của
hai tia
Ax
và
By
. Nối
M
với trung điểm
P
của
AB
, đường
MP
cắt
AC
tại
Q
và
BQ
cắt
AI
tại
H
a. Tứ giác
AMBQ
là hình gì
b. Chứng minh rằng
CH
vuông góc với
AB
c. Chứng minh tam giác
PIQ
cân
Lời giải
a. Ta có tứ giác
AMBQ
là hình chữ nhật (hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi
đường và bằng nhau)
b. Ta có
H
là trực tâm của
ABC CH AB
∆ ⇒⊥
.
c. có
1
2
PI PQ AB PIQ= = ⇒∆
cân tại
P
Q
P
M
B
C
H
I
A
15
Dạng 4: Tìm điều kiện để tứ giác là hình chữ nhật
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình chữ nhật
Bài 1:
Cho tứ giác
ABCD
. Gọi
,,,EFGH
theo thứ
tự là trung điểm của các cạnh
,,,AB BC CD DA
. Tìm điều kiện của tứ giác
ABCD
để tứ giác
EFGH
là hình chữ nhật
Lời giải
Ta có tứ giác
EFGH
là hình bình hành
Để
EFGH
trở thành hình chữ nhật thì:
0
90HEF HE EF AC BD⇒ =⇒⊥⇒⊥
Vậy điều kiện là hai đường chéo của tứ giác
ABCD
vuông góc với nhau.
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
. Gọi
O
là 1 điểm thuộc
miền trong của tứ giác.
, ,,M N PQ
lần lượt là
trung điểm của các đoạn thẳng
,,,OB OC AC AB
a. Chứng minh tứ giác
MNPQ
là hình bình
hành
b. Xác định vị trí của điểm
O
để tứ giác
MNPQ
là hình chữ nhật
Lời giải
a. Ta có
MNPQ
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
b. Để
MNPQ
trở thành hình bình hành thì
O
nằm trên đường cao xuất phát từ đỉnh
A
của
G
E
F
H
D
C
B
A
O
Q
B
M
N
C
P
A
16
ABC∆
Bài 3:
Cho hình thang cân
( )
//ABCD AB CD
,
AB CD<
. Gọi
, ,,M N PQ
lần lượ
t là trung
điểm của các đoạn thẳng
,,,AD BD AC BC
a. Chứng minh bốn điểm
, ,,M N PQ
thẳng
hàng
b. Chứng minh tứ giác
ABPN
là hình thang
cân
c. Tìm một hệ thức liên hệ giữa
AB
và
CD
để
ABPN
là hình chữ nhật
Lời giải
a. Ta có
// , // , // , // , , ,MN AB MP AB PQ AB PN AB M N P Q
⇒
thẳng hàng nhau.
b. Hình thang
ABPN
có hai đường chéo bằng nhau nên là hình thang cân
c. Để
ABPN
là hình chữ nhật thì
NP AB=
hay
3CD AB=
P
N
Q
M
D
C
B
A
P
N
Q
M
D
C
B
A
17
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
, đường cao
AH
. Gọi
I
là trung điểm của
AC
. Lấy
E
là điểm đối
xứng với
H
qua
I
. Gọi
,MN
lần lượ
t là
trung điểm của
,HC CE
. Các đường thẳng
,AM AN
cắt
HE
tại
G
và
K
a. Chứng minh tứ giác
AHCE
là hình chữ
nhật
b. Chứng minh
HG GK KE= =
Lời giải
a. Chứng minh tứ giác
AHCE
là hình bình hành, có
0
90AHC AHCE= ⇒◊
là hình chữ nhật
b. Chứng minh
,GK
lần lượt là các trọng tâm của tam giác
,AHC AEC
và sử dụng tính chất
2 đường chéo của hình chữ nhật
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, các đường cao
,,AD BE CF
cắt nhau tại
H
, gọi
,,
IHR
theo
thứ tự là trung điểm của
,,HA HB HC
. Gọi
,,MNP
theo thứ tự là trung điểm của
,,BC AC AB
. Chứng minh rằng
a. Tứ giác
,MNIK PNRK
là các hình chữ nhật
b.
, , , ,,PNRKIM
cùng thuộc 1 đường tròn
c.
,,DEF
cũng thuộc đường tròn trên
Lời giải
Ta có:
111
, ,=
222
OD IM OE KN OF PR= =
K
I
G
B
H
M
C
N
E
A
O
R
H
I
P
N
M
F
E
D
B
C
A
18
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
M
thuộc
BC
. Gọi
D
và
E
là chân đường vuông góc
kẻ từ
M
đến
AB
và
AC
a. Định dạng tứ giác
ADME
b. Gọi
I
là trung điểm của
DE
. Chứng
minh
,,AI M
thẳng hàng
c. Điểm
M
nằm ở đâu trên
BC
thì
DE
nhỏ
nhất. Tính
DE
trong trường hợp đó biết
15 , 20AB cm AC cm= =
Lời giải
a. Tứ giác
ADME
có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
c. DE nhỏ nhất khi
AM
nhỏ nhất (
DE AM=
).
AM
nhỏ nhất khi và chỉ khi
AM AH=
khi
M
trùng
H
Xét
ABC∆
vuông tại
A
1 1 . 15.20
25 ( ) . . 12( )
2 2 25
ABC
AB AC
BC cm pytago S AH BC AB AC AH cm
BC
⇒= ⇒ = = ⇒ = = =
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
. Về phía
ngoài tam giác
ABC
, vẽ hai tam giác vuông
cân
( )
ADB DA DB=
và
( )
ACE AE EC=
. Gọi
M
là trung điểm của
BC
,
I
là giao điểm
của
DM
với
AB
, và
K
là giao điểm của
EM
với
AC
. Chứng minh:
a) Ba điểm
,,DAE
thẳng hàng.
b) Tứ giác
IAKM
là hình chữ nhật.
I
H
M
E
C
B
D
A
M
K
I
D
E
C
B
A
19
c) Tam giác
DME
là tam giác vuông cân.
Lời giải
a) Chứng minh
0
180DEA =
b) Chứng minh
0
90AIM AKM IAK
= = =
c) Chứng minh
DME∆
có
0
45
EDM DEM
= =
DME⇒∆
vuông cân ở
M
.
Bài 5:
Cho hình thang vuông
ABCD
(
0
90AD= =
)
có các điểm
E
và
F
thuộc cạnh
AD
sao
cho
AE DF=
và
0
90BFC =
. Chứ
ng minh
0
90 .BEC =
Lời giải
Gọi
,
IK
lần lượt là trung điểm của
,BC AD
Chú ý
FEI∆
cân ở
I
Chứng minh:
IE IB IC EBC− = ⇒∆
vuông tại
0
90E BEC⇒=
.
F
K
E
A
B
I
C
D
1
HÌNH THOI
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình thoi là tứ giác có bốn cạnh bằng nhau
ABCD
là hình thoi
ABCD
AB BC CD DA
◊
⇔
= = =
2. Tính chất: Hình thoi có tất cả các tính chất của hình
bình hành
- Tính chất về cạnh:
+) Có bốn cạnh bằng nhau
+) Các cạnh đối song song
- Tính chất về góc: Các góc đối bằng nhau
- Tính chất về đường chéo:
+) Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
+) Hai đường chéo vuông góc với nhau
+) Hai đường chéo là các đường phân giác của các góc ở đỉnh của hình thoi
3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có bốn cạnh bằng nhau là hình thoi
- Hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau là hình thoi
- Hình bình hành có hai đường chéo vuông góc với nhau là hình thoi
- Hình bình hành có một đường chéo là đường phân giác của một góc ở đỉnh là hình thoi
4. Chú ý:
- Hình thoi có 1 tâm đối xứng là giao điểm của hai đường chéo
- Hình thoi có hai trục đối xứng là các đường chéo của hình thoi
5. Cách vẽ hình thoi
Có bốn cách vẽ hình thoi nhưng hay dùng nhất là hai cách sau
Cách 1: Vẽ một đường chéo, dựng đường trung trực của đường chéo đó, nối hai đầu đường
chéo với hai giao điểm của hai cung tròn vừa vẽ thu được bốn đỉnh của hình thoi
Cách 2: Sử dụng lưới ô vuông để vẽ hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung
điểm của mỗi đường
D
C
B
A
D
C
B
A
2
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình thoi
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình thoi
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
. Hai đường
cao
BE
và
CF
cắt nhau tại
H
. Đường thẳng
AH
cắt
EF
tại
D
, cắt
BC
tại
G
. Gọi
M
và
N
lần lượt là hình chiếu của
G
trên
,AB AC
.
Chứng minh rằng tứ giác
DNGM
là hình
thoi.
Lời giải
Ta có
ABE ACF∆=∆
(cạnh huyền – góc nhọn)
,AE AF BE BF⇒= =
Vì
H
là trực tâm của
ABC AH∆⇒
là đường cao, đồng thời là đường trung tuyến, từ đó ta có
GB GC=
và
DE DF=
Xét
EBC∆
có
(
)
//
GN BE AC⊥
và
GB GC NE NC
=⇒=
Chứng minh tương tự ta được
MF MB=
Dùng định lí đường trung bình của tam giác ta chứng minh được
//DM GN
và
DM GN=
DNGM⇒◊
là hình bình hành
Mặt khác,
DM DN=
(cùng bằng một nửa của hai cạnh bằng nhau) nên
DNGM
là hình thoi.
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, điểm
D
thuộc cạnh
AB
,
điểm
E
thuộc cạnh
AC
sao cho
BD CE=
.
Gọi
,, ,IKMN
theo thứ tự là trung điểm của
,,,BE CD BC DE
. Chứng minh rằng tứ giác
MNIK
là hình thoi.
B
D
H
I
K
M
C
E
A
H
D
F
M
B
G
C
N
E
A
3
Lời giải
Ta có:
11
22
KN NI IM MK BD CE MNIK= = = = = ⇒◊
là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
Bài 3:
Cho hình bình hành
ABCD
có
AC
vuông
góc với
AD
. Gọi
,EF
theo thứ tự là trung
điểm của các cạnh
,AB CD
. Chứng minh tứ
giác
AECF
là hình thoi.
Lời giải
Cách 1: Ta có tứ giác
AECF
là hình hành có hai đường chéo vuông góc
AECF⇒◊
là hình
thoi (dấu hiệu)
Cách 2:
AE EC CF FA AECF= = = ⇒◊
là hình thoi (dấu hiệu)
Bài 4:
Cho hình thoi
ABCD
có
0
60A =
. Từ đỉnh
góc tù
B
kẻ các đường vuông góc
,BE BF
đến
AD
và
DC
, cắt
AC
theo thứ tự ở
M
và
N
. Chứng minh rằng
a.
AE CF=
b. Tam giác
BEF
đều
c. Tứ giác
BMND
là hình thoi
d. Cho
16AC cm=
, tính chu vi tam giác
BEF
Lời giải
O
B
C
E
F
D
A
F
D
E
M
N
C
B
A
4
b.
0
60 ,A BCD ABD= ⇒∆ ∆
là các tam giác đều
0
30
EBD FBD BEF⇒ = = ⇒∆
đều (tam giác cân có 1 góc bằng 60
0
)
c. Ta đi chứng minh
MB BN ND DM= = =
+)
AC
là đường trung trực của
(1)BD MB MD⇒=
+)
AC
là đường trung trực của
(2)BD NB ND⇒=
+)
()ABE CBF ch gn ABE CBF ABM CBN∆ =∆ − ⇒ = ⇒∆ =∆
(3)MB NB MB BN ND DM BMDN⇒= ⇒=== ⇒◊
d. Ta có
EF
là đường trung bình của tam giác
1
= 8 24( )
2
BEF
ACD EF AC cm P cm⇒ =⇒=
Bài 5:
Cho tam giác
ABE
vuông tại
A
. Từ điểm
O
trên cạnh
BE
kẻ đường vuông góc với
BE
cắt tia đối của tia
AB
tại
F
, cắt
AE
ở
D
.
Tia phân giác của góc
E
cắt
,
AB OD
lần lượt
tại
M
và
P
, tia phân giác của góc
F
cắt
,
BO DA
ở
N
và
Q
. Chứng minh rằng
a.
EM FN⊥
b.
MNPQ◊
là hình thoi
Lời giải
a. Gọi
I
là giao điểm của
MP
và
NQ
+)
EF=
(cùng phụ với
B
)
+)
0
1 21 1
, ( , ) 90
FIP OEP P P E F O I EM FN∆ ∆ = = ⇒== ⇒ ⊥
b. Ta có
PFM∆
cân tại
F PI IM⇒=
,
ENQ∆
cân tại
E NI IQ⇒=
Tứ giác
MNPQ
có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với
nhau nên là hình thoi
2
I
1
2
1
2
1
P
N
B
M
A
F
Q
D
O
E
5
Bài 6:
Cho tam giác đều
ABC
. Gọi
M
là điểm
thuộc cạnh
,BC E
và
F
lần lượ
t là chân
đường vuông góc kẻ từ
M
đến
AB
và
AC
.
Gọi
I
là trung điểm của
,AM D
là trung
điểm của
BC
a. Tính số đo các góc
,DIE DIF
b. Chứng minh rằng tứ giác
DEIF
là hình
thoi
Lời giải
a.
( )
11 1
22DIE MIE MID A E DAI ADI A DAI
= − =+− + = −
00
2( ) 2.30 60EAI DAI= −==
Tương tự ta có:
( )
0
2 60DIF FAI DAI BAC DIM MIF= +===+
b. Ta có
,DEI DFI∆∆
là các tam giác đều
EI IF FD DE DEIF⇒ = = = ⇒◊
là hình thoi (dấu hiệu
nhận biết).
Bài 7:
Cho tam giác
ABC
đều trọng tâm
G
. Vẽ
hình chữ nhật
ABDE
sao cho
C
thuộc đoạn
thẳng
DE
. Tia
AG
cắt
BD
tại
I
, tia
AE
cắt
BG
tại
J
. Chứng minh rằng
a)
I
và
J
đối xứng nhau qua
CG
b) Các tứ giác
,,CGBI GICJ CJAG
là hình thoi.
60
°
60
°
1
E
B
D
M
C
F
I
1
A
M
G
B
I
D
C
E
J
A
6
Lời giải
Ta có
( )
ABJ BAI gcg AI BJ ABIJ∆ =∆ ⇒ = ⇒◊
là hình thang cân có hai đáy
AI
và
BJ
Vì hình thang cân
ABIJ
có một góc vuông nên suy ra
ABIJ
là hình chữ nhật, tâm
G
Mặt khác
CG AB CG⊥⇒
là đường trung trực của cạnh
IJ
Vậy
I
và
J
đối xứng nhau qua đường thẳng
CG
b) Ta có
00
90 30ABI GBC IBC=⇒==
Gọi
M
là trung điểm của
BC
, trong tam giác
BGI
có
BM
là đường cao, đườ
ng phân giác
nên
M
là trung điểm của
GI
Tứ giác
CBDI
có hai đường chéo
,BC GI
vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của
mỗi đường, do đó
CBGI
là hình thoi
Chứng minh tương tự ta có
CGAI
là hình thoi
Vì
,IJ
đối xứng nhau qua đường thẳng
CG
nên
, (1)CI CJ GI GJ= =
Dễ thấy
BGI∆
là tam giác đều
(2)CI BG GI⇒= =
Từu (1)(2)
GICJ⇒
có bốn cạnh bằng nhau, vậy
GICJ
là hình thoi.
7
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình thoi để chứng minh quan hệ bằng nhau, song
song, vuông góc, tính độ dài các đoạn thẳng
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình thoi
Bài 1:
Cho hình thoi
ABCD
, độ dài mỗi cạnh là
13cm
. Gọi
O
là giao điểm của hai đường
chéo. Vẽ
OH AD
⊥
. Biết
6OH cm=
, tính tỉ số
của hai đường chéo
BD
và
AC
Lời giải
Vẽ
BK AD⊥
Xét
BKD∆
có
( )
// ,OH BK AD OB OD KH HD⊥ =⇒=
Vậy
OH
là đường trung bình của
1
12
2
BKD OH BK BK cm∆ ⇒= ⇒=
Xét
ABK∆
vuông tại
K
, ta có:
2 2 2 22
13 12 25 5 8AK AB BK AK cm KD cm= − =−=⇒ = ⇒ =
Xét
BKD
∆
vuông tại
K
, ta có:
22222
12 8 208BD BK DK
= + = +=
Xét
AOH∆
vuông tại
H
, ta có: OA
2
2 2 2 22 2
6 9 117 117 468
2
AC
OA OH AH AC

= + =+= ⇒ = ⇒ =


Do đó
2
2
208 4 2
468 9 3
BD BD
AC AC
==⇒=
.
Bài 2:
Cho hình thoi
ABCD
có góc
A
tù. Biết
đường cao kẻ từ đỉnh
A
đến cạnh
CD
chia
đôi cạnh đó. Tính các góc của hình thoi
K
H
O
D
C
B
A
H
D
C
B
A
8
Lời giải
Gọi
H
là chân đường cao kẻ từ
A
đến cạnh
CD
và từ giả thiết ta có:
AH CD
AH
CH HD
⊥
⇒
=
là đường trung trực của đoạn
CD
nên
(
)
1AC AD=
Áp dụng định nghĩa vào hình thoi
ABCD
nên
ACD∆
là tam giác đều, do đó
0
60D =
Vì góc
D
và góc
A
là hai góc trong cùng phía của
//AB CD
nên chúng bù nhau hay
0 00 0
180 180 60 120
DA A
+= ⇒= − =
Áp dụng tính chất về góc vào hình thoi ta được
00
60 , 120BD AC
= = = =
.
Bài 3:
Trên cạnh
AB
và
CD
của hình thoi
ABCD
lấy các điểm
P
và
Q
sao cho
11
,
33
AP AB CQ CD= =
. Gọi
I
là giao điểm
của
PQ
và
AD
,
K
là giao điểm của
DP
và
BI
. Chứng minh rằng:
a)
BID
∆
vuông
b)
BK IK=
Lời giải
a) Gọi
M
là trung điểm của
BP BM CQ BMCQ⇒=⇒
là hình bình hành
, //QM BC QM BC⇒=
( ) ( )
AIP MQP gcg AI MQ A I AD MQ BID∆ =∆ ⇒= ⇒= = ⇒∆
có
BA
là đường trung tuyến,
AI AD AB BID= = ⇒∆
vuông tại
B
b)
IBD∆
có
BA
là đường trung tuyến,
1
3
AP AB P= ⇒
là trọng tâm
BK IK⇒=
.
O
M
P
K
I
Q
D
C
B
A
9
Bài 4:
Cho
ABC∆
có
AB AC
<
. Trên cạnh
AC
của
tam giác lấy điểm
D
sao cho
CD AB=
. Gọi
Q
là trung điểm của
AC
,
N
là trung điểm
của
BD
. Vẽ đường phân giác
AK
của góc
BAC
. Chứng minh rằng
AK NQ⊥
Lời giải
a. Ta có
0
60A ABD= ⇒∆
đều
AH HD
⇒=
Tứ giác
ABDE
có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với
nhau nên là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
b. Có
ABCD
là hình thoi
//CD AB
⇒
Có
ABDE
là hình thoi
// , ,
DE AB E D C⇒⇒
thẳng hàng
c. Xét
ABCE
◊
có
//AB CE ABEC⇒◊
là hình thang
Lại có
AE AB BC= = ⇒
là hình thang có hai cạnh kề bằng nhau
0
60C E ABCE= = ⇒
là hình thang cân
AC BE⇒=
Bài 5:
Cho hình thoi
ABCD
có
0
60A =
, vẽ
BH
vuông góc với
AD
rồi kéo dài một đoạn
HE HB=
. Nối
E
với
A
,
E
với
D
a. Chứng minh rằng tứ giác
ABDE
là hình
thoi
b.
,,EDC
thẳng hàng
c.
EB AC=
Lời giải
a. Ta có
0
60
A ABD= ⇒∆
đều
AH HD⇒=
E
A
H
C
D
B
K
M
N
B
C
Q
D
P
A
10
Tứ giác
ABDE
có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với
nhau nên là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
b. Có
ABCD
là hình thoi
//CD AB⇒
Có
ABDE
là hình thoi
// , ,
DE AB E D C
⇒⇒
thẳng hàng
c. Xét
ABCE◊
có
//AB CE ABEC⇒◊
là hình thang
Lại có
AE AB BC= = ⇒
là hình thang có hai cạnh kề bằng nhau
0
60C E ABCE= = ⇒
là hình thang cân
AC BE⇒=
Bài 6:
Cho hình bình hành
ABCD
có
0
60 , 2A AD AB= =
. Gọi
M
là trung điểm của
,AD N
là trung điểm của
BC
. Từ
C
kẻ
đường thẳng vuông góc với
MN
ở
E
cắt
AB
ở
F
. Chứng minh rằng
a. Tứ giác
MNCD
là hình thoi
b.
E
là trung điểm của
CF
c. Tam giác
MCF
đều
d.
,,
FND
thẳng hàng
e.
2
BAD AFM=
Lời giải
a.
MNCD◊
có:
1
2
//
NC MD BC
MNCD
NC MD
= =
⇒◊
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Ta lại có
11
22
MD DC AD BC MNCD= = = ⇒◊
là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
b. Xét
BCF∆
có
N
là trung điểm của
BC
,
//NE BF E
⇒
là trung điểm của
FC
c. Xét
MCF∆
có
ME
là đường cao, đường trung tuyến
MCF⇒∆
cân tại
12
M MM⇒=
60
°
3
2
1
B
A
M
D
C
E
F
11
Mặt khác ta lại có
MNCD
là hình thoi
23
2MM⇒=
00
12 23
60 60M M M M FMC MFC
⇒ + = + = ⇒ = ⇒∆
là tam giác đều
d. Xét
MFC
∆
có
FM FC F= ⇒
thuộc đường trung trực của
MC
mặt khác
DM DC D= ⇒
thuộc đường trung trực của
MC
Vậy
FD
là đường trung trực của
MC
(1)
MNCD
◊
là hình thoi
ND⇒
là đường trung trực của
MC
(2)
Từ (1)(2)
,,FD ND F N D⇒≡⇒
thẳng hàng
e.
12 3
3
22
BAD NMD
NMD M M M BAD AFM
M AFM
=
=+= ⇒ =
=
Bài 7:
Cho hình thoi
ABCD
có
0
60B =
. Kẻ
,AE DC AF BC⊥⊥
a) Chứng minh
AE AF=
b) Chứng minh tam giác
AEF
đều.
c) Biết
16BD cm=
, tính chu vi tam giác
AEF
Lời giải
a) Do
AC
là phân giác của góc
DBC
nên
AE FA=
b) Có
0
60B
=
nên
ABC∆
và
ADC∆
là các tam giác đều ⇒
0
30EAC FAC= =
. Vậy
AEF∆
cân và
có
0
60FAE =
nên
0
60B =
đều.
c)
EF
là đường trung bình của tam giác
BCD
.
Vậy
1
8;
2
FE DB cm= =
Chu vi
AEF
∆
là
24cm
12
Bài 8:
Cho
( )
ABC AB AC∆<
. Trên tia đối của tia
BA
lấy điểm
M
, trên tia đối của tia
CA
lấy
điểm
N
sao cho
BM CN
=
. Gọi
,,,DEPQ
lần
lượt là trung điểm của
,,,
BC MN MC NB
a)
DE
cắt
AM
tại
J
. Chứng minh rằng
PEQ MJQ=
b)
DE
cắt
AN
tại
I
. Chứng minh rằng
DE
song song với đường phân giác của
BAC
Lời giải
a)
BMN∆
có
QE
là đường trung bình nên ta có
//QE BM
Tương tự ta có
// , // , // // , //DP BM QD CN PE CN QE DP PE DQ DPEQ⇒⇒
là hình bình hành
PEQ PDQ⇒=
Mặt khác
PDQ MJQ=
(so le trong)
Vậy
PEQ MJQ=
b) Gọi
Ax
là đường phân giác của
BAC
Ta có
( )
11
,
22
DP BM PE CN DP PE BM CN= = ⇒= =
Do đó
DPEQ
là hình thoi
DE⇒
là phân giác của
DPQ
đồng thời
PDQ PEQ MJQ BAC= = =
22
A D DIC⇒==
(đồng vị)
//DE Ax⇒
(hai góc đồng vị bằng nhau).
2
1
J
I
D
P
Q
E
M
N
C
B
A
13
Dạng 3: Tìm điều kiện để tứ giác là hình thoi
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình thoi
Bài 1:
Cho hình thang
ABCD
gọi
, ,,M N PQ
lần
lượt là trung điểm của hai đáy và hai đường
chéo của hình thang
a. Chứng minh tứ giác
MNPQ
là hình bình
hành
b. Hình thang
ABCD
phải có thêm điều kiện
gì để tứ giác
MNPQ
là hình thoi
Lời giải
a. Áp dụng tính chất đường trung bình của tam giác cho tam giác
ABC
và
BCD
, ta có:
1
// // ;
2
MQ PN BC MQ PN BC MNPQ= = ⇒◊
Là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
b. Tương tự câu a ta có:
1
// // ;
2
QN MP AD QN MP AD= =
Để
MNPQ
là hình thoi thì
MN PQ MN CD MN⊥⇒ ⊥⇒
là trục đối xứng của hình thang
ABCD
hay hình thang
ABCD
phải là hình thang cân
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, qua điểm
D
thuộc cạnh
BC
, kẻ các đường thẳng song song với
AB
và
AC
, cắt
AB
và
AC
theo thứ tự tại
E
và
F
a. Tứ giác
AEDF
là hình gì?
b. Điểm
D
ở vị trí nào trên
BC
thì
AEDF
là
hình thoi
Lời giải
P
Q
D
N
C
B
M
A
F
B
D
C
E
A
14
a. Ta có tứ giác
AEDF
là hình bình hành (các cạnh đối song song)
b. Để
AEDF
trở thành hình thoi thì
AD
là phân giác của
FAE
AD⇒
là phân giác
BAC
. Vậy
D
là giao điểm của đường phân giác của góc
A
và cạnh
BC
Bài 3:
Cho hình bình hành
ABCD
. Trên các cạnh
AB
và
CD
lần lượt lấy các điểm
M
và
N
sao cho
AM DN
=
. Đường trung trực của
BM
lần lượt cắt các đường thẳng
MN
và
BC
tại
E
và
F
.
a. Chứng minh
E
và
F
đối xứng với nhau
qua
AB
b. Chứng minh tứ giác
MEBF
là hình thoi
c. Hình bình hành
ABCD
có thêm điều kiện
gì để tứ giác
BCNE
là hình thang cân
Lời giải
a. Ta có
AM DN MADN= ⇒◊
là hình bình hành
D AMN EMB MBC= = =
MPE BPE EP FP MEBF∆ =∆ ⇒ = ⇒◊
là hình bình hành và 2 điểm
,EF
đối xứng nhau qua
AB
b. Tứ giác
MEBF
có
MB
giao
EF
tại
P
. Lại có
P
là trung điểm của
EF
,
MB EF MEBF⊥ ⇒◊
là hình thoi
c. Để
BNCE
là hình thang cân thì
CNE BNE=
mà
CNE D MBC EMB EBM= = = =
nên tam giác
MEB
có 3 góc bằng nhau, vậy điều kiện là:
0
60ABC =
E
D
N
F
C
B
P
M
A
15
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
nhọn, các đường cao
,BD CE
. Tia phân giác của các góc
ABD
và
ACE
cắt nhau tại
O
, và lần lượt cắt
,AC AB
tại
,NM
. Tia
BN
cắt
CE
tại
K
, tia
CM
cắt
BD
tại
H
. Chứng minh rằng
a.
BN CM⊥
b. Tứ giác
MNHK
là hình thoi
Lời giải
a. Ta có
ABD ACE NBD MCA
=⇒=
Xét
BDN∆
, có:
( )
00
90 90NBD BND BD AC BND ACM+ = ⊥⇒ + =
Gọi
O
là giao điểm của
CM
và
(1)
BN CM BN O⇒ ⊥≡
b. Xét
CNK∆
, có
CO KN CO BN⊥⇒⊥
,
CO
là phân giác của
ACE CNK⇒∆
cân tại
C
O⇒
Là trung điểm của
(
)
2KN
Tương tự chứng minh được
O
là trung điểm của
( )
3MH
Từ (1)(2)(3) suy ra
MNHK
là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
Bài 2:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Gọi
EFGH
lần
lượt là trung điểm của
,,,AB BC CD DA
a)
EFGH
là hình gì, vì sao
b) Chứng minh
,,,AC BD EG FH
đồng qui.
Lời giải
a) Áp dụng tính chất đường trung bình cho
BAC∆
và
ADC∆
ta có:
1
// ,
2
EF GH EF GH AC= =
và
1
// ,
2
HE HG HE FG BD= =
M
O
K
E
H
B
C
D
N
A
16
Mà
ABCD
là hình chữ nhật nên
AB BD EFGH= ⇒
là hình thoi.
b) Gọi
O AC BD O=∩⇒
là trung điểm của
AC
và
BD
. Chứng minh
EBGD
và
BFDH
là hình
bình hành suy ra
,,,AC BD EG FH
đồng quy tại trung điểm mỗi đường (điểm O)
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, trung tuyến
AM
. Qua
M
kẻ đường thẳng song song với
AC
cắt
AB
tại
P
và đường thẳng song song
với
AB
cắt
AC
tại
Q
a) Tứ giác
APMQ
là hình gì ? Vì sao?
b) Chứng minh
//PQ BC
Lời giải
a) Vận dụng đinh lý 1 về đường trung bình của tam giác suy ra
APMQ
là hình thoi do có 4
cạnh bằng nhau
b) Vì
PQ AM⊥
mà
AM BC
⊥
(tính chất tam giác cân)
nên
//PQ BC
Bài 4:
Cho tam giác đều
ABC
có
AD
là đường
cao,
H
là trực tâm. Từ một điểm
M
bất kỳ
trên cạnh
BC
kẻ
,ME MP
theo thứ tự vuông
góc với
,AB AC
. Gọi
I
là trung điểm của
AM
. Chứng minh:
a)
DEIP
là hình thoi
b) Ba đường thẳng
,,MH ID E P
đồng quy
Lời giải
O
H
E
I
K
Q
P
B
M
D
C
A
17
a) Áp dụng đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác vuông, ta có:
(
)
1
1
2
EI DI PI MI AI AM
= = = = =
Mặt khác, áp dụng tính chất góc ngoài của tam giác, ta có:
0
2 2 2. 60EID EIM MID EAI IAD BAD EID
= + = + = = ⇒∆
đều
( )
2EI ED⇒=
Tương tự ta có:
0
2 2 2 60DIP MIP MID MAC MAD DAC DIP= − = − = = ⇒∆
đều
(
)
3DP IP⇒=
Từ
( )( )( )
123 EI IP DP ED DEIP⇒ = = = ⇒◊
là hình thoi
b) Gọi
O
là giao điểm
EP
và
ID
,
K
là trung điểm của
AH AK KH HD⇒==
Theo tính chất đường trung bình ta có:
// , // , ,OH IK MK IK M O H⇒
thẳng hàng hay
,,MH ID E P
đồng quy.
1
HÌNH VUÔNG
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình vuông là tứ giác có bốn góc vuông và bốn cạnh
bằng nhau
ABCD◊
là hình vuông
ABC D
AB BC CD DA
= = =
⇔
= = =
2. Nhận xét: Từ định nghĩa hình vuông ta suy ra
- Hình vuông là hình chữ nhật có bốn cạnh bằng nhau
- Hình vuông là hình thoi có 4 góc vuông
⇒
Hình vuông vừa là hình chữ nhật vừa là hình thoi
2. Tính chất: Hình vuông có tất cả các tính chất của hình bình thoi và hình chữ nhật
- Tính chất về cạnh:
+) Có bốn cạnh bằng nhau
+) Các cạnh đối song song
- Tính chất về góc: Bốn góc bằng nhau
- Tính chất về đường chéo:
+) Hai đường chéo bằng nhau
+) Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
+) Hai đường chéo vuông góc với nhau
+) Hai đường chéo là các đường phân giác của các góc ở đỉnh của hình thoi
3. Dấu hiệu nhận biết
- Hình chữ nhật có hai cạnh kề bằng nhau là hình vuông
- Hình chữ nhật có hai đường chéo vuông góc với nhau là hình vuông
- Hình chữ nhật có 1 đường chéo là đường phân giác của một góc là hình vuông
- Hình thoi có một góc vuông là hình vuông
- Hình thoi có hai đường chéo bằng nhau là hình vuông
4. Nhận xét: Một tứ giác vừa là hình chữ nhật vừa là hình thoi thì tứ giác đó là hình vuông
5. Tính chất đối xứng của hình vuông
- Hình vuông có 1 tâm đối xứng là giao điểm của hai đường chéo
O
D
C
B
A
2
- Hình vuông có bốn chục đối xứng:
+) 2 đường chéo của hình vuông
+) 2 đường thẳng nối trung điểm các cạnh đối diện của hình vuông
6. Cách vẽ hình vuông
Có 5 cách vẽ hình vuông nhưng có hai cách vẽ hay sử dụng
Cách 1: Vẽ một đường chéo, dựng đường trung trực của đường chéo đó. Lấy trung điểm vừa
dựng làm tâm vẽ đường tròn có đường kính bằng đường chéo vừa vẽ, nó cắt đường trung trực
tại hai điểm ta được đường chéo thứ hai.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình vuông
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình vuông
Bài 1:
Cho hình vuông
DEBC
. Trên cạnh
CD
lấy
điểm
A
, trên tia đối của tia
DC
lấy điểm
K
,
trên tia đối của tia
ED
lấy điểm
M
sao cho
CA DK EM= =
. Vẽ
hình vuông
( )
DKIH H DE∈
. Chứng minh rằng tứ giác
ABMI
là hình vuông
Lời giải
Ta có:
ABC BEM HIM AKI AI MI AB BM
∆ =∆ =∆ =∆ ⇒= = =
0
90ACB BEM ABC EBM ABE EBM ABMI∆ =∆ ⇒ = ⇒ + = ⇒◊
là hình vuông (dấu hiệu nhận
biết)
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
. Trên cạnh
,AB AC
theo thứ tự lấy các điểm
D
và
E
sao cho
BD EC=
. Gọi
, ,,M N PQ
theo thứ tự
là trung điểm của
,,,DE EB BC CD
. Chứng
minh rằng tứ giác
MNPQ
là hình vuông
H
M
E
B
C
A
D
I
K
Q
N
M
E
C
P
B
D
A
3
Lời giải
Ta có
11
(1)
22
MN PQ NP MQ EC BD= = = = =
//
( )(2)
//
MN AB
MN MQ AB AC
MQ AC
⇒⊥ ⊥
Từ (1)(2)
MNPQ⇒◊
là hình vuông
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
. Dựng về phía ngoài tam
giác các hình vuông
ABDE
và
ACFG
. Gọi
,
QN
lần lượt là giao điểm các đườ
ng chéo
của hình vuông
ABDE
và hình vuông
ACFG
. Gọi
,
MP
lần lượt là trung điểm
BC
và
EG
. Chứng minh rằng tứ giác
MNPQ
là hình
vuông
Lời giải
Ta có
1
, // //
2
(1)
1
, // //
2
QM PN EC QM PN EC
QP MN BG Q P MN BG
= =
= =
( ) (2)AEC ABG cgc EC BG∆ =∆ ⇒=
Từ (1)(2)
QM PN QP MN MNPQ⇒ = = = ⇒◊
là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
Gọi
I
là giao điểm của
EC
và
BG
, ta có:
ICG IGC ACG AC E IGC ACG AGB IGC+= + += + +
(Do
,ACE AGB
là cặp góc tương ướng của hai tam giác bằng nhau)
0
90 (4)ICG IGC AC G ACE IGC ACG AGB IGC ACG AGC EC BG+= + += + += + =⇒⊥
Từ (1)(4)
QM QP MNPQ⇒ ⊥ ⇒◊
là hình vuông (hình thoi có 1 góc vuông là hình vuông)
I
N
A
P
E
Q
D
B
M
C
F
G
4
Bài 4:
Cho hình thang ABCD, có:
0
90 , 2 2
A D CD AB AD
= = = =
. Gọi
H
là hình
chiếu của
D
lên
AC
.
,,MNP
lần lượ
t là
trung điểm của
,,CD HC HD
a. Chứng minh tứ giác
ABMD
là hình
vuông, tam giác
BCD
vuông cân
b. Chứng minh tứ giác
DMPQ
là hình bình
hành
c.
AQ PD⊥
Lời giải
a. Ta có
1
// ,
2
AB DM AB DC DM ABMD= = ⇒◊
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Lại có:
AB AD ABMD
= ⇒◊
là hình thoi, mà
0
90A ABMD= ⇒◊
là hình vuông.
+) Xét
BCD
∆
, có
1
2
BM MD DC BDC= = ⇒∆
vuông cân (
0
45
BDC =
)
b. Xét
DHC∆
, có:
1
// ,
2
PQ DM PQ DM DMPQ= ⇒◊
là hình bình hành
c.
// ,
PQ DM DM AD PQ AD⊥⇒⊥
. Ta có tam giác
ADP
có
Q
là trực tâm
AQ DP
⇒⊥
H
Q
D
M
C
P
B
A
5
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình vuông để chứng minh các tính chất hình học
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình vuông.
Bài 1:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Trên tia đối của
tia
CB
và
DA
lần lượt lấy hai điểm
E
và
F
Sao cho
CE DF CD= =
. Trên tia đối của tia
CD
lấy điểm
H
sao cho
CH CB=
. Chứng
minh
AE
vuông góc
FH
Lời giải
Tứ giác
CDFE
có
0
, / / , 90CE DF CD DF CE D CDFE= = = ⇒
là hình vuông
Ta có:
0
, 90 ,AF HD HDF AFE FE DF AFE HDF EAF FHD= = = = ⇒∆ =∆ ⇒ =
Gọi
K
là giao điểm của
AE
và
CD
00
, 90 90AKD HKE AKD FAE HKE FAE= +=⇒ +=
Mà
0
90EAF FHD HKE FHD=⇒+=
Vậy
AE
vuông góc với
HF
Bài 2:
Cho hình vuông
ABCD
. Trên các cạnh
,AD CD
lần lượt lấy các điểm
,EF
sao cho
AE DF=
. Chứng minh
a.
ADF BAE∆=∆
b.
BE AF⊥
Lời giải
a. Ta có
()ADF BAE cgc AEI DFA∆=∆ ⇒=
b. Gọi
I
là giao điểm của
AF
và
BE
Có:
0
90EAI AEI EAI DFA==+=
(đpcm)
F
E
K
H
D
C
B
A
F
I
D
C
B
A
6
Bài 3:
Cho hình vuông
ABCD
. Trên tia đối của tia
BA
lấy điểm
E
, trên tia đối của tia
CB
lấy
điểm
F
sao cho
AE CF=
a. Chứng minh
EDF
∆
vuông cân
b. Gọi
I
là trung điểm của
EF
. Chứng minh
IB ID=
c. Chứng minh
,,AC I
thẳng hàng
Lời giải
a.
() ,AED C FD cgc DE DF ADE CDF∆ =∆ ⇒= =
0
90EDF EDC CDF EDC ADE⇒=+=+=
b. Ta có
1
2
IB ID EF= =
c. Do
IB ID=
nên
I
thuộc đường trung trực của
BD I AC⇒∈
Bài 4:
Cho hình bình hành
ABCD
. Vẽ về phía
ngoài hình bình hành hai hình vuông
ABEF
và
ADGH
. Chứng minh
a.
AC FH=
và
AC FH⊥
b.
CEG∆
vuông cân
Lời giải
a.
( )
AFH BAC cgc FH AC∆ =∆ ⇒=
Gọi
I
là giao điểm của
FH
và
AC
F
C
I
D
O
E
B
A
I
H
G
D
C
B
F
E
A
7
Do
0
90AFH BAC IAF AFH IAF BAC FH AC= ⇒+ =+ =⇒⊥
b.
()GCD CEB cgc GC CE∆ =∆ ⇒=
Ta có:
0 00
180 90 90ECB CBE BEC ECB CBA BEC ECB CBA BEC
= ++ = +++⇒ ++ =
mà
0
90 (1)
BEC GCD ECB C BA GCD= ⇒ ++ =
Mặt khác do
ABCD
là hình bình hành,
00
90 180 (2)DCB CBA ECB GCE GCD CBA+=⇔++ +=
Từ (1)(2)
0
90GCE⇒=
Bài 5:
Cho hình vuông
ABCD
cạnh
6cm
, điểm
E
thuộc cạnh
CD
, tia phân giác của góc
DAE
cắt
CD
ở
F
. Gọi
H
là hình chiếu của
F
trên
AC
,
AC
là giao điểm của
HF
và
BC
a. Tính độ dài
AH
b. Chứng minh rằng
AK
là phân giác của
góc
BAE
c. Tính chu vi tam giác
CFK
Lời giải
a. Ta có
() 6ADF AHF cgc AH HD cm∆ =∆ ⇒==
b.
34
()AHK ABK ch cgvc A A AK∆ =∆ − ⇒=⇒
là phân giác của
BAE
c. Chu vi
12( )CFK CF FK KC CF FH HK CK CF FD KB KC cm∆ =++=+++=+++=
4
3
2
1
D
F
H
E
C
K
B
A
8
Bài 6:
Cho hình vuông
ABCD
và
,EF
theo thứ tự
là trung điểm của
,AB BC
a. Chứng minh rằng
CE DF⊥
b. Gọi
M
là giao điểm của
CE
và
DF
.
Chứng minh
AM BM=
(Gợi ý có thể gọi
N
là trung điểm của
CD
).
Lời giải
a. Ta có:
00
12 11
90 90 ( )M D C D C DCF CBE cgc= ⇒ + = ⇒ = ⇒∆ =∆
b. Gọi
N
là trung điểm của
CD
+)
AECN◊
là hình bình hành
//AN EC DF AN H⇒ ⇒⊥=
+)
DMC
∆
có:
// ( // )
ND NC
NH MC AN EC
=
⇒
H
là trung điểm của
MD
+)
ADM∆
có
AH
là đường cao,
H
là trung điểm của
MD
AM AD AB⇒==
(đpcm).
Bài 7:
Cho hình vuông
ABCD
và 1 điểm
E
bất kỳ
nằm giữa hai điểm
A
và
B
. Trên tia đối của
tia
CB
lấy điểm
F
sao cho
AE CF=
a. Tính
0
90EDF =
b. Gọi
G
là điểm đối xứng với
D
qua trung
điểm
I
của
EF
. Tứ giác
DEGF
là hình gì?
Vì sao?
c. Chứng minh ba đường thẳng
,,AC DG EF
đồng quy tại 1 điểm.
Lời giải
a.
0
90 ( )EDF EDC CDF EDC EDA CDF EDA=+=+= =
2
1
1
H
M
D
N
C
F
B
E
A
F
D
C
G
E
B
A
9
b. Xét
DEGF◊
có
,EI IF DI IG DEGF= = ⇒◊
là hình bình hành , lại có
0
90D DEGF= ⇒◊
là
hình chữ nhật
mà
ADE CDF ED FD DEGF∆ = ⇒ = ⇒◊
là hình vuông (dấu hiệu nhận biết)
c. Ta có
EF
giao
DG
tại
I
, ta đi chứng minh
I
thuộc đường trực của
AC
Có:
1
2
IB ID EF I= = ⇒
thuộc đường trung trực của
BD I AC⇒∈
(
AC
là đường trung trực của
BD
)
Bài 8:
Cho hình vuông
ABCD
. Trên tia đối của tia
CB
lấy điểm
M
, trên tia đối của tia
DC
lấy
điểm
N
sao cho
BM DN=
. Vẽ
hình bình
hành
AFMN
. Chứng minh rằng:
a.
ABM ADN∆=∆
b. Tứ giác
AFMN
là hình vuông
c. Kẻ
,
FH BM FK CN
⊥⊥
, chứng minh rằng
0
90ACF
=
d.
,,BOD
thẳng hàng (
O
là trung điểm của
AF
)
Lời giải
a.
()ABM ADN cgc AM AN DAN BAM∆ =∆ ⇒=⇒ =
b. Hình bình hành
AMFN
, có
AM AN AMFN= ⇒◊
là hình thoi.
Lại có
0
90MAB MAD DAN MAD MAB AMFN= + = + = ⇒◊
là hình vuông
c.
0
45ACF ACD DCF DCF=+=+
Ta đi chứng minh
0
45DCF CHFK= ⇒◊
là hình vuông
Có
0 00
1 2 2 2 12 2 1
90 90 , 90 ( )M M N M N N M N MHF NKF ch gn FH FK+=⇒+= +=⇒=⇒∆ =∆ −⇒ =
2
2
1
2
1
D
K
O
M
C
B
A
N
F
H
10
CHFK⇒◊
là hình vuông
00
45 90DCF DCF=⇒=
(đpcm)
d. Ta đi chứng minh 3 điểm
,,BDO
nằm trên đường trung trực của
AC
Ta có
ABCD
là hình vuông
,
BD
⇒
nằm trên đường trung trực của
AC
O
là trung điểm của
AF O⇒
là trung điểm của
MN OA OM⇒=
Lại có
1
2
OC OM AC OM OC OA OC O= = ⇒ =⇒=⇒
nằm trên đường trung trực của
AC
,,
BDO
⇒
thẳng hàng.
Bài 9:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
và trung tuyến
AM
a. Chứng minh rằng
MAC BAH=
b. Kẻ trung trực của
BC
và trên đó lấy điểm
D
sao cho
MD MA=
(
D
và
A
nằm trong hai
nửa mặt phẳng khác nhau bờ là đường thẳng
BC
). Chứng minh
AD
là phân giác của 2
góc
,MAH A
c. Kẻ
,DE AB DF AC⊥⊥
. Tứ giác
AEDF
là
hình gì?
d. Chứng minh:
DBE DCF∆=∆
Lời giải
a.
0
1
( 90 )
2
ABC A AM BC AMC∆ = ⇒ = ⇒∆
cân tại
11
M AC⇒=
, mà
0
1 4 14
90CB AB C A+= = +⇒ =
b.
AMD∆
cân tại
M
2 13 1 2 3
, ()A D A D slt A A⇒= = ⇒=
c. Tứ giác
AEDF
là hình chữ nhật có
AD
là phân giác của
EAF AEDF⇒◊
là hình vuông
d. Xét
,DBE DCF∆∆
có
,DE DF DB DC= =
(
MD
là trung trực của
BC
)
()DBE DCF ch cgv⇒∆ =∆ −
E
B
H
M
D
C
F
A
4
1
11
Bài 10:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường
cao
AH
. Vẽ về phía ngoài tam giác hai
hình vuông
ABDE
và
ACFG
a. Gọi
,MN
là chân các đườ
ng vuông góc
hạ từ
D
và
E
đến
BC
. Chứ
ng minh
DM DN BC+=
b.
,,DAE
thẳng hàng
c.
AH
đi qua trung điểm của
EG
d. Giả sử
DE
và
FG
cắt nhau tại
K
.
Chứng minh rằng
AH
cũng đi qua
K
Lời giải
a.
DM FN BC DM FN BH HC+=⇐ +=+
,
DMB A HB
DM BH FN HC
AHC CNF
∆=∆
⇐= =⇐
∆=∆
b.
,,
DAF
thẳng hàng
00
=180 180DAF DAE EAG GAF⇔ ⇔++=
c. Gọi
I
là giao điểm của
AH
và
EG
, ta đi chứng minh
( )
EI GI AI= =
+) Ta đi chứng minh
AIG∆
cân tại
13
I GA⇔=
11
11
1
13
11
13
GC
GC
ABC AEG G A AIG
CA
AA
=
=

∆=∆⇒ ⇒ ⇒=⇒∆

=
=

cân tại I
Chứng minh tương tự ta có
IAE∆
cân tại
I IE IG IA⇒==
d. Có Tứ giác
AEKG
là hình bình hành (các cạnh đối song song)
Lại có
AI
đi qua trung điểm của
EG
mà
AI
là đường chéo thứ 2 nên
AI
đi qua
K
. Vậy
AI
đi qua
K
1
2
1
2
1
4
3
2
1
1
1
F
G
I
K
E
D
M
N
C
H
B
A
12
Dạng 3: Tìm điều kiện để tứ giác là hình vuông
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình vuông
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
,AM
là một
điểm thuộc cạnh
BC
. Qua
M
vẽ các đường
thẳng song song với
AB
và
AC
, chúng cắt
các cạnh
,AC AB
theo thứ tự tại
E
và
F
a. Tứ giác
FFME
là hình gì
b. Xác định vị trí của điểm
M
trên cạnh
BC
để tứ giác
AFME
là hình vuông
Lời giải
a. Tứ giác
AFME
có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
b. Để tứ giác
AFME
là hình vuông thì đườn chéo
AM
trở thành đường phân giác của
BAC M⇒
là giao điểm của đường phân giác của
BAC
và
A
Bài 2:
Cho tứ giác
ABCD
. Gọi
,,,EFGH
theo thứ
tự là trung điểm của các cạnh
,,,
AB BC CD DA
. Tìm điềm kiện của tứ giác
ABCD
để tứ
giác
EFGH
là
a. Hình chữ nhật
b. Hình thoi
c. Hình vuông
Lời giải
Ta có tứ giác
EFGH
là hình bình hành (các cạnh đối bằng nhau)
a. Để
EFGH
trở thành hình chữ nhật thì
EF FG AC BD⊥⇒⊥
F
M
E
C
B
A
H
G
F
E
D
C
B
A
13
b. Để
EFGH
trở thành hình thoi thì
EF FG AC BD=⇒=
c. Để
EFGH
trở thành hình vuông thì
,AC BD AC BD⊥=
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho đoạn thẳng
AB
và điểm
M
thuộc đoạn
thẳng đó. Vẽ về một phía của
AB
các hình
vuông
,AMCD BMEF
a. Chứng minh
AE BC⊥
b. Gọi
H
là giao điểm của
AE
và
BC
.
Chứng minh ba điểm
,,DH F
thẳng hàng
c. Chứng minh đường thẳng
DF
luôn đi qua
một điểm cố định khi
M
di chuyển trên
đoạn thẳng cố định
AB
Lời giải
a. Có
//MD BE
(hai góc đồng vị bằng nhau)
mà
MD AC AC BE⊥⇒⊥
. Lại có
EC AB C
⊥⇒
là trực tâm tam giác
ABE AE BC∆ ⇒⊥
b. Gọi
O
và
'O
lần lượt là tâm của hai hình vuông
AMCD
và
BMEF
Tam giác vuông
AHC
có
OH
là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền
AC
11
22
OH AC DM⇒= =
0
( 90 ) (1)DMH H DH MH⇒∆ = ⇒ ⊥
Chứng minh tương tự, ta được
(2) , ,HF MH D H F⊥⇒
thẳng hàng.
c. Gọi
I
là giao điểm của
AC
và
DF
Chứng minh được
OI
là đường trung bình của tam giác
DMF
, hay
I
là trung điểm
DF
Kẻ
IK
vuông góc
AB
(
K
thuộc
AB
)
K⇒
là trung điểm của
AB
, vậy
K
cố định
Mặt khác
11
()
22
IK AD BF AB= +=
(không đổi )
I⇒
cố định. Vậy
DE
luôn đi qua I cố định.
K
I
H
O'
O
E
F
D
C
M
B
A
14
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, vẽ ra phía ngoài tam
giác các hình vuông
ABDE
và
BCKH
,
BM
là trung tuyến của
AC
a. Chứng minh
0
180DBH ABC+=
b. Vẽ hình bình hành
DBHN
. Chứ
ng minh
ABC NHB∆=∆
c. Chứng minh
2DH BM=
d. Chứng minh
BM DH⊥
Lời giải
a) Chú ý:
00
360 , 90DBH HBC CBA ABD HBC ABD
+ ++ = = =
b)
()ABC NHB cgc∆=∆
b) Gọi
O
là giao điểm của
DH
và
BN O⇒
là trung điểm của
DH
và
BN
Tca có
ABC NHB OH BM∆ =∆ ⇒=
(hai đường trung tuyến tương ứng)
mà
DH OH=
(đpcm)
d. Chứng minh được
BHO MBC= ⇒
đpcm
Bài 3:
Cho đoạn thẳng
AB
và điểm
M
thuộc đoạn
thẳng đó. Vẽ về một phía của
AB
, các hình
vuông
,AMCD BMEF
a) Chứng minh
AE
vuông góc với
BC
b) Gọi
H
là giao điểm của
AE
và
BC
.
Chứng minh ba điểm
,,DH F
thẳng hàng.
c) Chứng minh đường thẳng
DF
luôn đi qua
một điểm cố định khi
M
di chuyển trên
N
O
M
E
D
K
H
B
C
A
15
đoạn thẳng cố định
AB
.
Lời giải
a) Chứng minh được
MD
song song với
BE
Mà
MD AC AC BE⊥⇒⊥
lại có
EC AB C⊥⇒
là trực tâm của tam giác
ABE
b) Gọi
,'OO
lần lượt là tâm của hai hình vuông
AMCD
và
BMEF
. Tam giác vuông
AHC
có
OH
là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền
11
22
AC OH AC DM⇒= =
DMH⇒∆
vuông tại
H
, hay
( )
1DH MH⊥
Chứng minh tương tự, ta được
( )
2
HF HM
⊥
Từ (1) và (2), suy ra đpcm
c) Gọi
I
là giao điểm của
AC
và
DF
Chứng minh được
OI
là đường trung bình của tam giác
DMF
, hay
I
là trung điểm của
DF
.
Kẻ
IK
vuông góc với
( )
AB K AB∈
K⇒
là trung điểm của
AB
, tức là
K
cố định.
Mặt khác
11
()
22
IK AD BF AB= +=
(không đổi)
I
⇒
cố định.
Vậy
DF
luôn đi qua điểm I cố định.
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
, vẽ ra phía ngoài tam
giác các hình vuông
ABDE
và
BCKH
.
BM
là đường trung tuyến của tam giác
ABC
a) Chứng minh
0
180 .DBH ABC+=
b) Vẽ hình bình hành
DBHN
. Chứ
ng minh
ABC NHB∆=∆
c) Chứng minh
2DH BM=
d) Chứng minh
BM
vuông góc với
DH
16
Lời giải
a) Chú ý
0
360DHB HBC CBA ABD+ ++ =
Mà
0
90
HBC ABD+=
⇒ đpcm
b) Chứng minh được hai tam giác
ABC
và
NBH
bằng nhau theo trường hợp
( )
cgc
c) Gọi
O DH BN
= ∩
O⇒
là trung điểm của
DH
và
BN
. Ta có:
ABC NHB OH BM
∆ =∆ ⇒=
(2 đường trung tuyến tương ứng)
Mà
2DH OH= ⇒
đpcm
d) Chứng minh
BHO MBC=
. Từ đó quy ra đpcm
1
DIỆN TÍCH HÌNH CHỮ NHẬT
A. Diện tích hình chữ nhật
1. Khái niệm diện tích đa giác
a) Số đo của phần mặt phẳng giới hạn bởi một đa giác được gọi là diện tích của đa giác đó
b) Mỗi đa giác có một diện tích xác định là một số dương
c) Diện tích đa giác
ABCD
thường được kí hiệu là
ABCD
S
hoặc
S
2. Diện tích đa giác có các tính chất sau
a) Tính chất bất biến: Hai tam giác bằng nhau thì có diện tích bằng nhau, điều ngược lại chưa
hẳn đúng
b) Tính chuẩn hóa: Nếu chọn hình vuông có cạnh bằng
1 ,1 ,1 ,....cmdmm
làm đơn vị đo diện tích
thì đơn vị diệc tích tương ứng là
2 22
1 ,1 ,1 ,....cmdmm
- Hình vuông có cạnh dài
10 ,100mm
có diện tích tương ứng là
1 , 10a ha
3. Tính cộng diện tích: Nếu một đa giác được chia thành những đa giác nhỏ không có điểm
trong chung thì diện tích của nó bằng tổng diện tích của những đa giác đó.
4. Công thức tính diện tích hình chữ nhật
*) Định lí: Diện tích hình chữ nhật bằng tích hai kích thước của
nó:
.S ab=
Bài 1:
Cho hình chữ nhật
ABCD
có
14AD cm=
và
50BD cm=
.
O
là giao điểm của hai đường
chéo. Gọi
,,,EFGH
lần lượt là trung điểm
của
,,,OA OB OC OD
. Tính
EFGH
S
Lời giải
a. Ta có tứ giác
EFGH
có hai đường chéo bằng nhau nên là hình chữ nhật
b. Tính được
( )
2
48 , 24 , 7 , 24.7 168
EFGH
AB cm EF cm EH cm S cm= = = = =
S = a . b
D
C
B
A
14
48
O
H
G
F
E
D
C
B
A
2
Bài 2:
Chiều dài và chiều rộng của một hình chữ nhật tỷ lệ với 9, 4. Chu vi của hình chữ nhật là
52cm. Tính diện tích của hình chữ nhật
Lời giải
Gọi a, b lần lượt là chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật (
0ab>>
)
Ta có:
2
9
18
18.8 144( )
4 94
8
2( ) 52 26
ABCD
a ab
a
S cm
b
b
ab ab
=
=⇒=
⇒ ⇒==

=
+ = ⇒+=
Bài 3:
Tính các cạnh của hình chữ nhật, biết diện tích của hình chữ nhật là
2
3cm
, chu vi bằng
8cm
Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật lần lượt là
a
và
b
(
ab>
)
Theo giả thiết ta có
2
. 3, 4 4 (4 ). 3 4 3 0 3, 1ab a b a b b b b b a b= +=⇒ =−⇒ − =⇔ − +=⇒ = =
Vậy chiều dài là 3cm, chiều rộng là 1cm
Bài 4:
Diện tích của hình chữ nhật thay đổi như thế nào, nếu chiều dài tăng 2 lần, chiều rộng giảm 4
lần
Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là
a
và
b
(
0ab>>
)
.S ab
⇒=
Chiều dài mới
'2aa=
, chiều rộng mới
11
' ' '. ' 2 .
4 42 2
bb
b S a b a ab S=⇒= = = =
Vậy diện tích giảm 2 lần so với ban đầu
Bài 5:
3
Tính diện tích của hình chữ nhật
ABCD
, biết
rằng đường vuông góc kẻ từ
A
đến
BD
chia
BD
thành hai đoạn thẳng có độ dài lần lượt
là 9cm và 16cm
Lời giải
Giả sử
AH
vuông góc với
BD
tại
H
Ta có
9 , 16HD cm HB cm= =
Lại có
2 22
25
AB AD
+=
( )
0 222 222
90 16 (1), 9 (2)ABH H AB AH AHD AD AH∆ =⇒= + ∆⇒= +
Từ (1)(2)
2 2 22
2
22
16 9 175 20
300( )
15
625
ABCD
AB AD AB CM
S cm
AD CM
AB AD
− = −= =
⇒ ⇒ ⇒=

=
+=
Bài 6:
Tính diện tích của hình chữ nhật có đường chéo d = 40cm và các cạnh của nó tỉ lệ với hai số
3 và 4
Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là
a
và
b
(
0ab
>>
)
Theo đầu bài ta có:
22 2
1600
32
24
43
ab d
a
ab
b
+= =
=
⇔

=
=
Vậy chiều dài là 32cm, chiều rộng là 24cm
Bài 7:
Hình chữ nhật có diện tích
2
6000
cm
. Nếu chiều dài tăng thêm
20cm
còn chiều rộng giảm
5cm
thì diện tích tăng thêm
2
600cm
. Tính chu vi của hình chữ nhật ban đầu
Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là
a
và
b
(
0ab>>
)
9
16
H
D
C
B
A
4
Theo đầu bài ta có:
6000 100
320
( 20)( 5) 60
HCN
ab a
P cm
a b ab b
= =

⇔ ⇒=

+ −− =

Bài 8:
Một thửa đất hình chữ nhật. Nếu tăng chiều dài
20cm
còn chiều rộng giảm
5cm
thì diện tích
tăng thêm
2
600cm
. Nếu chiều dài giảm
10cm
còn chiều rộng tăng
10cm
thì diện tích tăng
2
300
cm
. Tính chu vi hình chữ nhật ban đầu.
Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là
a
và
b
(
0ab>>
)
Theo đầu bài ta có:
( 20)( 5) 600 100
320( )
( 10)( 10) 300 60
HCN
a b ab a
P cm
a b ab b
+ −− = =

⇔ ⇒=

− + −= =

Bài 9:
Cho hình chữ nhật có chu vi
320cm
, diện tích
2
6000 .m
Tính chiều dài và chiều rộng của hình
chữ nhật đó
Lời giải
Gọi độ dài của chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đã cho lần lượt là
a
và
b
(
,0ab
>
Theo đầu bài ta có:
( )
2 320
100
60
6000
ab
a
b
ab
+=
=
⇔

=
=
Bài 10:
Trong các hình chữ nhật có cùng diện tích bằng
2
100 ,m
hình nào có chu vi nhỏ nhất
Lời giải
Gọi độ dài của chiều dài và chiều rộng lần lượt là
a
và
b
(
,0ab>
). Bài toán trở thành: Cho
,0ab>
và
100.ab =
Tìm GTNN của
(
)
2 ab+
Áp dụng bất đẳng thức coossi cho 2 số dương
a
và
b
, ta được chu vi nhỏ nhất bằng 40cm
khi
10a b cm= =
hay hình chữ nhật trở thành hình vuông.
5
Bài 11:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Qua điểm
E
là
một điểm bất kì nằm trên đường chéo
AC
,
kẻ hai đường thẳng
//FG AD
và
//HK AB
( )
,,,F AB G DC H AD K BC∈∈ ∈ ∈
.Chứng minh
rằng hai hình chữ nhật
EFBK
và
EGDH
có
cùng diện tích.
Lời giải
Vì
// , //FG AD HK AB
(giả thiết) nên
// , //HE AF AH FE
Tứ giác
AHEF
có các cạnh đối song song nên là hình bình hành
Lại có
0
90A =
nên nó làhình chữ nhật suy ra
(
)
AHE AFE cgc∆=∆
ÁP dụng tính chất bất biến của diện tích ta được
AFE AHE
SS=
Tương tự:
;
EKC EGC ABC ADC ABC AFE EKC ADC AHE EGC
SSSS SSSSSS= = ⇒−−= −−
Hay
EFBK EGDH
SS=
.
E
H
D
G
C
K
B
F
A
6
B. Diện tích hình vuông
*) Diện tích hình vuông: Bằng bình phương cạnh của nó
2
Sa=
Bài 1:
Cho hình chữ nhật
ABCD
. Qua điểm
E
là
một điểm bất kì nằm trên đường chéo
AC
,
kẻ hai đường thẳng
//FG AD
và
//HK AB
( )
,,,
F AB G DC H AD K BC∈∈ ∈ ∈
.Chứng minh
rằng hai hình chữ nhật
EFBK
và
EGDH
có
cùng diện tích.
Lời giải
Vì
// , //FG AD HK AB
(giả thiết) nên
// , //HE AF AH FE
Tứ giác
AHEF
có các cạnh đối song song nên là hình bình hành
Lại có
0
90A
=
nên nó làhình chữ nhật suy ra
(
)
AHE AFE cgc∆=∆
ÁP dụng tính chất bất biến của diện tích ta được
AFE AHE
SS=
Tương tự:
;
EKC EGC ABC ADC ABC AFE EKC ADC AHE EGC
SSSS SSSSSS
= = ⇒−−= −−
Hay
EFBK EGDH
SS=
.
Bài 2:
Một hình thang cân có hai đường chéo
vuông góc với nhau, độ dài đường chéo
bẳng
4cm
. Tính diện tích của tứ giác có đỉnh
là trung điểm của các cạnh của hình thang
đó
Lời giải
Ta có tứ giác
EFGH
là hình thoi có 1 góc vuông nên là hình vuông
E
H
D
G
C
K
B
F
A
H
G
F
E
D
C
B
A
S = a
2
7
2
EFGH
2.2 4( )S cm= =
Bài 3:
Cho hình vuông
ABCD
có cạnh bằng
10cm
.
O
là giao điểm của
AC
và
BD
. Gọi
, ,,M N PQ
lần lượt là trung điểm của
,OA OB
,OC OD
a. Tứ giác
MNPQ
là hình gì? Vì sao
b. Tính diện tích phần hình vuông
ABCD
nằm ngoài tứ giác
MNPQ
Lời giải
a. Tứ giác
MNPQ
có 4 cạnh bằng nhau nên là hình thoi
Hình thoi
MNPQ
có 1 góc vuông nên là hình vuông
b.
2 22 2
8.8 64( ) 16 8 192( )
MNPQ ABCD MNPQ
S cm S S S cm= = ⇒= − = − =
Bài 4:
Một hình chữ nhật có diện tích
2
350cm
và hai cạnh tỉ lệ với các số 2 và 7. Tính diện tích hình
vuông có cùng chu vi với hình chữ nhật
Lời giải
Gọi độ dài chiều dài của hình chữ nhật lần lượt là
a
và
b
(
,0ab>
)
Theo đầu bài ta có:
350
35
10
72
ab
a
ab
b
=
=
⇔⇒

=
=
chu vi hình chữ nhật là 90 (cm)
Chu vi hình vuông là 90cm
⇒
cạnh hình vuông là 22,5
2
22,5.22,5 506,25( )
HV
S cm= =
Bài 5:
Diện tích một hình vuông tăng thêm bao nhiêu % nếu mỗi cạnh của nó tăng thêm 20%?
Lời giải
Gọi độ dài 1 cạnh của hình vuông là
( )
0aa>
Q
P
N
M
B
C
D
A
8
Độ dài cạnh hình vuông lúc sau là
120%. 1,2
aa=
Theo đầu bài ta có:
2
2
2
1
(1, 2 )
1, 44
S
a
Sa
= =
Vậy diện tích hình vuông tăng thêm
44%
.
9
C. Diện tích tam giác vuông
*) Diện tích tam giác vuông: Bằng nửa tích hai cạnh góc vuông
1
2
S ab=
Trong đó
a
và
b
là độ dài hai cạnh góc vuông của tam giác vuông.
Bài 1:
Tính diện tích tam giác
ABC
(
0
90
A
=
), biết
5 , 13AB cm BC cm= =
Lời giải
Theo định lý pytago ta có:
222 2
1
12( ) .12.5 30( )
2
ABC
BC AB AC AC cm S cm= + ⇒= ⇒ = =
Bài 2:
Cho hình vẽ, biết
3, 4AB cm AD cm= =
0
135
ABC =
. Tính
?
ABCD
S
Lời giải
Ta có
2
1
12 .4.4 20( )
2
ABCD ABHD BHC
S S S cm= +=+ =
Vậy diện tích tứ giác
ABCD
là
2
20cm
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
vuông cân tại
A
, có
1.BC cm=
Tính diện tích tam giác
ABC
Lời giải
Áp dụng định lí Pitago ta có:
222 2 2 2
1 11
()
2 24
ABC
AB AC BC AB S AB cm+=⇒=⇒= =
3
4
45
°
C
D
H
B
A
b
a
S=
1
2
ab
C
B
A
10
Bài 4:
Tính diện tích của 1 tam giác vuông có cạnh
huyền bằng
10cm
. Tổng hai cạnh góc vuông
bằng
14cm
Lời giải
Gọi 2 cạnh góc vuông lần lượt là
a
và
b
(
,0ab>
)
Theo dầu bài ta có:
22
2
22
22
14
( ) 14
1
48( ) 24( )
2
100
100
ABC
ab
ab
ab cm S ab cm
ab
ab
+=
+=
⇔ ⇒= ⇒ = =

+=
+=
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, có
8, 6A C cm AB cm= =
a. Tính
BC
b. Hạ
AH
vuông với
BC
. Tính
AH
c. Qua
H
kẻ
HE
vuông góc
AB
,
HF
vuông
góc với
AC
. Tính
EF
d. Gọi
,MN
lần lượt là trung điểm của
.HB HC
, tứ giác
MNEF
là hình gì. Tính
MNEF
S
Lời giải
a. Theo định lý pytagoc ta được
10BC cm=
b.
11
. . . . 4( )
22
ABC
S AB AC AH BC AH BC AB AC AH cm= = ⇒ = ⇒=
c.
4,8EF AH cm
= =
d.
0
( ) 90MEI MNI ccc ME I MHI∆=∆ ⇒ = =
Tương tự ta có:
0
90NFI NHI EMNF= = ⇒◊
là hình thang vuông
2
( ).
24( )
2
MNFE
EM FN EF
S cm
+
⇒= =
10
8
6
I
F
N
H
M
E
B
C
A
11
Bài 6:
Tính diện tích của tam giác vuông có cạnh
huyền bằng
10cm
, tỉ số hai cạnh góc vuông
là
1:2
Lời giải
Ta có:
1
2
2
AB
AC AB
AC
=⇒=
Mặt khác:
222 2 2 2
5 100 5 20 20 2 20( )
BC AB AC AB AB AB AB AC cm= + = ⇔= ⇒ =⇒= ⇒=
2
1
. 20( )
2
ABC
S AB AC cm⇒= =
.
Bài 7:
Cho hình chữ nhật
ABCD
, có
( )
AB a cm=
( )
BC b cm
=
(
ab≥
). Các tia phân giác của góc
A
và
B
; Góc
B
và
C
; Góc
C
và
D
; Góc
D
và
A
cắt nhau tại
,,,
EFGH
a. Tính
ABCD
S
b. Tính
,,
CDG ADH BCF
SSS
c. Tính
EFGH
S
Lời giải
a.
.
ABCD
S ab
=
b. Xét
CDG∆
, có
0
11
45C D CDG= = ⇒∆
vuông cân tại
G
Có
2
222
4
2
DGC
aa
GD GC CD GD GC S+ = ⇒==⇒ =
Tương tự
2
4
2
ADH BCF
bb
DH AH CF BF S S====⇒==
C
B
A
1
1
H
G
F
E
D
C
B
A
12
c. Có
EF=EH HGEF
22 2
a b ab
HG DG DH GF
−
= − = − = = = ⇒◊
là hình thoi, lại có 1 góc vuông
nên là hình vuông
2
22
EFGH
()
()
2
2
ab ab
S GH
−−
⇒== =
13
D. Công thức tính diện tích tam giác
*) Diện tích tam giác bằng nửa tích một cạnh với chiều cao tương
ứng:
1
.
2
ABC
S ah=
Dạng 1: Tính độ dài đoạn thẳng bằng cách sử dụng công thức tính diện tích tam giác
Cách giải: Từ công thức
1 22
.;
2
ABC
SS
S ah a h
ha
= ⇒= =
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
có cạnh đáy
60BC cm=
, đường cao
40
AH cm=
. Tính
đường cao tương ứng với cạnh bên
Lời giải
1
30
2
BH HC BC cm= = =
Áp dụng định lý Pytago trong tam giác vuông
AHC
tính được
50AC cm=
Ta có:
11
. . . 2400 48
22
ABC
S BC AH AC BK AC BK BK cm= = ⇒ = ⇒=
.
Bài 2:
Một tam giác cân có đường cao ứng với
cạnh đáy bằng
15cm
, đường cao ứng với
cạnh bên bằng
20cm
. Tính các cạnh của tam
giác đó (chính xác đến
0,1cm
)
Lời giải
a
h
C
B
H
A
H
K
B
C
A
H
K
B
C
A
14
11 4
. . 15 20
22 3
ABC
S BC AH AC BK BC AC BC AC= = ⇒ = ⇒=
2
3
BH HC AC⇒==
Áp dụng định lý Pytago trong tam giác vuông
AHC
, ta có:
2 2 22 2
4
15 20,1 ; 26,8
9
AC AH HC AC AC AB cm BC cm= + =+ ⇒== =
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
đường cao
AH
(
H
thuộc
BC
), biết
15 , 41AB cm AC cm= =
,
12BH cm
=
.
Tính
ABC
S
Lời giải
Theo định lý Pytago
2
9 , 40 234( )
ABC
AH cm HC cm S cm⇒= = ⇒ =
Bài 4:
Cho hình vẽ, tính
BK
Lời giải
+)
2
1
. 30( )(1)
2
ABC
S AH BC cm
= =
+)
2
1
. 30( )(2)
2
ABC
S BK AC cm= =
Từ (1)(2)
1
300 . (*)
2
BK AC
⇒=
12
41
15
H
C
B
A
15
20
15
A
B
C
K
H
15
Xét
0
( 90 ) 25( ) (*) : 24( )AHC H AC cm BK cm∆ = ⇒= ⇒ =
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
, các đường trung tuyến
BD
và
CE
. Cho
10 , 9BC cm B D cm
= =
và
12CE cm=
. Chứng minh rằng tam giác
BGC
vuông (
G
là giao điểm của
BD
và
CE
).
Tính
,
BEC BGC
SS
Lời giải
Ta có
G
là trọng tâm của tam giác
ABC
22
6; 8
33
GB BD cm GC CE cm BGC⇒ = = = = ⇒∆
vuông tại
G
+)
2
11
. .6.12 36( )
22
BEC
S BG EC cm
= = =
+)
2
11
. .6.8 24( )
22
BGC
S BG GC cm= = =
Dạng 2: Tính toán, chứng minh về diện tích tam giác
Cách giải: Sử dụng công thức tính diện tích tam giác
Bài 1:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
. Gọi
O
là
giao điểm của hai đường chéo. Kẻ
,AH BK
vuông góc với
CD
. Chứng minh rằng:
a.
ACD BGC
SS=
b. Biết
22
4, 9
OAB COD
S cm S cm= =
. Tính
AOD BOC
SS=
Lời giải
C
10
G
B
E
D
A
B'
O
D'
K
H
D
C
B
A
16
a.
11
. (1); . (2)
22
ACD BCD
S AH CD S BK CD= =
mà
(3) ( )
ACD BC D AOD DOC BOC DOC A OD BOC
AH BK S S S S S S S S dpcm= ⇒=⇒+=+⇒=
b.
11
'. ; '. (1)
22
AOB
AOB BOC
BOC
S
OA
S BB OA S BB OC
S OC
= = ⇒=
Tương tự:
2
4
(2) ( ) 6( )
09
AOD AOB AOD BOC
BOC
COD BOC COD BOC
S SS S
OA OA
S cm
S OC S S C S
= ⇒ = =⇔ = ⇒=
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
và đường trung tuyến
AM
. Chứng minh
AMB AMC
SS=
Lời giải
Kẻ đường cao
AH
, ta có:
11
.; .
22
AMB AMC
S BM AH S CM AH= =
Mà
( ) ( )
AMB AMC
BM CM gt S S dpcm= ⇒=
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
, các đường trung tuyến
,,
AM BN CP
cắt nhau tại trọng tâm
G
. Chứng
minh:
a)
AGP PGB BGM MGC CGN NGA
SSS S SS= = = = =
b) Các tam giác
,,GAB GBC GCA
có diện tích
bằng nhau
Lời giải
a) Tam giác
,AGP PGB
có chung đường cao hạ từ đỉnh
G
và
AP PB=
nên
AGP PGB
SS=
M
H
C
B
A
G
P
N
M
C
B
A
17
Tương tự ta có:
;
BGM MGC CGN NGA
S SS S= =
Vì
G
là trọng tâm
1
2
2
BGM ABG BGM AGP PGB
ABC AG GM S S S S S∆⇒= ⇒= ⇒==
Chứng minh tương tự ta có:
AGP PGB BGM MGC CGN NGA
SSS S SS= = = = =
b) Sử dụng kết quả câu a, ta có diện tích mỗi tam giác bằng
1
6
ABC
S ⇒
đpcm.
18
E. DIỆN TÍCH HÌNH THANG
1. Công thức tính diện tích hình thang
1
( ).
2
ABCD
S a bh= +
Bài 1:
Tính diện tích hình thang ABCD, biết
00
90 , 45 , 1 , 3A D C AB cm CD cm= = = = =
Lời giải
Kẻ
BH CD H BHC⊥ = ⇒∆
vuông cân tại
H
2BH cm⇒=
Ta có
( ) ( )
( )
2
. 1 3 .2
4
22
ABCD
AB CD BH
S cm
++
= = =
Bài 2:
Cho hình thang
ABCD
có
0
90, 3, 5, 6.A D AB cm BC cm CD cm= = = = =
Tính
diện tích hình thang
Lời giải
Kẻ
3BH CD H CH cm⊥=⇒=
h
b
a
H
D
C
B
A
2
1
1
H
D
C
B
A
3
5
3
H
D
C
B
A
19
Xét tam giác vuông
2
4 18
ABCD
BHC BH cm S cm
⇒=⇒ =
Bài 3:
Cho hình thang cân
( )
// ,ABCD AB CD AB CD<
. Kẻ đường cao
AH
, biết
8 , 12AH cm H C cm= =
. Tính diện
tích hình thang cân
ABCD
Lời giải
Kẻ
BK CD K AB HK
⊥=⇒=
Ta có:
( )
( )
2
2 2.
. 96
2
ABCD
HK KC AH
S HC AH cm
+
= = =
Bài 4:
Cho hình thang cân
( )
// ,ABCD AB CD AB CD<
. Biết
10 , 20 , 13AB cm CD cm AD cm= = =
. Tính diện
tích hình thang cân
ABCD
Lời giải
Kẻ
;AH CD H BK CD K⊥= ⊥=
Ta có:
( )
2
180
ABCD
S cm=
8
K
H
D
C
B
A
13
20
10
K
H
D
C
B
A
20
Bài 5:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
có
2, 2, 9AB cm BC cm CD cm= = =
và
0
30 .C =
Tính
diện tích hình thang
ABCD
Lời giải
*) Nhận xét: Trong tam giác vuông cạnh đối diện với góc
0
30
có độ dài bằng nửa cạnh
huyền.
Kẻ
4
2
BC
BH CD H BH cm⊥=⇒= =
Tính được:
( )
2
22
ABCD
S cm=
Bài 6:
Cho hình thang
ABCD
có hai đáy
5 , 15AB cm CD cm= =
và hai đường chéo là
16 , 12AC cm BD cm= =
. Tính diện tích hình
thang
ABCD
Lời giải
Qua
A
kẻ
( ) ( )
/ / 12AE BD E DC AE BD cm∈ ⇒==
( )
5
DE AB cm AEC= = ⇒∆
vuông tại
A
(Pytago đảo)
( )
2
. 12.16
9,6
20
AE AC
AH cm
EC
⇒= = =
21
Bài 7:
Cho hình thang cân
( )
/ / , 10 , 22ABCD AB CD AB cm CD cm= =
,
DB
là
phân giác của
D
a. Tính chu vi của hình thang
b. Kẻ
,
AH CD BK CD
⊥⊥
. Chứng minh rằng:
HD KC
=
c. Tính chiều cao
AH
d. Tính diện tích của hình thang.
Lời giải
a. Xét
ABD
∆
, có:
112
ˆˆˆ
B D D ABD
= = ⇒∆
cân tại
A
10
AB AD cm⇒==
Chu vi hình thang là
52
cm
b. Tứ giác
ABHK
là hình chữ nhật
10HK cm⇒=
Có:
6( )DH HK K C CD DH HC cm++=⇒ ==
c) Xét
8AHD AH cm∆ ⇒=
d)
2
1
(10 10).8 128( )
2
ABCD
S cm=+=
Bài 8:
Tính
( // )
ABCD
S AB CD
, biết
4AB cm
=
25 , 10 , 17CD cm AD cm BC cm= = =
Lời giải
Kẻ
//BE AD ABED⇒◊
là hình bình hành
10
21( )
AD BE
EC cm
AB DE
= =
⇒ ⇒=
=
1
2
1
6
8
10
10
10
10
D
K
H
C
B
A
10
y
17
4
10
D
E
H
C
B
A
22
Kẻ
BH
vuông góc với
CD
tại
H
+)
02 2 2
22
0 22 2
( 90 ) 100
189
189
( 90 ) 17
BEH H x BH
y x yc
yx
BHC H y BH
∆ = ⇒= −
⇒ − = ⇒−=
+
∆ = ⇒= −
Mà
96 6
1
21 (4 25). ....
21 15 15
2
ABCD
y x x EH
x y S BH
y x y HC
−= = =

+= ⇒ ⇔ ⇒ ⇒ = + =

+= = =

Bài 9:
Trên đường chéo
AC
của hình vuông ta lấy
một điểm
E
( )
,E AC≠
. Đường thẳng qua
E
và song song với
AB
cắt
AD
và
BC
theo
thứ tự tại các điểm
,QN
. Đường thẳng qua
E
và song song với
BC
cắt
AB
và
CD
theo
thứ tự tại
,PM
a) Chứng minh tứ giác
MNPQ
là hình thang
cân
b) So sánh
MNPQ
S
và
ABCD
S
c) Xác định vị trí của
E
để hình thang
MNPQ
có chu vi nhỏ nhất.
Lời giải
a) Chứng minh được
//MN PQ
(cùng vuông góc với
AC
)
Chứng minh được
MP QN= ⇒
đpcm
b) Ta có
11 11 1
; ;;
22 22 2
MNE MENC NPE PQE APEQ MQE QEMD MNPQ ABCD
S S S SPBNE S S S S S S= = = = ⇒=
c) Chu vi
MNPQ MN NP PQ QM EC AE BE ED AC BE ED◊ = +++ =+++ = ++
Trong tam giác
:BED BE ED BD+≥⇒
Chu vi
MNPQ AC BD E≥+⇒
là tâm của hình vuông
ABCD
23
DIỆN TÍCH HÌNH BÌNH HÀNH
1. Công thức tính diện tích hình bình hành
.
ABCD
S AH CD
=
Bài 1:
Cho hình bình hành
ABCD
có cạnh
0
ˆ
10 3 ; 8 , 60 . ?
ABCD
AB cm AD cm A S
= = = =
Lời giải
- Kẻ
4
2
AD
DH AB H AH cm⊥ ≡⇒ = =
- Xét
2
4 3 . 120
ABCD
ADH DH cm S DH AB cm∆ ⇒= ⇒ = =
Bài 2:
Cho hình bình hành
ABCD
. Gọi
,,,
PQRS
lần lượt là trung điểm của các cạnh
,CD DA
C
,
AB BC
. Đoạn
DR
cắt
,,CQ CA SA
theo thứ tự
tại
,,HIG
. Đoạn
BP
cắt
,,SA AC CQ
theo thứ
tự tại
,,FJE
. Chứng minh rằng:
a. Tứ giác
EFGH
là hình bình hành
b.
AI IJ JC= =
c.
1
5
EFGH ABCD
SS=
Lời giải
a.
EFGH
là hình bình hành vì các cặp cạnh đối song song
H
D
C
B
A
60
°
H
D
C
B
A
E
J
F
G
I
H
K
S
R
Q
P
D
C
B
A
24
b. Xét
CID JC JI∆ ⇒=
, Xét
ABJ AI IJ AI JI JC∆ ⇒=⇒==
c. Ta có:
12
;
25
ASCQ ABCD
S S HE CQ= =
Kẻ
2 2 21 1
.. .
5 5 52 5
EFGH ASCQ EFGH ABCD ABCD
GK CQ K S GK HE GK CQ S S S S⊥≡⇒= = = ⇒= =
25
DIỆN TÍCH HÌNH THOI
1. Công thức tính diện tích hình thoi
1
.
2
ABCD
S AC BD=
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
( )
A AB AC
<
.
Gọi
I
là trung điểm của cạnh
BC
. Qua
I
kẻ
IM
vuông góc với
AB
tại
M
và
IN
vuông
góc với
AC
tại
N
. Lấy
D
đối xứng với
I
qua
N
a. Tứ giác
ADCI
là hình gì?
b. Đường thẳng
BN
cắt
DC
tại
K
. Chứng
minh
1
3
DK
DC
=
c. Cho
12 , 20AB cm BC cm= =
. Tính diệ
n tích
hình thoi
ADCI
Lời giải
a. Chứng minh được
ADCI
là hình thoi
b. Gọi
AI BN G G∩ ≡⇒
là trọng tâm
ABC
∆
Ta chứng minh
DK GI=
, lại có:
1
3
DK GI
DC AI
DC AI
=⇒==
c.
2
2 96
ADCI ACI ABC
S S S cm= = =
D
C
B
A
G
M
N
B
I
A
D
K
C
26
DIỆN TÍCH ĐA GIÁC
Bài 1:
Cho hình bình hành
ABCD
có
4CD cm
=
,
đường cao vẽ từ
A
đến cạnh
CD
bằng
3m
a. Tính diện tích hình bình hành
ABCD
b. Gọi
M
là trung điểm của
AB
. Tính diện
tích tam giác
ADM
c.
DM
cắt
AC
tại
N
. Chứng minh rằng
2DN NM=
d. Tính diện tích tam giác
AMN
Lời giải
a.
2
3.4 12
ABCD
S cm= =
b.
2
1
2 ; .2.3 3( )
2
ADM
AM cm S cm= = =
c. Gọi
O AC BD= ∩
. Chứng minh được
N
là trọng tâm của tam giác
ABD
21
2
33
DN DM DN NM NM MD⇒= ⇒= ⇔ =
d.
2
11
.3 1
33
ANM ADM
S S cm= = =
H
D
N
O
C
B
M
A
1
ÔN TẬP ĐỊNH LÝ TA – LÉT TRONG TAM GIÁC
A. Lý thuyết
1. Đoạn thẳng tỉ lệ: Hai đoạn thẳng
AB
và
CD
gọi là tỉ lệ với hai đoạn thẳng
''AB
và
''CD
nếu
''
''
AB A B
CD C D
=
(hoặc
'' ''
AB CD
AB CD
=
)
Bài 1:
Trên tia
Ax
lấy các điểm
,,BCD
theo thứ tự
đó sao cho
2, 4, 8AB cm BC cm CD cm= = =
a. Tính các tỉ số
;
AB BC
BC CD
b. Chứng minh:
2
.BC AB CD
=
Lời giải
a) Ta có:
11
;
22
AB BC
BC CD
= =
b) Có:
( )
2
. 16BC AB CD cm
= =
Bài 1:
Trên đường thẳng
d
lấy bốn điểm
,,,ABCD
theo thứ tự đó sao cho
35
;
56
AB BC
BC CD
= =
a. Tính tỉ số
AB
CD
b. Cho biết
28
AD cm=
. Tính độ dài các đoạn
thẳng
,AB BC
và
CD
Lời giải
a) Ta có:
33 56 1
;
5 56 5 2
AB BC BC BC AB
AB CD
BC CD CD
=⇒= =⇒= ⇒ =
b) Ta có:
( )
3 6 356
28 28 14 140 10
55 5
BC BC BC BC BC
AD AB BC CD BC BC BC cm
++
=++⇔= ++ ⇒= ⇔ =⇔ =
D
C
B
A
2
3.10
6 ; 12
5
AB cm CD cm⇒= = =
.
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
và các điểm
,DE
lần
lượt nằm trên hai cạnh
,AB AC
sao cho
AD AE
AB AC
=
a. Chứng minh
AD AE
BD EC
=
b. Cho biết
2, 1, 4AD cm BD cm AE cm= = =
.
Tính
AC
Lời giải
a. Theo tính chất của tỉ lệ thức ta có:
()
AD AE AD AE AD AE
dpcm
AB AC AD AB AE AC BD EC
=⇒ = ⇒=
−−
b. Ta có:
2, 6
AD AE
EC cm AC cm
BD EC
=⇒= =
Bài 1:
Gọi
M
là điểm nằm trên đoạn thẳng
AB
sao
cho
1
2
MA
MB
=
. Tính
,
AM MB
AB AB
.
Lời giải
Ta có:
1 12
;
2 1 2 3 3 1 3 32 3 3
MA MA MB MA MB AB MA AB MA MB AB MB
MB AB AB
+
=⇒== =⇒=⇒= =⇒=
E
D
C
B
A
B
M
A
3
Bài 1:
Cho điểm
C
thuộc đoạn
AB
, biết
20AB cm=
,
2
3
CA
CB
=
. Tính
,AC BC
Lời giải
Ta có:
2 20
4 8 , 12
323 5 5
CA CA CB CA CB
CA cm CB cm
CB
+
=⇒ = = ==⇒= =
Bài 1:
Cho đoạn thẳng
AB
, điểm
C
thuộc
AB
,
điểm
D
thuộc tia đối của tia
BA
sao cho:
2
CA DA
CB DB
= =
, biết
4CD cm=
. Tính
AB
Lời giải
Ta có:
22
;
121 3 3 3 121 1 1
CA CA CB CA CB AB AB DA DA DB DA DB AB
CB DB AB
CB DB
+−
=⇒== =⇒= =⇒= = =⇒=
44
3( )
33 3
AB AB AB
CB DB AB CD AB cm⇒+= += ⇒ = ⇒=
B
C
A
D
B
C
A
4
2. Định lý Ta – Lét
*) Định lí : Nếu một đường thẳng song song với một cạnh của
tam giác và cắt hai cạnh kia thì nó định ra trên hai cạnh đó những
đoạn thẳng tương ứng tỷ lệ.
-
,
//
ABC
AD AE AD AE
DE BC
AB AC DB EC
∆
⇒= =
3. Chú ý : Định lý Ta lét vẫn đúng trong trường hợp đường thẳng song song với một cạnh
của tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại
Dạng 1: Sử dụng định lý Talet để tính tỉ số đoạn thẳng, tính độ dài đoạn thẳng
Cách giải: Ta thực hiện theo hai bước sau
Bước 1: Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ có được nhờ định lý TaLet.
Bước 2: Sử dụng độ dài đoạn thẳng đã có và vận dụng các tính chất của tỉ lệ thức để tìm độ
dài đoạn thẳng cần tính.
Bài 1:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
. Một đường
thẳng song song với hai đáy cắt các cạnh
bên
AD
và
BC
theo thứ tự tại
E
và
F
. Tính
FC
? Biết
4, 2, 6AE cm ED cm BF cm= = =
Lời giải
Xét
ADC∆
, có
//EK CD
, theo định lý Talet ta có:
(1)
AE AK
ED KC
=
Xét
ABC
∆
, có
//AB FK
, theo định lý Talet ta có :
D
B
C
E
A
B
C
A
D
E
D
B
C
E
A
x
6
2
4
K
E
F
D
C
B
A
5
46
(2) 3
2
AK BF AE BF
x cm
KC FC ED FC x
= ⇒ = ⇒ =⇒=
Bài 2:
Tính
,,
xyz
trong hình vẽ sau, biết
//MN BC
và
//AB NI
Lời giải
Ta có:
46
/ / 3( )
2
AM AN
MN BC x cm
MB NC x
⇒ = ⇔ =⇒=
Lại có:
3
/ / 4( )
9 12
CN CI z
NI AB z cm
CA IB
⇒ = ⇔ = ⇒=
Ta có:
12 4 8( )BC BI IC y y cm= + ⇔ =+⇒ =
Bài 3:
Cho tam giác
ACE
có
11
AC cm=
. Lấy điểm
B
trên cạnh
AC
sao cho
6BC cm=
. Lấy
điểm
D
trên cạnh
AE
sao cho
//BD EC
. Giả
sử
25,5AE ED cm+=
. Hãy tính:
a. Tỉ số
DE
AE
b. Độ dài các đoạn thẳng
,,AE DE AD
Lời giải
a) Xét tam giác
ACE
, có:
DE BC
AE AC
=
(Định lý TaLet)
6
11
DE
AE
⇒=
b) Cách 1: Theo tính chất tỉ lệ thức ta có:
y
z
x
6
2
4
I
M
N
C
B
A
D
B
E
C
A
6
17
16,5 ; 9 ; 7,5 .
11
DE AE
AE cm DE cm AD cm
AE
+
=⇒= = =
Cách 2: Áp dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau
Cách 3: Thay
25,5DE AE= −
vào
6
.
11
DE
AE
=
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
có
11AB cm
=
. Lấy điểm
D
trên cạnh
AB
sao cho
4AD cm=
. Lấy
điểm
E
trên cạnh
AC
sao cho
//DE BC
. Giả
sử
1, 5EC AC cm−=
. Hãy tính:
a. Tỉ số
AE
EC
b. Độ dài các đoạn thẳng
,,AE EC AC
Lời giải
a) Xét
ADE
∆
, có
//DE BC
, theo định lý Talet ta có:
4
7
AE AD
EC DB
= =
b)
4 1, 5
2 , 3,5 , 5,5
7473
AE AE EC
AE cm EC cm AC cm
EC
=⇒ = =⇒= = =
Bài 5:
Cho tam giác
ABC
và điểm
D
trên cạnh
BC
sao cho
3
4
BD
BC
=
, điểm
E
trên đoạn thẳng
AD
sao cho
1
3
AE
AD
=
. Gọi
K
là giao điểm
của
BE
và
AC
. Tính tỉ số
?
AK
KC
Lời giải
Kẻ
//DM BK
(
M
thuộc
AC
)
7
4
E
D
C
B
A
E
M
K
D
C
B
A
7
Áp dụng định lý TaLet trong
CBK∆
, ta có:
3
(1)
4
KM BD KM
KC BC KC
=⇒=
Áp dụng định lý TaLet trong
ADM
∆
, ta có:
13
(2)
28
AK AK
KM KC
= ⇒=
8
Dạng 2: Sử dụng định lý Talet để chứng minh hệ thức cho trước
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
Bước 1: Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ có được nhờ định lý Ta-Let
Bước 2: Vận dụng các tính chất của tỉ lệ thức và các kiến thức cần thiết khác để chứng minh
được hệ thức đề bài yêu cầu.
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có
AM
là trung tuyến và
điểm
E
thuộc đoạn thẳng
MC
. Qua
E
kẻ
đường thẳng song song với
AC
, cắt
AB
tại
D
và cắt
AM
tại
K
. Qua
E
kẻ đường thẳng
song song với
AB
, cắt
AC
ở
F
. Chứng
minh
CF DK=
.
Lời giải
Ta có tứ giác
//
AB FK
là hình bình hành (dhnb)
( )
1
EF AD⇒=
Kẻ
// ( )MG AC G AB AG BG∈⇒=
(2), , (3)
EF
CF AC DK MG MG AC
ABC AGM ABC
AB AD AG BG AB
∆⇒= ∆ ∆⇒===
Từ (1)(2)(3)
CF DK⇒=
Bài 1:
Cho tam giác nhọn
ABC
,
M
là trung điểm
của
BC
và
H
là trực tâm. Đường thẳng qua
H
và vuông góc với
MH
cắt
AB
và
AC
theo thứ tự ở
I
và
K
. Qua
C
kẻ đường
thẳng song song với
IK
, cắt
AH
và
AB
theo
thứ tự ở
N
và
D
. Chứng minh
a.
NC ND=
b.
HI HK=
H
I
K
M
N
D
B
C
A
K
G
D
F
M
E
B
C
A
9
Lời giải
a) Chứng minh
M
là trực tâm
HNC MN HC∆ ⇒⊥
// //MN AB MN D B NC ND⇒ ⇔ ⇒=
b) Ta có:
// ; //IH DN HK N C
HI HK
HI HK
DN NC
⇒ = ⇒=
10
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho đoạn thẳng
42
AB cm=
và điểm
C
thuộc
đoạn thẳng đó sao cho
2
3
CA
CB
=
. Tính độ dài
các đoạn thẳng
,CA CB
và khoảng cách từ
C
đến trung điểm
O
của
.AB
Lời giải
Ta tính được:
12 , 30 , 9
CA cm CB cm CO cm
= = =
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, điểm
M
bất kì trên cạnh
AB
. Qua
M
kẻ đường thẳng song song với
BC
cắt
AC
ở
N
. Biết
11AM cm=
,8MB cm=
Tính độ dài các đoạn
,AN NC
Lời giải
Ta tính được:
22 , 16AN cm NC cm
= =
Bài 3:
Cho
xAy
, trên tia
Ax
lấy hai điểm
D
và
E
,
trên tia
Ay
lấy hai điểm
F
và
G
sao cho
//FD EG
. Đường thẳng kẻ qua
G
song song
với
EF
cắt tia
Ax
ở
H
. Chứng minh:
2
.AE AD AH=
Lời giải
Chứng minh được:
2
.
AE AD FA
AE AD AH
AH AE AG

= = ⇒=


O
B
C
A
M
N
C
B
A
y
x
G
F
H
E
D
A
11
Bài 4:
Cho hình bình hành
ABCD
. Gọi
E
là một
điểm bất kỳ trên cạnh
AB
. Qua
E
kẻ đường
thẳng song song với
AC
cắt
BC
ở
F
và kẻ
đường thẳng song song với
BD
cắt
AD
ở
H
. Đường thẳng kẻ qua
F
song song với
BD
cắt
CD
ở
G
. Chứng minh:
..AH CD AD CG=
Lời giải
Áp dụng định lý TaLet trong các tam giác
,,ADB ABC BCD
:
..
AH AE CF CG
AH CD AD CG
AD AB CB C D
===⇒=
H
G
F
E
D
C
B
A
1
ÔN TẬP ĐỊNH LÝ TALÉT ĐẢO, HỆ QUẢ ĐỊNH LÝ TALET
A. Lý thuyết
1. Định lý Ta-lét đảo: Nếu ột đường thẳng cắt hai cạnh của một
tam giác và định ra trên hai cạnh đó những cặp đoạn thẳng tương
ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song với cạnh còn lại của tam giác.
(,)
//
ABC D AB E AC
DE BC
AD AE
BD EC
∆ ∈∈
⇒
=
2. Hệ quả định lý Ta-Lét: Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh cảu một tam giác và song song
với cạnh còn lại thì tạo thành một tam giác mới có ba cạnh tương ứng tỉ lệ với ba cạnh của
tam giác đã cho
(,)
//
ABC D AB E AC
AD AE DE
DE BC
AB AC BC
∆ ∈∈
⇒==
*) Chú ý: Hệ quả trên vẫn đúng trong tường hợp đường thẳng d song song với một cạnh của
tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại:
AD AE DE
AB AC BC
= =
3. Tính chất của tỉ lệ thức: Nếu
;
ac a c a c
bd abcdabcd
=⇒= =
+ +− −
4. Tính chất của dãy tỉ số bằng nhau:
a c e ace ace
bd f bdf bdf
++ −+
= = = =
++ −+
B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng hệ quả của định lý TaLet để tính độ dài đoạn thẳng, chứng minh các
hệ thức, các đoạn thẳng bằng nhau
Cách giải: Thực hiện theo 2 bước sau
Bước 1: Xét đường thẳng song song với một cạnh của tam giác, sử dụng hệ quả để lập các
đoạn thẳng tỉ lệ.
Bước 2: Sử dụng các tỉ số đã có, cùng các tính chất của tỉ lệ thức, các tỉ số trung gian (nếu
cần) để tính độ dài các đoạn thẳng hoặc chứng minh các hệ thức có được từ hệ quả, từ đó suy
ra các đoạn thẳng bằng nhau.
D
B
C
E
A
2
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có cạnh
.BC m=
Trên
cạnh
AB
lấy các điểm
,DE
sao cho
.AD DE EB= =
Từ
,DE
kẻ các đường thẳng
song song với
BC
, cắt cạnh
AC
theo thứ tự
tại
M
và
N
. Tính độ dài các đoạn thẳng
DM
và
EN
theo
m
.
Lời giải
Xét
ABC
∆
có
//
3
DM AD m
DM B C DM
BC AB
⇒ =⇒=
(Ta-lét)
Tương tự:
2
//
3
EN AE
EN BC EN m
BC AB
⇒ =⇒=
Bài 2:
Cho hình thang
ABCD
(với
// ,AB CD AB CD<
). Gọi trung điểm của
đường chéo
BD
là
M
. Qua
M
kẻ đường
thẳng song song với
DC
cắt
AC
tại
N
.
Chứng minh:
a)
N
là trung điểm của
AC
b)
2
CD AB
MN
−
=
Lời giải
a) Gọi
Q
là giao điểm của
MN
với
BC
(
Q BC∈
)
Xét
( )
//
BCD MQ DC∆
và
; //BM MD BQ QC NQ AB= ⇒=
b) Ta có:
11
;
22 2
CD AB
MQ CD NQ AB MN MQ QN
−
= = ⇒ =−=
E
D
N
M
C
B
A
N
M
D
C
Q
B
A
3
Bài 3:
Cho hình thang
ABCD
có
//AB CD
.
E
thuộc
AD
sao cho
2
5
AE
AD
=
. Qua
E
kẻ đường thẳng
song song với
CD
, cắt
BC
ở
F
. Tính
EF
,
biết
10 , 30AB cm CD cm= =
Lời giải
Ta có:
23
12( );
55
EI AE FI CI DE
EI cm
DC AD AB CA DA
= =⇒= = = =
6( ); 18( )
FI cm EF cm
⇒= =
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
, 53A BC cm=
,
D
thuộc
AC
,
20 , 8AD cm CD cm= =
. Đường
vuông góc với
AC
tại
C
cắt đường thẳng
BD
tại
E
. Tính
CE
?
Lời giải
Xét
ABC∆
vuông tại
A
, áp dụng định lý Pytago
45AB cm⇒=
Xét
ABC
∆
, ta có:
8
/ / 18( )
45 20
CE
AB CD CE cm
⇒ =⇒=
12
30
10
I
E
D
C
F
B
A
8
20
53
45
E
D
C
B
A
4
Bài 5:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, có
O
là
giao điểm của hai đường chéo
AC
và
BD
,
biết
1
,6
3
OA
CD cm
AC
= =
. Tính
AB
.
Lời giải
Xét
OCD∆
, có
//AB CD
(
,A OC B OD∈∈
)
(. )
OA OB AB OA AB
HQ TaLet
OC OD CD OC CD
⇒== ⇒=
36263() 3x x x x cm AB cm⇒ =+⇒ =⇒= ⇒ =
.
Bài 6:
Cho hình bình hành
ABCD
. Trên cạnh
CD
lấy điểm
E
sao cho
1
4
DE
DC
=
. Gọi
I
là giao
điểm của
AE
và
BD
. Tính
DI
DB
Lời giải
Xét
IAB∆
, có:
// ( , )DE AB D IB E IA∈∈
DI DE
IB AB
⇒=
(Hệ quả TaLet)
1 11
4 14 5
DI DE DI DI DI
IB DC IB DI IB IB
⇒= ⇒=⇒ = ⇒=
++
x=3
6cm
O
D
C
B
A
E
I
B
C
D
A
1
6 63
OA AB OA x x
OA OC A B CD AC x x
⇒ = ⇒= ⇒ =
+ + ++
5
Bài 1:
Cho hình thang
( )
//ABCD AB CD
, có
O
là
giao điểm của 2 đường chéo. Đường thẳng
qua
O
song song với hai đáy cắt
AD
và
BC
lần lượt tại
E
và
F
. Chứng minh rằng
a.
OE OF=
b
*
.
111
AB CD OE
+=
Lời giải
a. Xét
, // ( , )
ABD OE AB E AB O BD∆ ∈∈
OE DO
AB DB
⇒=
(Hệ quả TaLet) (1)
Xét
ABC∆
, có
//OF AB
(
,F BC O AC∈∈
)
OF CO
AB CA
⇒=
(Hệ quả TaLet) (2)
Xét
, / / ( , ) (3)
DO C O DO CO DO CO
OCD A B CD A OC B OD
OB AO DO OB CO OA DB CA
∆ ∈ ∈⇒=⇒ = ⇒=
++
Từ (1)(2)(3)
OE OF
OE OF
AB AB
⇒ = ⇒=
b. Xét
ABC∆
, có
//
OF CF
EF AB
AB CB
⇒=
(Hệ quả Ta-lét) (4)
Xét
11
, / / ( . )(5) 1 .( ) 1
OF BF OF OF CF BF
BCD OF CD HQ TaLet OF
CD CB AB CD BC BC AB CD
∆ ⇒= ⇒+=+=⇒ + =
Hay
11 1
AB CD OF
+=
O
E
F
D
C
B
A
6
Bài 7:
Cho tam giác
ABC
, đường trung tuyến
AM
.
Trên cạnh
AC
lấy điểm
D
. Gọi
I
là giao
điểm của
AM
và
BD
. Qua
C
kẻ đường
thẳng song song với
AB
, cắt
BD
ở
K
.
Chứng minh rằng:
2
.IB ID IK=
Lời giải
Từ
D
kẻ
//
DH AM
(
H
thuộc
BC
)
Xét
BDH
∆
, có
//
IB MB
IM DK
ID MH
⇒=
(Hệ quả TaLet) (1)
Xét
ACM∆
, có DH // AM
MC AC
MH AD
⇒=
(Hệ quả TaLet)
( )(2)
MB AC
MB MC
MH AD
⇒= =
Xét
ABD∆
, có
//CK AB
AD BD
DC DK
⇒=
(Hệ quả TaLet)
AD DC BD DK AC BK
DC DK DC DK
++
⇒ = ⇒=
(3) (4)
AD
AC BK IB AC
AD BD ID
⇒ = ⇒=
Từ (3)(4)
2
. . ( )( ) . . .
IB BK
IB BD ID BK IB IB ID ID IB IK IB IB ID ID IB ID IK
ID BD
⇒= ⇒ = ⇒ += +⇒+ = +
2
.( )IB ID IK dpcm⇒=
Bài 7:
Cho tam giác
,ABC I
là một điểm trong tam
giác.
,,IA IB IC
lần lượt cắt
,,
BC CA AB
ở
,,MNP
. Qua
A
kẻ đường thẳng song song
với
BC
cắt
,BN CM
tại
E
và
F
. Chứng
minh rằng:
a.
AF
MC
AE
BM
=
C
I
D
K
M
B
A
M
I
N
P
F
E
C
B
A
7
b.
NA PA IA
NC PB IM
+=
Lời giải
a) Ta có:
//
AI AE
AE BM
IM BM
⇒=
Lại có:
AF
//
MC
AI FA AI
FA MC
IM MC IM
⇒= ⇒=
b. Cách 1: Xét
NBC∆
, có: AE // BC
NA AE
NC BC
⇒=
(hệ quả Ta-lét) (1)
Xét
PBC∆
, có:
//AF BC
AF EF
( . )(2) (3)
BC
PA AF NA PA AE
HQ TaLet
PB BC NC PB BC BC
⇒= ⇒ +=+=
Xét
IBC∆
, có:
//
EF BC
EF
( . )(4)
IE
HQ TaLet
BC IB
⇒=
Xét
IBM∆
, có:
//AE BM
IE EF
( . )(5) (6)
BC
IA IA
HQ TaLet
IB IM IM
⇒= ⇒ =
Từ (3)(6)
()
NA PA IA
dpcm
NC PB IM
⇒ +=
Cách 2: Ta có:
AF AF EF
(1)
MB+MC BC
AE AE AI
MB MC IM
+
= = = =
Ta chứng minh được:
AF
(2); (3)
AP AN AE AN PA IA
PB BC NC BC NC PB IM
= = ⇒ +=
8
Dạng 2: Sử dụng định lý TaLet để chứng minh các đường thẳng song song
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
- Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ trong tam giác
- Sử dụng định lý đảo của định lý TaLet để chứng minh các đoạn thẳng song song
Bài 1:
Cho tứ giác
ABCD
. Đường thẳng qua
A
và
song song với
BC
cắt
BD
ở
E
. Đường thẳng
qua
B
và song song với
AD
cắt
AC
ở
G
.
Chứng minh rằng
//
EG CD
Lời giải
Xét
OAD∆
, có:
//BG AD
( )(1)
OA OD
HQ
OG OB
⇒=
Xét
OBC∆
, có:
//AF BC
( )(2)
OB OC
HQ
OE OA
⇒=
Từ (1)(2)
..
OA OC OD OB OC OD
OG OA OB OE OG OE
⇒ = ⇔=
Xét
OCD∆
, có:
, , ': //
OC OD
E OD G OC co EG CD
OG OE
∈∈ =⇒
(Ta-lét đảo).
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
có điểm
M
trên cạnh
BC
sao cho
4BC CM=
. Trên cạnh
AC
lấy
điểm
N
sao cho
1
3
CN
AN
=
.
Chứng minh
//MN AB
Lời giải
O
G
E
D
C
B
A
M
N
C
B
A
9
Ta có:
1
4 3 //
3
CM CN
BC CM BM CM MN AB
BM AN
= ⇒= ⇒ ==⇒
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
, điểm
I
thuộc cạnh
AB
,
điểm
K
thuộc cạnh
AC
. Kẻ
//
IM BK
(
M
thuộc
AC
), kẻ
//KN CI
(
N
thuộc
AB
).
Chứng minh
//
MN BC
Lời giải
Ta có:
// , // ,
AI AM AN AK AN AM
IM BK KN IC
AB AK AI AC AB AC
⇒= =⇒ =
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
, đường trung tuyến
AM
,
điểm
I
thuộc đoạn thẳng
AM
. Gọi
E
là
giao điểm của
BI
và
,AC F
là giao điểm của
CI
và
AB
. Chứng minh
//EF BC
Lời giải
Cách 1: Qua
A
vẽ đường thẳng song song với
BC
cắt tia
CF
tại
H
và cắt tia
BE
tại
K
.
Xét
( )
, // ; //AIH AIK HA BM AK MC AH AK
∆ ∆ ⇒=
Lại có:
; //
AH AF AK AE AF AE
EF BC
BC FB BC EC FB EC
= =⇒=⇒
Cách 2: Áp dụng định lí Xê-va, ta có:
,,AM BE CF
đồng quy tại
I
.. 1
MB EC FA
MC EA FB
⇒=
, mà
// .
FB EC
EF BC
FA EA
= ⇒
N
M
I
K
C
B
A
C
M
B
I
F
E
K
A
H
10
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho tam giác
AOB
có
18 , 12
AB cm OA cm= =
,
9OB cm=
. Trên tia đối của tia
OB
lấy điểm
D
sao cho
3OD cm
=
. Qua
D
kẻ đường
thẳng song song với
AB
cắt tia
AO
ở
C
.
Gọi
F
là giao điểm của
AD
và
BC
. Tính
a. Độ dài
,OC OD
b. Tính tỉ số:
FD
FA
Lời giải
a.
//
AB CD
, áp dụng định lý TaLet, được
4, 6OC cm CD cm= =
b. Áp dụng hệ quả định lý TaLet cho
ABF∆
, ta được:
1
3
FD DC
FA AB
= =
Bài 2:
Cho hình thang
ABCD
có hai đáy
,
AB CD
.
Gọi
M
là trung điểm của
,CD E
là giao
điểm của
MA
và
,
BD F
là giao điểm của
MB
và
AC
a. Chứng minh
//EF AB
b. Đường thẳng
EF
cắt
,AD BC
lần lượt tại
H
và
N
. Chứng minh
HE EF FN= =
c. Biết
7,5 , 12AB cm CD cm= =
. Tính độ dài
HN
.
Lời giải
a. Từ
// , // //
AE BF
AB DM AB MC EF AB
EM FM
⇒=⇒
F
D
C
O
B
A
F
E
H
N
M
D
C
B
A
11
b.
EF
/ / EF(1)
MC
HE
HF DC HE
DM
⇒ = ⇒=
Tương tự:
(2) ( )FE FN HE FE FN dpcm
= ⇒==
c. Chứng minh được:
5 5 5 10
; ( ) 10
4 54 9 3
AE AE AE HE AE
HE cm HN cm
EM AE EM AM DM AM
=⇒ = ⇒ = = ⇒= ⇒=
++
1
ÔN TẬP TÍNH CHẤT ĐƯỜNG PHÂN GIÁC CỦA TAM GIÁC
A. Lý thuyết
1. Định lý: Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia
cạnh đối diện thành hai đoạn thẳng tỉ lệ với hai cạnh kề hai
đoạn ấy.
(
)
12
ABC D BC
DB AB
DC AC
AA
∆ ∈
⇒=
=
2. Chú ý 1: Định lý trên vẫn đúng đối với tia phân giác ngoài
của tam giác
(
)
'
'
D B AB
AB AC
D C AC
= ≠
3. Chú ý 2: Nếu
D
thuộc
BC
mà
DB AB
AD
DC AC
= ⇒
là phân giác
BAC
.
B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng tính chất đường phân giác của tam giác để tính dộ dài đoạn thẳng
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
- Xác định đường phân giác và lập các đoạn thẳng tỷ lệ
- Sử dụng các đoạn thẳng tỉ lệ đó để tính độ dài đoạn thẳng chưa biết.
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có
30AB cm=
,
45 ; 50AC cm BC cm= =
, đường phân giác
AD
a. Tính
,BD CD
b. Qua
D
vẽ
( )
// , // ;DE AB DF AC E AC F AB∈∈
.
Tính các
cạnh của
AEDF◊
Lời giải
a) Xét
ABC∆
, có
AD
là phân giác của
2
10
323 5
DB AB DB DC DB DC
BAC
DC AC
+
⇒==⇒== =
D
C
B
A
2
1
D
C
B
A
2
1
D'
C
B
A
2
( ) ( )
20 , 30DB cm DC cm⇒= =
b) Xét tứ giác
AEDF
, có:
// ; //
⇒◊
FD AE DE AF AEDF
là hình bình hành (dhnb)
Lại có
AD
là phân giác
A AEDF⇒◊
là hình thoi
+) Xét
,ABC∆
có
30
/ / 18( )
30 50
ED DC DE
DE AB DE cm
AB BD
⇒= ⇒ =⇒=
(hệ quả Ta-lét).
Bài 2: Cho tam giác
ABC
, hai đường phân
giác
AE
và
BD
cắt nhau tại
O
. Tính
AC
, biết
12AB cm=
,
36
,
27
OA AD
OE DC
= =
Lời giải
Xét
,
AEC
∆
có
CO
là phân giác của
( )
3 12
8
2
OA AB
ACE BE cm
OE BE BE
⇒ = ⇒= ⇒ =
Xét
,ABC∆
có
BD
là phân giác của
( )
6 12
14
7
AD AC
ACB BC cm
DB BC BC
⇒ = ⇒= ⇒ =
Ta có:
14 8 6( )CE BC BE cm
= − = −=
Xét
63
,9
84
AC EC
ABC AC cm
AB EB
∆ ===⇒=
có
AE
là đường phân giác
BAC ⇒
63
84
AC EC
AB EB
= = =
(tính chất đường phân giác)
9AC cm⇒=
.
Bài 3: Cho tam giác
ABC
có ba đường phân
giác
,,
AM BN CK
. Biết
30, 45
AB AC= =
,
50BC =
a. Tính
,, ,,KA KB MB NC NA
b. Chứng minh rằng:
.. 1
KA MB NC
KB MC NA
=
Lời giải
a)
9 35 315 350
,
10 9 10 19 19 19 19
KA KA KB KA KB
KA KB
KB
+
=⇒ = = =⇒= =
D
O
12
8
6
E
C
B
A
50
45
30
N
K
M
C
B
A
3
Tương tự:
225 135
20, 30, ,
88
MB MC NC NA
= = = =
b)
. . .. 1
KA MB NC CA AB BC
KB MC NA CB AC BA
= =
Bài 4: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
đường cao
, 15 , 20AH AB cm AC cm= =
. Tia phân
giác của góc
HAB
cắt
HB
tại
O
, tia phân giác
của góc
AHC
cắt
HC
ở
E
. Tính
,,
AH HD HE
Lời giải
+) Xét
ABC
∆
vuông tại
A
, có:
( )
2 2 2 222
15 20 625 25 0BC AB AC BC BC BC BC= + ⇔ =+⇔=⇒= >
Ta có:
11
. . . . 12( )
22
ABC
S AB AC BC AH AB AC BC AH AH cm= = ⇒ = ⇒=
Xét
(
)
0
( 90 ) 9( ) 16
AHB H BH cm HC cm
∆ = ⇒= ⇒=
Xét
ABH∆
, có
AD
là phân giác của
BAH
(
D BH∈
)
12444
4
15 5 9 9 9
DH AH DH DH
DH
DB AB BH
⇒===⇒=⇒=⇒=
Xét
ACH∆
, có
AE
là phân giác
HAC
(
E CH∈
)
( )
12 3 3 3
6
20 5 8 16 8
DH HE AH HE HE
HE cm
DB EC AC HC
⇒ = = ==⇒ =⇒ =⇒=
.
Bài 5
*
: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
đường phân giác
AD
. Tính
,AB AC
biết
15 , 20DB cm DC cm
= =
Lời giải
Đặt
;AB x AC y= =
, ta có
ABC∆
vuông tại
A
, theo định lý Pytago
22
1225xy⇒+=
20
15
y
x
D
C
B
A
20
15
E
D
C
B
H
A
4
Xét
ABC∆
, có
AD
là đường phân giác của
15 3
20 4 3 4
x DB x y
BAC
y DC
⇒= = =⇒=
2 2 22
49 7 21( ); 28( )
9 16 25 3 4
x y x y xy
AB cm AC cm
+
⇒ = = = ⇒==⇒ = =
Cách 2: Ta có
(
)
35BC BD CD cm=+=
( ) ( )
222 2 22 2
3 9 25
; 28 , 21
4 16 16
AB AC BC AB AC BC AC AC AC AC cm AB cm= = + ⇒ = + = ⇒= =
Bài 6
*
: Cho tam giác
ABC
, các đường phân giác
của
BD
và
CE
, biết:
25
;
36
AD AE
DC EB
= =
.
Tính các
cạnh của tam giác
ABC
, biết chu vi tam giác bằng
45cm.
Lời giải
Xét
,ABC
∆
theo tính chất đường phân giác của tam giác, ta có:
52
(1); (2)
6 56 323 46 564
AE AC AC BC AB AD AB BC AC BC AC BC AB
EB BC BC DC
==⇒= ==⇒=⇒= ⇒==
3
15
AB BC CA
++
= =
( ) ( )
15 , 18 , 12( )AB cm BC cm AC cm⇒= = =
.
Bài 7
*
: Cho tam giác
ABC
vuông tại
, 12A AB cm=
,
16 ,AC cm
=
phân giác của góc
A
cắt
BC
tại
D
a. Tính
,,BC BD CD
b. Vẽ đường cao
AH
. tính
,,AH HD AD
Lời giải
a) Xét
,ABC∆
áp dụng định lý Pytago, ta được
( )
20BC cm=
Theo tính chất đường phân giác của tam giác, ta có:
12 16 16
−
=⇔==
BD CD BD CD BC BD
AB AC
16 12 12 28 12⇒=−⇔ =BD BC BD BD BC
16
12
D
H
C
B
A
D
E
C
B
A
5
( )
11,43 8,57BD CD cm⇒= ⇒=
b)
11
. . . . 9,6( )
22
ABC
S AH BC AB AC AH BC AB AC AH cm= = ⇒ = ⇒=
Xét
0
( 90 ) 7, 2( ), 8,57( ) 1,37( )
ABH H BH cm BD cm HD cm
∆ = ⇒= = ⇒=
Xét
0
( 90 )
ADH H∆=
, áp dụng định lý Pytago ta được
9,69( )
AD cm=
.
6
Dạng 2: Sử dụng tính chất đường phân giác của tam giác để tính tỉ số, chứng minh các
hệ thức, các đoạn thẳng bằng nhau, các đường thẳng song song.
Cách giải: Thực hiện theo hai bước:
- Xác định đường phân giác và lập các đoạn thẳng tỉ lệ
- Sử dụng các tỉ số đã có, cùng các tính chất tỉ lệ thức, các tỉ số trung gian và định lý đảo định
lý TaLet để tính tỉ số đoạn thẳng hoặc chứng minh các hệ thức, từ đó suy ra các đoạn thẳng
bằng nhau hay các đường thẳng song song.
Bài 1: Cho tam giác
ABC
có các đường phân
giác
,,AD BE CF
a. Chứng minh:
.. 1
DB EC FA
DC AE FB
=
b. Khi tam giác
ABC
cân tại
A
, chứ
ng minh
//EF BC
c. Biết
2
3
AB
AC
=
, tính tỉ số diện tích hai tam giác
ABD
và
ACD
.
Lời giải
a) Xét
ABC∆
có
,,AD BE CF
là ba đường phân giác của các góc
,,ABC
nên theo tính chất
đường phân giác của tam giác ta có:
.. .. 1
DB EC FA AB BC CA
DC EA FB AC BA CB
= =
(đpcm)
b) Khi
ABC∆
cân tại A
AB AC⇒=
//
AE BA AC AF
EF BC
CE BC BC BF
⇒===⇒
(Ta-lét đảo)
c) Ta có
2
3
DB AB
DC AC
= =
.
Gọi h là chiều cao từ đỉnh
A
xuống đáy
BC
, ta có:
.
2
2
.
3
2
ABD
ACD
h BD
S
DB
h DC
S DC
= = =
.
F
D
E
C
B
A
7
Bài 2: Cho tam giác
ABC
, các đường phân
giác
,,AD BE CF
giao nhau tại
I
. Chứng minh:
a)
=
ABC
DI BC
DA C
b)
1
DI EI FI
DA EB FC
++ =
Lời giải
a) Xét
ABD∆
, có
BI
là đường phân giác
DI DC
ABD
AI AC
⇒=
(tính chất đường phân giác)
Tương tự ta có:
DI DC DI DB DC DB DC BC DI BC
AI AC AI AB AC AB AC AB AC AI DI AB AC BC
+
= ⇒= = = = ⇒ =
+ + + ++
ABC
DI BC
AD P
⇔=
b) Sử dụng kết quả câu a, ta có
1
DI EI FI
DA EB FC
++ =
.
Bài 3: Cho tam giác
ABC
(
<AB AC
), đường
phân giác
AD
của
(
)
∈
BAC D BC
. Từ trung
điểm
M
của
BC
, kẻ một đường thẳ
ng song
song với
AD
, cắt
AC
tại
F
và cắt tia đối của
tia
AB
tại
E
. Chứng minh:
.=AE AF
Lời giải
Ta có:
=AEF BAD
;
=EFA DAC
(góc so le trong)
⇒∆AEF
cân tại
A
⇒=EA FA
I
F
D
E
C
B
A
D
M
F
E
C
B
A
8
Bài 4: Cho hình bình hành ABCD, phân giác
của góc
;AD
cắt các đườ
ng chéo BD và AC
lần lượt tại M và N. Chứng minh
//MN AD
.
Lời giải
Gọi
I
là giao điểm của
BD
và
AC
Xét
,∆ABD
có
AM
là phân giác
⇒=
AB BM
AD DM
Tương tự ta có:
=
CD CN
AD AN
Mà
1 1 //
= ⇒ = ⇒ += +⇔ = ⇔ = ⇒
BM CN BM CN BD CA DI AI
AB CD MN AD
DM AN DM AN DM AN DM AN
.
Bài 5: Cho tam giác
ABC
, trung tuyến
AM
.
Phân giác của góc
AMB
cắt
AB
ở
D
, phân
giác của góc
AMC
cắt
AC
ở
E
a. Chứng minh
//DE BC
b. Gọi
I
là giao điểm của
DE
với
AM
. Chứng
minh
I
là trung điểm của
DE
.
Lời giải
a. Xét
AMB∆
, phân giác
MD
có:
AD AM
BD BM
=
Tương tự ta có:
//
AE AD
DE BC
CE BD
= ⇒
b. Vì
// ,
DI AI IE
DE BC MB MC DI IE
BM AM MC
⇒ = = = ⇒=
I
N
M
D
C
B
A
I
M
D
C
B
A
9
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
6, 8AB cm AC cm= =
và đường phân giác
BD
a. Tính các độ dài
,DA DC
b. Tia phân giác của góc
C
cắt
BD
tại
I
. Gọi
M
là trung điểm của
BC
. Chứ
ng minh
0
90=BIM
.
Lời giải
b) Theo câu
a
ta có:
5MB MC cm= =
⇒∆ =∆ ⇒ =CID CIM IMC IDC
Trong tam giác
BMI
có góc
IMC
là góc ngoài nên ta có:
;=+ =+⇒+=+
IMC BIM IBM IDC BAD ABD BIM IBM BAD ABD
mà
0
90
=⇒==ABD IBM BIM BAD
.
Bài 2: Cho tam giác
ABC
có
15
BC cm=
,
18 , 12CA cm AB cm= =
. Gọi
I
và
G
lần lượ
t là
tâm đường tròn nội tiếp và trọng tâm tam giác
ABC
a. Chứng minh
//IG BC
b. Tính độ dài đoạn thẳng
IG
Lời giải
a) Gọi
M
là trung điểm của
BC
.
AD
là tia phân giác của góc
BAC
(
D
nằm trên
BC
)
Tính được
9CD cm=
Trong tam giác
ACD
, phân giác
CI
18
9
2
AI AC
DI CD
⇒= ==
Chứng minh được:
2
AG AG AI
dpcm
MG MG DI
=⇒=⇒
I
M
D
E
C
B
A
M
D
I
G
B
C
A
10
b) Ta tính được
1, 5DM cm=
Vì
22
// 1
33
IG AG
IG DM IG DM cm
DM AM
⇒ = =⇒= =
Bài 3: Cho tam giác
ABC
có
4AB cm=
5, 6
AC cm BC cm= =
. Các đường phân giác
BD
và
CE
cắt nhau tại
I
a. Tính
,AD CD
b. Tính tỉ số diện tích các tam giác
DIE
và
ABC
.
Lời giải
a)
2, 2, 3
AD AD CD= = =
,
20 24
,
11 11
AE EB= =
b) Tam giác
DIE
và
DCE
có chung chiều cao hạ từ
D
nên:
44
. (1)
55
DIE
DIE DCE
DCE
S
IE IE EB
SS
S CE IE IC EB BC
⇒ == = =⇒=
++
Tam giác
DCE
và
ACE
có chung chiều cao hạ từ
E
nên:
33
. (2)
55
DCE
DCE AEC
ACE
S
DC
SS
S AC
⇒ ==⇒=
Tam giác
ACE
và
ABC
có chung chiều cao hạ từ
C
nên:
20 5
:4
11 11
⇒== =
ACE
ABC
S
AE
S AB
55
. (3)
11 11
⇒ =⇒=
AEC
AEC ABC
ABC
S
SS
S
Từ (1)(2)(3)
4 3 5 12 12
.. . .
5 5 11 55 55
DEI
DEI ABC ABC
ABC
S
S SS
S
⇒= = ⇒ =
.
I
E
D
C
B
A
1
KHÁI NIỆM HAI TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG
A. Lý thuyết
1. Định nghĩa: Hai tam giác gọi là đồng dạng với nhau nếu chúng có ba cặp góc bằng nhau
đôi một và ba cặp cạnh tương ứng tỷ lệ
Ta có:
ˆˆ ˆˆ
ˆˆ
', ', '
'''
'' '' ''
AABBCC
ABC A B C
AB AC BC
AB AC BC
= = =
∆∆ ⇔
= =
#
2. Tính chất
a. Mỗi tam giác đồng dạng với chính nó (hoặc nói hai tam giác bằng nhau thì đồng dạng)
b. Nếu
'''ABC A B C∆∆#
theo tỉ số k thì
'''A B C ABC∆∆#
theo tỉ số
1
k
c. Nếu
111 111
'''; '''ABC A B C A B C A B C ABC A B C∆∆ ∆ ∆ ⇒∆∆
# ##
3. Định lý: Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của tam giác và
song song với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới đồng
dạng với tam giác đã cho
, // ( , )ABC DE BC D AB E AC ADE ABC∆ ∈ ∈ ⇒∆ ∆
#
4. Chú ý: Định lý trên vẫn đúng cho trường hợp đường thẳng a cắt phần kéo dài hai cạnh của
tam giác và song song với cạnh còn lại.
B. Bài tập
Dạng 1: Chứng minh hai tam giác đồng dạng
Cách giải: Dựa vào định nghĩa, tính chất hoặc định lý để chứng minh các tam giác đồng
dạng.
D
B
C
E
A
B
M
N
C
A
B
C
M
N
A
2
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có
6, 9AB cm AC cm= =
.
Các điểm
D
và
E
theo thứ tự thuộ
c các
cạnh
,AB AC
sao cho
4, 6BD cm CE cm= =
a. Chứng minh rằng:
ADE ABC∆∆#
và xác
định tỉ số đồng dạng
b. Kẻ
//EK EB
(
K
thuộc
BC
). Chứng minh:
ADE EKC∆∆#
c. Tính tỉ số chu vi tam giác
ADE
và
ECK
.
Lời giải
a)
11
//
33
AD AE
DE BC ADE ABC k
AB AC
= = ⇒ ⇒∆ ∆ ⇒ =#
b) Ta có
//EK AB ABC EKC ADE EKC⇒∆ ∆ ⇒∆ ∆##
c)
11
22
ADE
EKC
P
AD DE AE AD DE AE
ADE EKC
EK KC EC EK KC EC P
++
∆ ∆ ⇒==== ⇒ =
++
#
Bài 2:
Cho
O
là một điểm nằm trong tam giác
ABC
. Trên
OA
lấy điểm
D
sao cho:
1
3
OD OA=
. Qua
D
vẽ đường thẳ
ng song
song với
AB
cắt
OB
tại
E
. Qua
E
kẻ đường
thẳng song song với
BC
cắt
OC
tại
E
.
Chứng minh rằng:
DEF ABC∆∆
#
và xác định
tỷ số đồng dạng.
Lời giải
Xét
OAB∆
có
//OE AB
(
,D OA E OB∈∈
)
( ) (1)
OE OD
TaLet
OB OA
⇒=
Xét
OBC∆
có
//EF AB
(
,E OB F OC∈∈
)
( ) (2)
OF OE
TaLet
OC OB
⇒=
F
E
D
C
B
A
D
B
K
C
E
A
3
Từ (1)(2)
1
3
OD OE OF
OA OB OC
⇒===
Xét
,DFE ABC∆∆
, có:
EF 1
3
DE DF
DFE ACB
AB AC BC
= = = ⇒∆ ∆
#
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
. Trên tia đối của tia
AB
lấy điểm
D
sao cho
2AD AB
=
. Trên tia đối
của tia
AC
lấy điểm
E
sao cho
2AE AC
=
.
Chứng minh
ADE ABC∆∆#
Lời giải
Lấy
,MN
lần lượt là trung điểm của
,AD AE
;AMN ADE ABC AMN ABC ADE
⇒∆ ∆ ∆ =∆ ⇒∆ ∆##
E
D
M
N
A
B
C
4
Dang 2: Tính độ dài cạnh, tỉ số đồng dạng thông qua các tam giác đồng dạng
Cách giải: Sử dụng địnhn nghĩa, các tính chất của hai tam giác đồng dạng
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có
3, 4, 5
AB cm BC cm CA cm= = =
, biết
111
A B C ABC∆∆#
a. Tính các cạnh
11 11
,,AB AC
biết
11
8B C cm
=
b. Tính các cạnh
11 11 11
,,
AB AC BC
biết
111
A B C ABC∆∆#
theo tỉ số đồng dạng bằng 3.
Lời giải
a)
11 11 11 11 11
111 11 11
8
6; 10
345
AB BC C A AB C A
A B C ABC A B A C
AB BC CA
∆ ∆⇒ = = ⇔ == ⇒= =
#
b)
11 1 1 11
111 11 11 11
3 9; 12, 15( )
345
AB BC C A
A B C ABC A B B C C A cm∆ ∆⇒ = = =⇒= = =
#
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
6AB cm=
10BC cm
=
. Kẻ một đường thẳ
ng song song
với
BC
, cắt các cạnh
,AB AC
tại
E
và
F
.
Biết
2AE cm=
, tính tỉ số đồng dạng của tam
giác
AEF
và
ABC
và độ dài các cạnh
,AF EF
.
Lời giải
Ta có:
AF EF 1 1
AC BC 3 3
AE
AEF ABC k
AB
∆ ∆ ⇒ = = =⇒=
#
Có:
1 AC 8 10
= ,
3 33 3 3
AF EF BC
AF FE
AC BC
==⇒===
F
E
C
B
A
5
Bài 3:
Cho tam giác
ABC
có
5, 8AB cm BC cm= =
7AC cm=
. Điểm
D
nằm trên cạnh
BC
sao
cho
2BD cm=
. Qua
D
kẻ các đường thẳng
song song với
AB
và
AC
, cắt
AB
,
AC
lần
lượt tại
F
và
E
a. Chứng minh:
BDE DCF
∆∆
#
b. Tính chu vi tứ giác
AEDF
.
Lời giải
a)
,BED BAC DFC BAC BDE DCF∆ ∆ ∆ ∆ ⇒∆ ∆## #
b) Tính được
57
, 2 2 11( )
44
ABCD
BE ED P AE ED cm= =⇒ =+=
.
D
E
F
A
C
B
6
Dạng 3: Chứng minh đẳng thức cạnh thông qua các tam giác đồng dạng
Bài 1:
Cho hình bình hành
ABCD
có
6AB cm
=
5AD cm
=
. Lấy
F
trên cạnh
BC
sao cho
3CF cm=
. Tia
DF
cắt tai
AB
tại
G
a. Chứng minh:
GBF DCF∆∆
#
và
GAD DCF∆∆#
b. Tính độ dài đoạn thẳng
AG
c. Chứng minh
..AG CF AD AB=
Lời giải
a)
;GBF GAD GBF DCF GAD DCF∆∆∆∆⇒∆∆## #
b. Do
4 10
BG BF
GBF DCF BG AG
CD CF
∆ ∆ ⇒ =⇒=⇒=#
c.
. .,
GA AD
GAD DCF GA CF CD AD AB CD
DC CF
∆ ∆ ⇒=⇒ = =⇒#
đpcm
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
, kẻ
//Ax BC
. Từ trung
điểm
M
của cạnh
BC
, kẻ một đường thẳng
bất kì cắt
Ax
ở
N
, cắt
AB
ở
P
cắt cắt
AC
ở
Q
. Chứng minh:
PN QN
PM QM
=
.
Lời giải
Ta có:
( )
1
PM BM
PBM PAN
PN AN
∆ ∆⇒=#
Theo định lí Ta-lét ta có:
( )
2
QM MC BM
QN AN AN
= =
F
D
C
G
B
A
P
Q
M
N
C
B
A
7
Từ (1)(2)
.
PN QN
PM QM
⇒=
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho tam giác
ABC
có
10 , 14 , 6 .BC cm CA cm AB cm= = =
Tam giác
ABC
đồng dạng với tam giác
DEF
có cạnh
nhỏ nhất là
9.cm
Tính các cạnh còn lại của
tam giác
DEF
.
Lời giải
Ta có
AB BC AC
ABC DEF
DE EF DF
∆ ∆ ⇒==#
6 10 14
DE FE DF
⇒==
Ta có cạnh nhỏ nhất của
ABC∆
phải tỉ lệ với cạnh nhỏ nhất của
9DEF DE cm∆ ⇒=
và
6 10 14
15 , 21 .
9
EF cm DF cm
EF DF
= = ⇒= =
Bài 2:
Cho tam giác
ABC
có
2, 3, 4AB cm BC cm CA cm= = =
đồng dạng với
.MNP∆
Tính độ dài các
cạnh của
MNP∆
, biết chu vi
MNP∆
là
36 .cm
Lời giải
Ta có:
91
8 , 12 , 16 .
36 4
ABC
MNP
C
AB BC AC
MN cm NP cm MP cm
C MN NP MP
=== ==⇒= = =
Bài 3:
Cho tam giác, lấy
M
trên cạnh
BC
sao cho
1
.
2
MB
MC
=
Qua
M
kẻ đường thẳng song song với
AC
cắt
AB
tại
D
. Qua
M
kẻ đường thẳng song song với
AB
cắt
AC
tại
E
.
a) Tìm các cặp tam giác đồng dạng và tìm tỉ số đòng dạng
b) Tính chu vi các tam giác
,DMB EMC
biết chu vi tam giác
ABC
bằng 24cm.
F
E
D
C
B
A
8
Lời giải
a) Ta có:
1 12
;
2 33
BM BM CM
BDM BAC
CM BC BC
= ⇒ = = ⇒∆ ∆#
với tỉ số đồng dạng
1
.
3
BM
BC
=
MEC BAC∆∆#
với tỉ số đồng dạng
2
.
3
CM
BC
=
Bài 4:
Cho tam giác
ABC
đồng dạng với tam giác
MNP
theo tỉ số
2
.
5
Tính chu vi mỗi tam giác biết
hiệu chu vi của hai tam giác là 51cm.
Lời giải
Gọi chu vi của tam giác
ABC
và
MNP
lần lượt là
x
và
y
Theo giả thiết ta có:
2
5
x
y
=
và
51 34 ; 85 .y x x cm y cm−= ⇒= =
1
CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC
I. Lý thuyết
A. Trường hợp đồng dạng thứ nhất (cạnh – cạnh –
cạnh)
1. Định lý: Nếu ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với ba
cạnh của tam giác kia thì hai tam giác đó đồng dạng.
Nếu
' ' '( . . )
'' '' ''
AB BC CA
ABC A B C c c c
AB BC C A
= = ⇒∆ ∆”
Bài 1: Cho hình vẽ
a)
∆ABC
có đồng dạng với
∆DEF
hay không?
b) Tính tỉ số chu vi của hai tam giác
Lời giải
a) Ta có:
( )
3
2
AB AC BC
ABC DEF ccc
DF DE E F
= = = ⇒∆ ∆”
b)
6 9 12 27 3
4 6 8 18 2
ABC
DEF
C
AB BC CA
C DE EF FD
+ + ++
= = = =
+ + ++
Bài 2: Cho tam giác ABC có độ dài các cạnh
tỉ lệ với 4, 5, 6. Cho biết:
DFE ACB∆∆
và
cạnh nhỏ nhất của
DEF∆
là 0,8cm. Tính độ
dài các cạnh còn lại của
DEF∆
.
Lời giải
Vì
DEF ABC∆∆”
nên
DEF∆
cũng có độ dài các cạnh tỉ lệ với 4, 5, 6
Giải sử
DE EF DF
<<
0,8DE cm⇒=
Vì ba cạnh của tam giác ABC có độ dài tỉ lệ với 4, 5, 6 nên ta có:
( ) ( )
0,2 1 ; 1,2
456
DE EF FD
EF cm F D cm= = =⇒= =
C'
B'
A'
C
B
A
8
6
4
12
9
6
E
D
F
C
B
A
E
D
F
C
B
A
2
Bài 3: Cho tam giác
ABC
đồng dạng với tam giác
'''
ABC
. Cho biết
6 , 10= =AB cm BC cm
14=CA cm
và chu vi tam giác
'''ABC
bằng 45cm. Tính độ dài các cạnh của tam giác
'''ABC
.
Lời giải
Ta có:
2
'''
'' '' '' '' '' '' 3
AB BC CA AB BC C A
ABC A B C
AB BC C A AB BC C A
++
∆∆ ⇒=== =
++
”
' ' 9 , ' ' 15 , ' ' 21 .A B cm B C cm A C cm⇒= = =
Bài 4: Cho tam giác
ABC
và một điểm
O
nằm trong tam giác đó. Gọi
,,PQR
lần lượt là trung
điểm của các đoạn thẳng
,,OA OB OC
.
a) Chứng minh:
∆∆
PQR ABC
b) Cho biết
∆ABC
có chu vi bằng 543cm. Tính chu vi
∆PQR
Lời giải
Ta có:
2
'''
'' '' '' '' '' '' 3
AB BC CA AB BC CA
ABC A B C
AB BC C A AB BC C A
++
∆∆ ⇒=== =
++
”
' ' 9 , ' ' 15 , ' ' 21 .A B cm B C cm A C cm⇒= = =
Bài 5: Cho tam giác
ABC
đồng dạng với tam giác
'''ABC
. Cho biết
24,3 , 32,4= =BC cm CA cm
16, 2 .
=AB cm
Tính độ dài các cạnh của tam giác
'''ABC
nếu:
a)
' ' 10−=AB A B cm
b)
' ' 10
−=A B AB cm
Lời giải
Ta có:
16, 2 24,3 32,4
'' '' ''
= =
AB BC C A
a) Tính được:
' ' 6, 2 ' ' 9,3 ; ' ' 12,4= ⇒= =
A B cm B C cm A C cm
b) Tương tự tính được:
' ' 26, 2 ' ' 39,3 ; ' ' 52,4= ⇒= =A B cm B C cm A C cm
Bài 6: Cho tứ giác
ABCD
có
3AB cm=
,
10BC cm=
,
12CD cm=
,
5AD cm
=
, đường chéo
6BD cm=
. Chứng minh rằng:
a.
ABD BCD∆∆
b.
ABCD
là hình thang.
10
5
6
12
3
D
C
B
A
3
Lời giải
a) Ta có:
(
)
35 6
//
6 10 12
ABD BCD ccc ABD BDC AB CD
= = ⇒∆ ∆ ⇒ = ⇒
b) Ta có
//AB CD
(chứng minh trên)
ABCD⇒◊
là hình thang.
Bài 7: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
10 , 8BC cm AC cm= =
và tam giác
'''ABC
vuông tại
'A
có
''5 , ''4B C cm A C cm= =
a. Chứng minh rằng:
'''ABC A B C∆∆
#
b. Tính tỉ số chu vi của
ABC∆
và
'''ABC∆
Lời giải
a) Xét các tam giác vuông
ABC∆
và
'''ABC∆
, theo định lý Pytago tính được:
6 ,''3AB cm A B cm= =
( )
2 '''
'' '' ''
AB BC CA
ABC A B C ccc
AB BC C A
⇒ = = = ⇒∆ ∆
b) Ta có:
2
'' '' '' '' '' ''
AB BC CA AB BC CA
AB BC C A AB BC C A
++
= = = = ⇒
++
tỉ số chu vi là 2.
Bài 8: Cho tam giác
ABC
. Các đường cao
,,AF BK CL
cắt
nhau tại
H
. Từ
A
kẻ
Ax
vuông góc với
AB
, từ
C
kẻ
Cy
vuông góc với
BC
. Gọi
P
là giao điểm của
Ax
và
Cy
a. Chứng minh tứ giác
AHCP
là hình bình hành
b. Lấy
O
là trung điểm của
BP
.
,DE
lần lượ
t là trung
điểm của
BC
và
AC
. Chứng minh rằng:
ODE HAB∆∆#
.
Lời giải
a) Tứ giác
AHCP
có các cạnh đối song song nên là hình bình hành
b) Ta có:
OB OP OA OC= = =
nên
O
là giao điểm các đường trung trực của các cạnh
,,BC AC AB
,OD BC OE AC⇒⊥ ⊥
Lại có:
11 1 1
, , ()
22 2 2
OD PC AH OE BH DE AB ODE HA B ccc= = = = ⇒∆ ∆#
E
D
O
H
L
K
F
P
C
B
A
4
Bài 9: Cho tam giác
ABC
. Điểm
M
thuộc cạnh
BC
sao
cho
2
3
MB
MC
=
. Kẻ
( ) ( )
// ; //MH AC H AB MK AB K AC
∈∈
a) Tính độ dài
,MB MC
biết
( )
25
BC cm=
b) Tính chu vi tam giác
ABC
khi biết chu vi
KMC∆
bằng
30cm
c. Chứng minh:
..HB MC BM KM
=
Lời giải
a) Ta có
( ) ( )
2
5 15 , 10
3235
MB MB MC BC
MC cm MB cm
MC
=⇒= ==⇒= =
b)
30.5
50
3
KMC
ABC
C
KMC ABC
C
∆ ∆⇒ = =”
c)
()
HB MB
HMB KMC ABC
KM CM
∆ ∆ ∆ ⇒=””
(đpcm).
K
H
M
C
B
A
5
B. Trường hợp đồng dạng thứ hai (cạnh – góc – cạnh)
1. Định lý: Nếu hai cạnh của tam giác này tỷ lệ với hai
cạnh của tam giác kia và hai góc tạo bởi các cặp cạnh đó
bằng nhau, thì hai tam giác đó đồng dạng với nhau
Nếu:
; ' ' ' '( )
'' ''
AB BC
B B ABC A B C cgc
AB BC
= = ⇒∆ ∆”
Bài 1: Hình thang vuông ABCD có:
0
90AD= =
,
4AB cm=
6, 9BD cm CD cm= =
. Tính
BC
?
Lời giải
Xét
ABD∆
và
DBC∆
, có:
0
11 2
2
( ), 90
3
= = = ⇒∆ ∆ ⇒ = =
AB BD
B D slt ABD DBC A B
DB DC
Xét
( )
0
90 45( )∆ = ⇒=ABD B BC cm
Bài 2: Cho tam giác
ABC
có các cạnh
24AB cm=
28 .AC cm
=
Đường phân giác góc
A
cắt cạnh
BC
tại
D
.
Gọi
,MN
lần lượt là hình chiếu của các điểm
,BC
trên
đường thẳng
AD
.
a) Tính tỉ số
BM
CN
b) Chứng minh
=
AM DM
AN DN
Lời giải
a) Ta có:
( )
6
//
7
⊥ ⇒∆ ∆ ⇒ = = =
BM BD AB
BM CN AD BMD CND
CN CD AC
b)
( )

∆ ∆ ⇒= =


AM DN BM
ABM ACN cgc
AN DM CN
.
C'
B'
A'
C
B
A
9
6
4
45
2
1
D
C
B
A
N
M
C
B
A
6
Bài 3: Cho tam giác
ABC
có
8 , 16AC cm AC cm= =
. Gọi
D
và
E
là hai điểm lần lượt trên cạnh
AB
và
AC
sao
cho
2 , 13 .B D cm CE cm= =
Chứng minh rằng
a.
AEB ADC∆∆
b.
=AED ABC
, cho
5DE cm=
. Tính
BC
?
c.
..=AE AC AD AB
Lời giải
a.
()AEB ADC cgc
∆∆
#
b) Xét
∆AED
và
∆ABC
, có:
1
2
= =
AE AB
AD AC
và
:A
chung
()AED ABC cgc AED ABC⇒∆ ∆ ⇒ =#
c. Vì
..
AE AD
AED ABC AE AC AB AD
AB AC
∆ ∆ ⇒=⇒ =#
Bài 4: Cho hình vuông
ABCD
. Trên cạnh
BC
lấy điểm
E
, tia
AE
cắt đường thẳng
CD
tại
M
, tia
DE
cắt
đường thẳng
AB
tại
N
, Chứng minh rằng:
a)
NBC BCM
∆∆
b)
BM CN⊥
Lời giải
a. Xét
EDC∆
, có:
/ / (1)⇒=⇒=
BN BE BN BE
BN CD
CD EC BC EC
Xét
ECN∆
, có:
/ / (2)⇒=⇒=
AB BE BC BE
AB CM
CM EC CM EC
Từ (1)(2)
0
; 90 ( )
BN BC
B C NBC BCM cgc
BC CM
⇒ = = = ⇒∆ ∆#
b.
0 00
1 12 2
, 90 90 90NBC BCM C M C C C M CHM∆ ∆ ⇒= += ⇒+= ⇒ =#
2
1
E
H
M
N
D
C
B
A
1
2
6
13
3
C
B
A
7
Bài 5: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
. Gọi
,MN
là trung điểm của
CH
và
AC
.
Nối
,AM MN
. Lấy
G
thuộc
AM
sao cho
1
2
GM GA=
.
Chứng minh rằng
a.
GAH GMN
∆∆
b.
,,HGN
thẳng hàng.
Lời giải
a. Ta có:
11
=
AM
(so le trong) và
2
=AH MN
11
()
AM
GAH GMN cgc
AG AH
MG MN
=
⇒∆ ∆
=
#
b.
0
; 180GAH GMN AGH MGN AGH HGM∆ ∆⇒ = + =#
00
180 180⇒+ =⇒=MGN HGM HGN
Bài 6: Cho hình thoi
ABCD
,
0
ˆ
60A
=
. Qua
C
kẻ
đường thẳng
d
cắt các tia đối của các tia
,BA DA
theo
thứ tự tại
,EF
. Chứng minh rằng
a.
EB AD
AB DF
=
b.
EBD BDF∆∆
#
c.
0
120 ( )= ∩=BID DE BF I
Lời giải
a) Ta có:
//
EB EC
BC AF
AB FC
⇒=
(hệ quả talét) (1)
/ / ( . )(2)⇒= ⇒=
EC AD EB AD
CD AB HQ TaLet
CF DF AB DF
b)
0
; 120
EB AD EB BD
EBD BDF EBD BDF
AB DF BD DF
= ⇒ = = = ⇒∆ ∆#
1
2
1
1
H
M
N
C
B
A
1
2
60
°
1
1
1
I
F
D
A
C
B
E
8
c)
0 00
111111 2 11
; ; 60 60 60 ( )∆ =∆ ⇒ = = += = ⇒+= ⇒ =
EBD BDF D F E B F B D B D BID d p cm
Bài 7: Cho tam giác
ABC
có
6 , 7,5AB cm AC cm= =
,
9BC cm=
. Trên tia đối của tia
AB
lấy điểm
D
sao
cho
AD AC
=
a. Chứng minh rằng:
ABC CBD∆∆#
b. Tính
CD
c. Chứng minh rằng:
2=BAC ACB
Lời giải
a. Ta có:
13, 5BD cm=
62
93
()
:
BA BC
BC BD
ABC CBD cgc
B chung
= = =
⇒∆ ∆
#
b. Ta có:
11,25( )
AC AB
ABC CBD C D cm
CD CB
∆ ∆ ⇒ =⇒=#
c)
2
;2ABC CBD C D BAC C D D∆ ∆ ⇒ = =+=#
(góc ngoài tam giác).
Bài 8: Cho hình chữ nhật
ABCD
. Gọi
H
là chân
đường vuông góc kẻ từ
A
đến
BD
. Lấy điểm
E
trên
DH
,
K
trên
CB
sao cho
DE CK
DH CB
=
. Chứ
ng minh
rằng:
a.
ADE ACK∆∆#
b.
AEK ADC∆∆
#
c.
0
90=AEK
Lời giải
a. Gọi
O
là giao điểm của hai đường chéo, có:
1
2
1
1
O
E
H
K
D
C
B
A
2
1
9
7,5
6
1
2
C
B
A
D
9
AOD∆
và
BOC∆
cân
11
⇒=DC
Xét
AOD∆
và
BOC
∆
có:
0
11
90 , ( ) (1)
AD DH
H B D C ADH ACB gg
DC CB
= = = ⇒∆ ∆ ⇒ =#
Mà
11
( )(2) , ( )
DE DH AD DE
gt D C ADE ACK cgc
CK CB DC CK
= ⇒ = = ⇒∆ ∆#
b)
12
AA
ADE ACK
AE AD AE AK
AK DC AD KC
=
∆ ∆⇒
=⇔=
#
Ta có:
1 2 12
1
; ( ).
=+ =+⇒ = =DAC A EAC EAK A EAC DAC EAK A A
AEK∆
và
ADC∆
, có:
; ()
AE AK
EAK DAC AEK ADC cgc
AD AC
= = ⇒∆ ∆#
c.
0
90AEK ADC AEK ADC∆ ∆⇒ = =#
Bài 9: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
1AB cm=
,
3
AC cm=
. Trên cạnh
AC
lấy các điểm
,DE
sao cho
AD DE EC= =
a. Tính độ dài
BD
b. Chứng minh:
BDE CDB∆∆#
c. Tính:
+DEB DCB
Lời giải
a. Áp dụng định lí Pytago
2( )BD cm⇒=
b.
2
() ( )
2
DB DE
BDE CDB c g c
DC DB
= = ⇒∆ ∆ − −#
c. Từ câu b
0
45⇒=⇒+=+==DCB DBE DE B DCB DEB DBE ADB
.
D
E
C
B
A
10
Bài 10
*
: Cho tam giác
ABC
cân tại
A
và
M
là trung
điểm của cạnh đáy
BC
. Một điểm
D
thay đổ
i trên
cạnh
AB
. Lấy một điểm
E
trên cạnh
AC
sao cho
2
MB
CE
BD
=
. Chứng minh:
a.
DBM MCE∆∆#
b.
DME
∆
đồng dạng với hai tam giác trên
c.
DM
là phân giác của
BDE
,
EM
là phân giác của
CED
d. Khoảng cách từ
M
đến
DE
không đổi khi
D
thay
đổi trên
AB
Lời giải
a) Ta có:
2
; ()
MB CE MB CE MC
CE B C cgc
BD MB BD MB BD
= ⇒=⇒= =⇒∆∆#
b)
CM BD MB BD
ME DM ME DM
∆ ∆⇒ = ⇔ =#
Xét
DBM∆
và
DME∆
, có:
2
()
BM
DBM DME cgc DBM MCE DME
BM BD
ME DM
=
⇒∆ ∆ ⇒∆ ∆ ∆
=
# ##
c.
12
DBM DME D D DM
∆ ∆ ⇒=⇒#
là phân giác
BDE
21
DME MCE E E EM∆ ∆ ⇒=⇒#
là phân giác
DEC
d. Từ
M
kẻ
,
MH AC MI DE⊥⊥
Ta có
M
nằm trên phân giác của
⇒=CED MI MH
, mà
MH
không đổi.
Vậy
MI
không đổi khi
D
thay đổi trên
AB
.
2
1
1
2
3
2
1
M
I
H
D
E
C
B
A
11
C. Trường hợp đồng dạng thứ 3 (góc.góc)
1. Định lý: Nếu hai góc của tam giác này lần lượt
bằng hai góc của tam giác kia thì hai tam giác đó
đồng dạng.
Nếu
( )
'; ' ' ' 'A A B B ABC A B C gg= = ⇒∆ ∆#
Bài 1: Cho tam giác
ABC
có
6, 9AB cm AC cm= =
,
D
thuộc
AC
sao cho
=ABD C
. Tính
AD
?
Lời giải
Xét
∆ABD
và
,∆
ACB
có:
:
⇒
=
A chung
ABD C
( )
ABD ACB gg∆∆#
4⇒==⇒=
AB BD AD
AD cm
AC CB AB
Bài 2: Cho tam giác
ABC
có
AB AC>
. Đường phân
giác
AD
. Lấy điểm
E
trên cạnh
AC
sao cho
=CED BAC
a. Tìm tam giác đồng dạng với
ABC
∆
b. Chứng minh rằng
=
DE DB
Lời giải
a) Ta có:
( ) (1)
DE DC
ABC DEC gg
AB AC
∆ ∆ ⇒=#
b. Xét
ABC∆
, có:
12
(2)=⇒=⇒=
DC AC DC DB
AA
DB AB AC AB
Từ (1)(2)
⇒ =⇒=
DE DB
DE DB
AB AB
(đpcm).
C'
B'
A'
C
B
A
D
C
B
A
2
1
D
E
C
B
A
12
Bài 3:
Cho
∆ABC
có
AM
là phân giác
( )
∈BAC M BC
.
Kẻ tia
Cx
thuộc nửa mặt phẳng bờ
BC
không chứa
A
sao cho
1
.
2
=BCx BAC
Gọi
N
là giao điểm của
Cx
và tia
AM
. Chứng minh:
a)
..=BM MC MN MA
b)
ABM ANC∆∆#
c) Tam giác
BCN
cân
Lời giải
a) Xét
∆BAM
và
∆
NCM
, có:
12
;= = ⇒BAM MCN M M
( )
..
BAM NCM gg BM MC MN MA∆∆ ⇒ =
#
b) Từ câu a
⇒
( )
ABM CNM ABM ANC gg= ⇒∆ ∆#
c) Từ câu a ta lại có:
(
)
BM MN
BMN AMC cgc
MA CA
= ⇒∆ ∆#
1
2
⇒==NBM CAM BAC
Có:
= ⇒NBM BCN
đpcm.
Bài 4: Cho hình chữ nhật
ABCD
, kẻ
DH AC H⊥≡
.
Gọi
,,
MNK
lần lượt là trung điểm của
,,BC AH DH
a. Tứ giác
MNCK
là hình gì?
b. Chứng minh
ADN DCK∆∆#
c.
DN MN⊥
Lời giải
a) Ta có
// ,KN MC KN MC MNKC
= ⇒◊
là hình bình hành
b) Ta có
()
AD AH
ADH DCH gg
CD DH
∆ ∆ ⇒=#
2
1
M
N
B
C
A
1
2
1
K
M
N
H
D
C
B
A
13
11
11
,
22
=
= = = = ⇒
=
AD AN
CD DK
AN NH AH DK HK DH
AD
c) Cách 1: Chứng minh
H
là trực tâm của tam giác
Cách 2:
21
11
21
()
()
=
=

⇒ ⇒⊥

=
=

D N slt
NC
DN MN
DC
KNM KCM hbh
Bài 5: Cho hình bình hành
ABCD
, qua
D
kẻ đường
thẳng cắt
,,
AC AB BC
lần lượt tại
,,IMN
. Chứng
minh rằng:
a.
AID CIN∆∆#
b.
ADM CND∆∆#
c.
..AM CN AB AC=
d.
2
.DI IN IM=
(khó)
Lời giải
a) ta có:
()AID CIN gg
∆∆#
b)
( )( , )ADM CND gg DAN CND N D∆∆ = =#
c)
ICD∆
, có:
// ⇒=
AI AM
AM CD
IC CD
(Hệ quả TaLet) mà:
()
AI AD
AID CIN
IC CN
=∆∆#
Vậy:
...
AD AM
AM CN AD DC AB BC
CN DC
=⇒==
d) Xét
CIN∆
, có:
// (3)
ID AD
AD CN
IN CN
⇒=
Xét
ADM∆
, có:
// (4)
IM AM
AM DC
ID CD
⇒=
. Mà
(5)
AD AM
ADM CND
CN CD
∆ ∆ ⇒=#
Từ (3)(4)(5)
2
.
ID IM
ID IM IN
IN ID
⇒= ⇒ =
M
N
I
1
D
C
B
A
14
Bài 6: Cho tam giác
( )
ABC AB AC<
, phân giác
AM
.
Ở miền ngoài tam giác vẽ tia
Cx
sao cho
=BCx BAD
.
Gọi
N
là giao điểm của
Cx
và
AM
. Chứ
ng minh
rằng:
a.
..BM MC MN MA=
b.
ABM ACN∆∆#
c.
BCN∆
cân
d.
2
..AM AB AC MB MC= −
Lời giải
a.
() . .
BAM NCM g g BM MC MN MA∆ ∆ −⇒ =#
b) Từ câu a
()ABM CNM ABM ANC gg⇒ = ⇒∆ ∆
#
c. Từ câu a, có:
()
BM MN
BMN AMC cgc
MA CM
⇒ = ⇒∆ ∆#
1
()
2
BM MN
BMN AMC cgc NBM CAM BAC NBM BCN
MA CM
⇒=⇒∆ ∆ ⇒== ⇒=#
d.
( ) . . (1)
AM AB
AMB ACN g g AM AN AB AC
AC AN
∆ ∆ −⇒ = ⇒ =#
( ) . . (2)
AM MB
AMB CMN g g AM AN MB MC
CM MN
∆ ∆ −⇒ = ⇒ =#
Trừ từng vế của (1) và (2) ta được:
2
( ).. ..AM AN NM AB AC MB MC AM AB AC MB MC−= − ⇔ = −
Bài 7: [GVG Tỉnh 2016 – 2017]
Cho hình bình hành
ABCD
có đường chéo
AC
lớn
hơn
BD
. Từ
C
hạ các đường vuông góc
,CE CF
lần
lượt xuống các tia
AB
và
AD
. Chứng minh rằng:
2
..AB AE AD FA AC+=
.
Lời giải
M
N
C
B
A
H
K
D
F
C
E
B
A
15
Kẻ
,BH AC H DK AC K⊥≡ ⊥≡
( ) . . (1)ABH ACE gg AB AE AC AH
∆∆ ⇒ =#
( ) . . (2)ADK ACF gg AD AF AK AC∆∆ ⇒ =#
(1)(2)
2
. . ( )( )AB AE AD FA AC AH AK AC AH AK⇒+= += =
Bài 8: Cho tam giác đều
ABC
, gọi
M
là trung điểm
của
BC
. Một góc
0
60xMy =
quay quanh điểm
M
sao
cho 2 cạnh
,Mx My
luôn cắt cạnh
,AB AC
lần lượt tại
D
và
E
. Chứng minh:
a.
2
.
4
BC
BD CE =
b.
,DM EM
lần lượt là tia phân giác của các góc
;
BDE CED
c. Chu vi tam giác
ADE
không đổi
Lời giải
a) Ta đi chứng minh:
BDM CEM∆∆
#
Có:
00 0 0
1 1 13 1
; 180 60 120 , 180= = − −= − = −B CD M M M M
()
BD CM
BDM CEM gg
BM CE
⇒∆ ∆ ⇒ =#
2
..
4
BC
BD CE CM BM⇒= =
b. Ta đi chứng minh
BMD MED∆∆#
Do:
0
60
BD MD
BD MD
BM ME
BDM CEM
CM EM
B DME
=
∆ ∆ ⇒=⇔
= =
#
(do
=BM CM
)
12
()BMD MED cgc D D⇒∆ ∆ ⇒ =#
Chứng minh tương tự ta có:
12
=EE
c. Gọi
,,HIK
là hình chiếu của
M
trên
,,AB DE AC
Chứng minh:
;= =DH DI EI EK
y
x
M
I
H
D
K
E
C
B
A
3
1
2
1
2
1
16
Chu vi
2ADE AD AE DH EK AH AK AK∆ =++ += + =
.
Bài 9: Cho tam giác
ABC
và
d
là đường thẳng tùy ý
qua
B
. Qua
E
là điểm bất kỳ trên
AC
, vẽ đường
thẳng song song với
,AB BC
, lần lượt cắt
d
tại
M
và
N
. Gọi
D
là giao điểm của
ME
và
BC
. Đường
thẳng
NE
cắt
AB
và
MC
lần lượt tại
F
và
K
.
Chứng minh
a.
AFN MDC
∆∆
#
b.
//AN MK
Lời giải
a) Ta có
BFED
là hình bình hành
, . . (1)BF ED FE BD BF BD FE ED⇒= =⇒ =
( ) . . (2)BFN MDB gg NF DM BD BF∆∆ ⇒ =#
( ) . . (3)
AEF ECD gg AF CD EF ED∆∆ ⇒ =#
Từ (1)(2)(3)
( )
NF CD
AF N MDC cgc
FA MD
⇒ = ⇒∆ ∆ ∆#
b. Ta chỉ ra được:
//
= ⇒FAN EKC AN MK
D
F
N
B
M
C
K
E
A
17
BÀI TẬP TỔNG HỢP
Bài 1: Cho
0
( 90 , ).∆= <ABC A AB AC
Vẽ đườ
ng cao
AH
(
H BC
∈
). Lấy điểm
D
đối xứng với
B
qua
H
a. Chứng minh
ABC HBA∆∆#
b. Qua
C
dựng đường thẳng vuông góc với tia
AD
cắt
AD
tại
E
. Chứng minh rằng
..AH CD CE AD=
c. Chứng minh rằng
HDE ADC∆∆#
d. Cho
6, 8AB cm AC cm= =
. Tính diện tích
DEC∆
e.
AH
cắt
CE
tại
F
. Chứng minh tứ giác
ABFD
là
hình thoi.
Lời giải
a) Ta có:
()ABC HBA gg∆∆#
b) Từ
() . .AHD CDE gg AH C D C E AD∆∆ ⇒ =#
c)
()HDE ADC c g c∆ ∆ −−#
d)
2
1
. 24( )
2
ABC
S AB AC cm
= =
10 ; 3,6 7, 2 ; 2,8= = ⇒= =BC cm BH cm BD cm DC cm
Ta có:
2
1176
(.) ( )
625
DEC
DEC
BAC
S
DC
DEC BAC g g S
S BC
∆ ∆ ⇒ = ⇒=#
e) Theo ý d có:
;DEC BAC DEC BCA CH FA ACF HA HF∆ ∆ ⇒ = ⊥ ⇒∆ ⇒ =#
mà
⊥=⇒BD FA H
tứ giác là hình thoi.
D
E
H
F
C
B
A
18
Bài 2: Cho tam giác
ABC
nhọn. Kẻ các đường cao
BE
và
CF
cắt nhau tại
H
a. Chứng minh:
. .;AE AC AB FA AEF ABC
= ∆∆#
b. Qua
B
kẻ đường thẳng vuông góc với
CF
cắt tia
AH
tại
M
,
AH
cắt
BC
tại
D
. Chứng minh rằng
2
.BD AD DM=
c. Cho
0
ˆ
45ACB =
và kẻ
AK
vuông góc với
EF
tại
K
.
Tính tỉ số
AFH
AKE
S
S
d. Chứng minh
;AEB HEC AFC HEC
∆ ∆∆ ∆##
e. Chứng minh
...
AB AC BE CF AE AF= +
.
Lời giải
a.
(.) . . ( )AEB AFC g g AE AC AF AB AEF ABC cgc∆ ∆ ⇒ = ⇒∆ ∆##
b.
2
() .ADB BDM g g BD AD DM∆ ∆ ⇒=
#
c.
2
()
AFH
AKE
S
AH
AFH AKE gg
S AE

∆ ∆ ⇒=


#
Bài cho
00
45 45= ⇒ = ⇒∆ACB EAH AEH
vuông cân tại E
2 22 2
22⇒=⇒ = + = ⇒ =
AFH
AKE
S
AE HE AH AE HE AE
S
d. Ta có:
() . ; .
HE CE
AEB HEC gg AE AB BE AB
HC HC
∆ ∆ ⇒= =#
Ta có:
() . ; .
HE CE
AFC HEC gg AF AC CF AC
HC HC
∆ ∆ ⇒= =#
e. Từ đó ta có:
22
22
. .. ;. ..
HE CE
AE AF AB AC BE CF AB AC
HC HC
= =
22
2
. . .. .( )

+
⇒+= =


HE CE
AE AF BE CF AB AC AB AC dpcm
HC
45
°
K
F
H
D
M
E
C
B
A
19
Bài 3: Cho tam giác
ABC
vuông tại
(
)
A AB AC
<
. Kẻ
.AH BC H
⊥=
Gọi
E
và
F
lần lượt là hình chiếu của
H
trên
AB
và
AC
a. Chứng minh:
2
.AH AE AB=
b. Chứng minh:
AFE ABC
∆∆
#
c. Lấy
M
đối xứng với
A
qua
E
, tia
MH
cắt cạnh
AC
tại
N
. Chứng minh rằng
=ABH ANH
và
//FE HN
d. Gọi
O
là trung điểm của
;BC AO
giao với
HN
tại
K
. Cho biết
0
30=ACB
. Hãy tính tỉ số
KAN
HCA
S
S
.
Lời giải
a. Ta có:
2
.AEH AHB AH AE AB∆ ∆⇒ =#
b. Gọi
I
là giao điểm của
AH
và
EF
.
AEI∆
cân
⇒=AEF EAH
Mà
=⇒=EAH ACB AEF ACB
c. Ta có
EI
là đường trung bình của
∆AMH
// ( )FE HN ANH AFE slt⇒ ⇒=
mặt khác
(: )= ∆ ∆⇒ =ABC AFE vi AFE ABC ABH ANH
d. Ta có
AOC∆
cân
0
30 (1)⇒==OAC ACO
Lại có
0
60=HAN
và
0
( ) 180 ( )==⇒=− +ANH HAN AFI AKN KAN KNA
0
90=⇒⊥
AK HN
AHN∆
đều và
N
là trung điểm của
AC
11
2. .
24
⇒= = ⇒= =
KAN
AHC AHN
HCA
S
KN
S S AK HN
S HN
1
1
1
E
I
K
O
H
M
B
C
N
F
A
20
Bài 4: Cho hình vuông
ABCD
, lấy điểm
E
là trung
điểm của
AB
. Qua
D
kẻ đường thẳng vuông góc với
CE
tại
I
cắt
BC
tại
F
a. Chứng minh
CIF CBE∆∆#
b. Chứng minh
2
.IC IF ID=
c. Chứng minh
ADI∆
cân
d. Gọi
K
là trung điểm của
,DC AK
cắt
DF
tại
H
.
Tính diện tích tứ giác
KHCI
biết
6
AB cm=
Lời giải
b. Từ
0
( . ); 90= = =IFC ICD phu ICF CIF CID
2
() .
IC IF
IFC ICD gg IC IF ID
ID IC
⇒∆ ∆ ⇒ = ⇒ =
#
c. Gọi
AD
là trung điểm của
CD
⇒◊AECK
là hình bình hành
// ,⇒ ⇒= ⊥AK CE HD HI AK DI
Ta có
()∆ =∆ ⇒ = ⇔∆
AHD AHI cgc AD AI ADI
cân
d. Tứ giác
KHCI
là hình thang vuông có diện tích là
( ).
2
KHIC
HK IC IH
S
+
=
- Ta có
22
3 3 5( )==⇒= + =KD KC cm AK DA DK cm
- Xét
2
35
() . ()
5
DAK HDK gg DK AK HK HK cm∆ ∆ ⇒ = ⇒=#
Áp dụng tính chất đường trung bình trong tam giác, ta có:
65
2
5
= =C I HK
22 2
6 5 27
() ( )
55
= = − ⇒ = ⇒=HI HD DK HK HI cm S cm
D
H
I
K
C
F
B
E
A
1
ÔN TẬP CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC VUÔNG
A. Lý thuyết
1. Áp dụng các trường hợp đồng dạng của tam giác vào tam giác vuông
Hai tam giác vuông đồng dạng với nhau nếu:
a) Tam giác vuông này có một góc nhọn bằng góc nhọn của tam giác vuông kia
b) Tam giác vuông này có hai cạnh góc vuông tỉ lệ với hai cạnh góc vuông của tam giác
vuông kia
2. Dấu hiệu đặc biệt nhận biết hai tam giác vuông đồng dạng
Nếu cạnh huyền và cạnh góc vuông của tam giác vuông này tỉ lệ với cạnh huyền và cạnh góc
vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng.
3. Tỉ số đường cao, trung tuyến, phân giác của hai tam giác đồng dạng
a) Tỉ số hai đường cao tương ứng của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
b) Tỉ số hai đường trung tuyến của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
c) Tỉ số hai đường phân giác của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
4. Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng
Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng
B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng trường hợp đồng dạng góc - góc
Cách giải: Hai tam giác vuông đồng dạng với nhau nếu tam giác vuông này có một góc nhọn
bằng góc nhọn của tam giác vuông kia.
Bài 1: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
đường cao
AH
a. Cho
9 , 16HB cm HC cm= =
. Tính
,,AH AB AC
b. Chứng minh rằng:
2
.
AH HB HC=
2
.AB BC BH=
Lời giải
a) Xét
AHB∆
và
CHA∆
, có:
H
C
B
A
16
12
9
20
15
2
0
12
90
HH
AHB CHA
ABH CAH
= =
⇒∆ ∆
=
”
2
. 12( )AH CH BH AH cm⇒ = ⇒=
b) Ta có:
2
() .ABH CBA gg AB CB CH
∆ ∆ ⇒=
#
Bài 2: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
(
AB AC<
). Kẻ
.AH BC H⊥=
Gọi
,EF
lần lượt
là hình chiếu của
H
trên
,AB AC
.
a) Chứng minh:
2
.AH AE AB=
b) Chứng minh:
AEF ACB∆∆”
c) Lấy
M
đối xứng với
A
qua
E
, tia
MH
cắt
cạnh
AC
tại
N
. Chứng minh
ABH ANH=
và
//EF HN
Lời giải
c) Ta có
( )
HMA BAH ACB ABC ANB gg= = ⇒∆ ∆
”
⇒
ABH ANH=
Do
//AFE ANH ABH EF MN= = ⇒
.
Bài 3: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
đường cao
AH
. Gọi
,MN
lần lượ
t là trung
điểm của
,AH BH
. Gọi
O
là giao điểm của
AN
với
CM
. Chứng minh rằng:
a)
ABH CAH
∆∆”
b)
ABN CAM∆∆”
c)
AN CM⊥
d)
2
4.
AH C M MO=
Lời giải
a) Ta có:
1
BA=
(phụ
BAH
);
0
12
90HH= =
()
AH AC AM
ABH C AH gg
BH AB BN
⇒∆ ∆ ⇒ = =#
1
1
1
F
N
M
E
H
C
B
A
1
H
N
M
O
2
1
C
B
A
3
b) Ta có:
AC AM
AB BN
=
;
1
BA=
(
)
ABN CAM cgc
⇒∆ ∆#
c)
21
ˆˆ
ABN CAM A C∆ ∆ ⇒=”
Gọi O là giao điểm của CM và AN. Xét
AOC∆
, có:
00
2
90 90OAC ACO OAC A O+ = + = ⇒=
d)
()
AM MO
AMO CMH gg
CM MH
∆ ∆ ⇒=#
2
2
.. . .
2
AH
AM MH MC MO AM MC MO MC MO

⇒ = ⇒= ⇒ =


2
.AH MC MO⇒=
(đpcm)
Bài 4: Cho hình bình hành
ABCD
có
AC BD>
. Kẻ
;
CE AB E CF AD F
⊥= ⊥=
và
BH AC H⊥=
,
.DK AC K⊥=
Chứng minh:
a.
AB AH
AC AE
=
b.
..AD AF AK AC=
c.
2
..AD AF AB AE AC+=
Lời giải
a) Ta có:
( ) ( )
1
AB AH
AHB AEC gg
AC AE
∆ ∆ ⇒=#
b) Tương tự ta có:
( ) ( )
. .2AKD AFC gg AD AF AK AC∆∆ ⇒ =”
c) Từ (1)(2)
( )
. .3AB AE AC AH⇒=
Lấy
( ) ( )
23+
ta được:
2
..AD AF AB AE AC+=
(đpcm).
H
K
F
D
C
E
B
A
4
Dạng 2: Sử dụng trường hợp đồng dạng cạnh góc cạnh và cạnh huyền cạnh góc vuông
Cách giải:
- Nếu một cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông này tỉ lệ với cạnh huyền và
cạnh góc vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng
- Tam giác vuông này có hai cạnh góc vuông tỉ lệ với ai cạnh góc vuông của tam giác vuông
kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng
Bài 1: Cho hình chữ nhật
ABCD
. Kẻ
DE
vuông góc với
AC
tại
E
. Gọi
,,
MNP
lần
lượt là trung điểm của
,BC AE
và
DE
. Chứng
minh:
a.
AD AE
DC DE
=
b.
AND DPC∆∆
”
c.
ND NM⊥
Lời giải
a) Xét
ADE∆
và
ACD∆
, có:
( )
0
:
90
A chung
ADE ACD gg
AED ADC
⇒∆ ∆
= =
#
b) Ta có:
AE DE AE AD AN
ADE ACD
AD CD DE DC DP
∆ ∆ ⇒=⇒==#
Chứng minh được:
()AND DNC cgc⇒∆ ∆”
c)
P
là trực tâm tam giác
CDN
(1)CP DN⇒⊥
Tứ giác
MNPC
là hình bình hành
/ / (2)MN PC MN DN⇒ ⇒⊥
E
P
N
M
D
C
B
A
5
Bài 2: Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, gọi
H
là
trung điểm của
BC
. Vẽ
HE
vuông góc với
AC
, gọi
O
là trung điểm của
HE
. Vẽ
BK
vuông góc với
,
AC BE
cắt
AO
tại
I
a. Chứng minh:
AHE BCK∆∆#
b. Chứng minh:
..AE EK BK OE=
c. Chứng minh:
OA BE⊥
Lời giải
a) Xét
AHE∆
và
BCK∆
, có:
( )
0
90 ;AEH BKC HAE CBK AHE BCK gg= = = ⇒∆ ∆#
b) Ta có:
( )
AE HE OE
AHE BCK gg
BK CK EK
∆ ∆ ⇒==
”
( )
AE BK
AEO BKE cgc
EO KE
⇒ = ⇒∆ ∆”
c) Theo câu b, có:
0
( ) ; 90AEO BKE c g c EBK EAI KBE EBK∆ ∆ −− ⇒ = + =#
0
90K EB EAI⇒ +=
Bài 3: Cho tam giác
ABC
, trực tâm
H
. Gọi
,MN
lần lượt là trung điểm của
BC
và
AC
.
Gọi
O
là giao điểm các đường trung trực của
tam giác,
G
là trọng tâm tam giác
ABC
.
Chứng minh
a)
2OMN HAB AH OM∆ ∆ ⇒=”
b. Chứng minh
HAG OMG∆∆
”
c. Ba điểm
,,HGO
thẳng hàng và
2GH GO=
.
Lời giải
a. Ta có
MN
là đường trung bình
ABC∆
1
// ,
2
MN AB MN AB⇒=
Chứng minh được:
G
H
O
N
M
C
B
A
I
O
E
K
H
C
B
A
6
() 2
AH AB
AHB MON g g
OM MN
∆ ∆ −⇒ = =”
b.
1
; ()
2
OM GM
HAG OMG HAG OMG cgc
AH GA

= = = ⇒∆ ∆


#
c.
0
2; 180 , ,
GH
HAG OMG AGH OGM OGM HGM H G O
GO
∆ ∆ ⇒= = ⇒ + =⇒”
thẳng hàng.
7
Dạng 3: Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng
Cách giải:
Ta có: Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng
Bài 1: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
6, 8.AB cm AC cm= =
Lấy điểm
M
trên cạnh
AC
sao cho
.AM AB=
Kẻ
.ME BC E⊥=
a) Chứng minh
. ..
CM CA CE CB=
b) Tia
BA
và tia
EM
cắt nhau tại
N
, đường
thẳng
BM
cắt
CN
tại
F
. Chứ
ng minh
AMB FMC∆ #
và tam giác
ACN
vuông cân.
c) Tính tỉ số diện tích của hai tam giác
BFN
và tam giác
MFC
.
Lời giải
b) Ta có
, mà
AMB∆
vuông cân
FMC⇒∆
vuông cân
0
45FCM⇒=
ANC∆
vuông tại A có
0
45AN C ANC= ⇒∆
vuông cân.
c)
( )
2
49.
BFN
MFC
S
BN
BNF FMC gg
S CM

∆ ∆ ⇒= =


#
Bài 2: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
đường cao
AH
. Tia phân giác
ˆ
ABC
cắt
H
ở
D
và cắt
AC
ở
E
a. Chứng minh rằng:
;;
ABE HBD AHB CHA ABC HBA∆ ∆∆ ∆∆ ∆
” ””
b. Kẻ phân giác
AM
của
( ),BAC M BC
∈
cho
6, 8AB cm AC cm
= =
. Tính
+)
,BM CM
+)
;
ABE AHB
BHD CHA
SS
SS
c. Kẻ phân giác
HO
của
AHC
(
O AC∈
).
F
N
M
E
C
B
A
O
E
M
H
C
B
A
8
Chứng minh rằng
OA AB
OC AC
=
d. Biết
24 , 12 , 9 .
ABC AHC AHB
P cm P cm P cm= = =
Tính
các cạnh của
ABC∆
Lời giải
b.
2
; 3, 6
ABE
BHD
S
AB
ABC HBA HB cm
S BH

= ∆ ∆ ⇒=


”
25
9
ABE
BHD
S
S
⇒=
2
16
9
AHB
CHA
S
AB
S AC

= =


c.
AH AB AO
ABH C AH
CH AC OC
∆ ∆ ⇒==#
d.
*
3
( ) 3 ; 4 5 12 24 2 , ,
4
AHB
CHA
P
AB
k k N AB k AC k BC k k k AB BC AC
P BC
= == ∈ ⇒ = = ⇒ = ⇒ = ⇔=⇒
Bài 3: [Ba Đình, 2016 - 2017]
Cho hình chữ nhật
ABCD
có
8AB cm=
,
6AD cm=
, hai đường chéo
AC
và
BD
cắt
nhau tại
O
. Qua
D
kẻ đường thẳng
d
vuông
góc với
,BD d
cắt
BC
tại
E
a. Chứng minh:
BDE DCE∆∆”
b. Kẻ
CH
vuông góc với
DE
tại
H
. Chứng
minh
2
.DC CH DB=
c. Gọi
K
là giao điểm của
OE
và
CH
. CMR
K
là trung điểm của
CH
và tính
EHC
EDB
S
S
d. Chứng minh
,,OE CD BH
đồng quy
Lời giải
c. Do
//BD CH
(cùng vuông góc với
DE
)
E
H
K
O
D
C
B
A
9
mà
, ()
HK CK EK
O BD K CH KH CK
OD OB EO
∈ ∈⇒ = = ⇒ =
2
256
( // )
625
EHC
EDB
S
CH
CHE BDE CH BD
S BD

∆ ∆ ⇒= =


#
d. Giả sử
CD
giao với
BH
tại
I
, chứng minh được
()
DOI CIK c g c DIO CIK∆ ∆ −− ⇒ =
”
Mà:
00
180 180 , , ....DOI OCI OCI CIk O I K I OE+ = ⇒ + = ⇒ ⇔∈
Bài 4: [Cuối năm 2017 – 2018]
Cho hình chữ nhật
ABCD
có
6AD cm=
,
8AB cm=
. Hai đường chéo
AC
và
BD
cắt
nhau tại
O
. Qua
D
kẻ đường thẳng
d
vuông góc với
,BD d
cắt
BC
tại
E
a. Chứng minh rằng:
BDE DCE∆∆
”
b. Kẻ
CH
vuông góc với
DE
tại
H
.
Chứng minh rằng:
2
.DC CH DB=
c. Gọi
K
là giao điểm của
OE
và
HC
.
Chứng minh
K
là trung điểm của
HC
.
Tính tỉ số giữa diện tích tam giác
ECH
và
diện tích tam giác
EBD
d. Chứng minh ba đường thẳng
,,OE CD BH
đồng quy.
Lời giải
a.
()BDE DCE gg∆∆
b.
2
.
CD DB
DCB CHD CD CH DB
CH DC
∆ ∆ ⇒=⇒ =”
c.
// ( )
HK KE KC
CH BD BD
OD OE OB
⊥⇒==
(định lý TaLet)
mà
OB OD=
(do
ABCD
là hình chữ nhật )
HK CK dpcm⇒=⇒
- Tính được
10 , 8BD cm CD cm= =
Từ câu b, ta có
2
: 64 :10 6,4( )CH CD BD cm= = =
O
I
K
H
E
D
C
B
A
10
Lại có:
22
6,4 256
()
10 625
ECH
EBD
S
CH
ECH EBD gg
S BD

∆ ∆ ⇒= = =


”
d. Gọi
I
là giao điểm của
BH
và
CD
và
'O
là giao điểm của
EI
và
BD
,
'K
là giao điểm của
EI
và
CH
. Ta sẽ chứng minh
'
O
là trung điểm của
BD
Vì
''
// ' '
''
O B BI BD DE O D
CH BD OB OD
HK HI HC HE HK
⇒ ==== ⇒=
hay
'O
là trung điểm của
BD
EI⇒
đi qua
O
. Do vậy
,,OE CD BH
đồng quy.
Bài 5: [Cuối năm 2015 – 2016]
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
(
AB AC<
), đường trung tuyến
AM
. Qua
M
kẻ đường thẳng vuông góc với
AM
cắt
AB
tại
E
và cắt
AC
tại
F
. Kẻ
( ),AH BC H BC⊥∈
AH
cắt
EF
tại
I
.
Chứng minh rằng:
a.
BAM ABM=
b.
ACB AEF=
từ đó suy ra
MBE MFC∆∆#
c.
..AB AE AC AF=
d.
2
ABC
AFE
S
AM
S AI

=


Lời giải
a.
ABM∆
cân tại M
BAM ABM⇒=
b.
0
90ACB BAC AEF BAM+==+
BAM ABC ACB AEF=⇒=
()MBE MFC g g⇒∆ ∆ −
c.
()
AB AC
ABC AFE gg
AF AE
∆ ∆ ⇒=”
..AB AE AC AF⇒=
B
E
I
H
M
C
F
A
11
d.
AEI∆
cân tại I (
AEI EAI ACB= =
)
EI IA AIF⇒ = ⇒∆
cân tại I
1
2
2
AI EF EF AI⇒= ⇔ =
Ta lại có:
2BC AM=
Do
22
ABC
AFE
S
BC AM
AFE ABC
S EF AI

∆ ∆⇒ = =


Bài 6: [Cuối năm 2016 – 2017]
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, có
5, 3
BC cm AC cm= =
. Trên tia đối củ
a tia
CB
lấy điểm
D
sao cho
6CD cm
=
. Qua
D
kẻ đường vuông góc với
BD
cắt
AC
tại
E
a. Chứng minh rằng:
ABC DEC
∆∆#
b. Kẻ
( ); ( ).AH BC H BC DK CE K CE⊥ ∈ ⊥∈
Chứng minh rằng:
..CH CD CK CA=
c. Tính độ dài
CE
và
KD
d. Vẽ đường phân giác
BM
của
( ). :
MA E K
ABC M BC CMR
MC ED
∈=
Lời giải
a.
()ABC DEC gg∆∆”
b.
()AHC DKC gg∆∆
”
..
HC AC
CH CD CK CA
CK DC
⇒=⇒ =
c.
CE CD
ABC DEC
BC AC
∆ ∆ ⇒=
”
2 10( )CE cm=⇒=
Vì tam giác
DCE
vuông tại
D
, áp dụng pitago
8( )DE cm⇒=
KD DE
DKE CDE
CD CE
∆ ∆ ⇒=”
84
4,8( )
10 5
KD cm==⇒=
d. Áp dụng tính chất đường phân giác ta có:
(1)
AB MA
BC MC
=
; (2)ABC KED∆∆”
MA EK
MC ED
⇒=
.
B
M
H
C
E
D
K
A

Preview text:

TỨ GIÁC A. Tóm tắt lý thuyết 1. Tứ giác B D B A A C C A A B D D C B C D a b c d
a) Định nghĩa: Tứ giác ABCD là hình gồm 4 đoạn thẳng AB,BC,CD,DA trong đó bất kỳ 2 đoạn
thẳng nào cũng không cùng nằm trên 1 đường thẳng
Ta có hình a), b), c) là tứ giác. Hình d) không là tứ giác
b) Tứ giác lồi: Là tứ giác luôn nằm trong 1 nửa mặt phẳng có bờ là đường thẳng chứa bất kỳ cạnh nào của tứ giác
Ta có: Hình a) là tứ giác lồi. Hình b), c) không là tứ giác lồi
c) Chú ý: Khi nói đến tứ giác mà không chú thích gì thêm, ta hiểu đó là tứ giác lồi
2. Tổng các góc của 1 tứ giác D
a) Định lý: Tổng các góc của một tứ giác bằng 0 360 C GT Tứ giác ABCD A KL  +  +  +  0 A B C D = 360 B
*) Chú ý: Để bốn góc cho trước thỏa mãn là bốn góc của một tứ giác khi bốn góc đó có tổng bằng 0 360
- Bất đẳng thức đường gấp khúc: AB + BC +CD > AD
- Mở rộng: Tổng bốn góc ngoài ở bốn đỉnh của một tứ giác bằng 3600.
3. Góc ngoài của tứ giác: Góc kề bù với 1 góc trong của tứ giác gọi là góc ngoài của tứ giác
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Tính số đo góc trong hình vẽ của tứ giác Cách giải
- Sử dụng định lý tổng bốn góc trong một tứ giác 1
- Tổng hai góc kề bù bằng 0 180
- Tổng ba góc của một tam giác bằng 0 180
- Trong tam giác vuông hai góc nhọn phụ nhau
- Kết hợp các kến thức về tỷ lệ thức, tính chất của dãy tỉ số bằng nhau, toán tổng hiệu,… để tính ra số đo góc.
Bài 1: Tính x trong mỗi hình vẽ sau C B P 800° x 120° S 65° 110° A Q x x 95° D R Lời giải
a) Xét tứ giác ABCD , có:  +  +  +  0 0 0 0 0
A B C D = 360 ⇒110 +120 + 80 + x = 360 0 0 0
⇒ 310 + x = 360 ⇒ x = 50 Vậy 0 x = 50 .
b) Xét tứ giác MNPQ , có:  +  +  +  0 0 0 0 0
M N P Q = 360 ⇒ x + x + 95 + 55 ⇒ 2x = 210 ⇒ x =105 Vậy 0 x =105 .
Bài 2: Tính x trong mỗi hình vẽ sau F C o 60  M  N  D x G o Q x   P E 65 o  H x 105 F E Lời giải
Hình a) Ta có:  +  +  +  0 0 0 0
M N P Q = 360 ⇒ 270 + x = 360 ⇒ x = 90
Hình b) Ta có:  +  +  +  0 0 0 0 0
E F G H = 360 ⇒ 65 +180 + x = 360 ⇒ x =115 Hình c) Ta có:  CDE kề bù với 0 60 nên  0 CDE =120 . 
DEF kề bù với góc 0 105 nên  0 DEF = 75  0 FCD = 90 2 Mà  +  +  0 0 0 0 0 0
FCD CDE DEF + x = 360 ⇒ 90 +120 + 75 + x = 360 ⇒ x = 75 .
Bài 3: Tính x trong mỗi hình vẽ sau C M E F 114° D 90° 96° 120° x 71° N 71° 76° 61° x 120° x F Hình a E Q Hình b P H Hình c G Lời giải
Hình a) Ta có:  +  +  +  0 0 0 0 0 0
C D E F = 360 ⇒114 + x + 76 + 71 = 360 ⇒ x = 99
Hình b) Ta có:  +  +  +  0 0 0 = ⇒ + +  0 0 + = ⇒  0 M N P Q 360 90 71 P 61 360 P =138
Mà P kề bù với góc 0 x ⇒ x = 42
Hình c) Ta có: G kề bù với 0 120 nên  0 G = 60 Mà  +  +  0 0 0 0 0 0
E F G + x = 360 ⇒ 96 +120 + 60 + x = 360 ⇒ x = 84
Bài 4: Góc kề bù với một góc của tứ giác gọi là góc ngoài của tứ giác
a) Hãy tính các góc ngoài của tứ giác ở hình a)
b) Tính tổng các góc ngoài của tứ giác ở Hình b) (tại mỗi đỉnh của tứ giác chỉ chọn một góc ngoài):  +  +  +  A B C D = ? 1 1 1 1
c) Có nhận xét gì về tổng các góc ngoài của tứ giác? A 1  1 B  1  B C o 120 1 1 o D  1 75   D 1 C A 1 Hình a Hì nh b Lời giải
a)  +  =180o B B
(hai góc kề bù) nên  90o B = ,  +  =180o C C
(hai góc kề bù) nên  60o C = , 1 1 1 1  +  =180o A A
(hai góc kề bù) nên  105o A = . 1 1
Ta có:  +  +  +  = 360o A B C D
(định lý)⇒  = 75o D . 3 Ta có:  +  =180o D D
(hai góc kề bù) nên  105o D = . 1 1
b) Ta có  +  =180o B B
(hai góc kề bù),  +  =180o C C
(hai góc kề bù),  +  =180o D D (hai góc kề 1 1 1 bù),  +  =180o A A (hai góc kề bù) 1
⇒  +  +  +  +  +  +  +  = 4.180o = 720o A A B B C C D D . 1 1 1 1
Mà  +  +  +  = 360o A B C D
(định lý) ⇒  +  +  +  = 360o A B C D . 1 1 1 1
c) Nhận xét: Tổng các góc ngoài của tứ giác bằng tổng các góc trong của tứ giác và bằng 360o.
Bài 5: Tính x, y trong mỗi hình vẽ sau G  H x y A  o 111 GH/ / IK  AD / /BC y B o 74 o 59 K   I o x 50   D C Hình a) Hình b) Lời giải
Hình a) Ta có: GH / /IK , theo tính chất một đường thẳng cắt hai đường thẳng song song ta có: 74o 180o x + = (hai góc trong cùng phía)
⇒ =180o − 74o =106o x . 59o 180o y + = (hai góc trong cùng phía)
⇒ =180o − 59o =121o y .
Hình b) Ta có: AD/ / BC, theo tính chất một đường thẳng cắt hai đường thẳng song song ta có: 111o 180o y + = (hai góc trong cùng phía)
⇒ =180o −111o = 69o y . 50o x = (hai góc đồng vị). Bài 6: 4 Cho ◊ABCD có  0 =  0
B 80 , D =120 . Góc ngoài tại đỉnh C bằng 0 130 . Tính góc A Lời giải
Ta có góc ngoài tại đỉnh C có số đo bằng 130o và kề bù với C ⇒  = 50o C .
Ta có:  +  +  +  = 360o A B C D (định lý) ⇒  0 o o o + + + = ⇒  80 50 120 360 =110 .o A A 5
Dạng 2: Tính các góc của tứ giác khi biết mối quan hệ giữa các góc Cách giải
- Thay liên hệ giữa các góc vào hệ thức “Tổng 4 góc trong một tứ giác bằng 0 360 ”.
- Nếu tứ giác ABCD biết    
A: B :C : D = m : n : p : q ( , m ,
n p,q là các số nguyên dương)
     +  +  +  0 A B C D A B C D 360 ⇒ = = = = =
(tính chât dãy tỷ số bằng nhau) m n p q
m + n + p + q
m + n + p + q
Từ đó tính được số đo các góc     ,
A B,C, D Bài 1: Cho ◊ABCD có  0 =  0
A 130 , B = 90 . Góc ngoài tại D đỉnh C bằng 0 120 . Tính góc D A 130° 120° B C Lời giải Ta có  0 = ⇒  0 C 120 C = 60 2 1
Xét ◊ABCD, có  +  +  +  0 0 0 0 = ⇔ + + +  0 A B C D 360 130 90 60 D = 360 1 ⇒  0 D = 80 Bài 2: Cho ◊EFGH có  0 =  0
E 70 , F = 80 . Tính   G, H , G biết  H −  0 G H = 20 . F E Lời giải Theo đầu bài ta có:  0 =  0 = ⇒  +  0 0 0 E 70 ; F 80
G H = 360 −150 = 210 ( ) 1 Mà  −  0 G H = 20 (2) Từ ( )( ) ⇒  0 =  0 1 2 G 115 ; H = 95 6 Vậy  0 =  0 G 115 ; H = 95 Bài 3:
Cho hình vẽ, hãy tính   ; P Q M 70° Q 2x x 80° N P Lời giải
Áp dụng định lý tổng bốn góc trong 1 tứ giác, ta có :  +  +  +  0 0 0 0 0 = ⇔ + = ⇔ = ⇔ = ⇒  0 =  0 M N P Q 360 150 3x 360 3x 210 x 70
P 70 ;Q =140 Vậy  0 =  0 P 70 ;Q =140 Bài 4:
Cho ◊ABCD, biết    
A: B :C : D =1: 2 :3: 4 E
a) Tính các góc của ◊ABCD 72°
b) Chứng minh rằng AB / /CD
c) Gọi giao điểm của AD và BC là E . Tính D C 144° 108° các góc của C ∆ DE 36° 72° A B Lời giải
     +  +  +  0
a) Theo đầu bài ta có: A B C D A B C D 360 0 = = = = = = 36 1 2 3 4 1+ 2 + 3+ 4 10 ⇒  0 =  0 =  0 =  0
A 36 ; B 72 ;C 108 ; D =144 b) ⇒  +  0
A D =180 ⇒ AB / /CD c)  0 =  0
EDC 36 ; ECD = 72 . 7 Bài 5:
Cho ◊ABCD, biết    
A: B :C : D = 4 :3: 2 :1 D
a) Tính các góc của ◊ABCD A
b) Các tia phân giác của góc F
C và D cắt nhau
tại E. Các đường phân giác của góc ngoài tại E
đỉnh C và D cắt nhau tại F . Tính   CE ; D CFD B C Lời giải
a) Áp dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta được:  0 =  0 =  0 =  0
A 144 ; B 108 ;C 72 ; D = 36 b) Ta có:  0  1 = −  1 +   0 CED 180 D C =   126  2 2 
Ta có: DE và DF là hai tia phân giác của hai góc kề bù nên vuông góc với nhau ⇒  =  0 = ⇒  0 EDF ECF 90 DFC = 54 Bài 6:
Tính các góc của ◊ABCD, biết  =  0 +  =  0 +  =  0
B A 15 ;C B 30 ; D 2A +10 Lời giải
Ta có:  +  +  +  = 360o A B C D (định lý). Mà  =  +15o B A ,  =  o + =  30 A + 45o C B ,  =  2 +10o D A ⇒  +  o + +  o + +  15 45 2 +10o = 360o A A A A ⇒  o = ⇒  5 290 = 58o A A ⇒  = 73o B ,  103o C = ,  126o D = Bài 7:
Cho ◊ABCD, biết  =  0 +  =   −  0 B A 15 ;C 3 ;
A D C = 25 . Tính các góc của ◊ABCD Lời giải
Ta có:  +  +  +  = 360o A B C D (định lý). Mà  =  +15o B A ,  = 
C 3A ;  −  o = ⇒  =  o + =  25 25 3 + 25o D C D C A ⇒  +  o + +  +  15 3 3 + 25o = 360o A A A A ⇒  o o + = ⇒  8 40 360 = 40o A A ⇒  = 55o B ,  120o C = ,  145o D = . Bài 8:
Cho ◊EFGH , biết  =  0 +  =  0 +  = 
G E 10 ; F E 30 ; H 2G . Tính các góc của ◊EFGH 8 Lời giải
Ta có:  +  +  +  = 360o E F G H (định lý). Mà  =  o +  =  10 , + 30o G E F E ,  =  =  2 2 + 20o H G E ⇒  +  o + +  o + +  30
10 2 + 20o = 360o E E E E ⇒  o o + = ⇒  5 60 360 = 60o E E ⇒  = 70o G ,  90o F = ,  140o H = . Bài 9:
Cho ◊MNPQ , biết  =  0 +  =  0 +  =  0
P Q 5 ;M Q 45 ; N 2Q − 40 . Tính các góc của ◊MNPQ Lời giải
Ta có:  +  +  +  = 360o M N P Q (định lý). Mà  =  o +  =  5 , + 45o P Q M Q ,  =  2 − 40o N Q ⇒  o + +  o − +  o + +  45 2 40 5 = 360o Q Q Q Q ⇒  5 +10o = 360o Q ⇒  = 70o Q ⇒  = 75o P ,  115o M = ,  100o N = . Bài 10: Cho ◊ABCD, có  0 =  0 =  −  0
A 70 ; B 80 ;C D = 20 . Tính các góc   C; D Lời giải
Ta có:  +  +  +  = 360o A B C D (định lý). Mà  70o A = ,  80o B =  −  o = ⇒  =  , 20 + 20o C D C D o o ⇒ + +  o + +  70 80 20 = 360o D D ⇒  2 +170o = 360o D ⇒  = 95o D ⇒  =115 .o C Bài 11:
Cho ◊ABCD, biết  +  0 =  +  0 =  +  0
B C 200 ; B D 180 ;C D =120 . Tính số đo các góc của tứ giác ◊ABCD Lời giải
Từ giả thiết ta có:  +  +  0 0 0 = + + ⇒  +  +  0
2B 2C 2D 200 180 120 B C D = 250 Vì:  +  +  +  0 = ⇒  0 A B C D 360 A =110  0 = −  +  B (C D) 0 0 0 250 = 250 −120 =130  0 = −  0 0 0
C 200 B = 200 −130 = 70  0 = −  0 0 0
D 120 C =120 − 70 = 50 9
Dạng 3: Tính độ dài các cạnh của tứ giác
Cách giải: Ta sử dụng các kiến thức sau
- Sử dụng định lý pytago
- Sử dụng công thức tính chu vi của tam giác, tứ giác Bài 1:
Tính độ dài các cạnh a,b,c,d của một tứ giác có chu vi bằng 76cm và a :b:c : d = 2:5: 4:8 Lời giải Theo đầu bài ta có:
a b c d a + b + c + d 76
a :b : c : d = 2 :5: 4 :8 ⇒ = = = = = = 4 2 5 4 8 2 + 5 + 4 + 8 19
⇒ a = 8;b = 20;c =16;d = 32. Bài 2:
Cho hình vẽ, biết A
∆ BC có chu vi bằng 25cm A
. Tam giác ADC có chu vi bằng 27cm . Tứ D
giác ABCD có chu vi bằng 32cm. Tính AC B C Lời giải Chu vi A
∆ BC = 25 ⇒ AB + BC + CA = 25(1) Chu vi A
∆ DC = 27 ⇒ AD + DC + CA = 27(2) Từ ( )
1 (2) ⇒ AB + BC + CA+ AD + DC + CA = 52 ⇔ 32 + 2AC = 52 ⇒ AC =10(cm) 10
Dạng 4: Dạng toán chứng minh các góc bằng nhau, các đoạn thẳng bằng nhau, song
song, vuông góc, hoặc trung điểm của các đoạn thẳng
Cách giải: Ta cần chú ý tới các kiến thức sau
- Dựa vào các cặp góc đồng vị, so le trong, trong cùng phía, …
- Hai góc phụ nhau có tổng số đo bằng 0 90
- Đôi khi có thể chia tứ giác thành các tam giác để sủ dụng bất đẳng thức tam giác. Bài 1:
Cho ◊ABCD có  =  0
BAD BCD = 90 , phân giác A trong của 
ABC cắt AD tại E . Phân giác trong của 
ADC cắt BC tại F . Chứng minh α 1 E BE / /DF B D β C Lời giải +) Ta có:  +  0 0
ABC ADC =180 ⇒ α + β = 90 ( ) 1 +) Xét A ∆ BE , có α +  0 E = 90 2 1 ( ) Từ ( ) 1 (2) ⇒ β = 
E ⇒ BE / /DF 1 Bài 2:
Cho ◊ABCD có  +  0
ABC BAD =180 . Phân giác A B trong của các góc  
BCD,CAD cắt nhau tại E , biết M
CD = 2DE . Chứng minh rằng  =  ADC 2BCD 1 1 D E C Lời giải Theo đầu bài ta có:  +  0 = ⇒  +  0 = ⇒  +  0 = ⇒  0 ABC BAD 180 C D 180 C D 90 DEC = 90 1 1 11
Gọi M là trung điểm của CD
CD ⇒ EM = MC = MD = ⇒ D ∆ EM đều 2 ⇒  0 = ⇒  0 = ⇒  =  D 60 C 30 D 2C . 1 1 Bài 3:
Cho ◊ABCD có  +  0
BAD BCD =180 ; DA = DC . C B 1 1
Chứng minh rằng BD là phân giác của  ABC 2 A D 1 1 E Lời giải
Trên tia đối của tia AB lấy điểm E sao cho AE = BC  =  B E1 ⇒ B ∆ CD = E
∆ AD(cgc) ⇒  (1) ⇒ B
∆ ED cân tại ⇒  =  D E B (2)  1 2 DB = DE Từ (1)(2)⇒  =  B B . 1 2 Bài 4:
Cho ◊ABCD có BD là phân giác của  ABC , E C B
AD = CD, AB < AC . Chứng minh rằng 1 2  +  0 BAD BCD =180 1 D A Lời giải
Trên cạnh BC lấy điểm E sao cho BA = BE  =  A E (1) 1 1  B ∆ ED = B
∆ AD(cgc) ⇒ AD = ED ⇒ ED = CD ⇒ E
∆ DC cân tại D ⇒  =  E C (2) . 2 1   C   D = AD
Từ (1)(2)  +  =  +  0 A C E E =180 . 1 1 1 2 12 Bài 5:
Cho ◊ABCD, biết    
A: B :C : D = 5:8:13:10 E
a) Tính các góc của ◊ABCD 1 b) 2
AB ∩CD = E; AD ∩ BC = F . Phân giác của B  1 AED và 
AFB cắt nhau tại O , phân giác của C 
AFB cắt CD và AB tại M và N . Chứng
minh rằng O là trung điểm của MN O N A D F Lời giải a) Ta tính được  0 =  0 =  0 =  0
A 50 ; B 80 ;C 130 ; D =100 b)  0 = −  −   0 = −  −  0 =  0 = −  −  0 E 180 A ; D F 180
A B 50 ; EMN 180 F B = 75 1 1  0 0 0 0
ENM =180 − 75 − 30 = 75 ⇒ E
∆ MN cân tại E ⇒ OM = ON ⇒ đpcm 13
Dạng 5 : Một số bài toán chứng minh, tính số đo góc lien quan đến phân giác của một góc trong tứ giác Ta chú ý :
- Tia phân giác của một góc sẽ chia góc thành hai góc bằng nhau.
- Tia phân giác trong và phân giác ngoài của một góc sẽ vuông góc với nhau. Bài 1:
Cho tứ giác lồi ◊ABCD, có  +  0 B D =180 A
CB = CD . Chứng minh AC là tia phân giác D của  BAD B C I Lời giải
- Trên tia đối tia BA lấy điểm I sao cho BI = AD Ta có:  = 
ADC IBC (cùng phụ với  ABC ) = = ⇒ ∆ = ∆ ⇒  =  AD BI;CD BC ADC IBC
DAC BIC; AC = IC A
∆ CI cân tại ⇒  =  =  C
BAC BIC DAC . Vậy AC là phân giác trong góc  BAD . Bài 2:
Cho tứ giác ◊ABCD, các tia phân giác của góc  B A
A và B cắt nhau tại M . Các tia phân giác N góc 
C và D cắt nhau tại N . Chứng minh rằng:  +  0 AMB CND =180 D M  C Lời giải Xét CND ∆
có  +  +  =180o CND CDN DCN (định lý). Xét A
∆ MB có  +  +  =180o AMB ABM BAM (định lý). 14
Do đó:  +  +  +  +  +  = 360o CND CDN DCN AMB ABM BAM Mà  B
ABM = (vìa BM là tia phân giác của B ) 2  A
BAM = (vìa AM là tia phân giác của A ),  C
DCN = (vì CN là tia phân giác của C ),  D CDN = 2 2 2
(vì DN là tia phân giác của D ). ⇒  +      D C B A
CND AMB + + + + = 360o       360o A B C D CND AMB + + + ⇒ + = − 2 2 2 2 2
Mà trong tứ giác ABCD có  +  +  +  = 360o A B C D
(định lý) ⇒  +  =180o CND AMB (đpcm). Bài 3:
Cho tứ giác lồi ABCD, hai cạnh AD và BC F
cắt nhau tại E , hai cạnh DC và AB cắt nhau
tại F . Kẻ tia phân giác của hai góc CDE và A
BFC cắt nhau tại I . Tính góc EIF theo các D góc trong ABCD I E K C B Lời giải
FI cắt BC tại K ⇒ K ∈ đoạn BC ⇒  =  +  EIF EKI IEK ( 
EIF là góc ngoài của IK ∆ E ) =  +  +  B BFK IEK ( 
CKF là góc ngoài của F ∆ BK )    ( )    0 0 180 90 B C BFC B C BFK + = − + ⇒ = − 2    ( )    0 0 180 90 A B AEB A B IEK + = − + ⇒ = − 2 Vậy           0 B C 0 B A 0 90 90 180 A C B D EIF B + + + + = + − + − = − = 2 2 2 2 Bài 4:
Cho tứ giác ABCD, có AC là tia phân giác D E  của  A ,
A BC = CD, AB < CD  15 B C
a) Lấy điểm E trên cạnh AD sao cho
AE = AB . Chứng minh rằng:  =  ABC AEC b) Chứng minh:  +  0 B D =180 Lời giải a) Xét A ∆ BC và A ∆ EC có:
AB = AE (giả thiết)  = 
BAC EAC (vì AC là tia phân giác của góc A). AC chung. ⇒ A ∆ C B = A
∆ EC (c − g − c) . ⇒  =  ABC AEC (đpcm) (1) b) Ta có A ∆ BC = A ∆ EC (c t m )
⇒ CB = CE , mà CB = CD (giả thiết) ⇒ CE = CD ⇒ C
∆ ED cân tại C ⇒  =  CED CDE hay  =  CED D (2) Mà  +  =180o AEC CED
(hai góc kề bù), nên từ (1) và (2) ⇒  +  =180o B D Bài 5:
Cho tứ giác ABCD, phân giác ngoài của góc A x
A và B cắt nhau tại Q . Chứng minh rằng: D      A B Q AQB + =  2 y C   B Lời giải o
Ta có AQ là tia phân giác của 
xAB là góc ngoài của A    xAB 180 A QAB − ⇒ = = 2 2 o
Ta có BQ là tia phân giác của 
yBA là góc ngoài của B    yBA 180 B QBA − ⇒ = = 2 2 o o Trong tam giác ABQ có:  o       o 180 A 180 180 180 B A B AQB QAB QBA − − + = − − = − − = 2 2 2 16 Bài 6:
Tam giác ABC có  76o A = , các tia phân giác
của góc B và góc C cắt nhau tại I, các tia phân
giác góc ngoài tại đỉnh B và C cắt nhau tại K. B
Tính các góc của tứ giác BICK.  K I  o A 76 C Lời giải
Ta có BI là tia phân giác của góc ABC, BK là tia phân giác góc ngoài đỉnh B   ABCIBC = (1) ⇒  2   ⊥ ⇒  IB BK IBK = 90o
Ta có CI là tia phân giác của góc ACB, CK là tia phân giác góc ngoài đỉnh C   ACBICB = (1) ⇒  2   ⊥ ⇒  IC CK ICK = 90o Trong tam giác BIC có:  o   ( )   ooo ABC ACB o 180 A 180 180 180 180 A BIC IBC ICB + − + = − + = − = − = 2 2 2 Mà  76o A = , nên  128o BIC =
Trong tứ giác IBKC có:  +  +  +  o = ⇒  360 = 52o BIC ICK IBK BKC BKC 17 Bài 7:
Cho tứ giác lồi ABCD, biết có  90o A = ,  90o D = ; góc B và C khác nhau.
a) Chứng minh AB / / DC .
b) Chứng tỏ trong hai góc B và C phải có một góc nhọn.
c) Khi góc C nhọn. Chứng minh AB < DC. Lời giải
a) Tứ giác ABCD có  90o A = ,  90o D =
nên: AB ⊥ AD và DC ⊥ AD
⇒ AB / / DC (từ vuông góc đến song song).
b) Xét tứ giác ABCD có  +  +  +  = 360o A B C D (định lý) Mà  90o A = ,  90o D = ⇒  +  =180o B C (*) Nếu  
B, C đều là các góc tù, tức là  o >  o > ⇒  +  90 , 90 >180o B C B C (mâu thuẫn với (*)) Nếu  
B, C đều là các góc nhọn, tức là  o <  o < ⇒  +  90 , 90 <180o B C B C (mâu thuẫn với (*)) Vậy trong hai góc  
B, C phải có một góc nhọn. 18
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Tổng số đo bốn góc của một tứ giác bằng a) 0 90 b) 0 180 c) 0 270 d) 0 360 Chọn đáp án A Giải thích: Ta có:
Áp dụng định lí Pytago vào tam giác ABC vuông tại A , ta có: 2 2 2
BC = AB + AC 2 2
= 9 +12 = 225 ⇒ BC =15(cm)
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có: 2 2 81
AB = BC.BH ⇔ 9 =15BH ⇒ BH = = 5,4(cm) 15
Ta có: CH = BC − BH =15−5,4 = 9,6(cm) .
Câu 2: Tứ giác ABCD có  0 =  0 =  0
A 78 , B 52 , D =154 . Số đo của góc C là: a) 0 75 b) 0 128 c) 0 76 d) 0 26 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông
OEF vuông tại O , đường cao OI , ta có:
Câu 3: Cho tứ giác ABCD có  +  0
A B =140 . Tổng  +  C D bằng bao nhiêu a) 0 220 b) 0 200 c) 0 160 d) 0 150 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông
OEF vuông tại O , đường cao OI , ta có: 19
Câu 4: Chọn câu đúng trong các câu sau
a) Tứ giác ABCD có bốn góc đều là góc nhọn
b) Tứ giác ABCD có bốn góc đều là góc tù
c) Tứ giác ABCD có 2 góc vuông và 2 góc tù
d) Tứ giác ABCD có bốn góc đều là góc vuông Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 5: Cho ◊ABCD biết  0 =  0 =  0
A 80 , B 110 ,C = 40 . Hỏi số đo góc ngoài tại đỉnh D bằng bao nhiêu a) 0 150 b) 0 130 c) 0 120 d) 0 50 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 6: Các số đo nào chỉ bốn góc của một tứ giác a) 0 0 0 0 80 ;90 ;110 ;90 b) 0 0 0 0 120 ;100 ;60 ;80 c) 0 0 0 0 75 ;75 ;40 ;140 d) 0 0 0 0 86 ;70 ;80 ;90 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 7: Cho ◊ABCD biết  0
B = 50 và góc A gấp đôi góc B , góc C gấp đôi góc D . Số đo các
góc của tứ giác ABCD là: a)  0 =  0 =  0 =  0
A 100 ; B 50 ;C 140 ; D = 70 b)  0 =  0 =  0 =  0
A 90 ; B 60 ;C 140 ; D = 70 c)  0 =  0 =  0 =  0
A 80 ; B 70 ;C 140 ; D = 70 d)  0 =  0 =  0 =  0
A 80 ; B 50 ;C 160 ; D = 70 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có: 20
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 8: Số đo các góc của ◊ABCD tỉ lệ: A: B :C : D = 4:3:2:1. Số đo các góc theo thứ tự đó là: a) 0 0 0 0 120 ;90 ;60 ;30 b) 0 0 0 0 140 ;105 ;70 ;35 c) 0 0 0 0 140 ;105 ;70 ;40 d) 0 0 0 0 140 ;108 ;72 ;36 Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 9: Một tứ giác có nhiều nhất
a) 3 góc nhọn b) 4 góc nhọn
c) 2 góc nhọn d) 1 góc nhọn Chọn đáp án D Giải thích: Ta có:
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn
Câu 10: Hình vẽ bên khẳng định nào sau đây là sai
a) ABCD là tứ giác lồi
b) ABED là tứ giác lồi
c) BCDF là tứ giác lồi
d) BCDE là tứ giác lồi Chọn đáp án D B Giải thích: Ta có: A
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn C F E D
Câu 11: Cho hình vẽ bên, chọn giá trị của x a) 0 x = 80 b) 0 x = 70 c) 0 x = 40 d) 0 x = 60 21 Chọn đáp án D A Giải thích: Ta có: 2x D
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuôn x B 30° C 22
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1: Tính x, y trong mỗi hình vẽ sau
Cho tứ giác ABCD, AB cắt CD tại E , BC cắt
AD tại F . Các tia phân giác của góc E và F F
cắt nhau tại I . Chứng minh A a)    ABC ADC EIF + = 1 2 B 1 I b. Nếu  0 BAD =130 và  0
BCD = 50 thì IE ⊥ IF 1 D N C E Lời giải
a. Gọi N là giao điểm của IF và CD
Theo định lý góc ngoài của tam giác ta có ˆ ˆ ∆ : ˆ = ˆ E NIE FIE FNE + , ∆ : ˆ = ˆ E DNF FNE D + 2 2 ˆE ˆ Vậy ˆ ˆ F EIF D + = + (1) 2 Xét A ∆ DE có : 0 ˆE =180 −( ˆ + ˆ D A ) . Xét ∆ có : 0 ˆF =180 −( ˆ + ˆ D C ) 1 DFC 1 0 ⇒ ˆ + ˆ
E F = 360 − (2 ˆ + ˆ + ˆ = ˆ D A C ) + ˆ + ˆ + ˆ
A B C D − (2 ˆ + ˆ + ˆ D A C ) = ˆ − ˆ B D 1 1 1 1 1 1 1 1
ˆB − ˆD ˆD + ˆ
Thay vào (1) ta được : EˆIF = ˆ B 1 1 D + = (dpcm) 2 2
b. Áp dụng câu a ta được điều cần chứng minh.
Bài 2: Tính x, y trong mỗi hình vẽ sau
Cho tứ giác ABCD, biết AB = AD ;  90o B = , B   60o A = ,  135o D = . a) Tính góc C. C
b) Từ A ta kẻ AE vuông góc với đường thẳng 
CD. Tính các góc của tam giác AEC. A D E 23 Lời giải
a) Trong tứ giác ABCD có  +  +  +  = 360o A B C D (định lý). Mà  90o B = ,  60o A = ,  135o D = o o ⇒ + +  o o + = ⇒  90 60 135 360 = 75o C C .
b) Ta có AB = AD và  60o A = nên tam giác ABD đều Mà  =  =135o D ADC , nên  75o BDC = Mà  75o C =
, nên tam giác BDC cân tại B, suy ra BD = BC.
Do đó BA = BC, mà  90o B =
nên tam giác ABC vuông cân tại B ⇒  =  = 45o BAC BCA
Trong tứ giác ABCE có:  +  +  +  = 360o A B C E (định lý), Mà  o =  90 , = 90o B E
(vì AE ⊥ CD tại E),  =  = 75o BCD C nên  105o BAE = .
Ta có:  =  +  ⇒  =105o − 45o = 60o BAE BAC CAE CAE . Mặt khác A
∆ EC có  90o E =
(vì AE ⊥ CD tại E), nên  30o ECA =
Bài 3: Tính x, y trong mỗi hình vẽ sau
Tính các góc của tứ giác ABEF biết    
A: B : E : F =1:3: 4 : 7 . Lời giải     a có:    
A: B : E : F =1:3: 4 : 7 A B E F ⇒ = = = . 1 3 4 7
Ta có:  +  +  +  = 360o A B E F
(định lý) và theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
     +  +  +  A B E F A B E F 360o = = = = = = 24o 1 3 4 7 1+ 3+ 4 + 7 15 Khi đó:  24o A = ,  3.24o 72o B = = ,  4.24o 96o E = =
,  7.24o 168 .o F = =
Bài 4: Tính x, y trong mỗi hình vẽ sau
Tính các góc của tứ giác ABCD biết B    
A: B :C : D =1: 2 : 4 :5. A I D C 24 Lời giải Ta có:  A
IAB = (vì AI là tia phân giác của A ) 2  B
IBA = (vì BI là tia phân giác của B ) 2 Trong tam giác ABI:  o       180 180o A B C D AIB IAB IBA + + = − − = − = . 2 2 25 HÌNH THANG
A. Tóm tắt lý thuyết A B
1. Định nghĩa: Hình thang là tứ giác có hai cạnh đối song song. ABCDla ◊
◊ABCD là hình thang (đáy AB,CD ) ⇔  AB / /CD D H C +) AB : Đáy nhỏ +) CD: Đáy nhỏ
+) AD,BC : Cạnh bên +) AH : Đường cao Nhận xét: A B
- Nếu một hình thang có hai cạnh bên song song thì hai cạnh
bên bằng nhau và hai cạnh đáy cũng bằng nhau
⇒ hình thang ABCD( AB / /CD) nếu có AD / /BC D C
Thì ⇒ AD = BC; AB = CD
- Nếu một hình thang có hai cạnh đáy bằng nhau thì hai cạnh bên song song và bằng nhau
⇒ hình thang ABCD( AB / /CD) nếu có AB = CD ⇒ AD / /BC; AD = BC 2. Hình thang vuông: A B
a) Định nghĩa: Hình thang vuông là hình thang có một cạnh bên vuông góc với đáy
b) Dấu hiệu nhận biết: Hình thang có một góc vuông là hình D C thang vuông
ABCD là hình thang và  0
A = 90 ⇒ ABCD là hình thang vuông.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Tính số đo góc, tính độ dài cạnh của hình thang
Cách giải: Sử dụng tính chất hai đường thẳng song song và tổng bốn góc của một tứ giác.
Kết hợp các kiến thức về tính chất dãy tỉ số bằng nhau, toán tổng hiệu….. để tính ra số đo các góc. 1 Bài 1:
Hình thang ABCD( AB / /CD) có  −  0 =  = 
A D 40 ; A 2C . Tính các góc của hình thang Lời giải   +  0 =  0  =  0 Ta có: A D 180 A 110 C  = 55
◊ABCD là hình thang ⇒  ⇒  ⇒   −   0 =  0  =  0 A D 40 D 70 B =125 Bài 2:
Hình thang ABCD( AB / /CD) có  −  0 =  = 
A D 20 ; B 2C . Tính các góc của hình thang Lời giải   +  0 =  0  =  0 Ta có: A D 180 A 100 C  = 60
◊ABCD là hình thang ⇒  ⇒  ⇒   −   0 =  0  =  0 A D 20 D 80 B =120 Bài 3:
Hình thang ABCD( AB / /CD) có  0 D = 60  a) Tính A b) Biết B 4  = . Tính   B,C D 5 Lời giải
a) Ta có ABCD là hình thang ⇒  +  0 = ⇒  0 A D 180 A =120  b) Ta có: B 4 = ⇒  4 =  0 = ⇒  0  B D 48 C =132 D 5 5 Bài 4: Cho A
∆ BC vuông cân tại A , BC = 20cm . Vẽ A E
tam giác ACE vuông cân tại E ( E và B 1
khác phía với C ). Chứng minh rằng tứ giác 2
AECB là hình thang vuông, tính các góc và 1
các cạnh của hình thang. B 20 C Lời giải Ta có  
A ,C mà hai góc ở vị trí so le trong ⇒ ◊ là hình thang 1 1 AECB Lại có  0
E = 90 ⇒ ◊AECB là hình thang vuông 2 +) Đặt 2
AB = AC = x ⇒ 2x = 4 ⇔ x = 2cm( pytago) +) Đặt 2
AE = EC = y ⇒ 2x = 2 ⇔ y =1cm( pytago) Bài 5: Hình thang vuông ABCD có A B  =  0 =  0
A D 90 ,C = 45 , biết đường cao AD = 4c ,
m AB + CD =10cm. Tính độ dài hai 4
đáy và AC,BC 45° D H C Lời giải
Xét hình thang ABHD , có AD / /BH ⇒ AD = BH; AB = DH
(Hình thang có hai cạnh bên song song) Xét ∆  0 = ⇒  0 BHC(C 45 ) B = 45 ⇒ B
∆ HC cân tại H ⇒ BH = CH
AB + CD =10 ⇒ AB + DH + HC =10 ⇒ DH = 3cm ⇒ CD = 7c , m AB = 3cm
Áp dụng định lý Pytago ta tính được AC và BC Bài 6:
Hình thang vuông ABCD có  =  0 A D = 90 , A 3cm B
AB = AD = 3c ,
m DC = 6cm . Tính  
B,C của hình thang 3cm D E C Lời giải
Kẻ BE ⊥ CD thì AD / /BE do cùng vuông góc với CD nên hình thang ABED có hai cạnh bên song song
Áp dụng nhận xét về hình thang có hai cạnh bên song song vào hình thang ABED và giả
thiết ta được AD = BE = 3c ;
m DE = AB = 3cm , do đó EC = DC − DE = 6 −3 = 3cm Suy ra B
∆ EC vuông cân tại E nên  0 C = 45 3
Do đó góc B và C là hai góc trong cùng phía của AB / /DC nên chúng bù nhau Hay  +  0 = ⇒  0 0 0 B C 180 B =180 − 45 =135 Bài 7:
Hình thang vuông ABCD có  =  0 A D = 90 , A B AB = 9c ,
m AC =17cm . Tính độ dài các cạnh bên D H C Lời giải
Tam giác ADC vuông tại D , theo định lí pytago ta có: 2 2 2
AC = AD + DC 2 2 2 2 2 2
⇒ AD = AC − CD =17 −15 = 64 = 8 . Vậy AD = 8cm
Kẻ BH ⊥ CD . Hình thang ABHD có AD / /BH , nên: BH = AD = 8c ,
m DH = AB = 9cm
⇒ HC =15 − 9 = 6cm
Tam giác BHC vuông tại H , theo định lí pytago ta có: 2 2 2 2 2 2
BC = BH + HC = 8 + 6 =10 Vậy BC =10cm Bài 8:
Cho hình thang ABCD có  =  0 A D = 90 , A ? B AD = 20c , m AC = 52c ,
m BC = 29cm . Tính độ dài 52 29 20 AB D H C Lời giải
Vẽ BH ⊥ CD ta được: AB = DH;BH = AD = 20 Xét B
∆ HC vuông tại H có: 2 2 2 2 2
HC = BC − BH = 29 − 20 = 441⇒ HC = 21 Xét A
∆ DC vuông tại D có: 2 2 2 2 2
CD = AC − AD = 52 − 20 = 2304 ⇒ CD = 48
Do đó DH = CD − HC = 48− 21= 27 ⇒ AB = 27
*) Nhận xét: Bài toán này đã vẽ thêm đường cao BH của hình thang. Đó là một cách vẽ
hình phụ thường dùng khi giải toán về hình thang. 4
Dạng 2: Dạng toán chứng minh Cách giải:
- Chứng minh 1 tứ giác là hình thang, hình thang vuông (định nghĩa)
- Bất đẳng thức độ dài ( bất đẳng thức tam giác )
- 3 điểm thẳng hàng (Tiên đề Ơclit, cộng góc,….) - Tia phân giác của góc Bài 1:
Tứ giác ABCD có AB = BC và AC là phân C B
giác của góc A. Chứng minh rằng ABCD là 1 hình thang 1 2 D A Lời giải
Ta có:  =   =  ⇒  =  A C ; A A
A C ⇒ AD / /BC ⇒ ◊ABCD là hình thang. 1 1 1 2 2 1 Bài 2: Cho hình thang ABCD , đáy A B AB = 40c , m CD = 80c , m BC = 50c , m AD = 30cm .
Chứng minh rằng ABCD là hình thang vuông D H C Lời giải
Gọi H là trung điểm của CD. Ta có DH = CH = 40cm
AB = CH = 40cm Xét  A ∆ BH và C ∆ BH có:   = 
ABH CHB(slt) ⇒ A ∆ BH = C
∆ HB(cgc) ⇒ AH = CB = 50cm BH = HC  Tam giác ADH có: 2 2 2 2 2 2
AD + DH = 40 + 30 = 50 = AH ⇒ A
∆ DH vuông tại D
Vậy hình thang ABCD là hình thang vuông. 5 Bài 3:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , các tia A B phân giác của góc 2
A , góc D cắt nhau tại M 1
Thuộc cạnh BC . Cho biết AD = 7cm . Chứng M
minh rằng một trong hai đáy của hình thang
có đồ dài nhỏ hơn 4cm . 1 2 D C N Lời giải
Gọi N là giao điểm của tia AM và tia DC
Ta có AB / /CD ⇒  =  A N (so le trong) 2
Mặt khác  =  ⇒  =  A A A N ⇒ DA ∆
N cân tại D ⇒ DA = DN ( ) 1 1 2 1 Xét DA ∆ N có  =  D D nên ⇒ = 1 2
DM đồng thời là đường trung tuyến MA MN Ta có: A ∆ BM = N
∆ CM (gcg) ⇒ AB = CN
Lại có: DC + AB = DC +CN = DN = DA = 7cm
Vậy AB +CD < 8cm
Vậy một trong hai đáy AB,CD phải có độ dài nhỏ hơn 4c . m Bài 4:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , tia phân E A B
giác của góc C đi qua trung điểm M của
AD và cắt cạnh AB tại E . Chứng minh rằng: M a)  0 BMC = 90
b) BC = AB +CD 1 2 D C Lời giải 6   =  0
a. Ta có C C = 90 (gt) 1 2  ⇒ E
∆ BC cân tại B   =  CE(Slt) 2
Ta đi chứng minh ME = MC ⇒ BM là đường trung tuyến ứng với cạnh BC thì nó là đường cao. E ∆ AM = C
∆ DM (gcg) ⇒ EM = MC ⇒ MB là đường trung tuyến ứng với cạnh EC Lại có E
∆ BC cân tại B ⇒ MB là đường cao⇒  0 BMC = 90
b) BC = BE = BA+ AE = BA+CD (đpcm) Bài 5: Cho hình thang
ABCD( AB / /CD) , A B
AB + CD = AD . Chứng minh rằng phân giác
trong các góc A và D cắt nhau tại trung M điểm của BC 12 D E C Lời giải
Gọi M là trung điểm của BC , kéo dài AM cắt CD tại E AB = CE A ∆ BM = E
∆ CM (gcg) ⇒ 
⇒ AB + CD = DE = AD ⇒ A
∆ DE cân tại D . Có AM là đường AM = EM
trung tuyến ⇒ DM là phân giác của  ⇒  =  D D D (đpcm) 1 2 Bài 6:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , trong đó A B 2
CD = BC + AD . Hai đường phân giác của hai 1 2 1
góc A và B cắt nhau tại K . Chứng minh 2 1
rằng C,D,K thẳng hàng. D E C Lời giải
Trên CD lấy điểm E sao cho CE = CB ⇒ AD = ED ⇒ C
∆ BE cân tại C 7   =  E B 1 1 ⇒  ⇒  =  =  B B E   =  1 2 1 E B (soletrong) 1 2
Chứng minh tương tự:  =  =  A A E ⇒ E ,
A EB là phân giác của góc A và góc B 1 2 2
⇒ giao điểm của hai đường phân giác  = 
A B cắt nhau tại E∈BC ⇒ E ≡ K ⇒ D,E,C thẳng hàng. Bài 7:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD, AB < CD) E B A
hai tia phân giác của góc B và C cắt nhau ở
I . Qua I kẻ đường thẳng song song với BC I
cắt AB,CD lần lượt ở E và F . D C F a. Tìm các hình thang
b. Chứng minh tam giác BEI cân ở E và
tam giác IFC cân ở F
c. Chứng minh: EF = BE +CF Lời giải
b) Ta có EIB = IBC = IBE ⇒ IB
∆ E cân tại E .
Tương tự ta chứng minh ⇒  0 BIC = 90
c) EF = EI + IF = EB + FC (đpcm) Bài 8:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , trong đó A B 2
CD = BC + AD . Hai đường phân giác của hai góc 1 2 1
A và B cắt nhau tại K . Chứng minh rằng 2 1
C, D, K thẳng hàng D E C Lời giải
Trên CD lấy điểm E sao cho CE = CB ⇒ AD = ED ⇒ C
∆ BE cân tại C   =  E B 1 1 ⇒  ⇒  =  =  B B E   =  1 2 1 E B (soletrong) 1 2 8
Chứng minh tương tự:  =  =  A A E ⇒ E ,
A EB là phân giác của góc A và góc B 1 2 2
⇒ Giao điểm của hai đường phân giác   ;
A B cắt nhau tại E∈BC ⇒ E ≡ K ⇒ D,E,C thẳng hàng. Bài 9: Cho hình thang vuông ABCD có 2 B A  =  0
A D = 90 , AB = AD = 2c , m DC = 4c ,
m BH ⊥ CD ≡ H 2 a. Chứng minh A ∆ BD = HDB ∆ D b. Chứng minh B ∆ HC 2 H 2 vuông cân tại H C
c. Tính diện tích hình thang ABCD Lời giải a) A ∆ BD = HDB ∆ (cgc)
b) Tam giác vuông có hai cạnh góc vuông bằng nhau nên là tam giác vuông cân c) 1 S = AB + CD AD = + = cm ABCD ( ) 1 . (2 4).2 6( 2) 2 2 Bài 10:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD, AD > BC) , B C
có đường chéo AC,BD vuông góc với nhau tại I
I . Trên đáy AD lấy M sao cho AM N P
bằng độ dài đường trung bình của hình
thang. Chứng minh tam giác ACM cân tại A M D L M . Lời giải
Gọi L là điểm đối xứng với A qua M . Gọi NP là đường trung bình của hình thang ABCD
Gọi I = AC ∩ NP . Vì NP / /BC ⇒ NI / /BC , mà N là trung điểm của AB ⇒ I cũng là trung điểm của AC ( )
1 ⇒ IM / /CL (2)
Xét hình thang ABCD ta có: BC + AD NP =
= AM ⇒ BC + AD = 2AM ⇒ BC + AD − AM = AM 2
⇒ BC + MD = AM = ML ⇒ BC = DL , mà BD ⊥ AC (gt) ⇒ CL ⊥ AC (3) Từ ( )
1 (2)(3) ⇒ IM ⊥ AC và MI là đường trung trực của đoạn AC 9
Suy ra MA = MC ⇒ MA ∆
C cân tại M. 10
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , biết  =   −  0 A 3 ;
D B C = 30 . Tính các góc của hình thang Lời giải Ta có:  +  0
A D =180 , mà  =  ⇒  0 = ⇒  0 0 = = ⇒  ⇒   A 3D 4D 180 D 180 : 4 45 A B,C Bài 2:
Tính các góc của hình thang ABCD( AB / /CD) , biết rằng:  1 =   −  0 A ; D B C = 50 3 Lời giải Ta tính được  0 =  0 =  0 =  0
A 45 ; B 115 ;C 65 ; D =135 Bài 3:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , biết  =   =  A 3 ;
D B C; AB = 3c ,
m CD = 4cm . Tính đường cao AH
của hình thang và diện tích của hình thang Lời giải a tính được  0 =  0 =  0 =  0
A 135 ; B 90 ;C 90 ; D = 45 ⇒ BC ⊥ DC
Vận dụng nhận xét hình thang ABCH ( AB / /CH ) có hai cạnh bên song song thì hai cạnh đáy
bằng nhau, để tính được CH = 3cm từ đó suy ra DH =1cm
Chứng minh được tam giác AHD vuông cân tại H nên 2
AH =1cm ⇒ A = cm ABCD 3,5( ) Bài 4:
Cho hình thang ABCD, biết CD = AD + BC . A B
Gọi K là điểm thuộc đáy CD sao cho 2 1 1 2
KD = AD . Chứng minh rằng:
a. AK là tia phân giác của A 2 1 3 b. KC = BC D K C
c. BK là tia phân giác của B Lời giải a) A
∆ DK cân ⇒  =  =  A A
K ⇒ AK là phân giác của  1 2 1 A 11
b) KD + KC = DC  ⇒ CK = BC
BC + KD = DC c)  =  =  B B
K ⇒ BK là phân giác của  1 2 3 B . 12 HÌNH THANG CÂN
A. Tóm tắt lý thuyết A B 1. Định nghĩa
Hình thang cân là hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau AB / /CD
ABCD là hình thang cân (đáy AB,CD ) ⇔   D C  =  C D A B AB / /CD Hoặc ⇔    =  A B 2. Tính chất:
a) Định lí 1: Trong hình thang cân, hai cạnh bên bằng nhau D C
GT ABCD là hình thang cân
(đáy là AB,CD ) KL AD = BC
b) Định lí 2: Trong hình thang cân, hai đường chéo bằng nhau
GT ABCD là hình thang cân
(đáy là AB,CD ) KL AC = BD
3. Dấu hiệu nhận biết hình thang cân
Để chứng minh một hình thang là hình thang cân ta phải chứng minh hình thang đó có một trong các tính chất sau
a) Hai góc ở một đáy bằng nhau
b) Hai đường chéo bằng nhau
4. Chú ý: Hình thang có hai cạnh bên bằng nhau chưa chắc đã là hình thang cân (hình bình hành)
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh tứ giác là hình thang cân
Cách giải: Dựa vào các dấu hiệu nhận biết hình thang cân 1 Bài 1:
Cho tam giác ABC cân tại A có BD và CE A
là hai đường trung tuyến của tam giác.
Chứng minh tứ giác BCDE là hình thang cân E D B C Lời giải Xét A
∆ BC có DE là đường trung bình của tam giác ⇒ DE / /BC ⇒ ◊BCDE là hình thang Lại có  = 
B C(gt) ⇒ ◊BCDE là hình thang cân (dấu hiệu nhận biết). Bài 2:
Cho tam giác ABC cân tại A có BH và CK A
là hai đường cao của tam giác. Chứng minh
BCHK là hình thang cân K H B C Lời giải Chứng minh B ∆ KC = C
∆ HB(ch − gn) ⇒ CK = BH; AK = AH ⇒  0 −  180 KHA = =  AHK
ABC ⇒ HK / /BC 2 Bài 3:
Cho tam giác ABC cân tại A, điểm I thuộc A
đường cao AH,BI giao với AC tại D , CI 1 2
giao với AB tại E D E
a. Chứng minh rằng AD = AE I
b. Xác định dạng của tứ giác BDEC 1 1 2 2
c. Xác định vị trí của điểm I sao cho C H B 2
BE = ED = DC Lời giải a. ∆ = ∆ ⇒  =  AIC AIB(cgc) C B ⇒ A ∆ CE = A
∆ BD(gcg) ⇒ AE = AD 1 1 b. Ta có A ∆ ED, A
∆ BC cân tại A , có chung A ⇒  =  =  =  0 −  180 A DE / /BC ADE AED ABC ACB = ⇒ 
⇒ ◊BDEC là hình thang cân (đpcm) 2   =  B C c. Ta có: ⇒  =  DE / /BC B D 2 2   =  Để B D
BE = ED thì tam giác BED cân tại E 1 2 ⇒  ⇒  =  B B   =  1 2 B D 2 2
Tương tự ta phải có  =  C C . Vậy 1 2
CE và BD là phân giác của   B,C
Vậy I là giao điểm của 3 đường phân giác. Bài 4:
Cho tam giác ABC đều, M là điểm nằm A
trong tam giác đó. Qua M kẻ đường thẳng 60°
song song với AC và cắt BC ở D , kẻ đường E
thẳng song song với AB cắt cắt AC tại E ,
kẻ đường thẳng song song với BC và cắt 3 F 2 M
AB ở F . Chứng minh rằng 60° 60°
a. Tứ giác BFMD,CDME, AEMF là các hình B D C thang cân b.   
DME, EMF, DMF Lời giải
a) Chứng minh hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau b) Ta có:    0
DME, EMF, DMF =120 3 Bài 5:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B
AC = BD . Qua B kẻ đường thẳng song song
với AC , cắt đường thẳng DC tại E . Chứng minh rằng: a) B
∆ DE là tam giác cân 1 1 b) A D C ∆ CD = B ∆ DC E
c) Hình thang ABCD là hình thang cân Lời giải
a) Áp dụng nhận xét hình thang có hai cạnh bên song song và giả thiết vào hình thang
ABEC , ta thu được: BE = AC, BD = AC ⇒ BD = BE B
∆ DE có hai cạnh bằng nhau nên cân tại B
b) Áp dụng tính chất về góc vào tam giác cân BDE và tính chất góc đồng vị của AC / /BE ,   =  ta được: D E 1  ⇒  =  D C 1 1 1 ( )   =  CE 1
Lại có AC = BD (giả thiết) (2) và CD = DC (3) Từ ( ) 1 (2)(3) ⇒ A ∆ CD = B ∆ DC (cgc)
c) Hình thang ABCD có hai đường chéo bằng nhau nên nó là hình thang cân. Bài 6:
Hình thang cân ABCD( AB / /CD, AB < CD) , O
AD cắt BC tại O
a) Chứng minh rằng OA ∆ B cân I B b) Gọi A
I, J lần lượt là trung điểm của AB và
CD . Chứng minh rằng ba điểm I, J,O thẳng hàng N M
c) Qua điểm M thuộc cạnh AC , vẽ đường D C
thẳng song song với CD, cắt BD tại N .
Chứng minh rằng MNAB,MNDC là các hình 4 thang cân Lời giải
a) Vì ABCD là hình thang cân nên  =  C D ⇒ OC ∆ D cân Ta có:  =  =  = 
OAB D C OBA (hai góc đồng vị) ⇒ OA ∆
B cân tại O
b) OI là trung tuyến của tam giác OAB nên OI cũng là đường cao của tam giác OAB ⇒ OI ⊥ AB
Mà AB / /CD ⇒ OI ⊥ CD
Tam giác OCD cân tại O có OI ⊥ CD nên OI cắt CD tại trung điểm J của CD
Vậy ba điểm O,I, J thẳng hàng c) Xét A ∆ CD và B
∆ DC có: AC = BD (hai đường chéo hình thang cân); AD = BC (hai cạnh
bên hình thang cân); CD = DC Do đó A ∆ CD = B
∆ DC (ccc) ⇒  =  ACD BDC hay  =  MCD NDC
Hình thang MNDC có  = 
MCD NDC nên MNDC là hình thang cân
⇒ MC = ND ⇒ AC − MC = BD − ND ⇒ AM = BN
Hình thang MNAB có hai đường chéo AM và BN bằng nhau nên MNAB là hình thang cân. Bài 7:
Tứ giác ABCD, có  0 =  0
B 105 , D = 75 và H
AB = BC = CD C B 1
a) AC là tia phân giác của góc A
b) ABCD là hình thang cân 12 A K D Lời giải
Kẻ CH ⊥ AB,CK ⊥ AD ( H thuộc tia đối của tia BA vì  0
BAC > 90 , K thuộc cạnh AD vì  0 D < 90 ) CB ∆ H = CD ∆
K (cạnh huyền – góc nhọn) nên CH = CK . Vậy AC là tia phân giác của góc A  =  =  C
A A ⇒ BC / / AD 1 1 2 Ta lại có:  0 0 0 = − = =  A 180 105 75
D ⇒ ABCD là hình thang cân. 5
Dạng 2: Tính số đo góc, độ dài và diện tích hình thang cân
Cách giải: Sử dụng tính chất hình thang cân về cạnh, góc, đường chéo và công thức tính diện
tích hình thang để tính toán. Bài 1:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B  = 
A 2C . Tính các góc của hình thang cân D C Lời giải
Vì ABCD là hình thang cân nên:  +  0 =  =  =  ⇒  =  0 =  =  0
A D 180 ; A 2C 2C
C D 60 ; A B =120 Bài 2:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B  = 
A 3D . Tính các góc của hình thang cân D C Lời giải
Vì ABCD là hình thang cân nên  +  0 =  =  ⇒  =  0 =  =  0
A D 180 ; A 3D
C D 45 ; A B =135 Bài 3:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có AH A B
và BK là hai đường cao của hình thang a. Chứng minh: CD AB DH − = 2 b. Biết D H K AB = 6c , m AD = 5c ,
m CD =14cm , tính C
AH, DH và diện tích hình thang cân ABCD . Lời giải a. Ta có A ∆ DH = B
∆ CK(ch − gn) ⇒ DH = CK 6
Hình thang ABKH ( AB / /HK ) , có AH / /BK ⇒ AB = HK Vậy CD AB DH − = 2
b) Tính được DH = cm AH = cm S = cm ABCD ( 2 4 , 3 , 30 ) Bài 4:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có D C  =  0
A B = 60 ; AB = 4,5c ;
m AD = BC = 2c . m Tính
độ dài đáy CD và diện tích hình thang cân ABCD A K H B Lời giải
Hạ CH và DK vuông góc với AB Ta có: 1
AK = BH = AD =1cm ⇒ CD = 2,5c ; m CH = 3cm 2
( AB +CD).CH 7 3 S = = cm ABCD ( 2) 2 2 Bài 5:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B 1
AD = AB và AC = CD . Tính các góc của hình 2 thang cân 1 2 D C Lời giải   =  Ta có A C A ∆ BC cân tại 1 1 ⇒  ⇒  =  B C C   =  1 2 A C 1 2
Tương tự ta chứng minh được:  =  D A 2 Có:  +  +  0 = ⇔  +  0 = ⇔   C 0 + = ⇔   D 0 + = ⇒  0 D A C 180 2D C 180 2D 180 2D 180 D = 36 2 2 2 2 2 7 Bài 6:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) đáy A B
lớn CD = 2,7cm . Cạnh bên dài 1cm ,  0
ADC = 60 , Kẻ AE / /BC . Tính độ dài AB 60° 60° D E C Lời giải Kẻ AE = BC AE / /BC ⇒  ⇒ A
∆ ED là tam giác đều AB = EC
⇒ DE = DA =1cm ⇒ EC = AB =1,7cm Bài 7:
Cho hình thang cân ABCD có tổng hai góc D C
A và B bằng 1 nửa tổng hai góc C và D . 1
Đường chéo AC vuông góc với cạnh bên 2 BC 1 A M B
a. Tính các góc của hình thang
b. Chứng minh AC là phân giác của  DAB
c. Tính chu vi của hình thang, biết CD = 6cm Lời giải
a) Ta có:  =   =   +  1 =  +  A ; B C ; D A B (C D)⇔  =  2A D ( ) 1 2 Mà  +  +  +  0 = ⇔  =  0 A B C D 360
2A 2D = 360 (2) ⇒  =  0 =  =  0
A B 60 ;C D =120 b) ⇒  0 0 0 = − = ⇒  =  0 C 120 90 30 A A = 30 1 1 2
Tia AC nằm giữa AB và AD và  =  0 A A = 30 ⇒ đpcm 1 2  MB ∆ C : â c n
c. Kẻ CM / /AD ⇒ CM = AD = CB ⇒  đều  ⇒ M ∆ BC 0 B = 60 A
∆ DC cân tại D ⇒ AD = DC = 6cm = CB = MB = 6cm
+) AD / /CM ⇒ CD = AM = 6cm
Chu vi hình thang ABCD là: 6+ 6+ 6+12 = 30(cm) 8
Dạng 3: Chứng minh các cạnh bằng nhau, các góc bằng nhau trong hình thang cân Cách giải:
- Dựa vào các tam giác bằng nhau suy ra các cạnh tương ứng và các góc tương ứng bằng nhau
- Dựa vào các góc so le trong bằng nhau, các góc đồng vị bằng nhau Bài 1:
Hình thang cân ABCD( AB / /CD) , có  0 C = 60 A B
DB là tia phân giác của góc D , AB = 4cm
a) Chứnh minh rằng BD vuông góc với BC b) Tính chu vi hình thang. 21 D C Lời giải Ta có:  =  0 = ⇒  0 = ⇒  0 D C 60 D 30 CBD = 90 1
Tính được AD = 4c , m BC = 4c , m CD = 8cm
Chu vi hình thang ABCD là 20cm . Bài 2:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) với O
AB < CD . Gọi O là giao điểm của AD và
BC , gọi E là giao điểm của AC và BD . Chứng minh A B
a. Tam giác OAB cân tại O b. A ∆ BD = B ∆ AC E
c. EC = ED
d. OE là đường trung trực chung của B AB và C CD Lời giải a. Ta có  =  OAB OBA ⇒ OA ∆
B cân tại O 9 c.  =  ⇒  =  ADB BCA EDC ECD ⇒ E
∆ CD cân tại E
d. Ta có OA = OB, EA = EB ⇒ OE là đường trung trực chung của AB
Tương tự ta có: OE là đường trung trực chung của CD. Bài 3:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , trong đó A B
CD = BC + AD . Hai đường phân giác của hai 2 2 1 1
góc A và B cắt nhau tại K . Chứng minh
rằng C,D,K thẳng hàng 2 1 D E C Lời giải
Trên CD lấy điểm E sao cho CB = CE ⇒ AD = ED ⇒ C
∆ BE cân tại C   =  E B 1 1 ⇒  ⇒  =  =  B B E   =  1 2 1 E B (soletrong) 2 2
Chứng minh tương tự:  =  =  A A E ⇒ E ,
A EB là phân giác của góc A và góc B 1 2 2
⇒ giao điểm của hai đường phân giác   ,
A B cắt nhau tại E∈BC ⇒ E ≡ K ⇒ D,E,C thẳng hàng. Bài 4:
Cho tam giác ABC cân tại A và điểm M A
tùy ý nằm trong tam giác. Kẻ tia Mx song
song với BC cắt AB tại D , tia My song song với D M
AC cắt BC ở E . Chứng minh rằng:   0 90 A DME = + 2 B E C Lời giải Do ⇒  +  = ⇒  = −  = −   0 0 0 0 / / 180 180 180 = 90 A MD BC DME MEB DME MEB ACB + 2 10 Bài 5:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) A B
, AB = BC và BC ⊥ BD O
a) Chứng minh rằng AC ⊥ AD
b) Tính số đo các góc của hình thang 2 2 1 1
c) Gọi O là giao điểm của hai đườn chéo. D H C
Chứng minh rằng điểm O cách đều hai cạnh bên và đáy lớn. Lời giải a) Ta có: ∆ = ∆ ⇒  =  0 CAD DBC
CAD DBC = 90 ⇒ AC ⊥ AD
b) Dùng góc A là trung gian để chứng minh  =  C C 1 1 2
Chứng minh tương tự ta được:  = 
D D . Ta còn có  =  C D 1 2 1 1 Xét B
∆ DC vuông tại B ta có:  +  +  0 = ⇒  0 = ⇒  0 = ⇒  =  0 =  =  0 D C C 90 3D 90 D 30
ADC BCD 60 ; DAB CBA =120 1 1 2 1 1
c) Vẽ OH ⊥ CD ⇒ OA = OH;OB = OH (tính chất điểm nằm trên tia phân giác của một góc)
Suy ra OA = OB = OH
Vậy điểm O cách đều hai cạnh bên và đáy lớn. 11 BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Hình thang cân ABCD có đáy nhỏ AB bằng A B
cạnh bên BC . Chứng minh CA là tia phân giác của  BCD D C Lời giải
Chứng minh được:  =  = 
ACB CAB DCA ⇒ CA là phân giác của  BCD Bài 2:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có E A E B
và F lần lượt là trung điểm hai đáy AB và
CD . Chứng minh EF ⊥ AB D F C Lời giải
Gọi O là giao điểm của AC và BD
- Chứng minh OE ⊥ AB
- Tương tự, có OF ⊥ CD ⇒ OF ⊥ AB ⇒ EF ⊥ AB Bài 3:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có hai A B
đường chéo vuông góc với nhau. Chứng
minh chiều cao của hình thang cân bằng nửa tổng hai cạnh đáy D C Lời giải
Xét hình thang ABCD có các đường cao AH và BK . Từ A kẻ đường thẳng song song với 12
BD cắt CD ở E ⇒ AB = ED Chứng minh  0 ACH = 45
Do tam giác ACE vuông cân ở A nên: AB CD AH CH EH + = = = 2 Bài 4:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B
đường chéo BD vuông góc với cạnh bên
BC và đồng thời DB là tia phân giác của  ACD D K C
a. Tính các góc của hình thang cân ABCD
b. Biết BC = 6cm , tính chu vi và diện tích
của hình thang cân ABCD Lời giải a) ∆  0
DBC(B = 90 ) có  =  ⇒  =  0 =  =  0 BCD 2BDC
ADC BCD 60 ; DAB CBA =120
b) Tính được: DC = 2BC;P = cm ABCD 30
Hạ đường cao BK , ta có 2
BK = 3 3cm ⇒ S = cm . ABCD 27 3( ) Bài 5:
Cho tam giác đều ABC . Từ 1 điểm M nằm A
bên trong tam giác ta vẽ các tia gốc M song
song với BC cắt AB ở D , song song với F
AC cắt BC tại E , song song với AB cắt
AC tại F . Chứng minh rằng chu vi tam giác D M
DEF bằng tổng các khoảng cách từ M đến
ba đỉnh của tam giác. B E C Lời giải
Chu vi tam giác ABC là: DE + DF + EF
Khoảng cách từ M đến 3 đỉnh là: MA+ MB + MC 13
Ta cần chứng minh: DE = DF + EF = MA+ MB + MC
+) Ta có hình thang BDME là hình thang cân (  =  =  0
MD / /BE, B E C = 60 ) ⇒ DE = MB
Chứng minh tương tự ta có: DF = ,
MA EF = MC ⇒ DE + DF + EF = MA + MB + MC (đpcm). 14
ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA TAM GIÁC
A. Tóm tắt lý thuyết A
1. Định nghĩa: Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối
trung điểm hai cạnh của tam giác. M N
MA = MB⇒ MN là đường trung bình của A ∆ BC NA = NC  Tương tự ta có B p C
MP, NP là đường trung bình của A ∆ BC 2. Các định lý
a. Định lý 1: Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh
thứ hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba GT A
∆ BC, MA = MB, MN / /BC KL AN = NC
b. Định lý 2: Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh ấy GT A
∆ BC, MA = MB, NA = NC KL 1
MN / /BC;MN = BC 2
B. Bài tập áp dụng Bài 1:
Cho tam giác ABC . Gọi M, N,P theo thứ tự là trung điểm của AB, AC,BC . Tính chu vi của tam giác MNP , biết 1
MN = BC; AB = 8c , m AC =10c , m BC =12cm 2 Lời giải Chu vi MN ∆
P = MN + NP + PM = 4 + 5 + 6 =15(cm) Bài 2:
Cho tam giác ABC có  0 =  0
A 60 , B = 70 . Gọi A
D và E theo thứ tự là trung điểm của 60° D E
AB, AC . Xác định dạng của tứ giác BDEC và
tính các góc của tứ giác đó. 70° B C 1 Lời giải
Ta có ED là đường trung bình của A
∆ BC ⇒ DE / /BC ⇒ ◊BDEC là hình thang  0 = ⇒  0 =  0 C 50
D 110 ; E =130 Bài 3:
Cho hình thang ABCD có  =  0 A D = 90 và A H B
AB = 2AD = 2CD . Kẻ CH vuông góc với AB Tại H O O'
a) Tính số đo các góc của hình thang ABCD
b) Chứng minh rằng A ∆ BC vuông cân D C
c) Tính chu vi hình thang nếu AB = 6cm
d) Gọi O là giao điểm của AC và DH , O'
là giao điểm của DB và CH . Chứng minh
rằng AB = 4OO' Lời giải
a) Ta có ◊ADCH , có:  =  =  =  0
A D H C = 90 và AH / /CD, AD / /CH
AHCD là hình thang cân hai đáy AH,CD ⇒ AD = CH
AHCD cũng là hình thang cân với hai đáy AD,CH AH = CD
BH = AB − AH = 2CD − CD = CD và CH = AD = BH Do đó B
∆ CH vuông cân tại H , suy ra  0 =  0 =  =  +  0 0 0
B 45 , BCH 45 ,C BCH DCH = 45 + 90 =135 Vậy  =  0 =  0 =  0
A D 90 , B 45 ,C =135 b) A
∆ BC có H là trung điểm của AB và CH ⊥ AB ⇒ A
∆ BC cân tại C Lại có  0 B = 45 ⇒ A
∆ BC vuông cân tại C c) Ta có 1 AB = 6c ,
m AD = CD = AB = 3cm 2 A
∆ BC vuông cân tại 1 6 C ⇒ BC = AB = = 3 2 (cm) 2 2 2
Chu vi hình thang ABCD là: AB = BC +CD + DA = 6+3 2 +3+3 =12+3 2 (cm) d) Dễ thấy  0 = ⇒  0 ACD 45
HDC = 45 ⇒ DH / /BC ⇒ DH ⊥ AC Vì A
∆ CD vuông cân tại O nên O là trung điểm của AC Ta có DO ∆ 'C = B
∆ O ' H (gcg) ⇒ OC = O 'H hay O ' là trung điểm của CH Xét A
∆ HC có O'O là đường trung bình nên AH = 2O'O
Mà AB = 2AH ⇒ AB = 4O'O. Bài 4: Cho A
∆ BC ( AC > AB) , đường cao AH . Gọi A
D, E, K theo thứ tự là trung điểm của
AB, AC, BC . Chứng minh rằng: I D E
a) DE là đường trung trực của AH
b) DEKH là hình thang cân B H K C Lời giải
a) Ta có DE là đường trung bình của A
∆ BC ⇒ DE / /BC ⇒ DE ⊥ AH ( ) 1
Gọi I là giao điểm của DE và AH A
∆ BH có AD = DB và DI / /BC ⇒ AI = IH (2)
Từ ( )1(2) ⇒ DE là đường trung trực của AH 1
DE là đường trung trực của AH ⇒ EH = EA = AC (3) 2 1
DK là đường trung bình của A
∆ BC ⇒ DK = AC (4) 2
Từ (3)(4) ⇒ EH = DK
Hình thang DEKH có hai đường chéo bằng nhau nên là hình thang cân. 3 Bài 5:
Cho tam giác ABC , trên tia đối của tia BC A
lấy điểm D sao cho BD = BA. Trên tia đối H K
của tia CB lấy điểm E sao cho CE = CA. Kẻ
BH ⊥ AD,CK ⊥ AE . Chứng minh rằng D B C E a. AH = HD b. HK / /BC Lời giải a) Ta có A ∆ BH = D
∆ BH ⇒ AH = H ; D A ∆ CK = E
∆ CK ⇒ AK = KE b) Xét A
∆ DE , có AH = ;
HD AK = KE ⇒ HK / /DE ⇒ HK / /BC Bài 6:
Cho tam giác ABC , kẻ trung tuyến AM . A
Trên cạnh AC lấy điểm D,E sao cho
AD = DE = EC D I
a. Chứng minh rằng: ME / /BD E
b. Gọi I là giao điểm của AM,BD . Chứng minh AI = IM B M C c. Chứng minh: 1 ID = BD 4 Lời giải
a) Ta có ME là đường trung bình của B
∆ CD ⇒ ME / /BD b) Xét A
∆ ME có D là trung điểm của AE, ID / /ME ⇒ IA = IM c) 1 1 1
DI = EM ; EM = DB ⇒ DI = BD 2 2 4 Bài 7:
Cho tam giác ABC , A là trung điểm của D
BD, B là trung điểm của EC . AC và DE cắt I A J nhau tại DE
I . Chứng minh rằng: DI = 3 E B C 4 Lời giải
Qua B kẻ đường thẳng BJ / /CI cắt ED tại J EJ = JI DE ⇒  ⇒ DI = (đpcm). JI = ID 3 Bài 8: Cho A
∆ BC vuông tại A , kẻ đường cao AH . E
Từ H kẻ Hx ⊥ AB = P , trên Hx lấy điểm D A
sao cho P là trung điểm của HD . Từ H kẻ D Q
Hy vuông góc với AC tại Q và trên Hy lấy P
điểm E sao cho Q là trung điểm của HE B H C a) Chứng minh ba điểm ,
A D, E thẳng hàng b) PQ / /DE c) PQ = AH Lời giải a) ∆ = ∆ ⇒  =  ADP AHP(cgc)
A A , tương tự ta có  =  ⇒  +  +  +  0 A A A A A A =180 ⇒ , A D, E 1 3 2 4 1 2 3 4 thẳng hàng (đpcm)
b. Ta có PQ là đường trung bình của HDE ∆ ⇒ PQ / /ED c. 1
DA + AE 2AH PQ = DE = = = AH 2 2 2 Bài 9:
Cho tứ giác ABCD có  0 =  0 C 40 , D = 80 . M
AD = BC . E, F lần lượt là trung điểm của P
AB,CD . Tính góc nhọn tạo bởi các đường N thẳng 1
AD và BC , AD và EF E A B I C F D 5 Lời giải Ta có  0 0 0 0
D =180 − 40 −80 = 60  ⇒  =  Goị EI / /BC E E
I là trung điểm của BD ⇒   ⇒  =  IF / /BC F N(slt) Lại có:  =  N N (đối đỉnh) 1 2 +) Có: 1 1 = = ⇒  =  ⇒  =  IE IF= CB AD E F N M 1 2 2 Mà  +  0
N M = 60 (góc ngoài của tam giác) ⇒  0 M = 30 1 Bài 10:
Cho tam giác ABC . Điểm D thuộc tia đối A
của tia BA sao cho BD = BA, M là trung N
điểm của BC . Gọi K là giao điểm của DM K
và AC , Chứng minh rằng: AK = 2KC B M C D Lời giải
Kẻ BN / /DM ( N thuộc AC ) Xét A ∆ DK , có:
AB = DB, BN / /DK ⇒ BN là đường trung bình của A ∆ DK
⇒ AN = NK ⇔ AK = 2NK (1)
Lại có MK là đường trung bình của B
∆ NC ⇒ NK = KC(2) ⇒ AK = 2KC (đpcm). 6
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 4:
Hình thang cân ABCD( AB / /CD) có A B AB = 4c , m CD =10c ,
m BD = 5cm . Tính khoảng cách từ trung điểm I
I của BD đến CD D K H C Lời giải
Kẻ BH ⊥ CD,IK ⊥ CD Ta có
CD − AB 10 − 4 CH = = = 3(cm) 2 2
Áp dụng định lí Pytago vào B ∆ HC , ta có: 2 2 2 2 2 2
BH = BC −CH = 5 −3 =16 = 4 ⇒ BH = 4(cm) Tam giác BH
BDH có BI = ID, IK / /BH ⇒ IK là đường trung bình ⇒ IK = = 2(cm) 2 Bài 2: Tam giác vuông  ABC ( 0 B = 90 ) có đường A
cao BD. Gọi E,F lần lượt là trung điểm của
BD, DC và H là giao điểm của AE, BF . Tính góc AHF D E F H B C Lời giải
Từ giả thiết suy ra EF là đường trung bình của B ∆ CD
Áp dụng định lí đường trung bình và giả thiết vào B ∆ CD , ta được: EF / /BC 
⇒ EF ⊥ AB hay EF là đường cao của A ∆ BF 0 B = 90
Theo giả thiết BD là đường cao của A
∆ BC nên cũng là đường cao của tam giác ABF suy ra 7
E là trực tâm của tam giác ABF hay AH là đường cao thứ ba của tam giác này Do đó  0 AHF = 90 . Bài 3: Cho  ABC ( 0
A = 90 ), đường cao AH . Gọi M A
là trung điểm của HC , K là trung điểm của
AH . Chứng minh rằng BK ⊥ AM K B H M C Lời giải
Tam giác AHC có AK = HK và HM = MC ⇒ MK là đường trung bình của A
∆ HC ⇒ MK / / AC
Ta lại có AC ⊥ AB ⇒ MK ⊥ AB A
∆ MB có AH ⊥ BM , MK ⊥ AB ⇒ K là trực tâm ⇒ BK ⊥ AM Bài 4: Cho tam giác A
∆ BC có AM là trung tuyến A
ứng với BC . Trên cạnh AC lấy điểm D sao D cho 1
AD = DC . Kẻ Mx / /BD và cắt AC tại I 2 E
E . Đoạn BD cắt AM tại I . Chứng minh B H K M C rằng:
a) AD = DE = EC b) S = S AIB IBM c) S = S ABC 2 IBC Lời giải a. Xét B
∆ DC có ME / /BD , M là trung điểm của BC . E là trung điểm của DC 1
⇒ DE = EC = DC ⇒ AD = DE = EC . 2
b. Ta có D là trung điểm của AE ⇒ ID là đường trung bình của A
∆ ME ⇒ IA = IM ⇒ S = S AIB IBM 8
c. Hạ đường cao AH và IK của A ∆ BC, I ∆ BC
IK là đường trung bình của 1 A
∆ HM ⇒ IK = AH 2 Xét A ∆ BC và IB
∆ C có chung đáy BC và hai đường cao AH = 2IK Bài 5:
Cho tam giác ABC cân tại A, hai đường A
trung tuyến BD và CE cắt nhau tại G . Gọi
M , N lần lượt là trung điểm của BG và CG ,
I và K là trung điểm của GM và GN E D
a. Chứng minh BD = CE G
b. Chứng minh tứ giác IEDK là hình thang I K M N cân B C
c. Tính DE + IK , biết BC =10cm Lời giải a) A ∆ BD = A
∆ CE(cgc) ⇒ BD = CE
b) Có IK / /ED / /MN / /BC ⇒ ◊IEDK là hình thang
Ta đi chứng minh DI = EK - 1 1 3 3 1 1
DI = DG + GI = DG + GM = GM (= MB) + GM = GM = . DB = DB 2 2 2 2 3 2 +) 1 1 3 3 1 1
EK = EG + GK = EG + GN = GN + GN = GN = . EC = EC 2 2 2 2 3 2
Ta lại có BD = EC ⇒ DI = EK ⇒ ◊IEDK là hình thang cân.
c) DE + IK = 7,5cm Bài 6:
Cho tam giác ABC ( AB > AC) có  0 A = 50 . A E
Trên cạnh AB lấy điểm D sao cho BD = AC . D 1 2
Gọi E,F lần lượt là trung điểm của AD,BC 1 Tính  BEF I 1 B F C 9 Lời giải
Do E,F lần lượt là trung điểm của AD,BC nên ta vẽ thêm I là trung điểm của DC thì EI
và FI theo thứ tự là đường trung bình của hai tam giác ADC và BCD
Đặt BD = AC = 2a
Áp dụng định lí đường trung bình vào hai tam giác trên ta có: FI / /BD( )
1 , FI = a(2), EI = a(3), EI / / AC (4) Từ ( ) ⇒  =  1 E F (so le trong) (5) 1 1
Từ (2)(3) ⇒ = ⇒  =  FI EI E
F (trong một tam giác, đối diện với hai cạnh bằng nhau là hai 2 1 góc bằng nhau) (6) Từ (5)(6) ⇒  =  E E 1 2 Từ ( ) ⇒ ( ) ⇒  =  0 4 1
BEI A = 50 (dồng vị) Mà  =  ⇒  0 BEI 2E E = 25 . 1 1 Bài 7:
Cho tam giác ABC có các trung tuyến BD A
và CE . Trên cạnh BC lấy các điểm M, N
sao cho BM = MN = NC . Gọi I là giao điểm D của E G
AM và BD, K là giao điểm của AN,CE . K Chứng minh rằng: I
a) BCDE là hình thang B M F N C
b) K là trung điểm của EC c) BC = 4IK Lời giải
a) Ta có DE là đường trung bình của tam giác ABC ⇒ DE / /BC ⇒ BCDE là hình thang
b) Gọi G là giao điểm của AN và DE
Ta có E là trung điểm của AB và DE / /BN ⇒ G là trung điểm của AN ⇒ EG là đường trung bình của 1 1 A
∆ BN ⇒ EG = BN = BC 2 3 10 Ta lại có 1 2
DE = BC ⇒ EG = ED ⇒ G là trọng tâm của A ∆ CE 2 3
⇒ AK là trung tuyến của A
∆ CE ⇒ K là trung điểm của EC
c) Chứng minh tương tự ta có I là trung điểm của EF
Gọi F là trung điểm của BC , ta có DF / /AB và DK / /AB ⇒ D,K,F thẳng hàng 1 1 1
DK = AE = AB = DF ⇒ K là trung điểm của DF 2 4 2
Suy ra IK là đường trung bình của 1 DE ∆
F ⇒ IK = DE , mà 1 1
DE = BC ⇒ IK = BC 2 2 4 Hay BC = 4IK . 11
ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA HÌNH THANG
A. Tóm tắt lý thuyết A B
1. Định nghĩa: Đường trung bình của hình thang là đoạn
thẳng nối trung điểm hai cạnh bên của hình thang E F
EA = ED⇒ EF là đường trung bình của hình thang FB = FC D 2. Các định lý C
a. Định lý 1: Đường thẳng đi qua trung điểm 1 cạnh bên của hình thang và song song với hai
đáy thì đi qua trung điểm của cạnh bên thứ hai
GT ABCD là hình thang (đáy AB,CD )
EA = ED, EF / / AB / /DC KL FB = FC
b. Định lý 2: Đường trung bình của hình thang song song với hai đáy và bằng nửa tổng hai đáy
GT ABCD là hình thang (đáy AB,CD )
EA = ED, FB = FC KL / / , / / , AB CD EF AB EF CD EF + = 2
B. Bài tập áp dụng Bài 1:
Tính x, y trên hình vẽ A B 8cm C D x E F 16cm G y H Lời giải
Xét hình thang ABFE có AB + EF 8 +16 CD = = =12 ⇒ x =12c . m 2 2
Xét hình thang CDHG có CD + GH 12 = ⇒16 + y EF = ⇒ y = 20 2 2 1 Vậy x =12c , m y = 20cm Bài 2:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , M là A B
trung điểm của AD , N là trung điểm của
BC . Gọi P,Q theo thứ tự là giao điểm của M N P 6 Q
MN với BD và AC . Cho CD = 8cm ,
MN = 6cm G 8 H a. Tính AB
b. Tính MP,PQ,QN Lời giải
a. Xét hình thang ABCD có M là trung điểm AD , N là trung điểm của BC
⇒ MN là đường trung bình của hình thang ABCD 1
⇒ MN = (AB + CD) 2
⇒ AB = 2MN − CD = 4cm b. Ta có: 1 1
MP = AB = 2c ,
m NQ = AB = 2cm ⇒ PQ = 6cm 2 2 Bài 3:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) . Gọi E,F A B
lần lượt là trung điểm của 2 1
AD và BC . Phân 1 2
giác của góc A và B cắt EF theo thứ tự tại E F I và K I K a. Chứng minh A ∆ IE, B
∆ KF là các tam giác 1 2 D C cân b. Chứng minh A ∆ ID, B
∆ KC là các tam giác vuông c. 1 1
IE = AD, KF = BC 2 2 d. Cho AB = 5c , m CD =13c , m AD = 6c , m BC = 7 . Tính IK 2 Lời giải a. Ta có  =  =  A I A ⇒ A
∆ EI cân tại E , 1 1 2 tương tự B
∆ KF cân tại F b.  =  +  1 0 0
I I I = .180 = 90 ⇒ A
∆ ID vuông tại I , tương tự B
∆ KC vuông tại K 1 2 2 c. Ta có A
∆ ID vuông tại I . E là trung điểm của 1
AD ⇒ EI = AD 2 d 1 1
EF = 9 = EI + IK + KF ⇔ 9= AD + IK + BC ⇒ IK = 2,5cm 2 2 Bài 4:
Cho hình thang ABCD, các đường phân
giác của các góc ngoài tại đỉnh A và D cắt A B
nhau ở M . Các đường phân giác của các 2 2 góc ngoài tại đỉnh M 1
B và C cắt nhau ở N 1 N 2 2
a. Chứng minh rằng MN / /CD 2 1 1 2
b. Tính chu vi hình thang ABCD, biết M' D C N' MN = 4cm
c. MN có độ dài bằng nửa chu vi hình thang ABCD Lời giải
a. Gọi M ' và N ' lần lượt là giao điểm của AM,BN với DC Ta có:  +  1 =  +  D A (A D) 0 = ⇒  0 90
AMD = 90 ⇒⇒ A ∆ MD 2 2 2
vuông tại M ⇒ DM là đường cao, đường phân giác ⇒ A ∆ DM ', B
∆ CN ' cân tại D và C
⇒ M , N là trung điểm của AM ' và BN ' ⇒ MN / /CD
b. Chu vi hình thang ABCD là:
AB + BC + CD + DA = AB + M ' D + DC + CN ' = AB + M ' N ' = 2MN = 8(cm) c. Từ ý a ta có: 1
MN = ( AB + M ' N ') 2 3
mà: M N = M D + BC +CN = AD + DC + BC ( A ∆ DM B ∆ CN can) 1 ' ' ' ' '; :
⇒ MN = ( AB + BC + CD + DA) 2 Bài 5:
Cho tam giác ABC , M là trung điểm của B
cạnh BC . Gọi G là trọng tâm của tam giác. M G Vẽ đường thẳng C
BD,CE, MH,GI cùng vuông J
góc với Ay . Chứng minh rằng:
BD + CE = 2MH và BD + CE = 3GI A K D I H E y Lời giải
Theo giả thiết M là trung điểm của BC nên AM là trung tuyến của A
∆ BC nên trọng tâm G
của tam giác nằm trên đường trung tuyến AM và 2 AG = AM 3
Gọi J là trung điểm của AG thì AJ = JG = GM ( ) 1
Vẽ JK ⊥ Ay(K ∈ Ay), ta có: JK / /GI / /MH / /BD / /CE (2)
Ta được hai hình thang vuông BDEC và JKHM Từ ( )
1 (2) ⇒ AK = KI = IH và DH = HE theo định nghĩa đường trung bình
Do đó JK là đường trung bình của A
∆ IG và GI, MH lần lượt là đường trung bình của hình
thang vuông JKHM và BDEC
Áp dụng định lí đường trung bình vào hai hình thang vuông BDEC và JKHM , ta được:
BD + CE = 2MH (3) và MH + JK = 2GI (4)
Áp dụng định lí đường trung bình vào tam giác AIG , ta có: 1 JK = GI (5) 2
Thay (5) vào (4) ta được: 1 3
MH + GI = 2GI ⇒ MH = GI (6) 2 2
Thay (6) vào (3) ta được: BD +CE = 3GI . 4
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho tứ giác ABCD. Gọi E,K,F lần lượt là B
trung điểm của AD,BC, AC A
a. Chứng minh EK / /CD,FK / /AB E F
b. So sánh EF và 1 (AB +CD) 2 K D
c. Tìm điều kiện của tứ giác ABCD để 3 điểm C
E, F, K thẳng hàng, chứng minh 1
EF = (AB + CD) 2 Lời giải b. Xét A 1 1 1 E
∆ FK , có EF ≤ EK + KF = CD + AB = ( AB + CD) 2 2 2
c. Để E,F,K thẳng hàng, khi đó EF đồng thời song song với AB,CD . Tức là tứ giác ABCD
là hình thang ( AB CD) 1 / /
⇒ EF = ( AB + CD) 2 Bài 2:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD). Gọi A B
M , N, P,Q lần lượt là trung điểm của
AD, BD, AC, BC . Chứng minh M Q N P
a) M, N,P,Q cùng nằm trên một đường thẳng D C b) 1
NP = DC − AB 2 Lời giải
a) Ta có MN là đường trung bình của hình thang ABCD ⇒ MN / /AB
Tương tự, ta được: MP / /C ;
D MQ / / AB,CD
⇒ MN, MP, MQ / / AB ⇒ dpcm 5 b) Ta có: 1 1
DC − AB = 2MP − MN = MP − MN = NP 2 2 Bài 3:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD). với
AB = a, BC = b,CD = c, DA = d . Các tia phân
giác của góc A và D cắt nhau tại E , các tia
phân giác của góc B và C cắt nhau tại F .
Gọi M, N theo thứ tự là trung điểm của AD và BC
a) Chứng minh M,E, N,F cùng nằm trên một đường thẳng
b) Tính độ dài MN,MF, NF theo a,b,c,d Lời giải
a) Gọi P và Q lần lượt là giao điểm của AE, AF với CD
Chứng minh tương tự bài 2 b) Ta có: 1 1
MN = (AB + CD) = (a + c) 2 2
Lại có: c = CD = CQ +QD = BC +QD = b +QD( B
∆ CD : can) ⇒ QD = c − b
Trong hình thang ABQD có M là trung điểm của AD và MF / /DQ nên chứng minh được F
là trung điểm của BQ, từ đó chứng minh MF là đường trung bình của hình thang ABQD .
Vì MF là đường trung bình của hình thang ABQD 1 1
⇒ MF = (AB + DQ) = (a + c − b) 2 2
Mặt khác, FN là đường trung bình của tam giác BCQ, tức là 1 1 FN = CQ = . b 2 2 6 Bài 4:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) Gọi A B
M , N, P,Q lần lượt là trung điểm của
AD, BD, AC, BC . Chứng minh M Q N P
a) M, N,P,Q cùng nằm trên một đường thẳng D C b) 1
NP = DC − AB 2 Lời giải
a) Ta có MN là đường trung bình của hình thang ABCD ⇒ MN / /AB
Tương tự, ta được: MP / /C ;
D MQ / / AB,CD
⇒ MN, MP, MQ / / AB ⇒ đpcm b) Ta có: 1 1
DC − AB = 2MP − MN = MP − MN = NP 2 2 Bài 5:
Cho tứ giác ABCD. Có G là trung điểm của
đoạn nối các trung điểm của hai đường chéo
AC và BD . Gọi m là một đường thẳng
không cắt cạnh nào của hình thang ABCD;
Gọi A',B',C ',D',G' lần lượt là hình chiếu của ,
A B,C, D,G lên đường thẳng m . Chứng minh 1
GG ' = ( A' A + BB '+ CC '+ DD ') . 2 Lời giải
Gọi E và F lần lượt là trung điểm của AC và BD; E ' và F ' lần lượt là hình chiếu của E,F
trên đường thẳng m
Khi đó, GG' là đường trung bình của hình thang EE 'FF ' 1
GG = (EE + FF ) 1 ' ' ' = 2 2 7
Mà EE ' và FF ' lần lượt là đường trung bình của hình thang AA'C 'C và BB'D'D 1
⇒ EE = ( AA + CC ) 1 ' '
' ; FF ' = (BB '+ DD') 2 2
Thay vào (1) ta được đpcm. 8
ÔN TẬP HÌNH BÌNH HÀNH
A. Tóm tắt lý thuyết A B
1. Định nghĩa: Hình bình hành là tứ giác có các cặp cạnh đối song song AB CD D C
◊ABCD là hình bình hành / / ⇔  AD / /BC
- Chú ý: Hình bình hành là hình thang đặc biệt có hai cạnh bên song song
2. Tính chất: Trong hình bình hành A B
- Tính chất về cạnh: Các cạnh đối bằng nhau
- Tính chất về góc: Các góc đối bằng nhau O
- Tính chất về đường chéo: Hai đường chéo cắt nhau tại trung D C điểm của mỗi đường
- Tính chất đối xứng: Giao điểm hai đường chéo của hình bình hành là tâm đối xứng của hình bình hành 3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có các cạnh đối song song là hình bình hành
- Tứ giác có các cạnh đối bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có hai cạnh đối vừa song song vừa bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có các góc đối bằng nhau là hình bình hành
- Tứ giác có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường là hình bình hành
4. Cách vẽ hình bình hành
Có 5 cách vẽ hình bình hành nhưng hay dùng nhất là 2 cách
Cách 1: Sử dụng lưới ô để vẽ hai đoạn thẳng song song và bằng nhau
Cách 2: Trên hai đường thẳng d ,d cắt nhau tại 1 2
O , lấy O làm tâm vẽ hai cung tròn, cung thứ nhất cắt d ở d ở 1
A và C , cung thứ hai cắt 2 B và D *) Lưu ý:
+) Cách 1: Không chứng minh được là nhận được hình bình hành, chỉ là ảnh của hình bình hành
+) Cách 2: Chứng minh được là hình bình hành 1
5. Từ tính chất hình bình hành ta thu được nghiệm thứ hai
Cứ nói tới trung điểm phải nói tới hình bình hành
Ý nghĩa của kinh nghiệm này là, với các bài toán mà giả thiết hoặc kết luận đề cập đến trung
điểm của một đoạn thẳng thì khi vẽ đường phụ ta vẽ hình bình hành để sử dụng tính chất hai
cạnh đối song song và bằng nhau hoặc hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình bình hành
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình bình hành Bài 1:
Cho hình bình hành ABCD, đường chéo BD A B
. Từ A và C kẻ AE,CF vuông góc với BD K
ở H và K . Chứng minh tứ giác AHCK là hình bình hành. H D C Lời giải
Ta có: AH ⊥ BD,CK ⊥ BD ⇒ AH / /CK A ∆ HD = CKB ∆
(ch − gn) ⇒ AH = CK ⇒ ◊AHCK là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) Bài 2:
Cho hình bình hành ABCD. Gọi O là giao
điểm của hai đường chéo AC và BD. Qua A K B
điểm O, vẽ đường thẳng a cắt hai đường F
thẳng AD,BC lần lượt tại E, F . Qua điểm O E O
vẽ đường thẳng b cắt hai cạnh AB,CD lần D H C
lượt tại H,K . Chứng minh tứ giác EKFH là hình bình hành. Lời giải 2 Ta có A ∆ OK = C
∆ OH ⇒ OK = OH Lại có DOE ∆ = B
∆ OF ⇒ OE = OF
Xét tứ giác EKHF , có OK = OH,OE = OF ⇒ ◊EKFH là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) Bài 3:
Cho hình bình hành ABCD. Trên các cạnh A E B
AD, BC theo thứ tự ta lấy hai điểm H và G
sao cho DH = BG và trên các cạnh AB,CD H G
theo thứ tự lấy các điểm E,F sao cho D F C
AE = CF . Chứng minh rằng EFGH là hình bình hành. Lời giải
Theo giải thiết ta có: AE = CF ⇒ EB = DF
DH = BG ⇒ AH = CG A ∆ HE = C
∆ GF ⇒ HE = GF; E ∆ BD = F
∆ DH ⇒ HF = EG
⇒ ◊EGFH là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) Bài 4:
Cho tứ giác ABCD, E và F lần lượt là C
trung điểm của các cạnh AB và CD. Gọi
M , N, P,Q lần lượt là trung điểm của các N B P
đoạn AF,CE, BF, DE . Chứng minh rằng F
MNPQ là hình bình hành. E M Q A D Lời giải
Sử dụng đường trung bình trong tam giác ta được ENFQ là hình bình hành 3
⇒ EF và NQ cắt nhau tại trung điểm O của mỗi đường (1)
Tương tự ta được EMFP là hình bình hành ⇒ EF,MP cũng cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường (2)
Từ (1)(2) suy ra MP và NQ cắt nhau tại trung điểm O của mỗi đường
Vậy MNPQ là hình bình hành. Bài 5:
Cho hình bình hành ABCD. Tia phân giác A F B
của góc A cắt CD ở E , tia phân giác của 2 1 góc 1
C cắt AB ở F . Chứng minh rằng:
a) Tứ giác AFCE là hình bình hành 1 2 b) Các đường thẳng 1
AC, BD, EF đồng qui tại D E C một điểm. Lời giải
a) Áp dụng định nghĩa vào hình bình hành ABCD, ta được AB / /CD ⇒ AF / /EC ( ) 1
Áp dụng tính chất về góc, giả thiết vào hình bình hành ABCD và tính chất của các cặp góc so   =   = 
le, ta được: A A ,C C 1 1 2 1  ⇒  = 
F A ⇒ AE / /CF 2 (các cặp góc đồng vị bằng nhau) 1 2 ( )   =   =  A C, F C 1 1
Từ (1)(2) ⇒ ◊AFCE có các cạnh đối song song nên nó là hình bình hành.
b) Áp dụng tính chất về đường chéo vào hai hình bình hành ABCD và AFCE ta được hai
đường chéo còn lại của hai hình bình hành trên là BD,EF cùng đi qua trung điểm của đường
chéo chung AC . Điều đó chứng tỏ rằng các đường thẳng AC,BD,EF đồng quy tại trung điểm của AC . 4
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình bình hành để chứng minh tính chất hình học
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình bình hành để giải toán.
- Chứng minh các đoạn thẳng bằng nhau
- Chứng minh các góc bằng nhau
- Chứng minh các đường thẳng song song
- Chứng minh các tam giác bằng nhau Bài 1: Cho A
∆ BC , trung tuyến AM . Gọi I là trung A
điểm của AM , D là giao điểm của BI và D
AC . Chứng minh rằng 1 AD = AC 3 I E B M C Lời giải
Do I là trung điểm của AM theo giả thiết nên chọn AM là một đường chéo
Vẽ thêm điểm E sao cho I là trung điểm của ED thì tứ giác ADME có hai đường chéo cắt
nhau tại trung điểm của mỗi đường nên nó là hình bình hành
Áp dụng định nghĩa và tính chất về cạnh vào hình bình hành ADME , ta được ME = AD (1)
Và ME / /AD,ME / /DC (2)
Lại có BM = MC (3)
Từ (2)(3) ⇒ BE = ED theo định lí đường trung bình, lúc đó ME là đường trung bình của B ∆ DC
Áp dụng định lí đường trung bình vào B ∆ DC , ta được: 1 ME = CD (4) 2 Từ ( ) 1 (4) AD DC AD + DC AC ⇒ = = = . Vậy 1 AD = AC . 1 2 3 3 3 5 Bài 2: Cho A
∆ BC cân tại C . Gọi A , B ,C lần lượt 1 1 1 C
là trung điểm các cạnh BC, AC và AB . Lấy
các điểm A ,B tương ứng đối xứng qua 2 2 AB B1 A Của 1
A , B . CA và AC cắt nhau tại CB 1 1 2 1 1 M , 2 P
Và B C cắt nhau tại N . Gọi N M 1 1 P là giao điểm
của AN và BM . Chứng minh rằng AP = BP A B C1 B A 2 2 Lời giải
Ta có CC / /A A và CC = A A ⇒ ◊CC A A là hình bình hành ⇒ A M = C M 1 1 2 1 1 2 1 1 2 1 1
Mặt khác A B C B cũng là hình bình hành, do đó B,B ,M thẳng hàng ⇒ P∈ BB 1 1 1 1 1
Tương tự ta có P∈ AA 1 A
∆ BC có AA , BB là đường trung tuyến cắt nhau tại 2 2
P ⇒ AP = AA ; BP = BB 1 1 1 1 3 3
Mà AA = BB ⇒ AP = BP . 1 1 Bài 3*:
Cho điểm P nằm trong A
∆ BC . Gọi D, E, F A
lần lượt là trung điểm của các cạnh P BC,C ,
A AB . Từ A vẽ đường thẳng song song F E
với PD cắt đường thẳng kẻ từ B song song K
với PE tại S . Chứng minh rằng nếu B C
BS = 2EP thì CS / /PF D S Lời giải 6
Trên tia đối của tia PA lấy điểm K sao cho PK = PA
Áp dụng tính chất đường trung bình trong tam giác ABK, ACK ta có: 1
PF / /BK, PE / /CK, PE = KC 2 Vì 1
PE / /BS, PE = BS ⇒ KC / /BS, KC = BS ⇒ ◊BSCK là hình bình hành 2
⇒ CS / /BK ⇒ CS / /PF Bài 4:
Cho hình bình hành ABCD. Gọi E là trung A B
điểm của AD , F là trung điểm của BC Chứng minh E F a) =  =  BE DF; ABE CDF D C b) BE / /DF Lời giải
a) Ta chứng minh được BEDF là hình bình hành BE = DF và  =  EBF CDF . Cách khác: A ∆ EB = C
∆ FD(cgc) ⇒ BE = DF và  =  ABE CDF
b) Vì BEDF hình bình hành ⇒ đpcm. Bài 5:
Cho tam giác ABC , các đường trung tuyến A G
AD, BE,CF . Đường thẳng kẻ qua E song
song với AB , qua F song song với BE cắt nhau tại F E
G . Chứng minh rằng:
a. Tứ giác AFEG là hình bình hành
b. D,E,G thẳng hàng và CG = AD B D C Lời giải
a. ◊AFEG là hình bình hành ⇒ AF = EG, AF / /EG(gt) ⇒ BF = EG ⇒ ◊BFGE là hình bình hành 7
(các cạnh đối song song)
b. D,E,G thẳng hàng và CG = AD ⇒ ◊AGCD là hình bình hành ⇒ AG = C ; D AG / /CD Ta có: 1
AG = EF= BC; AG / /EF / /BC 2 Bài 6:
Cho hình bình hành ABCD, O là giao điểm A B
của hai đường chéo. E và F lần lượt là F
trung điểm của OD và OB O
a. Chứng minh rằng AE / /CF E
b. Gọi K là giao điểm của AE và DC . D K H C Chứng minh rằng: 1 DK = KC 2 Lời giải
a. Xét tứ giác AECF có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường ⇒ ◊AECF là
hình bình hành ⇒ AE / /CF
b. Qua O kẻ OH / /CF / /AE Xét DOH ∆
, có EK là đường trung bình của tam giác ⇒ DK = KH(1)
Xét hình thang EFCK , có OH là đường trung bình 1 1
⇒ OH = (EK + CF), KH = HC = KC(2) 2 2 Từ (1)(2) 1
⇒ DK = KC ⇔ KC = 2DK (đpcm). 2 Bài 7:
Cho hình bình hành ABCD. Gọi K,I lần A K B
lượt là trung điểm của các cạnh AB và CD. Gọi M và N
N lần lượt là giao điểm của AI O và M
CK với BD . Chứng minh a. A ∆ DM = C ∆ BN D I C b.  =  MAC , NCA IM / /CN 8
c. DM = MN = NB Lời giải
a. Ta có ◊AKCI là hình bình hành ⇒ A ∆ DI = C
∆ BK(ccc) ⇒ A ∆ DM = C ∆ BN(gcg)
b. Vì AKCI là hình bình hành ⇒  =  MAC , NCA IM / /CN
c. Theo câu a ⇒ DM = NB,MN = NB ⇒ DM = MN = NB Bài 8:
Cho tam giác ABC, các đường trung tuyến A
AD, BE,CF trong đó AD = 3c , m BE = 4cm AD ⊥ BE 3 F E
a. Vẽ điểm K sao cho D là trung điểm của 4
EK , chứng minh rằng tứ giác AFKD là hình B D C bình hành
b. Tính độ dài đoạn thẳng CF K Lời giải
a) ◊AFKD là hình bình hành 1
⇒ AF / /KD, AF = KD ⇒ AF = ED, AF / /ED ⇒ ED / / AB, ED = AB 2
b. Tính FC ⇒ E
∆ KC vuông tại K và BE = KC ( BECK là hình bình hành)
⇒ AD ⊥ BE, AD / /FK ⇒ FK ⊥ BE, BE / /CK ⇒ FK ⊥ KC Bài 9:
Cho tam giác ABC trực tâm H . Gọi M là T
trung điểm của BC , các đường trung trực
của BC và AC cắt nhau tại O. Trên tia đối H N K
của tia OC lấy điểm K sao cho OK = OC . O Chứng minh rằng: B Q C
a. Tứ giác AHBK là hình bình hành b. 1 OM = AH 2 9 Lời giải a. Tứ giác
AK / /ON, BH / /ON
AHBK là hình bình hành ⇒ AK / /BH, AH / /BK ⇒ 
BK / /OQ(AH / /OQ) b. Ta có 1 1
OM = BK = AH (BK = AH ) 2 2 Bài 10:
Cho tam giác ABC trực tâm H . Các đường A
thẳng vuông góc với AB tại B , vuông góc
với AC tại C cắt nhau ở D , Chứng minh H rằng O
a. Tứ giác BDCH là hình bình hành B C b.  +  0 BAC BDC =180 M
c. H,M,D thẳng hàng ( MB = MC ) D d. 1
OM = AH (OA = OD) 2 Lời giải a. Tứ giác
BH / /CD(⊥ AC) BDCH có: 
⇒ ◊BHCD là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) C
H / /BD(⊥ AB)
b. Xét Tứ giác BDCH có:  +  +  +  0 = ⇒  +  0 A B C D 360 BAC BDC =180
c. Ta có ◊BHCD là hình bình hành, M là trung điểm của BC ⇒ M là trung điểm của
DH ⇒ D, H, M thẳng hàng nhau. d. Xét A
∆ HD , có OA = OD(O ∈ AD), MH = MD(M ∈ HD) ⇒ OM là đường trung bình của A ∆ HD 1
⇒ OM = AH ⇒ AH = 2.OM 2 10
Dạng 3: Chứng minh ba điểm thẳng hàng, các đường đồng quy
Cách giải: Vận dụng tính chất về đường chéo của hình bình hành Bài 1:
Cho hình bình hành ABCD, O là giao điểm A B
của hai đường chéo AC và BD. Gọi M, N 2 1 M
lần lượt là trung điểm của OB và OD E O
a. Chứng minh rằng tứ giác F AMCN là hình N 2 1 bình hành D C
b. Tia AM cắt BC ở E , tia CN cắt AD ở F
. Chứng minh rằng AC,BD,EF đồng quy Lời giải a. Cách 1: Ta có OA  = OC
⇒ ◊AMCN là hình bình hành OM  = ON Cách 2: A ∆ OM = O
∆ CN(cgc) ⇒ AM / /CN, AM = CN ⇒ ◊AMCN là hình bình hành.
b. Ta có AC và BD cắt nhau tại O, ta đi chứng minh AC cắt EF tại O +)  = 
A C ⇒ AE / /CF 1
+) Ta có:  +  =  +  ⇒  =  A A C C A C ⇒ A ∆ BE = C
∆ DF ⇒ AE = CF 1 2 1 2 2 2
Vậy ◊AECF là hình bình hành ⇒ AC ∩ BD ≡ O Bài 2:
Cho hình bình hành ABCD. Trên tia đối của M
tia AD và CB , lấy các điểm M và P sao A B cho N
AM = CP . Tên tia đối của BA và DC
lấy các điểm N và Q sao cho BN = DQ . O
Chứng minh rằng bốn đường thẳng MP, NQ
AC và BD đồng quy. Q D C P 11 Lời giải
Tứ giác AMCP là hình bình hành nên MP đi qua trung điểm O của AC
Tứ giác ANCQ là hình bình hành nên NQ đi qua trung điểm O của AC
Tứ giác ABCD là hình bình hành nên BD đi qua trung điểm O của AC
Do đó bốn đường thẳng MP, NQ,BD và AC đồng quy. Bài 3:
Cho tam giác ABC và O là một điểm thuộc A
miền trong của tam giác. Gọi D,E,F lần L
lượt là trung điểm của các cạnh AB, BC,CA D O F
và L,M, N lần lượt là trung điểm của các đoạn ,
OA OB,OC Chứng minh rằng M N B E C
EL, EM , DN đồng quy. Lời giải
Gọi I là trung điểm của LE , ta có: DL / /EN / /OB Và 1
DL = EN = OB ⇒ ◊DENL là hình bình hành 2
Chứng minh tương tự ta có LMEF là hình bình hành ⇒ EL,FM,DN đồng quy tại 1 điểm. 12
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho tam giác ABC . Từ 1 điểm E trên cạnh A
AC vẽ đường thẳng song song với BC cắt E
AB tại F và đường thẳng song song với F
AB cắt BC tại D . Giả sử AE = BF , chứng minh B D C a. Tam giác AED cân
b. AD là phân giác của góc A Lời giải
a. Chứng minh BDEF là hình bình hành ⇒ ED = BF = AE ⇒ A
∆ ED cân tại E b. Ta có  = 
BAD DAC(= ADE) ⇒ AD là phân giác của A Bài 2:
Cho hình bình hành ABCD có AD = 2AB . Từ E
C vẽ CE vuông góc với AB . Nối E với
trung điểm M của AD . Từ M vẽ MF F
vuông góc với CE cắt BC tại N B N
a. Tứ giác MNCD là hình gì?
b. Tam giác EMC là tam giác gì? A M D c. Chứng minh  =  BAD 2AEM Lời giải
a. Ta có MNCD là hình bình hành
b. Chứng minh được F là trung điểm của CE ⇒ E
∆ CM cân tại M
c. Chứng minh được  =  ⇒  =  =  AEM FMC
CMD DCM MCB cân tại M
mà AE / /MF nên  =  =  = 
BAD FMD 2CMD 2AEM 13 Bài 3:
Cho hai điểm cố định B,C . Một điểm A E
thay đổi trên một trong hai nửa mặt phẳng A bờ M BC sao cho ,
A B,C không thẳng hàng. N H
Dựng hai tam giác vuông cân ADB và ACE D
Với DA = DB, EA = EC sao cho điểm D nằm
khác phía đối với C đối với đường thẳng
AB và điểm E nằm khác phía điểm B đối
với đường thẳng AC . Gọi M là trung điểm B C
của DE . Chứng minh rằng đường thẳng
AM luôn đi qua một điểm cố định. Lời giải Trường hợp 
BAC nhọn: Dựng hình bình hành AEND ta có: BD = DA = EN; DN = AE = EC Lại có  0 = −  0 = −  =  NDB 90 NDA 90 AEN CEN B ∆ DN và N ∆ EC có: =  =  = ⇒ ∆ = ∆ ⇒ =  = 
BD NE; NDB CEN; DN CE BDN NEC BN CN, DNB ECN
Mặt khác AE ⊥ CE,DN / /AE ⇒ DN ⊥ CE ( ) 1
Đặt DN cắt CE tại ⇒  +  0 = ⇒  0 H HCN HNC 90 BNC = 90 Do đó B
∆ NC vuông cân tại N ⇒ N cố định.
Vậy AM luôn đi qua điểm N cố định. 14 HÌNH CHỮ NHẬT
A. Tóm tắt lý thuyết A B
1. Định nghĩa: Hình chữ nhật là tứ giác có bốn góc vuông ◊  ABCD
ABCD là hình chữ nhật ⇔  ˆ  = ˆ = ˆ = ˆ A B C D D C
*) Nhận xét: Hình chữ nhật cũng là một hình bình hành, một hình thang cân
2. Tính chất: Hình chữ nhật có tất cả các tính chất của hình bình A B hành và hình thang cân
- Tính chất về cạnh: Các cạnh đối bằng nhau, song song với nhau I
- Tính chất về góc: Bốn góc bằng nhau D C
- Tính chất về đường chéo: Hai đường chéo bằng nhau và cắt
nhau tại trung điểm của mỗi đường 3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có ba góc vuông là hình chữ nhật
- Hình thang cân có 1 góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có 1 góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình chữ nhật
4. Cách vẽ hình chữ nhật
Có bốn cách vẽ hình chữ nhật cơ bản nhưng hay dùng nhất là hai cách sau
Cách 1: Sử dụng lưới ô vuông để vẽ tứ giác có bốn góc vuông
Cách 2: Vẽ tứ giác có hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại
trung điểm của mỗi đường theo hai bước
Bước 1: Vẽ hai đường thẳng cắt nhau tại O O
Bước 2: Vẽ đường tròn tâm O bán kính bất kì cắt hai đường
thẳng trên tại bốn điểm ta được bốn đỉnh của hình chữ nhật *) Lưu ý:
+) Cách 1 không chứng minh được là nhận được hình chữ nhật, chỉ là ảnh của hình chữ nhật
+) Cách 2: Chứng minh được là hình chữ nhật 1
5. Ứng dụng vào tam giác vuông A
- Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với cạnh huyền M
bằng nửa cạnh huyền, ta có: 1 BM = AC 2
- Nếu một tam giác có đường trung tuyến ứng với 1 cạnh bằng nửa B C
cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông: Nếu 1
BM = AC ⇒ A
∆ BC vuông tại A 2
6. Từ tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác vuông ta thu được khái niệm thứ ba
- Cứ nói đến tam giác vuông phải nghĩ tới đường trung tuyến ứng với cạnh huyền
- Ý nghĩa của kinh nghiệm này là: Với các bài toán mà giả thiết hoặc kết luận đề cập đến tam
giác vuông thì khi vẽ đường phụ ta vẽ thêm đường trung tuyến ứng với cạnh huyền.
7. Từ dấu hiệu nhận biết tam giác vuông ta có cách vẽ A ∆ BC A
vuông tại A theo hai bước sau
Bước 1: Vẽ đường tròn đường kính BC
Bước 2: Lấy điểm A bất kì trên đường tròn ta được A ∆ BC vuông B C tại A
8. Từ dấu hiệu nhận biết tam giác vuông ta có thể vẽ các đường
cao của tam giác nhọn A
∆ BC bằng thước kẻ và compa theo hai bước
Bước 1: Vẽ nửa đường tròn đường kính BC
Bước 2: Giao điểm của hai cạnh AB, AC với nửa đường tròn chính là chân đường cao kẻ từ B
và C . Giao điểm của hai đường cao là trực tâm của tam giác, nối đỉnh A với trực tâm ta được đường cao thứ ba
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình chữ nhật
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình chữ nhật Bài 1: 2
Cho tứ giác ABCD có AC ⊥ BD ≡ O. Gọi B
E, F,G, H lần lượt là trung điểm của các E F
cạnh AB,BC,CD,DA. Chứng minh rằng A a. C
OE + OF + OG + OH bằng nửa chu vi tứ O giác ABCD H G
b. Tứ giác EFGH là hình chữ nhật D Lời giải a. Ta có 1 1
OE + OF + OG + OH = (AB + BC + CD + ) DA = P 2 2 ABCD
b. Có EF / /GH
⇒ E◊FGH là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) EF = GH
Mặt khác AC ⊥ BD BD ⊥ EF  ⇒ 
⇒ EH ⊥ EF ⇒ ◊EFGH là hình chữ nhật (dhnb) AC / /EF BD / /EH Bài 2:
Cho tam giác ABC vuông cân tại C . Trên A
cạnh AC,BC lấy lần lượt các điểm P,Q sao
cho AP = CQ. Từ điểm P vẽ PM / /BC ( M
thuộc AB ). Chứng minh tứ giác PCQM là P M hình chữ nhật C Q B Lời giải Ta có A
∆ BC vuông cân ⇒  0 A = 45 ⇒ A
∆ PM vuông cân ⇒ AP = PM
Theo giải thiết AP = CQ ⇒ PM = CQ
Lại có PM / /CQ ⇒ ◊PMCQ là hình bình hành Mặt khác 0
ˆC = 90 ⇒ ◊PMCQ là hình chữ nhật (dhnb) 3 Bài 3:
Cho hình chữ nhật ABCD, E thuộc AD , F A F B
thuộc AB . Gọi I,K,M, N theo thứ tự là I M
trung điểm của EF, DF, BE, BD . Chứng minh E K N rằng IN = KM D C Lời giải
Ta đi chứng minh tứ giác IKMN là hình chữ nhật
IM / /KN(/ / FB)
+) Theo giả thiết có:  1 ⇒ ◊IMKN IM = KN =  FB  2
Là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) +) IK / /DAIK ⊥ AB  ⇒ 
⇒ IM ⊥ IK ⇒ ◊IKMN là hình chữ nhật ⇒ IN = KM AD ⊥ ABIM / / AB Bài 4:
Cho tam giác ABC vuông tại A , AB < AC , A
đường cao AH . Lấy điểm E trên cạnh AC
sao cho AE = AB . Gọi I là trung điểm của
BE , kẻ EK ⊥ BC(K ∈ BC), EN ⊥ AH(N ∈ AH) N E
a. Chứng minh tứ giác NEKH là hình chữ I nhật B H K C b.  =  IHA IHC Lời giải
a. Tứ giác NEKH có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
b. Ta đi chứng minh IH ∆ A = IH ∆ K Xét IH ∆ , A IH
∆ K : IH cạnh chung , 1
AI = IK = BE 2
Cần thêm AH = HK hoặc AH = NE (do HK = NE ) 4 ∆ = ∆ − ⇒ = ⇒ = ⇒ ∆ = ∆ ⇒  =  ABH AEN(ch gn) AH NE AH HK IHA IHK IHA IHC Bài 5:
Cho tam giác ABC cân tại A , các đường A
trung tuyến BD,CE cắt nhau tại O. Gọi M
Là điểm đối xứng với O qua D và N là N M
điểm đối xứng với O qua E . Tứ giác BNMC E D Là hình gì? Vì sao? O B C Lời giải
Tứ giác BNMC là hình chữ nhật
Giải thích: Ta có M đối xứng với O qua D nên OD = DM
O là trọng tâm của A
∆ BC nên BO = 2OD ⇒ BO = OM
Chứng minh tương tự ta có: CO = ON
Tứ giác BNMC có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường nên là hình bình hành Có B ∆ DC = C
∆ EB(cgc) ⇒⇒  = 
B C ⇒ BO = CO ⇒ BM = CN 1 1
Hình bình hành BNMC có hai đường chéo bằng nhau nên là hình bình hành. Bài 6:
Cho hình bình hành ABCD . Biết 1 AD = AC A K 2 B 3 1 2 1 Và  1 =  BAC
DAC . Chứng minh rằng hình 2 O
bình hành ABCD là hình chữ nhật H D C Lời giải
Gọi O là giao điểm của AC và BD, ta có: OA = OC 5 Vì 1
AD = AC ⇒ AD = 2AO 2
Vẽ AH ⊥ OD,OK ⊥ AB Xét A
∆ OD cân tại A , AH là đường cao ⇒ AH cũng là đường trung tuyến, đường phân giác
Do đó HO = HD và  =  A A 1 2 Vì  1 =  ⇒  =  =  BAC DAC A A A 3 2 1 2 A ∆ OK = A
∆ OH (cạnh huyền – góc nhọn) 1 1 ⇒ = = ⇒ = ⇒  0 OK OH OD OK OB B = 30 1 2 2 Xét A
∆ BH vuông tại H , có  0 = ⇒  0 = ⇒  0 B 30 HAB 60 DAB = 90 1
Hình bình hành ABCD có một góc vuông nên là hình chữ nhật. 6
Dạng 2: Vận dụng tính chất của HCN để chứng minh quan hệ bằng nhau, song song,
vuông góc, đồng quy, tính độ dài các đoạn thẳng
Cách giải: Áp dụng các tính chất của hình chữ nhật
- Áp dụng tính chất đường trung tuyến trong tam giác vuông Bài 1: Cho A
∆ BC có góc B nhọn và  =  B 2C . Kẻ A E
đường cao AH , trên tia đối của tia BA lấy 1
điểm D sao cho BD = BH , gọi I là giao
điểm của DH và BC . Chứng minh rằng: I a) AI = IC 2 3 B b) AD = HC 1 H C D Lời giải Đặt  =α ⇒  C B = 2α a) Từ giả thiết = ⇒  ⇒=  BD BH D H 1 1 ( )
Vì trong một tam giác, đối diện với hai cạnh bằng nhau là hai góc bằng nhau
Vì B = 2α là góc ngoài của B
∆ DH nên  = α =  +  ⇒  =  B 2 D H D H = α
Trong tam giác vuông AHC ta có  = 
A A 2 , vì cùng phụ với α 1 2 ( ) Từ ( ) IC = IH 1 (2) ⇒  ⇒ IA = IC IH = IA
b) Do I là trung điểm của AC theo câu a) nên chọn AC là một đường chéo
Vẽ thêm E sao cho I là trung điểm của HE thì tứ giác AHCE là hình chữ nhật, vì có hai
đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và có góc H vuông.
Áp dụng định nghĩa vào hình chữ nhật AHCE ta được ⇒  =  AE / /HC E H = α 1 3
Lại có  =α ⇒  =  D E D 1
Áp dụng tính chất về cạnh vào hình chữ nhật AHCE và tính chất hai cạnh đối diện với hia góc bằng nhau ta được: 7 AE = HC  ⇒ HC = AD . AE = AD Bài 2: Cho A
∆ BC vuông tại A có AH, AM tương B
ứng là đường cao, đường trung tuyến. Kẻ D H
HD, HE lần lượt vuông góc với AB, AC . Kẻ K M
MK ⊥ AB . Gọi N là giao điểm của AM và O
HE . Chứng minh rằng: N a) AM ⊥ DE A E C b) BN / /DE
c) MK,BN, AH đồng quy. Lời giải
a) Gọi O là giao điểm của AH và DE
Ta có ADHE là hình chữ nhật ⇒ OA ∆ D cân ⇒  =  OAD ODA ( ) 1
AM là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền trong tam giác vuông ABC
⇒ AM = BM ⇒ A
∆ MB cân ⇒  =  MBA MAB (2) Mà  +  0
OAD MBA = 90 nên từ ( )( ) ⇒  +  0 1 2
ODA MAB = 90 ⇔ AM ⊥ DE
b) AM = MC ⇒ A
∆ MC cân ⇒  =  ⇒  =  MAC MCA MAC BHD
mặt khác AE = HD ⇒ E ∆ AN = D
∆ HB(gcg) ⇒ NE = BD
Lại có BD / /NE ⇒ BDEN là hình bình hành ⇒ BN / /DE
c) Ta có: BN / /DE ⇒ BN ⊥ AM ⇒ B
∆ MA có AH, BN, MK là ba đường cao do đó AH, BN, MK đồng quy. 8 Bài 3: Cho A
∆ BC vuông tại A , có AM là đường B
trung tuyến. Gọi D là một điểm thuộc AM .
Kẻ DI vuông góc với AB , DK vuông góc với AC M
a) Chứng minh rằng IK / /BC I D
b) Xác định vị trí điểm D trên AM sao cho 1 IK = BC A K C 3 Lời giải
a) AIDK là hình chữ nhật ⇒  =  DAI KAI A
∆ MB cân (tính chất) ⇒  =  ⇒⇒  =  DAI MBA
KIA MBA ⇒ IK / /BC b) 1 1 2
IK = AD ⇒ AD = BC = .2AM = AM ⇒ D là trọng tâm của A ∆ BC 3 3 3 Bài 4: Cho A
∆ BC cân tại A , đường cao BH . Từ A điểm M trên cạnh BC kẻ
MP ⊥ AB, MQ ⊥ AC . Chứng minh rằng
MP + MQ = BH H K P Q B M C Lời giải
Kẻ MK ⊥ BH ⇒ MK / /AC và  =  =  0 K H Q = 90 Tứ giác 9 Bài 5:
Cho hình chữ nhật ABCD, AB = 40c , m AD = 30 A 40 B
, O là giao điểm của hai đường chéo. Gọi H 25
là chân đường vuông góc kẻ từ A đến BD. 30 O
Tính độ dài đoạn DH,OH,OB H D C Lời giải
Áp dụng định lý Pytago ⇒ BD = 50cm
OA = OB = OC = OD = 25cm 2 2 2 2 2 2 2 2
AD − DH = AH = AO − HO = AO − (DO − DH ) Hay 2 2 2 2 2 2 2 2
30 − DH = 25 − (25 − DH) ⇔ 30 − DH = 25 − (625 − 50DH + DH ) ⇔ 50DH = 900
⇒ DH =18 ⇒ HO = 7CM Cách 2: 1 1 1 S = AD AB = = AH BD ⇒ = AH ⇒ AH = ⇒ DH = cm ABD . 600 . 600 .50. 24 18 2 2 2 Bài 6:
Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi E là chân A B
đường vuông góc kẻ từ B đến AC . I là H
trung điểm của AE , M là trung điểm của I
CD , H là trung điểm của BE E a. Chứng minh rằng D M C CH / /IM b. Tính góc BIM Lời giải IH / / AB
a. Ta có IH là đường trung bình AEB  ∆ ⇒  1 IH =  AB  2 MC / / AB Lại có  1
⇒ ◊IMCH là hình bình hành ⇒ CH / /IM MC =  AB  2
Ta có: IH / /MC,MC ⊥ BC ⇒ IH ⊥ BC 10 Xét CH ⊥ BI IB
∆ C có H là trực tâm ⇒  ⇒  0 BIM = 90 CH / /IM Bài 7:
Cho hình chữ nhật ABCD. Lấy điểm P tùy B C
ý trên đường chéo BD. Gọi M là điểm đối P
xứng của C qua P M
a. Chứng minh AM / /BD F O I
b. Gọi E,F lần lượt là hình chiếu của M 1 2 1 1 E A D
trên AD, AB . Chứng minh AEMF là hình chữ nhật c. EF / /AC
d. E,P,F thẳng hàng Lời giải
a. Gọi O là giao điểm của BD và AC
Ta có OP là đường trung bình của A
∆ MC ⇒ OP / / AM
b. Xét ◊AEMF , có  =  =  0
A E F = 90 ⇒ ◊AEMF là hình chữ nhật c. Ta có  = 
 =   =  ⇒  =  A
D (slt), A E , D A E
A ⇒ EF / / AC 2 1 2 1 1 1 1 1
d. E,F,P thẳng hàng ⇔ IE / /AC,IP / /AC ⇐ IP là đường trung bình của A ∆ MC
Lại có EF / /AC ⇒ IE / /AC
Theo tiên đề Ơclit thì E,F,P thẳng hàng 11 Bài 8:
Cho tam giác ABC cân tại A . Từ điểm D H E
trên đáy BC kẻ đường vuông góc với BC
cắt AB ở E và AC ở F . Vẽ các hình chữ A
nhật DBHE và CDFK . Gọi I là tâm của
hình chữ nhật BDEH , J là tâm của hình chữ I
nhật CDFK . Chứng minh rằng F K
a. AIDJ và AHIJ là các hình chữ nhật J b. ,
A H, K thẳng hàng và A là trung điểm của HK 1 2 1 1 B D C Lời giải    =  =  a.
AI / /DJ (B C D )
◊AIDJ là hình bình hành 1 1 1 ⇒    =  = 
AJ / /DI(B C D ) 1 1 2
HI / / AJ(HD / / AC) ◊A I
H J là hình bình hành ⇒  AJ / /HI  (/ / ID) b. AI KJ AI DJ ,
A H, K thẳng hàng ⇒ ◊AJIK là hình bình hành / / ( / / ) ⇒ 
AI = KJ (AI = DJ )
Vậy qua A có HA/ /IJ, AK / /IJ ⇒ ,
A H, K thẳng hàng. 12
Dạng 3: Sử dụng định lí thuận và đảo của đường trung tuyến ứng với cạnh huyền trong tam giác vuông
Cách giải: Sử dụng định lý về tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác
vuông để chứng minh các hình bằng nhau hoặc chứng minh tam giác vuông Bài 1:
Cho tam giác ABC , các đường cao BD và A N
CE . Gọi M , N là chân các đường vuông góc D
kẻ từ B,C đến DE . Gọi I là trung điểm của I E
DE , K là trung điểm của BC . Chứng minh M rằng a. IK ⊥ ED B K C b. EM = DN Lời giải a. Ta có 1  E
∆ KD(KE = KD)
EK = DK = BC ⇒
⇒ IK ⊥ ED (đpcm) 2  IE = ID
b.KB = KC(K ∈ BC)  = 
⇒ KI là đường trung bình của hình thang IM IN MBNC ⇒  ⇒ ME = DN
KI / /BM / /NCIE = ID Bài 2:
Cho tam giác ABC vuông tại A , đường cao B
AH . Gọi I, K theo thứ tự là trung điểm của H
AB, AC . Chứng minh I a.  0 IHK = 90 b.
Chu vi tam giác IHK bằng nửa chu vi tam giác A K C ABC Lời giải 13 a) Ta có: I ∆ AH, K
∆ AH cân tại I và K  =   = 
IHA IAH, HAK AHK b. Ta có 1 1 1 1
IH = AB, HK = BC, IK = BC ⇒ P = P (đpcm) 2 2 2 IHK 2 ABC Bài 3:
Cho tam giác ABC có đường cao AI . Từ A A
kẻ tia Ax vuông góc với AC , từ B kẻ tia By Q
song song với AC . Gọi M là giao điểm của P
hai tia Ax và By . Nối M với trung điểm P H
của AB , đường MP cắt AC tại Q và BQ cắt M AI tại H B I C
a. Tứ giác AMBQ là hình gì
b. Chứng minh rằng CH vuông góc với AB
c. Chứng minh tam giác PIQ cân Lời giải
a. Ta có tứ giác AMBQ là hình chữ nhật (hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và bằng nhau)
b. Ta có H là trực tâm của A
∆ BC ⇒ CH ⊥ AB . c. có 1
PI = PQ = AB ⇒ P
∆ IQ cân tại P 2 14
Dạng 4: Tìm điều kiện để tứ giác là hình chữ nhật
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình chữ nhật Bài 1:
Cho tứ giác ABCD. Gọi E,F,G,H theo thứ B
tự là trung điểm của các cạnh AB,BC,CD,DA E A
. Tìm điều kiện của tứ giác ABCD để tứ giác
EFGH là hình chữ nhật F H D G C Lời giải
Ta có tứ giác EFGH là hình bình hành
Để EFGH trở thành hình chữ nhật thì: ⇒  0
HEF = 90 ⇒ HE ⊥ EF ⇒ AC ⊥ BD
Vậy điều kiện là hai đường chéo của tứ giác ABCD vuông góc với nhau. Bài 2:
Cho tam giác ABC . Gọi O là 1 điểm thuộc A
miền trong của tứ giác. M, N,P,Q lần lượt là
trung điểm của các đoạn thẳng Q P
OB,OC, AC, AB O
a. Chứng minh tứ giác MNPQ là hình bình M N hành B C
b. Xác định vị trí của điểm O để tứ giác
MNPQ là hình chữ nhật Lời giải
a. Ta có MNPQ là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
b. Để MNPQ trở thành hình bình hành thì O nằm trên đường cao xuất phát từ đỉnh A của 15 A ∆ BC Bài 3:
Cho hình thang cân ABCD( AB / /CD) , A B
AB < CD . Gọi M , N, P,Q lần lượt là trung
điểm của các đoạn thẳng M Q
AD, BD, AC, BC N P
a. Chứng minh bốn điểm M, N,P,Q thẳng D C hàng A B
b. Chứng minh tứ giác ABPN là hình thang cân M Q N P
c. Tìm một hệ thức liên hệ giữa AB và CD
để ABPN là hình chữ nhật D C Lời giải
a. Ta có MN // AB,MP // AB, PQ // AB, PN // AB ⇒ M, N, P,Q thẳng hàng nhau.
b. Hình thang ABPN có hai đường chéo bằng nhau nên là hình thang cân
c. Để ABPN là hình chữ nhật thì NP = AB hay CD = 3AB 16
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho tam giác ABC , đường cao AH . Gọi I A E
là trung điểm của AC . Lấy E là điểm đối K
xứng với H qua I . Gọi M, N lần lượt là N
trung điểm của HC,CE . Các đường thẳng I G
AM , AN cắt HE tại G và K a. Chứng minh tứ giác B H M C AHCE là hình chữ nhật
b. Chứng minh HG = GK = KE Lời giải
a. Chứng minh tứ giác AHCE là hình bình hành, có  0
AHC = 90 ⇒ ◊AHCE là hình chữ nhật
b. Chứng minh G,K lần lượt là các trọng tâm của tam giác AHC, AEC và sử dụng tính chất
2 đường chéo của hình chữ nhật Bài 2:
Cho tam giác ABC , các đường cao A
AD, BE,CF cắt nhau tại H , gọi I, H, R theo
thứ tự là trung điểm của E ,
HA HB, HC . Gọi I
M , N, P theo thứ tự là trung điểm của P N O F
BC, AC, AB . Chứng minh rằng R
a. Tứ giác MNIK,PNRK là các hình chữ nhật H b. B D M C
P, N, R, K, I, M cùng thuộc 1 đường tròn
c. D,E,F cũng thuộc đường tròn trên Lời giải Ta có: 1 1 1
OD = IM ,OE = KN,OF= PR 2 2 2 17 Bài 3:
Cho tam giác ABC vuông tại A , M thuộc A
BC . Gọi D và E là chân đường vuông góc
kẻ từ M đến AB và AC D I E
a. Định dạng tứ giác ADME
b. Gọi I là trung điểm của DE . Chứng B H M C minh ,
A I, M thẳng hàng
c. Điểm M nằm ở đâu trên BC thì DE nhỏ
nhất. Tính DE trong trường hợp đó biết AB =15c , m AC = 20cm Lời giải
a. Tứ giác ADME có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
c. DE nhỏ nhất khi AM nhỏ nhất ( DE = AM ). AM nhỏ nhất khi và chỉ khi AM = AH khi M trùng H Xét A ∆ BC vuông tại A 1 1 A . B AC 15.20
⇒ BC = 25cm( pytago) ⇒ S
= AH BC = AB AC ⇒ AH = = = cm ABC . . 12( ) 2 2 BC 25 Bài 4:
Cho tam giác ABC vuông tại A. Về phía E
ngoài tam giác ABC , vẽ hai tam giác vuông A D
cân ADB(DA = DB) và ACE( AE = EC) . Gọi
M là trung điểm của I K
BC , I là giao điểm
của DM với AB , và K là giao điểm của B M C
EM với AC . Chứng minh: a) Ba điểm D, , A E thẳng hàng.
b) Tứ giác IAKM là hình chữ nhật. 18
c) Tam giác DME là tam giác vuông cân. Lời giải a) Chứng minh  0 DEA =180
b) Chứng minh  =  =  0 AIM AKM IAK = 90 c) Chứng minh D ∆ ME có  =  0 EDM DEM = 45 ⇒ D
∆ ME vuông cân ở M . Bài 5:
Cho hình thang vuông ABCD (  =  0 A D = 90 ) D C
có các điểm E và F thuộc cạnh AD sao
cho AE = DF và  0
BFC = 90 . Chứng minh F  0 BEC = 90 . K I E A B Lời giải
Gọi I,K lần lượt là trung điểm của BC, AD Chú ý F
∆ EI cân ở I
Chứng minh: IE − IB = IC ⇒ E
∆ BC vuông tại ⇒  0 E BEC = 90 . 19 HÌNH THOI
A. Tóm tắt lý thuyết B
1. Định nghĩa: Hình thoi là tứ giác có bốn cạnh bằng nhau ◊ ABCD là hình thoi ABCD ⇔  A
AB = BC = CD = DA C
2. Tính chất: Hình thoi có tất cả các tính chất của hình bình hành D - Tính chất về cạnh: B
+) Có bốn cạnh bằng nhau
+) Các cạnh đối song song A C
- Tính chất về góc: Các góc đối bằng nhau
- Tính chất về đường chéo: D
+) Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
+) Hai đường chéo vuông góc với nhau
+) Hai đường chéo là các đường phân giác của các góc ở đỉnh của hình thoi 3. Dấu hiệu nhận biết
- Tứ giác có bốn cạnh bằng nhau là hình thoi
- Hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau là hình thoi
- Hình bình hành có hai đường chéo vuông góc với nhau là hình thoi
- Hình bình hành có một đường chéo là đường phân giác của một góc ở đỉnh là hình thoi 4. Chú ý:
- Hình thoi có 1 tâm đối xứng là giao điểm của hai đường chéo
- Hình thoi có hai trục đối xứng là các đường chéo của hình thoi 5. Cách vẽ hình thoi
Có bốn cách vẽ hình thoi nhưng hay dùng nhất là hai cách sau
Cách 1: Vẽ một đường chéo, dựng đường trung trực của đường chéo đó, nối hai đầu đường
chéo với hai giao điểm của hai cung tròn vừa vẽ thu được bốn đỉnh của hình thoi
Cách 2: Sử dụng lưới ô vuông để vẽ hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường 1
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình thoi
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình thoi Bài 1:
Cho tam giác ABC cân tại A. Hai đường A
cao BE và CF cắt nhau tại H . Đường thẳng
AH cắt EF tại D , cắt BC tại G . Gọi M và
N lần lượt là hình chiếu của G trên AB, AC . D
Chứng minh rằng tứ giác E DNGM là hình F thoi. M N H B G C Lời giải Ta có A ∆ BE = A
∆ CF (cạnh huyền – góc nhọn) ⇒ AE = AF, BE = BF
Vì H là trực tâm của A
∆ BC ⇒ AH là đường cao, đồng thời là đường trung tuyến, từ đó ta có
GB = GC và DE = DF Xét E
∆ BC có GN / /BE (⊥ AC) và GB = GC ⇒ NE = NC
Chứng minh tương tự ta được MF = MB
Dùng định lí đường trung bình của tam giác ta chứng minh được DM / /GN và DM = GN
⇒ ◊DNGM là hình bình hành
Mặt khác, DM = DN (cùng bằng một nửa của hai cạnh bằng nhau) nên DNGM là hình thoi. Bài 2:
Cho tam giác ABC , điểm D thuộc cạnh AB , A
điểm E thuộc cạnh AC sao cho BD = CE .
Gọi I, K,M, N theo thứ tự là trung điểm của D H
BE,CD, BC, DE . Chứng minh rằng tứ giác E MNIK là hình thoi. I K B M C 2 Lời giải Ta có: 1 1
KN = NI = IM = MK = BD = CE ⇒ ◊MNIK 2 2
là hình thoi (dấu hiệu nhận biết) Bài 3:
Cho hình bình hành ABCD có AC vuông A D
góc với AD . Gọi E,F theo thứ tự là trung
điểm của các cạnh AB,CD . Chứng minh tứ
giác AECF là hình thoi. E O F B C Lời giải
Cách 1: Ta có tứ giác AECF là hình hành có hai đường chéo vuông góc ⇒ ◊AECF là hình thoi (dấu hiệu)
Cách 2: AE = EC = CF = FA ⇒ ◊AECF là hình thoi (dấu hiệu) Bài 4:
Cho hình thoi ABCD có  0 A = 60 . Từ đỉnh B
góc tù B kẻ các đường vuông góc BE,BF
đến AD và DC , cắt AC theo thứ tự ở M và M N
N . Chứng minh rằng A C E F a. AE = CF
b. Tam giác BEF đều D
c. Tứ giác BMND là hình thoi
d. Cho AC =16cm , tính chu vi tam giác BEF Lời giải 3 b.  0 A = 60 ⇒ B ∆ CD, A
∆ BD là các tam giác đều ⇒  =  0
EBD FBD = 30 ⇒ B
∆ EF đều (tam giác cân có 1 góc bằng 600)
c. Ta đi chứng minh MB = BN = ND = DM
+) AC là đường trung trực của BD ⇒ MB = MD(1)
+) AC là đường trung trực của BD ⇒ NB = ND(2) +) ∆ = ∆ − ⇒  =  ABE CBF(ch gn) ABE CBF ⇒ A ∆ BM = C ∆ BN
⇒ MB = NB(3) ⇒ MB = BN = ND = DM ⇒ ◊BMDN
d. Ta có EF là đường trung bình của tam giác 1
ACD ⇒ EF= AC = 8cm ⇒ P = 24(cm) 2 BEF Bài 5:
Cho tam giác ABE vuông tại A . Từ điểm O E
trên cạnh BE kẻ đường vuông góc với BE 1 2
cắt tia đối của tia AB tại F , cắt AE ở D . O 2 P
Tia phân giác của góc E cắt AB,OD lần lượt D N
tại M và P , tia phân giác của góc F cắt 1 I Q
BO, DA ở N và Q . Chứng minh rằng 1 2 a. B M EM ⊥ FN A F
b. ◊MNPQ là hình thoi Lời giải
a. Gọi I là giao điểm của MP và NQ +)  = 
E F (cùng phụ với B ) +) ∆ ∆  =   =  ⇒  0
FIP, OEP (P P , E F )
O = I = 90 ⇒ EM ⊥ FN 1 2 1 1 b. Ta có P
∆ FM cân tại F ⇒ PI = IM , E
∆ NQ cân tại E ⇒ NI = IQ
Tứ giác MNPQ có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với nhau nên là hình thoi 4 Bài 6:
Cho tam giác đều ABC . Gọi M là điểm A
thuộc cạnh BC,E và F lần lượt là chân 1
đường vuông góc kẻ từ M đến AB và AC .
Gọi I là trung điểm của AM,D là trung I điểm của BC 1 60° 60° E
a. Tính số đo các góc   DIE, DIF F
b. Chứng minh rằng tứ giác DEIF là hình B thoi D M C Lời giải
a.  =  −  =  +  −  + 
DIE MIE MID A E (DAI ADI ) =  − 
2A 2DAI =  −  0 0 2(EAI DAI) = 2.30 = 60 1 1 1 Tương tự ta có:  =  + 
DIF 2(FAI DAI ) =  0 = =  +  BAC 60 DIM MIF b. Ta có DE ∆ I, DF ∆
I là các tam giác đều ⇒ EI = IF = FD = DE ⇒ ◊DEIF là hình thoi (dấu hiệu nhận biết). Bài 7:
Cho tam giác ABC đều trọng tâm G . Vẽ A
hình chữ nhật ABDE sao cho C thuộc đoạn
thẳng DE . Tia AG cắt BD tại I , tia AE cắt J
BG tại J . Chứng minh rằng E
a) I và J đối xứng nhau qua CG G
b) Các tứ giác CGBI,GICJ,CJAG là hình thoi. B M C I D 5 Lời giải Ta có A ∆ BJ = B
∆ AI (gcg) ⇒ AI = BJ ⇒ ◊ABIJ là hình thang cân có hai đáy AI và BJ
Vì hình thang cân ABIJ có một góc vuông nên suy ra ABIJ là hình chữ nhật, tâm G
Mặt khác CG ⊥ AB ⇒ CG là đường trung trực của cạnh IJ
Vậy I và J đối xứng nhau qua đường thẳng CG b) Ta có  0 = ⇒  =  0 ABI 90 GBC IBC = 30
Gọi M là trung điểm của BC , trong tam giác BGI có BM là đường cao, đường phân giác
nên M là trung điểm của GI
Tứ giác CBDI có hai đường chéo BC,GI vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của
mỗi đường, do đó CBGI là hình thoi
Chứng minh tương tự ta có CGAI là hình thoi
Vì I, J đối xứng nhau qua đường thẳng CG nên CI = CJ,GI = GJ (1) Dễ thấy B
∆ GI là tam giác đều ⇒ CI = BG = GI (2)
Từu (1)(2) ⇒ GICJ có bốn cạnh bằng nhau, vậy GICJ là hình thoi. 6
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình thoi để chứng minh quan hệ bằng nhau, song
song, vuông góc, tính độ dài các đoạn thẳng
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình thoi Bài 1:
Cho hình thoi ABCD, độ dài mỗi cạnh là B
13cm . Gọi O là giao điểm của hai đường
chéo. Vẽ OH ⊥ AD . Biết OH = 6cm, tính tỉ số O
của hai đường chéo BD và AC A C K H D Lời giải Vẽ BK ⊥ AD Xét B
∆ KD có OH / /BK (⊥ AD),OB = OD ⇒ KH = HD
Vậy OH là đường trung bình của 1 B
∆ KD ⇒ OH = BK ⇒ BK =12cm 2 Xét A
∆ BK vuông tại K , ta có: 2 2 2 2 2
AK = AB − BK =13 −12 = 25 ⇒ AK = 5cm ⇒ KD = 8cm Xét B
∆ KD vuông tại K , ta có: 2 2 2 2 2
BD = BK + DK =12 + 8 = 208 2 Xét  AC A
∆ OH vuông tại H , ta có: OA 2 2 2 2 2  2
OA = OH + AH = 6 + 9 =117 ⇒ =117 ⇒ AC =   468  2  2 Do đó BD 208 4 BD 2 = = ⇒ = . 2 AC 468 9 AC 3 Bài 2:
Cho hình thoi ABCD có góc A tù. Biết A B
đường cao kẻ từ đỉnh A đến cạnh CD chia
đôi cạnh đó. Tính các góc của hình thoi D H C 7 Lời giải
Gọi H là chân đường cao kẻ từ A đến cạnh CD và từ giả thiết ta có: AH ⊥ CD
⇒ AH là đường trung trực của đoạn CD nên AC = AD ( ) 1 CH = HD
Áp dụng định nghĩa vào hình thoi ABCD nên A
∆ CD là tam giác đều, do đó  0 D = 60
Vì góc D và góc A là hai góc trong cùng phía của AB / /CD nên chúng bù nhau hay  +  0 = ⇒  0 0 0 D A 180 A =180 − 60 =120
Áp dụng tính chất về góc vào hình thoi ta được  =  0 =  =  0
B D 60 , A C =120 . Bài 3:
Trên cạnh AB và CD của hình thoi ABCD I K B
lấy các điểm P và Q sao cho M 1 1
AP = AB,CQ = CD . Gọi I là giao điểm P 3 3 A O C của Q
PQ và AD , K là giao điểm của DP và
BI . Chứng minh rằng: D a) B ∆ ID vuông b) BK = IK Lời giải
a) Gọi M là trung điểm của BP ⇒ BM = CQ ⇒ BMCQ là hình bình hành
⇒ QM = BC,QM / /BC A ∆ IP = MQ ∆
P(gcg) ⇒ AI = MQ ⇒ AI = AD(= MQ) ⇒ B
∆ ID có BA là đường trung tuyến,
AI = AD = AB ⇒ B
∆ ID vuông tại B b) IB
∆ D có BA là đường trung tuyến, 1
AP = AB ⇒ P là trọng tâm ⇒ BK = IK . 3 8 Bài 4: Cho A
∆ BC có AB < AC . Trên cạnh AC của A
tam giác lấy điểm D sao cho CD = AB. Gọi P D
Q là trung điểm của AC , N là trung điểm Q
của BD. Vẽ đường phân giác AK của góc N
BAC . Chứng minh rằng AK ⊥ NQ K M B C Lời giải a. Ta có  0 A = 60 ⇒ A
∆ BD đều ⇒ AH = HD
Tứ giác ABDE có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với
nhau nên là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
b. Có ABCD là hình thoi ⇒ CD / /AB
Có ABDE là hình thoi ⇒ DE / /AB ⇒ E,D,C thẳng hàng
c. Xét ◊ABCE có AB / /CE ⇒ ◊ABEC là hình thang
Lại có AE = AB = BC ⇒ là hình thang có hai cạnh kề bằng nhau  =  0
C E = 60 ⇒ ABCE là hình thang cân ⇒ AC = BE Bài 5:
Cho hình thoi ABCD có  0
A = 60 , vẽ BH B
vuông góc với AD rồi kéo dài một đoạn
HE = HB . Nối E với A , E với D A
a. Chứng minh rằng tứ giác C ABDE là hình H thoi D
b. E,D,C thẳng hàng c. EB = AC E Lời giải a. Ta có  0 A = 60 ⇒ A
∆ BD đều ⇒ AH = HD 9
Tứ giác ABDE có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường và vuông góc với
nhau nên là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
b. Có ABCD là hình thoi ⇒ CD / /AB
Có ABDE là hình thoi ⇒ DE / /AB ⇒ E,D,C thẳng hàng
c. Xét ◊ABCE có AB / /CE ⇒ ◊ABEC là hình thang
Lại có AE = AB = BC ⇒ là hình thang có hai cạnh kề bằng nhau  =  0
C E = 60 ⇒ ABCE là hình thang cân ⇒ AC = BE Bài 6:
Cho hình bình hành ABCD có F  0
A = 60 , AD = 2AB . Gọi M là trung điểm của
AD, N là trung điểm của E
BC . Từ C kẻ
đường thẳng vuông góc với MN ở E cắt B C
AB ở F . Chứng minh rằng
a. Tứ giác MNCD là hình thoi
b. E là trung điểm của CF 1 2 60° 3
c. Tam giác MCF đều A M D
d. F, N,D thẳng hàng e.  =  BAD 2AFM Lời giải  1 a.
NC = MD = BC ◊MNCD có:  2
⇒ ◊MNCD là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết) NC / /MD Ta lại có 1 1
MD = DC = AD = BC ⇒ ◊MNCD là hình thoi (dấu hiệu nhận biết) 2 2 b. Xét B
∆ CF có N là trung điểm của BC ,
NE / /BF ⇒ E là trung điểm của FC c. Xét MC ∆
F có ME là đường cao, đường trung tuyến ⇒ MC ∆
F cân tại ⇒  =  M M M 1 2 10
Mặt khác ta lại có MNCD là hình thoi ⇒  =  M 2M 2 3 ⇒  +  =  +  0 = ⇒  0 M M M M 60 FMC = 60 ⇒ MF ∆
C là tam giác đều 1 2 2 3 d. Xét MF ∆
C có FM = FC ⇒ F thuộc đường trung trực của MC
mặt khác DM = DC ⇒ D thuộc đường trung trực của MC
Vậy FD là đường trung trực của MC (1)
◊MNCD là hình thoi ⇒ ND là đường trung trực của MC (2)
Từ (1)(2) ⇒ FD ≡ ND ⇒ F, N,D thẳng hàng  =  BAD NMD  e.  
=  +  =  ⇒  =  NMD M M 2M BAD 2AFM 1 2 3  =  M AFM 3  Bài 7:
Cho hình thoi ABCD có  0 B = 60 . Kẻ
AE ⊥ DC, AF ⊥ BC
a) Chứng minh AE = AF
b) Chứng minh tam giác AEF đều.
c) Biết BD =16cm, tính chu vi tam giác AEF Lời giải
a) Do AC là phân giác của góc 
DBC nên AE = FA b) Có  0 B = 60 nên A ∆ BC và A
∆ DC là các tam giác đều ⇒  =  0
EAC FAC = 30 . Vậy A ∆ EF cân và có  0 FAE = 60 nên  0 B = 60 đều.
c) EF là đường trung bình của tam giác BCD. Vậy 1
FE = DB = 8c ; m 2 Chu vi A
∆ EF là 24cm 11 Bài 8: Cho A
∆ BC ( AB < AC) . Trên tia đối của tia A I
BA lấy điểm M , trên tia đối của tia CA lấy 2 J 1
điểm N sao cho BM = CN . Gọi D,E,P,Q lần D B C
lượt là trung điểm của BC,MN,MC, NB
a) DE cắt AM tại J . Chứng minh rằng Q P  =  PEQ MJQ N b) DE cắt E
AN tại I . Chứng minh rằng DE M
song song với đường phân giác của  BAC Lời giải a) B
∆ MN có QE là đường trung bình nên ta có QE / /BM
Tương tự ta có DP / /BM,QD / /CN,PE / /CN ⇒ QE / /DP,PE / /DQ ⇒ DPEQ là hình bình hành ⇒  =  PEQ PDQ Mặt khác  =  PDQ MJQ (so le trong) Vậy  =  PEQ MJQ
b) Gọi Ax là đường phân giác của  BAC Ta có 1 1
DP = BM , PE = CN ⇒ DP = PE (BM = CN ) 2 2
Do đó DPEQ là hình thoi ⇒ DE là phân giác của 
DPQ đồng thời  =  =  =  PDQ PEQ MJQ BAC ⇒  =  =  A D
DIC (đồng vị) ⇒ DE / / Ax (hai góc đồng vị bằng nhau). 2 2 12
Dạng 3: Tìm điều kiện để tứ giác là hình thoi
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình thoi Bài 1:
Cho hình thang ABCD gọi M, N,P,Q lần A M B
lượt là trung điểm của hai đáy và hai đường chéo của hình thang P Q
a. Chứng minh tứ giác MNPQ là hình bình hành
b. Hình thang ABCD phải có thêm điều kiện D N C
gì để tứ giác MNPQ là hình thoi Lời giải
a. Áp dụng tính chất đường trung bình của tam giác cho tam giác ABC và BCD, ta có: 1
MQ / /PN / /BC;MQ = PN = BC ⇒ ◊MNPQ 2
Là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
b. Tương tự câu a ta có: 1
QN / /MP / / A ;
D QN = MP = AD 2
Để MNPQ là hình thoi thì MN ⊥ PQ ⇒ MN ⊥ CD ⇒ MN là trục đối xứng của hình thang ABCD
hay hình thang ABCD phải là hình thang cân Bài 2:
Cho tam giác ABC , qua điểm D thuộc cạnh A
BC , kẻ các đường thẳng song song với AB
và AC , cắt AB và AC theo thứ tự tại E và F F E
a. Tứ giác AEDF là hình gì?
b. Điểm D ở vị trí nào trên BC thì AEDF là B D C hình thoi Lời giải 13
a. Ta có tứ giác AEDF là hình bình hành (các cạnh đối song song)
b. Để AEDF trở thành hình thoi thì AD là phân giác của  FAE
⇒ AD là phân giác 
BAC . Vậy D là giao điểm của đường phân giác của góc A và cạnh BC Bài 3:
Cho hình bình hành ABCD. Trên các cạnh E
AB và CD lần lượt lấy các điểm M và N
sao cho AM = DN . Đường trung trực của
BM lần lượt cắt các đường thẳng MN và
BC tại E và F . A M P B
a. Chứng minh E và F đối xứng với nhau qua AB
b. Chứng minh tứ giác MEBF là hình thoi D N C
c. Hình bình hành ABCD có thêm điều kiện F
gì để tứ giác BCNE là hình thang cân Lời giải
a. Ta có AM = DN ⇒ ◊MADN là hình bình hành  =  =  =  D AMN EMB MBC M ∆ PE = B
∆ PE ⇒ EP = FP ⇒ ◊MEBF là hình bình hành và 2 điểm E, F đối xứng nhau qua AB
b. Tứ giác MEBF có MB giao EF tại P . Lại có P là trung điểm của EF , MB ⊥ EF ⇒ ◊MEBF là hình thoi
c. Để BNCE là hình thang cân thì  =  CNE BNE
mà  =  =  =  = 
CNE D MBC EMB EBM nên tam giác MEB có 3 góc bằng nhau, vậy điều kiện là:  0 ABC = 60 14
BÀI TẬP TỰ LUYỆN Bài 1:
Cho tam giác ABC nhọn, các đường cao A
BD,CE . Tia phân giác của các góc ABD và N
ACE cắt nhau tại O , và lần lượt cắt AC, AB M O D
tại N,M . Tia BN cắt CE tại K , tia CM cắt E K H
BD tại H . Chứng minh rằng a. BN ⊥ CM
b. Tứ giác MNHK là hình thoi B C Lời giải
a. Ta có  =  ⇒  =  ABD ACE NBD MCA Xét B ∆ DN , có:  +  0 NBD BND =
(BD ⊥ AC) ⇒  +  0 90 BND ACM = 90
Gọi O là giao điểm của CM và BN ⇒ CM ⊥ BN ≡ O (1) b. Xét CNK ∆
, có CO ⊥ KN ⇒ CO ⊥ BN , CO là phân giác của  ACE ⇒ CNK ∆
cân tại C ⇒ O
Là trung điểm của KN (2)
Tương tự chứng minh được O là trung điểm của MH (3)
Từ (1)(2)(3) suy ra MNHK là hình thoi (dấu hiệu nhận biết) Bài 2:
Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi EFGH lần
lượt là trung điểm của AB, BC,CD, DA
a) EFGH là hình gì, vì sao
b) Chứng minh AC, BD, EG, FH đồng qui. Lời giải
a) Áp dụng tính chất đường trung bình cho B ∆ AC và A ∆ DC ta có: 1
EF / /GH, EF = GH = AC 2 và 1
HE / /HG, HE = FG = BD 2 15
Mà ABCD là hình chữ nhật nên AB = BD ⇒ EFGH là hình thoi.
b) Gọi O = AC ∩ BD ⇒ O là trung điểm của AC và BD. Chứng minh EBGD và BFDH là hình
bình hành suy ra AC, BD, EG, FH đồng quy tại trung điểm mỗi đường (điểm O) Bài 3:
Cho tam giác ABC cân tại A, trung tuyến
AM . Qua M kẻ đường thẳng song song với
AC cắt AB tại P và đường thẳng song song
với AB cắt AC tại Q
a) Tứ giác APMQ là hình gì ? Vì sao?
b) Chứng minh PQ / /BC Lời giải
a) Vận dụng đinh lý 1 về đường trung bình của tam giác suy ra APMQ là hình thoi do có 4 cạnh bằng nhau
b) Vì PQ ⊥ AM mà AM ⊥ BC (tính chất tam giác cân) nên PQ / /BC Bài 4:
Cho tam giác đều ABC có AD là đường A
cao, H là trực tâm. Từ một điểm M bất kỳ
trên cạnh BC kẻ ME,MP theo thứ tự vuông K
góc với AB, AC . Gọi I là trung điểm của I Q AM . Chứng minh: H P
a) DEIP là hình thoi b) Ba đường thẳng O
MH, ID, EP đồng quy E B M D C Lời giải 16
a) Áp dụng đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác vuông, ta có: 1
EI = DI = PI = MI = AI = AM ( ) 1 2
Mặt khác, áp dụng tính chất góc ngoài của tam giác, ta có:
 =  +  =  +  =  0
EID EIM MID 2EAI 2IAD 2.BAD = 60 ⇒ E
∆ ID đều ⇒ EI = ED (2)
Tương tự ta có:  =  −  =  −  =  0
DIP MIP MID 2MAC 2MAD 2DAC = 60 ⇒ D
∆ IP đều ⇒ DP = IP (3) Từ ( )
1 (2)(3) ⇒ EI = IP = DP = ED ⇒ ◊DEIP là hình thoi
b) Gọi O là giao điểm EP và ID , K là trung điểm của AH ⇒ AK = KH = HD
Theo tính chất đường trung bình ta có: OH / /IK,MK / /IK ⇒ M,O,H thẳng hàng hay
MH, ID, EP đồng quy. 17 HÌNH VUÔNG
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Hình vuông là tứ giác có bốn góc vuông và bốn cạnh A B bằng nhau  =  =  = 
◊ABCD là hình vuông A B C D ⇔  O
AB = BC = CD = DA
2. Nhận xét: Từ định nghĩa hình vuông ta suy ra D C
- Hình vuông là hình chữ nhật có bốn cạnh bằng nhau
- Hình vuông là hình thoi có 4 góc vuông
⇒ Hình vuông vừa là hình chữ nhật vừa là hình thoi
2. Tính chất: Hình vuông có tất cả các tính chất của hình bình thoi và hình chữ nhật - Tính chất về cạnh:
+) Có bốn cạnh bằng nhau
+) Các cạnh đối song song
- Tính chất về góc: Bốn góc bằng nhau
- Tính chất về đường chéo:
+) Hai đường chéo bằng nhau
+) Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
+) Hai đường chéo vuông góc với nhau
+) Hai đường chéo là các đường phân giác của các góc ở đỉnh của hình thoi 3. Dấu hiệu nhận biết
- Hình chữ nhật có hai cạnh kề bằng nhau là hình vuông
- Hình chữ nhật có hai đường chéo vuông góc với nhau là hình vuông
- Hình chữ nhật có 1 đường chéo là đường phân giác của một góc là hình vuông
- Hình thoi có một góc vuông là hình vuông
- Hình thoi có hai đường chéo bằng nhau là hình vuông
4. Nhận xét: Một tứ giác vừa là hình chữ nhật vừa là hình thoi thì tứ giác đó là hình vuông
5. Tính chất đối xứng của hình vuông
- Hình vuông có 1 tâm đối xứng là giao điểm của hai đường chéo 1
- Hình vuông có bốn chục đối xứng:
+) 2 đường chéo của hình vuông
+) 2 đường thẳng nối trung điểm các cạnh đối diện của hình vuông 6. Cách vẽ hình vuông
Có 5 cách vẽ hình vuông nhưng có hai cách vẽ hay sử dụng
Cách 1: Vẽ một đường chéo, dựng đường trung trực của đường chéo đó. Lấy trung điểm vừa
dựng làm tâm vẽ đường tròn có đường kính bằng đường chéo vừa vẽ, nó cắt đường trung trực
tại hai điểm ta được đường chéo thứ hai.
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh 1 tứ giác là hình vuông
Cách giải: Vận dụng các dấu hiệu nhận biết để chứng minh 1 tứ giác là hình vuông Bài 1:
Cho hình vuông DEBC . Trên cạnh CD lấy K I
điểm A, trên tia đối của tia DC lấy điểm K , D
trên tia đối của tia ED lấy điểm M sao cho H M E
CA = DK = EM . Vẽ hình vuông
DKIH (H ∈ DE) . Chứng minh rằng tứ giác A ABMI là hình vuông C B Lời giải Ta có: A ∆ BC = B ∆ EM = H ∆ IM = A
∆ KI ⇒ AI = MI = AB = BM ∆ = ∆ ⇒  =  ⇒  +  0 ACB BEM ABC EBM
ABE EBM = 90 ⇒ ◊ABMI là hình vuông (dấu hiệu nhận biết) Bài 2:
Cho tam giác ABC vuông tại A . Trên cạnh A
AB, AC theo thứ tự lấy các điểm D và E sao cho M D
BD = EC . Gọi M , N, P,Q theo thứ tự E N
là trung điểm của DE,EB,BC,CD. Chứng Q
minh rằng tứ giác MNPQ là hình vuông C P B 2 Lời giải Ta có 1 1
MN = PQ = NP = MQ = EC = BD(1) 2 2 MN / / AB
⇒ MN ⊥ MQ(AB ⊥ AC)(2) MQ / / AC
Từ (1)(2) ⇒ ◊MNPQ là hình vuông Bài 3:
Cho tam giác ABC . Dựng về phía ngoài tam G
giác các hình vuông ABDE và ACFG . Gọi P
Q, N lần lượt là giao điểm các đường chéo E F
của hình vuông ABDE và hình vuông ACFG A N
. Gọi M,P lần lượt là trung điểm BC và EG Q I
. Chứng minh rằng tứ giác MNPQ là hình D B M C vuông Lời giải  1
QM = PN = EC,QM / /PN / /EC  Ta có  2  (1) 1 Q
P = MN = BG,QP / /MN / /BG  2 A ∆ EC = A
∆ BG(cgc) ⇒ EC = BG(2)
Từ (1)(2) ⇒ QM = PN = QP = MN ⇒ ◊MNPQ là hình thoi (dấu hiệu nhận biết)
Gọi I là giao điểm của EC và BG , ta có:  +  =  +  +  =  +  + 
ICG IGC ACG ACE IGC ACG AGB IGC (Do  
ACE, AGB là cặp góc tương ướng của hai tam giác bằng nhau)
 +  =  +  +  =  +  +  =  +  0
ICG IGC ACG ACE IGC ACG AGB IGC ACG AGC = 90 ⇒ EC ⊥ BG(4)
Từ (1)(4) ⇒ QM ⊥ QP ⇒ ◊MNPQ là hình vuông (hình thoi có 1 góc vuông là hình vuông) 3 Bài 4: Cho hình thang ABCD, có: A B  =  0
A D = 90 ,CD = 2AB = 2AD . Gọi H là hình H
chiếu của D lên AC . M, N,P lần lượt là P
trung điểm của CD,HC,HD Q
a. Chứng minh tứ giác ABMD là hình D M C
vuông, tam giác BCD vuông cân
b. Chứng minh tứ giác DMPQ là hình bình hành c. AQ ⊥ PD Lời giải a. Ta có 1
AB / /DM , AB = DC = DM ⇒ ◊ABMD 2
là hình bình hành (dấu hiệu nhận biết)
Lại có: AB = AD ⇒ ◊ABMD là hình thoi, mà  0
A = 90 ⇒ ◊ABMD là hình vuông. +) Xét B ∆ CD , có 1
BM = MD = DC ⇒ B
∆ DC vuông cân (  0 BDC = 45 ) 2 b. Xét DHC ∆ , có: 1
PQ / /DM , PQ = DM ⇒ ◊DMPQ là hình bình hành 2
c. PQ / /DM,DM ⊥ AD ⇒ PQ ⊥ AD . Ta có tam giác ADP có Q là trực tâm ⇒ AQ ⊥ DP 4
Dạng 2: Vận dụng tính chất của hình vuông để chứng minh các tính chất hình học
Cách giải: Vận dụng định nghĩa và các tính chất về cạnh, góc, đường chéo của hình vuông. Bài 1:
Cho hình chữ nhật ABCD. Trên tia đối của A B
tia CB và DA lần lượt lấy hai điểm E và F K H D C
Sao cho CE = DF = CD . Trên tia đối của tia
CD lấy điểm H sao cho CH = CB . Chứng
minh AE vuông góc FH F E Lời giải Tứ giác CDFE có = =  0
CE DF CD, DF / /CE, D = 90 ⇒ CDFE là hình vuông Ta có: =  =  0 = = ⇒ ∆ = ∆ ⇒  = 
AF HD, HDF AFE 90 , FE DF AFE HDF EAF FHD
Gọi K là giao điểm của AE và CD  =   +  0 = ⇒  +  0
AKD HKE, AKD FAE 90 HKE FAE = 90 Mà  =  ⇒  +  0 EAF FHD HKE FHD = 90
Vậy AE vuông góc với HF Bài 2:
Cho hình vuông ABCD. Trên các cạnh A B
AD,CD lần lượt lấy các điểm E, F sao cho
AE = DF . Chứng minh I a. A ∆ DF = B ∆ AE b. BE ⊥ AF D F C Lời giải a. Ta có ∆ = ∆ ⇒  =  ADF BAE(cgc) AEI DFA
b. Gọi I là giao điểm của AF và BE Có:  =  =  +  0
EAI AEI EAI DFA = 90 (đpcm) 5 Bài 3:
Cho hình vuông ABCD. Trên tia đối của tia A B E
BA lấy điểm E , trên tia đối của tia CB lấy
điểm F sao cho AE = CF O a. Chứng minh E ∆ DF vuông cân
b. Gọi I là trung điểm của EF . Chứng minh D C I IB = ID c. Chứng minh ,
A C, I thẳng hàng F Lời giải a. ∆ = ∆ ⇒ =  =  AED CFD(cgc) DE DF, ADE CDF
⇒  =  +  =  +  0
EDF EDC CDF EDC ADE = 90 b. Ta có 1
IB = ID = EF 2
c. Do IB = ID nên I thuộc đường trung trực của BD ⇒ I ∈ AC Bài 4:
Cho hình bình hành ABCD. Vẽ về phía F E
ngoài hình bình hành hai hình vuông ABEF
và ADGH . Chứng minh a. I
AC = FH và AC ⊥ FH H b. C ∆ EG vuông cân A B G D C Lời giải a. A ∆ FH = B
∆ AC (cgc) ⇒ FH = AC
Gọi I là giao điểm của FH và AC 6
Do  =  ⇒  +  =  +  0 AFH BAC
IAF AFH IAF BAC = 90 ⇒ FH ⊥ AC b. G ∆ CD = CE ∆
B(cgc) ⇒ GC = CE
Ta có: 0 =  +  +  =  +  0 + + ⇒  +  +  0 180
ECB CBE BEC ECB CBA 90 BEC ECB CBA BEC = 90
mà  =  ⇒  +  +  0 BEC GCD ECB CBA GCD = 90 (1)
Mặt khác do ABCD là hình bình hành,  +  0 = ⇔  +  +  +  0 DCB CBA 90
ECB GCE GCD CBA =180 (2) Từ (1)(2) ⇒  0 GCE = 90 Bài 5:
Cho hình vuông ABCD cạnh 6cm , điểm E A B
thuộc cạnh CD, tia phân giác của góc DAE 43
cắt CD ở F . Gọi H là hình chiếu của F 1 2
trên AC , AC là giao điểm của HF và BC
a. Tính độ dài AH K
b. Chứng minh rằng AK là phân giác của góc  H BAE
c. Tính chu vi tam giác CFK D F E C Lời giải a. Ta có A ∆ DF = A
∆ HF(cgc) ⇒ AH = HD = 6cm b. ∆ = ∆ − ⇒  =  AHK ABK(ch cgvc) A
A ⇒ AK là phân giác của  BAE 3 4 c. Chu vi CF ∆
K = CF + FK + KC = CF + FH + HK + CK = CF + FD + KB + KC =12(cm) 7 Bài 6:
Cho hình vuông ABCD và E, F theo thứ tự A E B
là trung điểm của AB,BC
a. Chứng minh rằng CE ⊥ DF b. Gọi F
M là giao điểm của CE và DF . M
Chứng minh AM = BM (Gợi ý có thể gọi N H 1
là trung điểm của CD). 1 2 D N C Lời giải a. Ta có:  0 = ⇒  +  0 = ⇒  =  M 90 D C 90 D C ⇒ D ∆ CF = CB ∆ E(cgc) 1 2 1 1
b. Gọi N là trung điểm của CD
+) ◊AECN là hình bình hành ⇒ AN / /EC ⇒ DF ⊥ AN = H +) ND = NC D ∆ MC có: 
⇒ H là trung điểm của MD
NH / /MC(AN / /EC) +) A
∆ DM có AH là đường cao, H là trung điểm của MD ⇒ AM = AD = AB (đpcm). Bài 7:
Cho hình vuông ABCD và 1 điểm E bất kỳ A E B
nằm giữa hai điểm A và B . Trên tia đối của
tia CB lấy điểm F sao cho AE = CF G a. Tính  0 EDF = 90
b. Gọi G là điểm đối xứng với D qua trung
điểm I của EF . Tứ giác DEGF là hình gì? Vì sao? D C
c. Chứng minh ba đường thẳng AC, DG, EF F đồng quy tại 1 điểm. Lời giải a.  =  +  =  +  0 =  = 
EDF EDC CDF EDC EDA 90 (CDF E ) DA 8
b. Xét ◊DEGF có EI = IF,DI = IG ⇒ ◊DEGF là hình bình hành , lại có  0
D = 90 ⇒ ◊DEGF là hình chữ nhật mà A
∆ DE = CDF ⇒ ED = FD ⇒ ◊DEGF là hình vuông (dấu hiệu nhận biết)
c. Ta có EF giao DG tại I , ta đi chứng minh I thuộc đường trực của AC Có: 1
IB = ID = EF ⇒ I thuộc đường trung trực của BD ⇒ I ∈ AC ( AC là đường trung trực của 2 BD ) Bài 8:
Cho hình vuông ABCD. Trên tia đối của tia H F
CB lấy điểm M , trên tia đối của tia DC lấy
điểm N sao cho BM = DN . Vẽ hình bình 2 M
hành AFMN . Chứng minh rằng: 1 O 1 a. D A ∆ BM = A ∆ DN C K 2 N
b. Tứ giác AFMN là hình vuông
c. Kẻ FH ⊥ BM,FK ⊥ CN , chứng minh rằng 2  0 ACF = 90 B A
d. B,O,D thẳng hàng (O là trung điểm của AF ) Lời giải a. ∆ = ∆ ⇒ = ⇒  =  ABM ADN(cgc) AM AN DAN BAM
b. Hình bình hành AMFN , có AM = AN ⇒ ◊AMFN là hình thoi.
Lại có  =  +  =  +  0
MAB MAD DAN MAD MAB = 90 ⇒ ◊AMFN là hình vuông c.  =  +  0 = + 
ACF ACD DCF 45 DCF Ta đi chứng minh  0
DCF = 45 ⇒ ◊CHFK là hình vuông Có  +  0 = ⇒  +  0 =  +  0 = ⇒  =  M M 90 N M 90 , N N 90 M N ⇒ M ∆ HF = N
∆ KF(ch − gn) ⇒ FH = FK 1 2 2 2 1 2 2 1 9
⇒ ◊CHFK là hình vuông  0 = ⇒  0 DCF 45 DCF = 90 (đpcm)
d. Ta đi chứng minh 3 điểm B,D,O nằm trên đường trung trực của AC
Ta có ABCD là hình vuông ⇒ B,D nằm trên đường trung trực của AC
O là trung điểm của AF ⇒ O là trung điểm của MN ⇒ OA = OM Lại có 1
OC = OM = AC ⇒ OM = OC ⇒ OA = OC ⇒ O nằm trên đường trung trực của AC 2
⇒ B, D,O thẳng hàng. Bài 9:
Cho tam giác ABC vuông tại A , đường cao A
AH và trung tuyến AM 4 1
a. Chứng minh rằng  =  MAC BAH
b. Kẻ trung trực của BC và trên đó lấy điểm M F
D sao cho MD = MA ( D và A nằm trong hai B H C
nửa mặt phẳng khác nhau bờ là đường thẳng E
BC ). Chứng minh AD là phân giác của 2 góc   MAH, A
c. Kẻ DE ⊥ AB,DF ⊥ AC . Tứ giác AEDF là D hình gì? d. Chứng minh: DB ∆ E = DC ∆ F Lời giải a. ∆  0 1
ABC(A = 90 ) ⇒ AM = BC ⇒ A
∆ MC cân tại ⇒  =  M A C , mà  +  0 = =  +  ⇒  =  C B 90 A B C A 2 1 1 1 4 1 4 b. A
∆ MD cân tại M ⇒  =   =  ⇒  =  A D , A D (slt) A A 2 1 3 1 2 3
c. Tứ giác AEDF là hình chữ nhật có AD là phân giác của 
EAF ⇒ ◊AEDF là hình vuông d. Xét DB ∆ E, DC ∆
F có DE = DF, DB = DC ( MD là trung trực của BC ) ⇒ D ∆ BE = D
∆ CF(ch − cgv) 10 Bài 10:
Cho tam giác ABC vuông tại A , đường K
cao AH . Vẽ về phía ngoài tam giác hai G
hình vuông ABDE và ACFG 1
a. Gọi M, N là chân các đường vuông góc I F
hạ từ D và E đến BC . Chứng minh 1
DM + DN = BC 1 E 3 b. 4 D, , A E thẳng hàng A 2 c. 1
AH đi qua trung điểm của EG D d. Giả sử 2 1
DE và FG cắt nhau tại K . 1 2 M B H C N
Chứng minh rằng AH cũng đi qua K Lời giải a.  DM ∆ B = A ∆ HB
DM + FN = BC ⇐ DM + FN = BH + HC ⇐ DM = BH, FN = HC ⇐   A ∆ HC = CNF ∆ b. D, ,
A F thẳng hàng ⇔  0 ⇔  +  +  0 DAF=180 DAE EAG GAF =180
c. Gọi I là giao điểm của AH và EG , ta đi chứng minh EI = GI (= AI )
+) Ta đi chứng minh A
∆ IG cân tại ⇔  =  I G A 1 3   =    =  G C G C 1 1 1 11 ∆ = ∆ ⇒  ⇒  ⇒  =  ABC AEG G A ⇒ A ∆ IG cân tại I   =  CA   =  1 3 1 1 A A 1 3
Chứng minh tương tự ta có IA
∆ E cân tại I ⇒ IE = IG = IA
d. Có Tứ giác AEKG là hình bình hành (các cạnh đối song song)
Lại có AI đi qua trung điểm của EG mà AI là đường chéo thứ 2 nên AI đi qua K . Vậy AI đi qua K 11
Dạng 3: Tìm điều kiện để tứ giác là hình vuông
Cách giải: Vận dụng định nghĩa, các tính chất và dấu hiệu nhận biết của hình vuông Bài 1:
Cho tam giác ABC vuông tại , A M là một A
điểm thuộc cạnh BC . Qua M vẽ các đường
thẳng song song với AB và AC , chúng cắt F E
các cạnh AC, AB theo thứ tự tại E và F
a. Tứ giác FFME là hình gì B M C
b. Xác định vị trí của điểm M trên cạnh BC
để tứ giác AFME là hình vuông Lời giải
a. Tứ giác AFME có 3 góc vuông nên là hình chữ nhật
b. Để tứ giác AFME là hình vuông thì đườn chéo AM trở thành đường phân giác của 
BAC ⇒ M là giao điểm của đường phân giác của  BAC và A Bài 2:
Cho tứ giác ABCD. Gọi E,F,G,H theo thứ B E
tự là trung điểm của các cạnh AB,BC,CD,DA A
. Tìm điềm kiện của tứ giác ABCD để tứ F giác EFGH là H a. Hình chữ nhật b. Hình thoi G C c. Hình vuông D Lời giải
Ta có tứ giác EFGH là hình bình hành (các cạnh đối bằng nhau)
a. Để EFGH trở thành hình chữ nhật thì EF ⊥ FG ⇒ AC ⊥ BD 12
b. Để EFGH trở thành hình thoi thì EF = FG ⇒ AC = BD
c. Để EFGH trở thành hình vuông thì AC ⊥ BD, AC = BD BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Cho đoạn thẳng AB và điểm M thuộc đoạn E F
thẳng đó. Vẽ về một phía của AB các hình I
vuông AMCD,BMEF H D
a. Chứng minh AE ⊥ BC O' C
b. Gọi H là giao điểm của AE và BC . O
Chứng minh ba điểm D, H, F thẳng hàng
c. Chứng minh đường thẳng DF luôn đi qua M B A K
một điểm cố định khi M di chuyển trên
đoạn thẳng cố định AB Lời giải
a. Có MD / /BE (hai góc đồng vị bằng nhau)
mà MD ⊥ AC ⇒ AC ⊥ BE . Lại có EC ⊥ AB ⇒ C là trực tâm tam giác A
∆ BE ⇒ AE ⊥ BC
b. Gọi O và O' lần lượt là tâm của hai hình vuông AMCD và BMEF
Tam giác vuông AHC có OH là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền AC 1 1
⇒ OH = AC = DM ⇒ ∆  0
DMH (H = 90 ) ⇒ DH ⊥ MH (1) 2 2
Chứng minh tương tự, ta được HF ⊥ MH (2) ⇒ D,H,F thẳng hàng.
c. Gọi I là giao điểm của AC và DF
Chứng minh được OI là đường trung bình của tam giác DMF , hay I là trung điểm DF
Kẻ IK vuông góc AB ( K thuộc AB )⇒ K là trung điểm của AB , vậy K cố định Mặt khác 1 1
IK = (AD + BF) = AB (không đổi )⇒ I cố định. Vậy DE luôn đi qua I cố định. 2 2 13 Bài 2:
Cho tam giác ABC , vẽ ra phía ngoài tam E
giác các hình vuông ABDE và BCKH , BM là trung tuyến của A AC a. Chứng minh  +  0 DBH ABC =180 D M
b. Vẽ hình bình hành DBHN . Chứng minh B C A ∆ BC = N ∆ HB O
c. Chứng minh DH = 2BM d. Chứng minh N BM ⊥ DH K H Lời giải
a) Chú ý:  +  +  +  0 =  =  0
DBH HBC CBA ABD 360 , HBC ABD = 90 b) A ∆ BC = N ∆ HB(cgc)
b) Gọi O là giao điểm của DH và BN ⇒ O là trung điểm của DH và BN Tca có A ∆ BC = N
∆ HB ⇒ OH = BM (hai đường trung tuyến tương ứng)
mà DH = OH (đpcm)
d. Chứng minh được  =  BHO MBC ⇒ đpcm Bài 3:
Cho đoạn thẳng AB và điểm M thuộc đoạn
thẳng đó. Vẽ về một phía của AB , các hình
vuông AMCD,BMEF
a) Chứng minh AE vuông góc với BC
b) Gọi H là giao điểm của AE và BC .
Chứng minh ba điểm D, H, F thẳng hàng.
c) Chứng minh đường thẳng DF luôn đi qua
một điểm cố định khi M di chuyển trên 14
đoạn thẳng cố định AB . Lời giải
a) Chứng minh được MD song song với BE
Mà MD ⊥ AC ⇒ AC ⊥ BE
lại có EC ⊥ AB ⇒ C là trực tâm của tam giác ABE
b) Gọi O,O' lần lượt là tâm của hai hình vuông AMCD và BMEF . Tam giác vuông AHC có
OH là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền 1 1
AC ⇒ OH = AC = DM 2 2 ⇒ D
∆ MH vuông tại H , hay DH ⊥ MH ( ) 1
Chứng minh tương tự, ta được HF ⊥ HM (2)
Từ (1) và (2), suy ra đpcm
c) Gọi I là giao điểm của AC và DF
Chứng minh được OI là đường trung bình của tam giác DMF , hay I là trung điểm của DF .
Kẻ IK vuông góc với AB(K ∈ AB)
⇒ K là trung điểm của AB , tức là K cố định. Mặt khác 1 1
IK = (AD + BF) = AB (không đổi) ⇒ I cố định. 2 2
Vậy DF luôn đi qua điểm I cố định. Bài 4:
Cho tam giác ABC , vẽ ra phía ngoài tam
giác các hình vuông ABDE và BCKH . BM
là đường trung tuyến của tam giác ABC a) Chứng minh  +  0 DBH ABC =180 .
b) Vẽ hình bình hành DBHN . Chứng minh A ∆ BC = N ∆ HB
c) Chứng minh DH = 2BM
d) Chứng minh BM vuông góc với DH 15 Lời giải
a) Chú ý  +  +  +  0 DHB HBC CBA ABD = 360 Mà  +  0 HBC ABD = 90 ⇒ đpcm
b) Chứng minh được hai tam giác ABC và NBH bằng nhau theo trường hợp (cgc)
c) Gọi O = DH ∩ BN
⇒ O là trung điểm của DH và BN . Ta có: A ∆ BC = N
∆ HB ⇒ OH = BM (2 đường trung tuyến tương ứng)
Mà DH = 2OH ⇒ đpcm d) Chứng minh  = 
BHO MBC . Từ đó quy ra đpcm 16
DIỆN TÍCH HÌNH CHỮ NHẬT
A. Diện tích hình chữ nhật
1. Khái niệm diện tích đa giác
a) Số đo của phần mặt phẳng giới hạn bởi một đa giác được gọi là diện tích của đa giác đó
b) Mỗi đa giác có một diện tích xác định là một số dương
c) Diện tích đa giác ABCD thường được kí hiệu là S hoặc S ABCD
2. Diện tích đa giác có các tính chất sau
a) Tính chất bất biến: Hai tam giác bằng nhau thì có diện tích bằng nhau, điều ngược lại chưa hẳn đúng
b) Tính chuẩn hóa: Nếu chọn hình vuông có cạnh bằng 1c , m 1d , m 1 ,
m .... làm đơn vị đo diện tích
thì đơn vị diệc tích tương ứng là 2 2 2
1cm ,1dm ,1m ,....
- Hình vuông có cạnh dài 10 ,
m 100m có diện tích tương ứng là 1a, 10ha
3. Tính cộng diện tích: Nếu một đa giác được chia thành những đa giác nhỏ không có điểm
trong chung thì diện tích của nó bằng tổng diện tích của những đa giác đó.
4. Công thức tính diện tích hình chữ nhật A B
*) Định lí: Diện tích hình chữ nhật bằng tích hai kích thước của nó: S = .ab S = a . b D C Bài 1:
Cho hình chữ nhật ABCD có AD =14cm và A 48 B
BD = 50cm . O là giao điểm của hai đường E F
chéo. Gọi E,F,G,H lần lượt là trung điểm 14 O H G của ,
OA OB,OC,OD . Tính S EFGH D C Lời giải
a. Ta có tứ giác EFGH có hai đường chéo bằng nhau nên là hình chữ nhật
b. Tính được AB = cm EF = cm EH = cm S = = cm EFGH ( 2 48 , 24 , 7 , 24.7 168 ) 1 Bài 2:
Chiều dài và chiều rộng của một hình chữ nhật tỷ lệ với 9, 4. Chu vi của hình chữ nhật là
52cm. Tính diện tích của hình chữ nhật Lời giải
Gọi a, b lần lượt là chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật (a > b > 0 ) a 9 a b Ta có:  = ⇒ = a =18 2 b 4 9 4 ⇒  ⇒ S = = cm ABCD 18.8 144( ) b   = 8
2(a + b) = 52 ⇒ a + b = 26 Bài 3:
Tính các cạnh của hình chữ nhật, biết diện tích của hình chữ nhật là 2
3cm , chu vi bằng 8cm Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật lần lượt là a và b (a > b ) Theo giả thiết ta có 2 .
a b = 3,a + b = 4 ⇒ a = 4 − b ⇒ (4 − b).b = 3 ⇔ b − 4b + 3 = 0 ⇒ a = 3,b =1
Vậy chiều dài là 3cm, chiều rộng là 1cm Bài 4:
Diện tích của hình chữ nhật thay đổi như thế nào, nếu chiều dài tăng 2 lần, chiều rộng giảm 4 lần Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là a và b ( a > b > 0 ) ⇒ S = .ab
Chiều dài mới a' = 2a , chiều rộng mới b b 1 1
b' = ⇒ S ' = a '.b' = 2 .
a = ab = S 4 4 2 2
Vậy diện tích giảm 2 lần so với ban đầu Bài 5: 2
Tính diện tích của hình chữ nhật ABCD, biết A B
rằng đường vuông góc kẻ từ A đến BD chia 16
BD thành hai đoạn thẳng có độ dài lần lượt 9 H là 9cm và 16cm D C Lời giải
Giả sử AH vuông góc với BD tại H Ta có HD = 9c , m HB =16cm Lại có 2 2 2 AB + AD = 25 ∆  ABH ( 0 H = ) 2 2 2 2 2 2
90 ⇒ AB = AH +16 (1), A
∆ HD ⇒ AD = AH + 9 (2) 2 2 2 2
Từ (1)(2) AB − AD =16 −9 =175 AB = 20CM 2 ⇒  ⇒  ⇒ S = cm ABCD 300( ) 2 2
AB + AD = 625 AD = 15CM Bài 6:
Tính diện tích của hình chữ nhật có đường chéo d = 40cm và các cạnh của nó tỉ lệ với hai số 3 và 4 Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là a và b ( a > b > 0 ) 2 2 2
a + b = d =1600 Theo đầu bài ta có:  a = 32 a b ⇔ = b    = 24 4 3
Vậy chiều dài là 32cm, chiều rộng là 24cm Bài 7:
Hình chữ nhật có diện tích 2
6000cm . Nếu chiều dài tăng thêm 20cm còn chiều rộng giảm 5cm thì diện tích tăng thêm 2
600cm . Tính chu vi của hình chữ nhật ban đầu Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là a và b ( a > b > 0 ) 3
Theo đầu bài ta có: ab = 6000 a =100  ⇔  ⇒ P = 320cm
(a + 20)(b − 5) − ab b  = 60 HCN Bài 8:
Một thửa đất hình chữ nhật. Nếu tăng chiều dài 20cm còn chiều rộng giảm 5cm thì diện tích tăng thêm 2
600cm . Nếu chiều dài giảm 10cm còn chiều rộng tăng 10cm thì diện tích tăng 2
300cm . Tính chu vi hình chữ nhật ban đầu. Lời giải
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật là a và b ( a > b > 0 )
Theo đầu bài ta có: (a + 20)(b −5) − ab = 600 a =100  ⇔  ⇒ P = 320(cm)
(a −10)(b +10) − ab = 300 b  = 60 HCN Bài 9:
Cho hình chữ nhật có chu vi 320cm, diện tích 2
6000m . Tính chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đó Lời giải
Gọi độ dài của chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đã cho lần lượt là a và b ( a,b > 0
Theo đầu bài ta có: 2(a +b) = 320 a =100  ⇔  ab = 6000 b  = 60 Bài 10:
Trong các hình chữ nhật có cùng diện tích bằng 2
100m , hình nào có chu vi nhỏ nhất Lời giải
Gọi độ dài của chiều dài và chiều rộng lần lượt là a và b (a,b > 0). Bài toán trở thành: Cho
a,b > 0 và ab =100. Tìm GTNN của 2(a + b)
Áp dụng bất đẳng thức coossi cho 2 số dương a và b , ta được chu vi nhỏ nhất bằng 40cm
khi a = b =10cm hay hình chữ nhật trở thành hình vuông. 4 Bài 11:
Cho hình chữ nhật ABCD. Qua điểm E là A F B
một điểm bất kì nằm trên đường chéo AC , H K kẻ hai đường thẳng E
FG / / AD và HK / / AB
(F ∈ AB,G∈ DC,H ∈ AD,K ∈ BC).Chứng minh
rằng hai hình chữ nhật EFBK và EGDH có D G C cùng diện tích. Lời giải
Vì FG / /AD,HK / /AB (giả thiết) nên HE / /AF, AH / /FE
Tứ giác AHEF có các cạnh đối song song nên là hình bình hành Lại có  0
A = 90 nên nó làhình chữ nhật suy ra A ∆ HE = A ∆ FE (cgc)
ÁP dụng tính chất bất biến của diện tích ta được S = S AFE AHE
Tương tự: S = S S = S ⇒ S − S − S = S − S − S EKC EGC ; ABC ADC ABC AFE EKC ADC AHE EGC Hay S = S . EFBK EGDH 5
B. Diện tích hình vuông
*) Diện tích hình vuông: Bằng bình phương cạnh của nó S = a2 2 S = a Bài 1:
Cho hình chữ nhật ABCD. Qua điểm E là A F B
một điểm bất kì nằm trên đường chéo AC , H K kẻ hai đường thẳng E
FG / / AD và HK / / AB
(F ∈ AB,G∈ DC,H ∈ AD,K ∈ BC).Chứng minh
rằng hai hình chữ nhật EFBK và EGDH có D G C cùng diện tích. Lời giải
Vì FG / /AD,HK / /AB (giả thiết) nên HE / /AF, AH / /FE
Tứ giác AHEF có các cạnh đối song song nên là hình bình hành Lại có  0
A = 90 nên nó làhình chữ nhật suy ra A ∆ HE = A ∆ FE (cgc)
ÁP dụng tính chất bất biến của diện tích ta được S = S AFE AHE
Tương tự: S = S S = S ⇒ S − S − S = S − S − S EKC EGC ; ABC ADC ABC AFE EKC ADC AHE EGC Hay S = S . EFBK EGDH Bài 2:
Một hình thang cân có hai đường chéo E A
vuông góc với nhau, độ dài đường chéo B
bẳng 4cm . Tính diện tích của tứ giác có đỉnh H F
là trung điểm của các cạnh của hình thang D G C đó Lời giải
Ta có tứ giác EFGH là hình thoi có 1 góc vuông nên là hình vuông 6 2 S = 2.2 = 4(cm ) EFGH Bài 3:
Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng 10cm. B C
O là giao điểm của AC và BD . Gọi N P
M , N, P,Q lần lượt là trung điểm của , OA OB OC,OD
a. Tứ giác MNPQ là hình gì? Vì sao M Q A D
b. Tính diện tích phần hình vuông ABCD
nằm ngoài tứ giác MNPQ Lời giải
a. Tứ giác MNPQ có 4 cạnh bằng nhau nên là hình thoi
Hình thoi MNPQ có 1 góc vuông nên là hình vuông b. 2 2 2 2 S = =
cm ⇒ S = S − S = − = cm MNPQ 8.8 64( ) ABCD MNPQ 16 8 192( ) Bài 4:
Một hình chữ nhật có diện tích 2
350cm và hai cạnh tỉ lệ với các số 2 và 7. Tính diện tích hình
vuông có cùng chu vi với hình chữ nhật Lời giải
Gọi độ dài chiều dài của hình chữ nhật lần lượt là a và b (a,b > 0) ab = 350 Theo đầu bài ta có:  a = 35 a b ⇔ 
⇒ chu vi hình chữ nhật là 90 (cm) = b   =10 7 2
Chu vi hình vuông là 90cm ⇒ cạnh hình vuông là 22,5 2 S = = cm HV 22,5.22,5 506,25( ) Bài 5:
Diện tích một hình vuông tăng thêm bao nhiêu % nếu mỗi cạnh của nó tăng thêm 20%? Lời giải
Gọi độ dài 1 cạnh của hình vuông là a(a > 0) 7
Độ dài cạnh hình vuông lúc sau là 120%.a =1,2a 2
Theo đầu bài ta có: S (1,2a) 2 = = 1,44 2 S a 1
Vậy diện tích hình vuông tăng thêm 44% . 8
C. Diện tích tam giác vuông A
*) Diện tích tam giác vuông: Bằng nửa tích hai cạnh góc vuông b 1 1 a S = ab S= ab 2 2 B C
Trong đó a và b là độ dài hai cạnh góc vuông của tam giác vuông. Bài 1:
Tính diện tích tam giác ABC (  0
A = 90 ), biết AB = 5c , m BC =13cm Lời giải
Theo định lý pytago ta có: 2 2 2 1 2
BC = AB + AC ⇒ AC =12(cm) ⇒ S = = cm ABC .12.5 30( ) 2 Bài 2:
Cho hình vẽ, biết AB = 3c , m AD = 4cm 3 B A  0
ABC =135 . Tính S ABCD ? 45° 4 C D H Lời giải Ta có 1 2 S = S + S = + = cm ABCD ABHD BHC 12 .4.4 20( ) 2
Vậy diện tích tứ giác ABCD là 2 20cm Bài 3:
Cho tam giác ABC vuông cân tại A, có BC =1c .
m Tính diện tích tam giác ABC Lời giải
Áp dụng định lí Pitago ta có: 2 2 2 2 1 1 2 1 2
AB + AC = BC ⇒ AB = ⇒ S = AB = cm ABC ( ) 2 2 4 9 Bài 4:
Tính diện tích của 1 tam giác vuông có cạnh
huyền bằng 10cm. Tổng hai cạnh góc vuông bằng 14cm Lời giải
Gọi 2 cạnh góc vuông lần lượt là a và b (a,b > 0) 2 2
Theo dầu bài ta có: a +b =14
(a + b) =14 1 2  ⇔ 
⇒ ab = 48(cm) ⇒ S = ab = 24(cm ) 2 2 2 2 a + b = 100 a + b =100 ABC 2 Bài 5:
Cho tam giác ABC vuông tại A , có B M AC = 8c , m AB = 6cm H E a. Tính BC 10
b. Hạ AH vuông với BC . Tính AH N 6 I
c. Qua H kẻ HE vuông góc AB , HF vuông 8
góc với AC . Tính EF A F C
d. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của .
HB HC , tứ giác MNEF là hình gì. Tính S MNEF Lời giải
a. Theo định lý pytagoc ta được BC =10cm b. 1 1 S
= AB AC = AH BC ⇒ AH BC = AB AC ⇒ AH = cm ABC . . . . 4( ) 2 2
c. EF = AH = 4,8cm d. ∆ = ∆ ⇒  =  0 MEI MNI(ccc) MEI MHI = 90 Tương tự ta có:  =  0
NFI NHI = 90 ⇒ ◊EMNF là hình thang vuông
(EM + FN).EF 2 ⇒ S = = cm MNFE 24( ) 2 10 Bài 6:
Tính diện tích của tam giác vuông có cạnh B
huyền bằng 10cm, tỉ số hai cạnh góc vuông là 1: 2 A C Lời giải Ta có: AB 1 = ⇒ AC = 2AB AC 2 Mặt khác: 2 2 2 2 2 2
BC = AB + AC = 5AB ⇔ 100 = 5AB ⇒ AB = 20 ⇒ AB = 20 ⇒ AC = 2 20(cm) 1 2 ⇒ S = AB AC = cm . ABC . 20( ) 2 Bài 7:
Cho hình chữ nhật ABCD, có AB = a(cm) A G B
BC = b(cm) ( a ≥ b ). Các tia phân giác của góc
A và B ; Góc B và C ; Góc C và D ; Góc D H F
và A cắt nhau tại E,F,G,H 1 E 1 a. Tính S D C ABCD b. Tính S S S
CDG , ADH , BCF c. Tính S EFGH Lời giải a. S = a b ABCD . b. Xét C ∆ DG , có  =  0 C D = 45 ⇒ C
∆ DG vuông cân tại G 1 1 2 Có 2 2 2 a a
GD + GC = CD ⇒ GD = GC = ⇒ S = 2 DGC 4 2 Tương tự b b
DH = AH = CF = BF = ⇒ S = S = 2 ADH BCF 4 11 c. Có a b a − b
HG = DG − DH = − =
= GF = EF=EH ⇒ ◊HGEF là hình thoi, lại có 1 góc vuông 2 2 2 2 nên là hình vuông 2
a − b 2 (a −b) ⇒ S = GH = ( ) = EFGH 2 2 12
D. Công thức tính diện tích tam giác A
*) Diện tích tam giác bằng nửa tích một cạnh với chiều cao tương ứng: 1 S = a h h ABC . 2 B H a C
Dạng 1: Tính độ dài đoạn thẳng bằng cách sử dụng công thức tính diện tích tam giác
Cách giải: Từ công thức 1 2S 2S S = a h ⇒ a = h = ABC . ; 2 h a Bài 1:
Cho tam giác ABC cân tại A có cạnh đáy A
BC = 60cm , đường cao AH = 40cm. Tính K
đường cao tương ứng với cạnh bên B H C Lời giải 1
BH = HC = BC = 30cm 2
Áp dụng định lý Pytago trong tam giác vuông AHC tính được AC = 50cm Ta có: 1 1 S
= BC AH = AC BK ⇒ AC BK = ⇒ BK = cm . ABC . . . 2400 48 2 2 Bài 2:
Một tam giác cân có đường cao ứng với A
cạnh đáy bằng 15cm, đường cao ứng với K
cạnh bên bằng 20cm . Tính các cạnh của tam
giác đó (chính xác đến 0,1cm ) B H C Lời giải 13 1 1 4 S
= BC AH = AC BK ⇒ BC =
AC ⇒ BC = AC ABC . . 15 20 2 2 3 2
⇒ BH = HC = AC 3
Áp dụng định lý Pytago trong tam giác vuông AHC , ta có: 2 2 2 2 4 2
AC = AH + HC =15 + AC ⇒ AC = AB = 20,1c ; m BC = 26,8cm 9 Bài 3:
Cho tam giác ABC đường cao AH ( H thuộc A
BC ), biết AB =15c ,
m AC = 41cm , BH =12cm. 41 Tính S 15 ABC 12 B H C Lời giải Theo định lý Pytago 2 ⇒ AH = 9c ,
m HC = 40cm ⇒ S = cm ABC 234( ) Bài 4:
Cho hình vẽ, tính BK A 20 K B 15 H 15 C Lời giải +) 1 2 S = AH BC = cm ABC . 30( )(1) 2 +) 1 2 S = BK AC = cm ABC . 30( )(2) 2 Từ (1)(2) 1
⇒ 300 = BK.AC(*) 2 14 Xét ∆  0
AHC(H = 90 ) ⇒ AC = 25(cm) ⇒ (*) : BK = 24(cm) Bài 5:
Cho tam giác ABC , các đường trung tuyến A
BD và CE . Cho BC =10c , m BD = 9cm và
CE =12cm . Chứng minh rằng tam giác BGC E D
vuông (G là giao điểm của BD và CE ). G Tính S S BEC , BGC B 10 C Lời giải
Ta có G là trọng tâm của tam giác ABC 2 2
⇒ GB = BD = 6c ;
m GC = CE = 8cm ⇒ B
∆ GC vuông tại G 3 3 +) 1 1 2 S = BG EC = = cm BEC . .6.12 36( ) 2 2 +) 1 1 2 S = BG GC = = cm BGC . .6.8 24( ) 2 2
Dạng 2: Tính toán, chứng minh về diện tích tam giác
Cách giải:
Sử dụng công thức tính diện tích tam giác Bài 1:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) . Gọi O là A B
giao điểm của hai đường chéo. Kẻ AH,BK D' O
vuông góc với CD. Chứng minh rằng: B' a. S = S ACD BGC D H K C b. Biết 2 2 S = cm S = cm . Tính OAB 4 , COD 9 S = S AOD BOC Lời giải 15 a. 1 1 S = AH CD S = BK CD ACD . (1); BCD . (2) 2 2
mà AH = BK(3) ⇒ S = S ⇒ S + S = S + S ⇒ S = S dpcm ACD BCD AOD DOC BOC DOC AOD BOC ( ) b. 1 1 S = BB '. ; OA S = BB '. S OA AOB OC ⇒ = AOB BOC (1) 2 2 S OC BOC Tương tự: S OA S S OA S AOD AOB AOD 4 BOC 2 = (2) ⇒ = (= ) ⇔ = ⇒ S = cm BOC 6( ) S OC S S C S COD BOC COD 0 BOC 9 Bài 2:
Cho tam giác ABC và đường trung tuyến A
AM . Chứng minh S = S AMB AMC B H M C Lời giải
Kẻ đường cao AH , ta có: 1 1 S = BM AH S = CM AH AMB . ; AMC . 2 2
Mà BM = CM (gt) ⇒ S = S dpcm AMB AMC ( ) Bài 3:
Cho tam giác ABC , các đường trung tuyến A
AM , BN,CP cắt nhau tại trọng tâm G . Chứng minh: P G N
a) S = S = S = S = S = S AGP PGB BGM MGC CGN NGA
b) Các tam giác GAB,GBC,GCA có diện tích B M C bằng nhau Lời giải
a) Tam giác AGP,PGB có chung đường cao hạ từ đỉnh G và AP = PB nên S = S AGP PGB 16 Tương tự ta có: S = S S = S BGM MGC ; CGN NGA
Vì G là trọng tâm 1 A
∆ BC ⇒ AG = 2GM ⇒ S = S ⇒ S = S = S BGM 2 ABG BGM AGP PGB
Chứng minh tương tự ta có: S = S = S = S = S = S AGP PGB BGM MGC CGN NGA
b) Sử dụng kết quả câu a, ta có diện tích mỗi tam giác bằng 1 S ⇒ đpcm. 6 ABC 17
E. DIỆN TÍCH HÌNH THANG
1. Công thức tính diện tích hình thang 1 A B S = a + b h a ABCD ( ). 2 h b D H C Bài 1:
Tính diện tích hình thang ABCD, biết A 1 B  =  0 =  0
A D 90 ,C = 45 , AB =1c , m CD = 3cm D 1 H 2 C Lời giải
Kẻ BH ⊥ CD = H ⇒ B
∆ HC vuông cân tại H ⇒ BH = 2cm Ta có
( AB +CD).BH (1+3).2 S = = = cm ABCD 4( 2 ) 2 2 Bài 2: Cho hình thang ABCD có A 3 B  =  0
A D = 90 , AB = 3c , m BC = 5c , m CD = 6c . m Tính diện tích hình thang 5 3 D H C Lời giải
Kẻ BH ⊥ CD = H ⇒ CH = 3cm 18 Xét tam giác vuông 2
BHC ⇒ BH = 4cm ⇒ S = cm ABCD 18 Bài 3: Cho hình thang cân A B
ABCD( AB / /CD, AB < CD) . Kẻ đường cao
AH , biết AH = 8c ,
m HC =12cm. Tính diện 8
tích hình thang cân ABCD D H K C Lời giải
Kẻ BK ⊥ CD = K ⇒ AB = HK Ta có:
(2HK + 2KC).AH S = = HC AH = cm ABCD . 96( 2 ) 2 Bài 4: Cho hình thang cân A 10 B
ABCD( AB / /CD, AB < CD) . Biết AB =10c , m CD = 20c ,
m AD =13cm. Tính diện 13
tích hình thang cân ABCD D H 20 K C Lời giải
Kẻ AH ⊥ CD = H;BK ⊥ CD = K Ta có: S = cm ABCD ( 2 180 ) 19 Bài 5:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) có AB = 2c , m BC = 2c ,
m CD = 9cm và  0 C = 30 . Tính
diện tích hình thang ABCD Lời giải
*) Nhận xét: Trong tam giác vuông cạnh đối diện với góc 0
30 có độ dài bằng nửa cạnh huyền. Kẻ BC
BH ⊥ CD = H ⇒ BH = = 4cm 2 Tính được: S = cm ABCD ( 2 22 ) Bài 6:
Cho hình thang ABCD có hai đáy AB = 5c ,
m CD =15cm và hai đường chéo là AC =16c ,
m BD =12cm . Tính diện tích hình thang ABCD Lời giải
Qua A kẻ AE / /BD(E ∈ DC) ⇒ AE = BD =12(cm) AE.AC 12.16
DE = AB = 5(cm) ⇒ A
∆ EC vuông tại A (Pytago đảo) ⇒ AH = = = 9,6( 2 cm ) EC 20 20 Bài 7: Cho hình thang cân A
ABCD( AB / /CD), AB =10c ,
m CD = 22cm , DB là B 10 1
phân giác của D 10 8 10
a. Tính chu vi của hình thang
b. Kẻ AH ⊥ CD,BK ⊥ CD . Chứng minh rằng: 1 2 10 D K 6 HD = KC H C
c. Tính chiều cao AH
d. Tính diện tích của hình thang. Lời giải a. Xét A
∆ BD , có: ˆB = ˆD = ˆD ⇒ A
∆ BD cân tại A ⇒ AB = AD =10cm 1 1 2
Chu vi hình thang là 52cm
b. Tứ giác ABHK là hình chữ nhật ⇒ HK =10cm
Có: DH + HK + KC = CD ⇒ DH = HC = 6(cm) c) Xét A
∆ HD ⇒ AH = 8cm d) 1 2 S = + = cm ABCD (10 10).8 128( ) 2 Bài 8: Tính S
AB CD , biết AB = 4cm ABCD ( / / ) A 4 B CD = 25c , m AD =10c , m BC =17cm 10 10 17 y D E H C Lời giải Kẻ AD = BE =
BE / / AD ⇒ ◊ABED là hình bình hành 10 ⇒  ⇒ EC = 21(cm) AB = DE 21
Kẻ BH vuông góc với CD tại H ∆  0 2 2 2 = ⇒ = − 
+) BEH(H 90 ) x 100 BH  2 2 189
 ⇒ y − x = 189 ⇒ y − c =  0 2 2 2 BHC(H 90 ) y 17 BH y + ∆ = ⇒ = − x  Mà y − x = 9 x = 6 EH = 6 1
x + y = 21⇒  ⇔  ⇒  ⇒ S = + BH = ABCD (4 25). .... y + x = 21 y = 15 HC = 15 2 Bài 9:
Trên đường chéo AC của hình vuông ta lấy
một điểm E (E ≠ ,
A C). Đường thẳng qua E
và song song với AB cắt AD và BC theo
thứ tự tại các điểm Q, N . Đường thẳng qua
E và song song với BC cắt AB và CD theo
thứ tự tại P,M
a) Chứng minh tứ giác MNPQ là hình thang cân b) So sánh S và S MNPQ ABCD
c) Xác định vị trí của E để hình thang
MNPQ có chu vi nhỏ nhất. Lời giải
a) Chứng minh được MN / /PQ (cùng vuông góc với AC )
Chứng minh được MP = QN ⇒ đpcm b) Ta có 1 1 1 1 1 S = S S = SPBNE S = S S = S ⇒ S = S MNE MENC ; NPE ; PQE APEQ ; 2 2 2 MQE 2 QEMD MNPQ 2 ABCD
c) Chu vi ◊MNPQ = MN + NP + PQ +QM = EC + AE + BE + ED = AC + BE + ED
Trong tam giác BED : BE + ED ≥ BD ⇒ Chu vi MNPQ ≥ AC + BD ⇒ E là tâm của hình vuông ABCD 22
DIỆN TÍCH HÌNH BÌNH HÀNH
1. Công thức tính diện tích hình bình hành A S = AH CD ABCD . B D H C Bài 1:
Cho hình bình hành ABCD có cạnh D C 0 = = ˆ AB 10 3c ; m AD 8c , m A = 60 .S = ABCD ? 60° A H B Lời giải - Kẻ AD
DH ⊥ AB ≡ H ⇒ AH = = 4cm 2 - Xét 2 A
∆ DH ⇒ DH = 4 3cm ⇒ S = DH AB = cm ABCD . 120 Bài 2:
Cho hình bình hành ABCD. Gọi P,Q,R,S A R B
lần lượt là trung điểm của các cạnh CD,DAC G I
AB, BC . Đoạn DR cắt CQ, , CA SA theo thứ tự Q J S F tại H K
H, I,G . Đoạn BP cắt S ,
A AC,CQ theo thứ E D P C
tự tại F, J,E . Chứng minh rằng:
a. Tứ giác EFGH là hình bình hành
b. AI = IJ = JC c. 1 S = S EFGH 5 ABCD Lời giải
a. EFGH là hình bình hành vì các cặp cạnh đối song song 23 b. Xét C
∆ ID ⇒ JC = JI , Xét A
∆ BJ ⇒ AI = IJ ⇒ AI = JI = JC c. Ta có: 1 2 S = S HE = CQ ASCQ ABCD ; 2 5 Kẻ 2 2 2 1 1
GK ⊥ CQ ≡ K ⇒ S
= GK HE = GK CQ = S ⇒ S = S = S EFGH . . ASCQ EFGH . 5 5 5 2 ABCD 5 ABCD 24 DIỆN TÍCH HÌNH THOI
1. Công thức tính diện tích hình thoi 1 A S = AC BD ABCD . 2 D B C Bài 1:
Cho tam giác ABC vuông tại A( AB < AC). C
Gọi I là trung điểm của cạnh BC . Qua I kẻ
IM vuông góc với AB tại M và IN vuông K
góc với AC tại N . Lấy D đối xứng với I I D N qua N G
a. Tứ giác ADCI là hình gì?
b. Đường thẳng BN cắt DC tại K . Chứng A M B minh DK 1 = DC 3 c. Cho AB =12c ,
m BC = 20cm . Tính diện tích hình thoi ADCI Lời giải
a. Chứng minh được ADCI là hình thoi
b. Gọi AI ∩ BN ≡ G ⇒ G là trọng tâm A ∆ BC
Ta chứng minh DK = GI , lại có: DK GI 1 DC = AI ⇒ = = DC AI 3 c. 2 S = S = S = cm ADCI 2 ACI ABC 96 25 DIỆN TÍCH ĐA GIÁC Bài 1:
Cho hình bình hành ABCD có CD = 4cm, A M
đường cao vẽ từ A đến cạnh CD bằng 3m B N
a. Tính diện tích hình bình hành ABCD
b. Gọi M là trung điểm của AB . Tính diện O tích tam giác ADM D H C
c. DM cắt AC tại N . Chứng minh rằng DN = 2NM
d. Tính diện tích tam giác AMN Lời giải a. 2 S = = cm ABCD 3.4 12 b. 1 2 AM = 2c ; m S = = cm ADM .2.3 3( ) 2
c. Gọi O = AC ∩ BD . Chứng minh được N là trọng tâm của tam giác ABD 2 1
⇒ DN = DM ⇒ DN = 2NM ⇔ NM = MD 3 3 d. 1 1 2 S = S = = cm ANM ADM .3 1 3 3 26
ÔN TẬP ĐỊNH LÝ TA – LÉT TRONG TAM GIÁC A. Lý thuyết
1. Đoạn thẳng tỉ lệ:
Hai đoạn thẳng AB và CD gọi là tỉ lệ với hai đoạn thẳng A'B' và C 'D' nếu AB A'B' = (hoặc AB CD = ) CD C 'D '
A'B ' C 'D ' Bài 1:
Trên tia Ax lấy các điểm B,C,D theo thứ tự A C đó sao cho B D AB = 2c , m BC = 4c , m CD = 8cm
a. Tính các tỉ số AB ; BC BC CD b. Chứng minh: 2 BC = A . B CD Lời giải
a) Ta có: AB 1 BC 1 = ; = BC 2 CD 2 b) Có: 2 BC = A . B CD = (16cm) Bài 1:
Trên đường thẳng d lấy bốn điểm ,
A B,C, D
theo thứ tự đó sao cho AB 3 BC 5 = ; = BC 5 CD 6 a. Tính tỉ số AB CD
b. Cho biết AD = 28cm . Tính độ dài các đoạn
thẳng AB,BC và CD Lời giải a) Ta có: AB 3 3BC BC 5 6BC AB 1 = ⇒ AB = ; = ⇒ CD = ⇒ = BC 5 5 CD 6 5 CD 2 b) Ta có: 3BC 6BC 3BC + 5BC + 6 = + + ⇔ 28 = + + ⇒ 28 BC AD AB BC CD BC =
⇔ 14BC =140 ⇔ BC =10(cm) 5 5 5 1 3.10 ⇒ AB = = 6c ; m CD =12cm . 5 Bài 1:
Cho tam giác ABC và các điểm D, E lần A
lượt nằm trên hai cạnh AB, AC sao cho AD AE = E AB AC D a. Chứng minh AD AE = B C BD EC
b. Cho biết AD = 2c , m BD =1c , m AE = 4cm . Tính AC Lời giải
a. Theo tính chất của tỉ lệ thức ta có: AD AE AD AE AD AE = ⇒ = ⇒ = (dpcm) AB AC
AD − AB AE − AC BD EC b. Ta có: AD AE = ⇒ EC = 2c , m AC = 6cm BD EC Bài 1:
Gọi M là điểm nằm trên đoạn thẳng AB sao cho MA 1 A
= . Tính AM , MB . M B MB 2 AB AB Lời giải Ta có: MA 1 MA MB MA + MB AB MA AB MA 1 MB AB MB 2 = ⇒ = = = ⇒ = ⇒ = ; = ⇒ = MB 2 1 2 3 3 1 3 AB 3 2 3 AB 3 2 Bài 1:
Cho điểm C thuộc đoạn AB , biết AB = 20cm A C B , CA 2
= . Tính AC, BC CB 3 Lời giải Ta có: CA 2 CA CB CA + CB 20 = ⇒ = = =
= 4 ⇒ CA = 8c , m CB =12cm CB 3 2 3 5 5 Bài 1:
Cho đoạn thẳng AB , điểm C thuộc AB ,
điểm D thuộc tia đối của tia BA sao cho: A C B D CA DA =
= 2 , biết CD = 4cm. Tính AB CB DB Lời giải Ta có: CA 2 CA CB CA + CB AB AB DA 2 = ⇒ = = = ⇒ = ;
DA DB DA − DB AB CB = ⇒ = = = ⇒ DB = AB CB 1 2 1 3 3 3 DB 1 2 1 1 1 AB 4AB 4AB ⇒ CB + DB = + AB = ⇒ CD = ⇒ AB = 3(cm) 3 3 3 3
2. Định lý Ta – Lét A
*) Định lí : Nếu một đường thẳng song song với một cạnh của
tam giác và cắt hai cạnh kia thì nó định ra trên hai cạnh đó những D E
đoạn thẳng tương ứng tỷ lệ. B C - A ∆ BCAD AE  ⇒ = , AD AE = DE / /BCAB AC DB EC
3. Chú ý : Định lý Ta lét vẫn đúng trong trường hợp đường thẳng song song với một cạnh
của tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại E D A A D E B C B C
Dạng 1: Sử dụng định lý Talet để tính tỉ số đoạn thẳng, tính độ dài đoạn thẳng
Cách giải: Ta thực hiện theo hai bước sau
Bước 1: Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ có được nhờ định lý TaLet.
Bước 2: Sử dụng độ dài đoạn thẳng đã có và vận dụng các tính chất của tỉ lệ thức để tìm độ
dài đoạn thẳng cần tính. Bài 1:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) . Một đường A B
thẳng song song với hai đáy cắt các cạnh 4 6 bên K
AD và BC theo thứ tự tại E và F . Tính E F x 2
FC ? Biết AE = 4c , m ED = 2c , m BF = 6cm D C Lời giải Xét AE AK A
∆ DC , có EK / /CD , theo định lý Talet ta có: = (1) ED KC Xét A
∆ BC , có AB / /FK , theo định lý Talet ta có : 4 AK BF AE BF 4 6 = (2) ⇒ =
⇒ = ⇒ x = 3cm KC FC ED FC 2 x Bài 2:
Tính x, y, z trong hình vẽ sau, biết MN / /BC A và AB / /NI 6 4 M N x 2 I B y z C Lời giải Ta có: AM AN 4 6 MN / /BC ⇒ =
⇔ = ⇒ x = 3(cm) MB NC 2 x Lại có: CN CI 3 / / z NI AB ⇒ = ⇔ = ⇒ z = 4(cm) CA IB 9 12
Ta có: BC = BI + IC ⇔12 = y + 4 ⇒ y = 8(cm) Bài 3:
Cho tam giác ACE có AC =11cm . Lấy điểm A
B trên cạnh AC sao cho BC = 6cm . Lấy
điểm D trên cạnh AE sao cho BD / /EC . Giả sử D
AE + ED = 25,5cm . Hãy tính: B a. Tỉ số DE AE
b. Độ dài các đoạn thẳng AE,DE, AD C E Lời giải a) Xét tam giác DE ACE , có: DE BC = (Định lý TaLet) 6 ⇒ = AE AC AE 11
b) Cách 1: Theo tính chất tỉ lệ thức ta có: 5 DE + AE 17 = ⇒ AE =16,5c ; m DE = 9c ; m AD = 7,5c . m AE 11
Cách 2: Áp dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau
Cách 3: Thay DE = 25,5− AE vào DE 6 = . AE 11 Bài 4:
Cho tam giác ABC có AB =11cm. Lấy điểm A
D trên cạnh AB sao cho AD = 4cm . Lấy
điểm E trên cạnh AC sao cho DE / /BC . Giả 4 E D
sử EC − AC =1,5cm. Hãy tính: 7 a. Tỉ số AE EC B C
b. Độ dài các đoạn thẳng AE,EC, AC Lời giải a) Xét A ∆ DE , có AE AD
DE / /BC , theo định lý Talet ta có: 4 = = EC DB 7 b) AE 4 AE EC 1,5 = ⇒ = = ⇒ AE = 2c , m EC = 3,5c , m AC = 5,5cm EC 7 4 7 3 Bài 5:
Cho tam giác ABC và điểm D trên cạnh BC A sao cho BD 3
= , điểm E trên đoạn thẳng K BC 4 E AD sao cho AE 1
= . Gọi K là giao điểm AD 3 M của BE và AK AC . Tính tỉ số ? KC B D C Lời giải
Kẻ DM / /BK ( M thuộc AC ) 6
Áp dụng định lý TaLet trong C ∆ BK , ta có: KM BD KM 3 = ⇒ = (1) KC BC KC 4
Áp dụng định lý TaLet trong A
∆ DM , ta có: AK 1 AK 3 = (2) ⇒ = KM 2 KC 8 7
Dạng 2: Sử dụng định lý Talet để chứng minh hệ thức cho trước
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
Bước 1: Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ có được nhờ định lý Ta-Let
Bước 2: Vận dụng các tính chất của tỉ lệ thức và các kiến thức cần thiết khác để chứng minh
được hệ thức đề bài yêu cầu. Bài 1:
Cho tam giác ABC có AM là trung tuyến và A
điểm E thuộc đoạn thẳng MC . Qua E kẻ
đường thẳng song song với AC , cắt AB tại D
D và cắt AM tại K . Qua E kẻ đường thẳng G K song song với F
AB , cắt AC ở F . Chứng minh CF = DK . B M E C Lời giải
Ta có tứ giác AB / /FK là hình bình hành (dhnb) ⇒ EF = AD( ) 1
Kẻ MG / /AC(G∈ AB) ⇒ AG = BG CF AC ∆ ⇒ = (2),∆ , DK MG MG AC ABC AGM A ∆ BC ⇒ = = = (3) EF AB AD AG BG AB
Từ (1)(2)(3) ⇒ CF = DK Bài 1:
Cho tam giác nhọn ABC , M là trung điểm A
của BC và H là trực tâm. Đường thẳng qua K
H và vuông góc với MH cắt AB và AC H
theo thứ tự ở I và K . Qua C kẻ đường I thẳng song song với M
IK , cắt AH và AB theo B C
thứ tự ở N và D . Chứng minh N a. NC = ND D b. HI = HK 8 Lời giải
a) Chứng minh M là trực tâm HN ∆
C ⇒ MN ⊥ HC
⇒ MN / / AB ⇔ MN / /DB ⇒ NC = ND
b) Ta có: IH / /DN;HK / /NC HI HK ⇒ = ⇒ HI = HK DN NC 9 BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Cho đoạn thẳng AB = 42cm và điểm C thuộc
đoạn thẳng đó sao cho CA 2 = . Tính độ dài CB 3 A C O B các đoạn thẳng ,
CA CB và khoảng cách từ C
đến trung điểm O của A . B Lời giải
Ta tính được: CA =12c , m CB = 30c , m CO = 9cm Bài 2:
Cho tam giác ABC , điểm M bất kì trên cạnh A
AB . Qua M kẻ đường thẳng song song với
BC cắt AC ở N . Biết AM =11cm , MB = 8cm M N
Tính độ dài các đoạn AN, NC B C Lời giải
Ta tính được: AN = 22c , m NC =16cm Bài 3: Cho 
xAy , trên tia Ax lấy hai điểm D và E , x H
trên tia Ay lấy hai điểm F và G sao cho E
FD / /EG . Đường thẳng kẻ qua G song song D
với EF cắt tia Ax ở H . Chứng minh: y 2 AE = A . D AH A F G Lời giải
Chứng minh được: AE AD FA  2 = = ⇒ AE =   A . D AH AH AE AG 10 Bài 4:
Cho hình bình hành ABCD. Gọi E là một A E B
điểm bất kỳ trên cạnh AB . Qua E kẻ đường H
thẳng song song với AC cắt BC ở F và kẻ F
đường thẳng song song với BD cắt AD ở H D . Đường thẳng kẻ qua G C
F song song với BD
cắt CD ở G . Chứng minh: AH.CD = A . D CG Lời giải
Áp dụng định lý TaLet trong các tam giác ADB, ABC,BCD : AH AE CF CG = = =
⇒ AH.CD = A . D CG AD AB CB CD 11
ÔN TẬP ĐỊNH LÝ TALÉT ĐẢO, HỆ QUẢ ĐỊNH LÝ TALET A. Lý thuyết A
1. Định lý Ta-lét đảo: Nếu ột đường thẳng cắt hai cạnh của một
tam giác và định ra trên hai cạnh đó những cặp đoạn thẳng tương D E
ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song với cạnh còn lại của tam giác. A
∆ BC(D ∈ AB, E ∈ AC) B C  AD AE
 ⇒ DE / /BC = BD EC 
2. Hệ quả định lý Ta-Lét: Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh cảu một tam giác và song song
với cạnh còn lại thì tạo thành một tam giác mới có ba cạnh tương ứng tỉ lệ với ba cạnh của tam giác đã cho A
∆ BC(D ∈ AB, E ∈ AC) AD AE DE  ⇒ = = DE / /BCAB AC BC
*) Chú ý: Hệ quả trên vẫn đúng trong tường hợp đường thẳng d song song với một cạnh của
tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại: AD AE DE = = AB AC BC
3. Tính chất của tỉ lệ thức: Nếu a c a c = ⇒ = ; a c = b d
a + b c + d a − b c − d
4. Tính chất của dãy tỉ số bằng nhau: a c e a + c + e a −c + e = = = = b d f b + d + f
b − d + f B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng hệ quả của định lý TaLet để tính độ dài đoạn thẳng, chứng minh các
hệ thức, các đoạn thẳng bằng nhau
Cách giải: Thực hiện theo 2 bước sau
Bước 1: Xét đường thẳng song song với một cạnh của tam giác, sử dụng hệ quả để lập các đoạn thẳng tỉ lệ.
Bước 2: Sử dụng các tỉ số đã có, cùng các tính chất của tỉ lệ thức, các tỉ số trung gian (nếu
cần) để tính độ dài các đoạn thẳng hoặc chứng minh các hệ thức có được từ hệ quả, từ đó suy
ra các đoạn thẳng bằng nhau. 1 Bài 1:
Cho tam giác ABC có cạnh BC = . m Trên A
cạnh AB lấy các điểm D, E sao cho M
AD = DE = E .
B Từ D, E kẻ các đường thẳng D
song song với BC , cắt cạnh AC theo thứ tự E N
tại M và N . Tính độ dài các đoạn thẳng B C
DM và EN theo m . Lời giải Xét A ∆ BC có / / DM AD m DM BC ⇒ = ⇒ DM = (Ta-lét) BC AB 3 Tương tự: EN AE 2 EN / /BC ⇒ = ⇒ EN = m BC AB 3 Bài 2: Cho hình thang ABCD (với
AB / /CD, AB < CD ). Gọi trung điểm của A B
đường chéo BD là M . Qua M kẻ đường
thẳng song song với DC cắt AC tại N . N M Q Chứng minh:
a) N là trung điểm của AC D C b) CD AB MN − = 2 Lời giải
a) Gọi Q là giao điểm của MN với BC (Q∈ BC ) Xét B
∆ CD(MQ / /DC) và BM = MD ⇒ BQ = QC; NQ / / AB b) Ta có: 1 1 ; CD AB MQ CD NQ AB MN MQ QN − = = ⇒ = − = 2 2 2 2 Bài 3:
Cho hình thang ABCD có AB / /CD . E thuộc A 10 B AD sao cho AE 2
= . Qua E kẻ đường thẳng AD 5 I E F
song song với CD, cắt BC ở 12 F . Tính EF , biết AB =10c , m CD = 30cm D 30 C Lời giải Ta có: EI AE 2 FI CI DE 3 =
= ⇒ EI =12(cm); = = = DC AD 5 AB CA DA 5
⇒ FI = 6(cm); EF =18(cm) Bài 4:
Cho tam giác ABC vuông tại , A BC = 53cm , B
D thuộc AC , AD = 20c ,
m CD = 8cm . Đường
vuông góc với AC tại C cắt đường thẳng 53
BD tại E . Tính CE ? 45 20 8 A D C E Lời giải Xét A
∆ BC vuông tại A , áp dụng định lý Pytago ⇒ AB = 45cm Xét A ∆ BC , ta có: CE 8 AB / /CD ⇒ = ⇒ CE =18(cm) 45 20 3 Bài 5:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , có O là A x=3 B
giao điểm của hai đường chéo AC và BD, O biết OA 1
= ,CD = 6cm . Tính AB . AC 3 6cm D C Lời giải Xét OC ∆
D , có AB / /CD ( A∈OC, B∈OD ) OA OB AB ⇒ = = ( . ) OA AB HQ TaLet ⇒ = OC OD CD OC CD OA AB OA x x 1 ⇒ = ⇒ = ⇒ =
OA+OC AB +CD AC x + 6 x + 6 3
⇒ 3x = x + 6 ⇒ 2x = 6 ⇒ x = 3(cm) ⇒ AB = 3cm . Bài 6:
Cho hình bình hành ABCD. Trên cạnh CD A B
lấy điểm E sao cho DE 1 = . Gọi I là giao DC 4 I
điểm của AE và BD. Tính DI DB D E C Lời giải Xét IA
∆ B , có: DE / / AB(D ∈ IB, E ∈ ) IA DI DE ⇒ = (Hệ quả TaLet) IB AB DI DE DI 1 DI 1 DI 1 ⇒ = ⇒ = ⇒ = ⇒ = IB DC IB 4 DI + IB 1+ 4 IB 5 4 Bài 1:
Cho hình thang ABCD( AB / /CD) , có O là
giao điểm của 2 đường chéo. Đường thẳng A B
qua O song song với hai đáy cắt AD và BC E F O
lần lượt tại E và F . Chứng minh rằng a. OE = OF D C b*. 1 1 1 + = AB CD OE Lời giải a. Xét A
∆ BD,OE / / AB(E ∈ AB,O ∈ BD) OE DO ⇒ = (Hệ quả TaLet) (1) AB DB Xét A
∆ BC , có OF / / AB ( F ∈ BC,O∈ AC ) OF CO ⇒ = (Hệ quả TaLet) (2) AB CA Xét ∆ , / / ( ∈ , ∈ ) DO CO DO CO DO CO OCD AB CD A OC B OD ⇒ = ⇒ = ⇒ = (3) OB AO
DO + OB CO + OA DB CA Từ (1)(2)(3) OE OF ⇒ = ⇒ OE = OF AB AB b. Xét A ∆ BC , có / / OF CF EF AB ⇒ = (Hệ quả Ta-lét) (4) AB CB Xét OF BF OF OF CF BF 1 1 B
∆ CD,OF / /CD ⇒ = ( . HQ TaLet)(5) ⇒ + = + =1⇒ OF.( + ) =1 CD CB AB CD BC BC AB CD Hay 1 1 1 + = AB CD OF 5 Bài 7:
Cho tam giác ABC , đường trung tuyến AM . K
Trên cạnh AC lấy điểm D . Gọi I là giao A
điểm của AM và BD. Qua C kẻ đường D
thẳng song song với AB , cắt BD ở K . I Chứng minh rằng: 2 IB = . ID IK B M C Lời giải
Từ D kẻ DH / /AM ( H thuộc BC ) Xét B ∆ DH , có / / IB MB IM DK ⇒ = (Hệ quả TaLet) (1) ID MH Xét A ∆ CM , có DH // AM MC AC ⇒ = (Hệ quả TaLet) MH AD MB AC ⇒ = (MB = MC)(2) MH AD Xét + + A
∆ BD , có CK / / AB AD BD ⇒ =
(Hệ quả TaLet) AD DC BD DK AC BK ⇒ = ⇒ = DC DK DC DK DC DK AC BK ⇒ = (3) IB AC ⇒ = (4) AD BD ID AD Từ (3)(4) IB BK 2 ⇒ = ⇒ . IB BD = .
ID BK ⇒ IB(IB + ID) = ID(IB + IK) ⇒ IB + . IB ID = . ID IB + . ID IK ID BD 2 ⇒ IB = . ID IK(dpcm) Bài 7:
Cho tam giác ABC, I là một điểm trong tam A giác. ,
IA IB, IC lần lượt cắt BC,C , A AB ở F E N
M , N, P . Qua A kẻ đường thẳng song song P I
với BC cắt BN,CM tại E và F . Chứng M B C minh rằng: a. AE AF = BM MC 6 b. NA PA IA + = NC PB IM Lời giải a) Ta có: / / AI AE AE BM ⇒ = IM BM Lại có: AI FA AI AF FA / /MC ⇒ = ⇒ = IM MC IM MC
b. Cách 1: Xét N ∆ BC , có: AE // BC NA AE ⇒ = (hệ quả Ta-lét) (1) NC BC Xét P
∆ BC , có: AF / /BC PA AF NA PA AE AF EF ⇒ = (H . Q TaLet)(2) ⇒ + = + = (3) PB BC NC PB BC BC BC Xét IB
∆ C , có: EF / /BC EF IE ⇒ = (H . Q TaLet)(4) BC IB Xét IB IA IA
∆ M , có: AE / /BM IE EF ⇒ = (H . Q TaLet)(5) ⇒ = (6) IB IM BC IM Từ (3)(6) NA PA IA ⇒ + = (dpcm) NC PB IM
Cách 2: Ta có: AE AF AE + AF EF AI = = = = (1)
MB MC MB+MC BC IM
Ta chứng minh được: AP AF = (2); AN AE = (3) AN PA IA ⇒ + = PB BC NC BC NC PB IM 7
Dạng 2: Sử dụng định lý TaLet để chứng minh các đường thẳng song song
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
- Xác định cặp đoạn thẳng tỉ lệ trong tam giác
- Sử dụng định lý đảo của định lý TaLet để chứng minh các đoạn thẳng song song Bài 1:
Cho tứ giác ABCD. Đường thẳng qua A và B
song song với BC cắt BD ở E . Đường thẳng A
qua B và song song với AD cắt AC ở G . O
Chứng minh rằng EG / /CD E G D C Lời giải Xét OA ∆
D , có: BG / / AD OA OD ⇒ = (HQ)(1) OG OB Xét OB ∆
C , có: AF / /BC OB OC ⇒ = (HQ)(2) OE OA Từ (1)(2) OA ⇒ .OC OD = . OB OC OD ⇔ = OG OA OB OE OG OE Xét OC ∆ D , có: ∈ , ∈ , ': OC OD E OD G OC co =
⇒ EG / /CD (Ta-lét đảo). OG OE Bài 2:
Cho tam giác ABC có điểm M trên cạnh A
BC sao cho BC = 4CM . Trên cạnh AC lấy
điểm N sao cho CN 1 = . AN 3 N
Chứng minh MN / /AB B M C Lời giải 8 Ta có: CM 1 = 4 ⇒ = 3 CN BC CM BM CM ⇒ = = ⇒ MN / / AB BM 3 AN Bài 3:
Cho tam giác ABC , điểm I thuộc cạnh AB , A
điểm K thuộc cạnh AC . Kẻ IM / /BK ( M
thuộc AC ), kẻ KN / /CI ( N thuộc AB ). M N
Chứng minh MN / /BC I K B C Lời giải Ta có: / / , / / AI AM ⇒ = , AN AK AN AM IM BK KN IC = ⇒ = AB AK AI AC AB AC Bài 4:
Cho tam giác ABC , đường trung tuyến AM , H A K
điểm I thuộc đoạn thẳng AM . Gọi E là
giao điểm của BI và AC,F là giao điểm của F E
CI và AB . Chứng minh EF / /BC I B M C Lời giải
Cách 1: Qua A vẽ đường thẳng song song với BC cắt tia CF tại H và cắt tia BE tại K . Xét A ∆ IH, A
∆ IK (HA / /BM ; AK / /MC) ⇒ AH = AK Lại có: AH AF = ; AK AE AF AE = ⇒ = ⇒ EF / /BC BC FB BC EC FB EC
Cách 2: Áp dụng định lí Xê-va, ta có:
AM , BE,CF đồng quy tại I MB ⇒
. EC . FA =1, mà FB EC = ⇒ EF / /BC. MC EA FB FA EA 9 BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Cho tam giác AOB có AB =18c , m OA =12cm , F
OB = 9cm . Trên tia đối của tia OB lấy điểm
D sao cho OD = 3cm . Qua D kẻ đường D C
thẳng song song với AB cắt tia AO ở C . Gọi O
F là giao điểm của AD và BC . Tính
a. Độ dài OC,OD
b. Tính tỉ số: FD A B FA Lời giải
a. AB / /CD , áp dụng định lý TaLet, được OC = 4c , m CD = 6cm
b. Áp dụng hệ quả định lý TaLet cho A FD DC ∆ BF , ta được: 1 = = FA AB 3 Bài 2:
Cho hình thang ABCD có hai đáy AB,CD . A B
Gọi M là trung điểm của CD, E là giao
điểm của MA và BD, F là giao điểm của E F H N MB và AC
a. Chứng minh EF / /AB D M C
b. Đường thẳng EF cắt AD,BC lần lượt tại
H và N . Chứng minh HE = EF = FN
c. Biết AB = 7,5c ,
m CD =12cm. Tính độ dài HN . Lời giải a. Từ / / , / / AE BF AB DM AB MC ⇒ = ⇒ EF / / AB EM FM 10 b. HE EF HF / /DC ⇒ = ⇒ HE = EF(1) DM MC
Tương tự: FE = FN(2) ⇒ HE = FE = FN(dpcm) c. Chứng minh được: AE 5 AE 5 AE 5 HE AE 10 = ⇒ = ⇒ = ; = ⇒ HE =
(cm) ⇒ HN =10cm EM 4 AE + EM 5 + 4 AM 9 DM AM 3 11
ÔN TẬP TÍNH CHẤT ĐƯỜNG PHÂN GIÁC CỦA TAM GIÁC A. Lý thuyết
1. Định lý: Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia A
cạnh đối diện thành hai đoạn thẳng tỉ lệ với hai cạnh kề hai 1 2 đoạn ấy. A
∆ BC (D∈ BC) DB AB  ⇒ =  =  A ADC AC 1 2 
2. Chú ý 1: Định lý trên vẫn đúng đối với tia phân giác ngoài B D C của tam giác D 'B AB A = (AB ≠ AC) 1 D 'C AC 2
3. Chú ý 2: Nếu D thuộc BC mà DB AB =
⇒ AD là phân giác  BAC . DC AC D' B C B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng tính chất đường phân giác của tam giác để tính dộ dài đoạn thẳng
Cách giải: Thực hiện theo hai bước sau
- Xác định đường phân giác và lập các đoạn thẳng tỷ lệ
- Sử dụng các đoạn thẳng tỉ lệ đó để tính độ dài đoạn thẳng chưa biết. Bài 1:
Cho tam giác ABC có AB = 30cm, A AC = 45c ;
m BC = 50cm , đường phân giác AD a. Tính BD,CD b. Qua D vẽ
DE / /AB,DF / /AC (E ∈ AC;F ∈ AB). Tính các cạnh của B D C ◊AEDF Lời giải a) Xét + A ∆ BC , có DB AB DB DC DB DC
AD là phân giác của  2 BAC ⇒ = = ⇒ = = =10 DC AC 3 2 3 5 1
⇒ DB = 20(cm),DC = 30(cm)
b) Xét tứ giác AEDF , có: FD / /AE;DE / /AF ⇒ ◊AEDF là hình bình hành (dhnb)
Lại có AD là phân giác A ⇒ ◊AEDF là hình thoi +) Xét A ∆ BC, có ED DC DE 30 DE / / AB ⇒ = ⇒ =
⇒ DE =18(cm) (hệ quả Ta-lét). AB BD 30 50
Bài 2: Cho tam giác ABC , hai đường phân A
giác AE và BD cắt nhau tại O. Tính AC , biết
AB =12cm, OA 3 AD 6 = , = OE 2 DC 7 12 D O B 6 E 8 C Lời giải Xét A
∆ EC,có CO là phân giác của  OA AB 3 12 ACE ⇒ = ⇒ = ⇒ BE = 8(cm) OE BE 2 BE Xét A ∆ BC,có AD AC 6 12
BD là phân giác của  ACB ⇒ = ⇒ = ⇒ BC =14(cm) DB BC 7 BC
Ta có: CE = BC − BE =14−8 = 6(cm) Xét AC EC 6 3 A ∆ BC, =
= = ⇒ AC = 9cm có AC EC
AE là đường phân giác  BAC ⇒ 6 3 = = = AB EB 8 4 AB EB 8 4
(tính chất đường phân giác) ⇒ AC = 9cm .
Bài 3: Cho tam giác ABC có ba đường phân A
giác AM,BN,CK . Biết AB = 30, AC = 45, 45 BC = 50 30 N a. Tính ,
KA KB, MB, NC, NA K
b. Chứng minh rằng: KA. MB . NC =1 KB MC NA B M 50 C Lời giải a) KA 9 KA KB KA + KB 35 315 350 = ⇒ = = = ⇒ KA = , KB = KB 10 9 10 19 19 19 19 2 Tương tự: 225 135
MB = 20, MC = 30, NC = , NA = 8 8
b) KA. MB . NC CA = . AB . BC =1 KB MC NA CB AC BA
Bài 4: Cho tam giác ABC vuông tại A, A
đường cao AH, AB =15c ,
m AC = 20cm . Tia phân
giác của góc HAB cắt HB tại O, tia phân giác 20 15
của góc AHC cắt HC ở E . Tính AH,HD,HE B D H E C Lời giải +) Xét A
∆ BC vuông tại A , có: 2 2 2 2 2 2
BC = AB + AC ⇔ BC =15 + 20 ⇔ BC = 625 ⇒ BC = 25(BC > 0) Ta có: 1 1 S
= AB AC = BC AH ⇒ AB AC = BC AH ⇒ AH = cm ABC . . . . 12( ) 2 2 Xét ∆  0
AHB(H = 90 ) ⇒ BH = 9(cm) ⇒ HC =16(cm) Xét A
∆ BH , có AD là phân giác của 
BAH ( D ∈ BH ) DH AH 12 4 DH 4 DH 4 ⇒ = = = ⇒ = ⇒ = ⇒ DH = 4 DB AB 15 5 BH 9 9 9 Xét A
∆ CH , có AE là phân giác 
HAC ( E ∈CH ) DH HE AH 12 3 HE 3 HE 3 ⇒ = = = = ⇒ = ⇒
= ⇒ HE = 6(cm) . DB EC AC 20 5 HC 8 16 8
Bài 5*: Cho tam giác ABC vuông tại A, A
đường phân giác AD . Tính AB, AC biết DB =15c , m DC = 20cm y x B 15 20 D C Lời giải
Đặt AB = ;x AC = y , ta có A
∆ BC vuông tại A , theo định lý Pytago 2 2 ⇒ x + y =1225 3 Xét A
∆ BC , có AD là đường phân giác của  x DB 15 3 x y BAC ⇒ = = = ⇒ = y DC 20 4 3 4 2 2 2 2 x y x + y ⇒ = = = 49 x y
⇒ = = 7 ⇒ AB = 21(cm); AC = 28(cm) 9 16 25 3 4
Cách 2: Ta có BC = BD +CD = 35(cm) 3 2 2 2 2 9 2 2 25 2
AB = AC; BC = AB + AC ⇒ BC = AC + AC =
AC ⇒ AC = 28(cm), AB = 21(cm) 4 16 16
Bài 6*: Cho tam giác ABC , các đường phân giác A của AD 2 AE 5
BD và CE , biết: = ; = . Tính các DC 3 EB 6 D
cạnh của tam giác ABC , biết chu vi tam giác bằng E 45cm. B C Lời giải Xét A
∆ BC, theo tính chất đường phân giác của tam giác, ta có: AE 5 AC AC BC AB AD 2 = = ⇒ = (1); AB BC AC BC = = ⇒ = ⇒ = (2) AC BC AB ⇒ = = EB 6 BC 5 6 BC DC 3 2 3 4 6 5 6 4
AB + BC + CA = = 3 15
⇒ AB =15(cm), BC =18(cm), AC =12(cm) .
Bài 7*: Cho tam giác ABC vuông tại , A AB =12cm , A AC =16c ,
m phân giác của góc A cắt BC tại D
a. Tính BC,BD,CD 16 12
b. Vẽ đường cao AH . tính AH,HD, AD B H D C Lời giải a) Xét A
∆ BC, áp dụng định lý Pytago, ta được BC = 20(cm)
Theo tính chất đường phân giác của tam giác, ta có: BD CD BD CD BC − = ⇔ = = BD AB AC 12 16 16
⇒16BD =12BC −12BD ⇔ 28BD =12BC 4
⇒ BD =11,43 ⇒ CD = 8,57(cm) b) 1 1 S
= AH BC = AB AC ⇒ AH BC = AB AC ⇒ AH = cm ABC . . . . 9,6( ) 2 2 Xét ∆  0
ABH(H = 90 ) ⇒ BH = 7,2(cm), BD = 8,57(cm) ⇒ HD =1,37(cm) Xét ∆  0
ADH(H = 90 ) , áp dụng định lý Pytago ta được AD = 9,69(cm) . 5
Dạng 2: Sử dụng tính chất đường phân giác của tam giác để tính tỉ số, chứng minh các
hệ thức, các đoạn thẳng bằng nhau, các đường thẳng song song.
Cách giải: Thực hiện theo hai bước:
- Xác định đường phân giác và lập các đoạn thẳng tỉ lệ
- Sử dụng các tỉ số đã có, cùng các tính chất tỉ lệ thức, các tỉ số trung gian và định lý đảo định
lý TaLet để tính tỉ số đoạn thẳng hoặc chứng minh các hệ thức, từ đó suy ra các đoạn thẳng
bằng nhau hay các đường thẳng song song.
Bài 1: Cho tam giác ABC có các đường phân A
giác AD,BE,CF
a. Chứng minh: DB . EC . FA =1 E DC AE FB F
b. Khi tam giác ABC cân tại A, chứng minh EF / /BC B D C c. Biết AB 2
= , tính tỉ số diện tích hai tam giác AC 3 ABD và ACD . Lời giải a) Xét A
∆ BC có AD, BE,CF là ba đường phân giác của các góc    ,
A B,C nên theo tính chất
đường phân giác của tam giác ta có: DB . EC . FA AB =
. BC . CA =1 (đpcm) DC EA FB AC BA CB b) Khi A
∆ BC cân tại A ⇒ AB = AC AE BA AC AF ⇒ = = =
⇒ EF / /BC (Ta-lét đảo) CE BC BC BF c) Ta có DB AB 2 = = . DC AC 3 . h BD
Gọi h là chiều cao từ đỉnh S DB ABD 2 2
A xuống đáy BC , ta có: = = = . S . h DC DC ACD 3 2 6
Bài 2: Cho tam giác ABC , các đường phân A
giác AD,BE,CF giao nhau tại I . Chứng minh: a) DI = BC E DA C F ABC b) DI EI FI I + + =1 DA EB FC B D C Lời giải a) Xét A
∆ BD , có BI là đường phân giác  DI DC ABD ⇒ =
(tính chất đường phân giác) AI AC Tương tự ta có: DI DC DI DB DC DB + DC BC DI BC = ⇒ = = = = ⇒ = DI BC ⇔ = AI AC AI AB AC AB + AC AB + AC AI + DI
AB + AC + BC AD PABC
b) Sử dụng kết quả câu a, ta có DI EI FI + + =1. DA EB FC
Bài 3: Cho tam giác ABC ( AB < AC ), đường E
phân giác AD của 
BAC (D∈ BC) . Từ trung A
điểm M của BC , kẻ một đường thẳng song F
song với AD , cắt AC tại F và cắt tia đối của
tia AB tại E . Chứng minh: AE = AF. B D M C Lời giải Ta có:  AEF =  BAD ;  EFA = 
DAC (góc so le trong)
⇒ ∆AEF cân tại A ⇒ EA = FA 7
Bài 4: Cho hình bình hành ABCD, phân giác B C của góc   ;
A D cắt các đường chéo BD và AC M N
lần lượt tại M và N. Chứng minh MN / /AD . I A D Lời giải
Gọi I là giao điểm của BD và AC Xét ∆ABD, có AB BM AM là phân giác ⇒ = AD DM
Tương tự ta có: CD = CN AD AN Mà =
⇒ BM = CN ⇒ BM +1 = CN +1 ⇔ BD = CA ⇔ DI = AI AB CD ⇒ MN / / AD . DM AN DM AN DM AN DM AN
Bài 5: Cho tam giác ABC , trung tuyến AM . A
Phân giác của góc AMB cắt AB ở D , phân D
giác của góc AMC cắt AC ở E I
a. Chứng minh DE / /BC
b. Gọi I là giao điểm của DE với AM . Chứng B M C
minh I là trung điểm của DE . Lời giải a. Xét A
∆ MB , phân giác MD có: AD AM = BD BM
Tương tự ta có: AE AD = ⇒ DE // BC CE BD b. Vì // DI AI IE DE BC ⇒ = =
, MB = MC ⇒ DI = IE BM AM MC 8 BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1: Cho tam giác ABC vuông tại A có A AB = 6c ,
m AC = 8cm và đường phân giác BD a. Tính các độ dài , DA DC I D E
b. Tia phân giác của góc C cắt BD tại I . Gọi
M là trung điểm của BC . Chứng minh B M C  0 BIM = 90 . Lời giải
b) Theo câu a ta có: MB = MC = 5cm
⇒ ∆CID = ∆CIM ⇒  IMC =  IDC
Trong tam giác BMI có góc IMC là góc ngoài nên ta có:  IMC =  BIM +   IBM IDC =  BAD +  ABD ⇒  BIM +  IBM =  BAD +  ; ABD mà  ABD =  IBM ⇒  BIM =  0 BAD = 90 .
Bài 2:
Cho tam giác ABC có BC =15cm , B CA =18c ,
m AB =12cm . Gọi I và G lần lượt là
tâm đường tròn nội tiếp và trọng tâm tam giác ABC G I
a. Chứng minh IG / /BC
b. Tính độ dài đoạn thẳng IG A D M C Lời giải
a) Gọi M là trung điểm của BC .
AD là tia phân giác của góc BAC ( D nằm trên BC )
Tính được CD = 9cm
Trong tam giác ACD , phân giác CI AI AC 18 ⇒ = = = 9 DI CD 2
Chứng minh được: AG = 2 AG AI ⇒ = ⇒ dpcm MG MG DI 9
b) Ta tính được DM =1,5cm Vì IG AG 2 2 IG // DM ⇒ =
= ⇒ IG = DM =1cm DM AM 3 3
Bài 3:
Cho tam giác ABC có AB = 4cm A AC = 5c ,
m BC = 6cm . Các đường phân giác BD
và CE cắt nhau tại I D E a. Tính AD,CD I
b. Tính tỉ số diện tích các tam giác DIE và B C ABC . Lời giải
a) AD = 2, AD = 2,CD = 3, 20 24 AE = , EB = 11 11
b) Tam giác DIE và DCE có chung chiều cao hạ từ D nên: S IE IE EB DIE 4 4 ⇒ = = = = ⇒ S = S DIE . DCE(1) S
CE IE + IC EB + BC DCE 5 5
Tam giác DCE và ACE có chung chiều cao hạ từ E nên: S DC DCE 3 3 ⇒ = = ⇒ S = S DCE . AEC(2) S AC ACE 5 5
Tam giác ACE và ABC có chung chiều cao hạ từ C nên: S AE ACE 20 5 ⇒ = = : 4 = S AB ABC 11 11 SAEC 5 5 ⇒ = ⇒ S = S AEC . ABC(3) SABC 11 11 Từ (1)(2)(3) 4 3 5 12 SDEI 12 ⇒ S = S = S ⇒ = . DEI . . . ABC . 5 5 11 55 ABC SABC 55 10
KHÁI NIỆM HAI TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG A. Lý thuyết
1. Định nghĩa: Hai tam giác gọi là đồng dạng với nhau nếu chúng có ba cặp góc bằng nhau
đôi một và ba cặp cạnh tương ứng tỷ lệ  ˆ = ˆ A A', ˆ = ˆ ˆ = ˆ B B ',C C '
Ta có: ABC# A'B'C '  ∆ ∆ ⇔  AB AC BC  = =
A' B ' A'C ' B 'C ' 2. Tính chất
a. Mỗi tam giác đồng dạng với chính nó (hoặc nói hai tam giác bằng nhau thì đồng dạng) b. Nếu A ∆ BC# A
∆ 'B 'C ' theo tỉ số k thì A
∆ 'B 'C '# A
∆ BC theo tỉ số 1 k c. Nếu A ∆ BC# A
∆ 'B 'C '; A
∆ 'B 'C '# A ∆ B C ⇒ A ∆ BC# A ∆ B C 1 1 1 1 1 1
3. Định lý: Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của tam giác và A
song song với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới đồng
dạng với tam giác đã cho D E A
∆ BC, DE / /BC(D ∈ AB, E ∈ AC) ⇒ A ∆ DE# A ∆ BC B A C N M B A C B C M N
4. Chú ý: Định lý trên vẫn đúng cho trường hợp đường thẳng a cắt phần kéo dài hai cạnh của
tam giác và song song với cạnh còn lại. B. Bài tập
Dạng 1: Chứng minh hai tam giác đồng dạng
Cách giải: Dựa vào định nghĩa, tính chất hoặc định lý để chứng minh các tam giác đồng dạng. 1 Bài 1:
Cho tam giác ABC có AB = 6c , m AC = 9cm .
Các điểm D và E theo thứ tự thuộc các A
cạnh AB, AC sao cho BD = 4c , m CE = 6cm D E
a. Chứng minh rằng: A ∆ DE# A ∆ BC và xác
định tỉ số đồng dạng
b. Kẻ EK / /EB ( K thuộc BC ). Chứng minh: B K C A ∆ DE# E ∆ KC
c. Tính tỉ số chu vi tam giác ADE và ECK . Lời giải a) AD AE 1 1 =
= ⇒ DE / /BC ⇒ A ∆ DE# A ∆ BC ⇒ k = AB AC 3 3
b) Ta có EK / /AB ⇒ A ∆ BC# E ∆ KC ⇒ A ∆ DE# E ∆ KC c)
AD DE AE 1 AD + DE + AE PADE 1 A ∆ DE# E ∆ KC ⇒ = = = = ⇒ =
EK KC EC 2 EK + KC + EC PEKC 2 Bài 2:
Cho O là một điểm nằm trong tam giác A
ABC . Trên OA lấy điểm D sao cho: 1
OD = OA . Qua D vẽ đường thẳng song 3 D
song với AB cắt OB tại E . Qua E kẻ đường
thẳng song song với BC cắt OC tại E . E F Chứng minh rằng: D ∆ EF# A
∆ BC và xác định B C tỷ số đồng dạng. Lời giải Xét OA ∆ B OE OD
có OE / / AB ( D ∈ , OA E ∈OB )⇒ = (TaLet) (1) OB OA Xét OB ∆
C có EF / / AB ( E ∈OB, F ∈OC ) OF OE ⇒ = (TaLet) (2) OC OB 2 Từ (1)(2) OD OE OF 1 ⇒ = = = OA OB OC 3 Xét D ∆ FE, A
∆ BC , có: DE DF EF 1 = = = ⇒ D ∆ FE# A ∆ CB AB AC BC 3 Bài 3:
Cho tam giác ABC . Trên tia đối của tia AB C
lấy điểm D sao cho AD = 2AB . Trên tia đối của tia A M
AC lấy điểm E sao cho AE = 2AC . D B Chứng minh A ∆ DE# A ∆ BC N E Lời giải
Lấy M, N lần lượt là trung điểm của AD, AE ⇒ A ∆ MN# A ∆ DE; A ∆ BC = A ∆ MN ⇒ A ∆ BC# A ∆ DE 3
Dang 2: Tính độ dài cạnh, tỉ số đồng dạng thông qua các tam giác đồng dạng
Cách giải: Sử dụng địnhn nghĩa, các tính chất của hai tam giác đồng dạng Bài 1:
Cho tam giác ABC có AB = 3c , m BC = 4c ,
m CA = 5cm, biết A ∆ B C # A ∆ BC 1 1 1
a. Tính các cạnh A B , AC , B C = 8cm 1 1 1 1 biết 1 1
b. Tính các cạnh A B , AC ,B C biết A ∆ B C # A
∆ BC theo tỉ số đồng dạng bằng 3. 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Lời giải a) A B B C C A A B 8 C A 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 A ∆ B C # A ∆ BC ⇒ = = ⇔ = =
⇒ A B = 6; AC =10 1 1 1 1 1 1 1 AB BC CA 3 4 5 b) A B B C C A 1 1 1 1 1 1 A ∆ B C # A ∆ BC ⇒ = =
= 3 ⇒ A B = 9; B C =12,C A =15(cm) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 4 5 Bài 2:
Cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 6cm A
BC =10cm . Kẻ một đường thẳng song song
với BC , cắt các cạnh AB, AC tại E và F . E F
Biết AE = 2cm , tính tỉ số đồng dạng của tam
giác AEF và ABC và độ dài các cạnh B C AF, EF . Lời giải Ta có: AF EF AE 1 1 A ∆ EF# A ∆ BC ⇒ = = = ⇒ k = AC BC AB 3 3 Có: AF EF 1 AC 8 BC 10 = = ⇒ AF= , = FE = = AC BC 3 3 3 3 3 4 Bài 3:
Cho tam giác ABC có AB = 5c , m BC = 8cm
AC = 7cm . Điểm D nằm trên cạnh BC sao A
cho BD = 2cm. Qua D kẻ các đường thẳng F
song song với AB và AC , cắt AB , AC lần E
lượt tại F và E B D C a. Chứng minh: B ∆ DE# DC ∆ F
b. Tính chu vi tứ giác AEDF . Lời giải a) B ∆ ED# B ∆ AC, D ∆ FC# B ∆ AC ⇒ B ∆ DE# D ∆ CF b) Tính được 5 7
BE = , ED = ⇒ P
= 2AE + 2ED =11(cm) . 4 4 ABCD 5
Dạng 3: Chứng minh đẳng thức cạnh thông qua các tam giác đồng dạng Bài 1:
Cho hình bình hành ABCD có AB = 6cm
AD = 5cm. Lấy F trên cạnh BC sao cho A B G
CF = 3cm . Tia DF cắt tai AB tại G F a. Chứng minh: GB ∆ F# DC ∆ F và GA ∆ D# DC ∆ F D C
b. Tính độ dài đoạn thẳng AG c. Chứng minh A . G CF = A . D AB Lời giải a) GB ∆ F# GA ∆ ; D GB ∆ F# DC ∆ F ⇒ GA ∆ D# DC ∆ F b. Do BG BF G ∆ BF# D ∆ CF ⇒ =
⇒ BG = 4 ⇒ AG =10 CD CF c. GA AD G ∆ AD# D ∆ CF ⇒ = ⇒ G . ACF = .
CD AD, AB = CD ⇒ đpcm DC CF Bài 2:
Cho tam giác ABC , kẻ Ax / /BC . Từ trung A N
điểm M của cạnh BC , kẻ một đường thẳng
bất kì cắt Ax ở N , cắt AB ở P cắt cắt AC ở Q B
Q . Chứng minh: PN QN = . M C PM QM P Lời giải Ta có: PM BM P ∆ BM# P ∆ AN ⇒ = ( )1 PN AN
Theo định lí Ta-lét ta có: QM MC BM = = (2) QN AN AN 6 Từ (1)(2) PN QN ⇒ = . PM QM BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1: Cho tam giác ABC có A BC =10c , m CA =14c , m AB = 6c . m Tam giác F
ABC đồng dạng với tam giác DEF có cạnh nhỏ nhất là E 9c .
m Tính các cạnh còn lại của tam giác DEF . B D C Lời giải Ta có AB BC AC A ∆ BC# D ∆ EF ⇒ = = 6 10 14 ⇒ = = DE EF DF DE FE DF
Ta có cạnh nhỏ nhất của A
∆ BC phải tỉ lệ với cạnh nhỏ nhất của DE ∆
F ⇒ DE = 9cm và 6 10 14 = = ⇒ EF =15c , m DF = 21c . m 9 EF DF Bài 2:
Cho tam giác ABC có AB = 2c , m BC = 3c ,
m CA = 4cm đồng dạng với MN ∆ .
P Tính độ dài các cạnh của MN ∆
P , biết chu vi MN ∆ P là 36c . m Lời giải Ta có: C AB BC AC ABC 9 1 = = = = = ⇒ MN = 8c , m NP =12c , m MP =16c . m C MN NP MP MNP 36 4 Bài 3:
Cho tam giác, lấy M trên cạnh BC sao cho MB 1
= . Qua M kẻ đường thẳng song song với MC 2
AC cắt AB tại D . Qua M kẻ đường thẳng song song với AB cắt AC tại E .
a) Tìm các cặp tam giác đồng dạng và tìm tỉ số đòng dạng
b) Tính chu vi các tam giác DMB,EMC biết chu vi tam giác ABC bằng 24cm. 7 Lời giải a) Ta có: BM 1 BM 1 CM 2 = ⇒ = ; = ⇒ B ∆ DM# B
∆ AC với tỉ số đồng dạng BM 1 = . CM 2 BC 3 BC 3 BC 3 M ∆ EC# B
∆ AC với tỉ số đồng dạng CM 2 = . BC 3 Bài 4:
Cho tam giác ABC đồng dạng với tam giác MNP theo tỉ số 2. Tính chu vi mỗi tam giác biết 5
hiệu chu vi của hai tam giác là 51cm. Lời giải
Gọi chu vi của tam giác ABC và MNP lần lượt là x và y
Theo giả thiết ta có: x 2
= và y − x = 51⇒ x = 34c ; m y = 85c . m y 5 8
CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC I. Lý thuyết A
A. Trường hợp đồng dạng thứ nhất (cạnh – cạnh – A' cạnh)
1. Định lý:
Nếu ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với ba
cạnh của tam giác kia thì hai tam giác đó đồng dạng. B C B' C' Nếu AB BC CA = = ⇒ A ∆ BC” A
∆ 'B 'C '( .c .cc)
A'B ' B 'C ' C ' A' Bài 1: Cho hình vẽ A
a) ∆ABC có đồng dạng với ∆DEF hay không? D
b) Tính tỉ số chu vi của hai tam giác 9 6 4 6 B 12 C E 8 F Lời giải a) Ta có: AB AC BC 3 = = = ⇒ A ∆ BC” D ∆ EF (ccc) DF DE EF 2 b) C
AB + BC + CA + + ABC 6 9 12 27 3 = = = = C
DE + EF + FD + + DEF 4 6 8 18 2
Bài 2: Cho tam giác ABC có độ dài các cạnh A
tỉ lệ với 4, 5, 6. Cho biết: D ∆ FE A ∆ CB và D
cạnh nhỏ nhất của DE ∆
F là 0,8cm. Tính độ
dài các cạnh còn lại của DE ∆ F . B C E F Lời giải Vì D ∆ EF” A ∆ BC nên DE ∆
F cũng có độ dài các cạnh tỉ lệ với 4, 5, 6
Giải sử DE < EF < DF ⇒ DE = 0,8cm
Vì ba cạnh của tam giác ABC có độ dài tỉ lệ với 4, 5, 6 nên ta có: DE EF FD = =
= 0,2 ⇒ EF =1(cm); FD =1,2(cm) 4 5 6 1
Bài 3: Cho tam giác ABC đồng dạng với tam giác A'B'C '. Cho biết AB = 6c , m BC =10cm
CA =14cm và chu vi tam giác A'B'C ' bằng 45cm. Tính độ dài các cạnh của tam giác A'B'C ' . Lời giải Ta có: AB BC CA
AB + BC + CA 2 A ∆ BC” A ∆ 'B 'C ' ⇒ = = = =
A'B' B'C ' C ' A' A'B'+ B'C '+ C ' A' 3
⇒ A'B' = 9c ,
m B'C ' =15c ,
m A'C ' = 21c . m
Bài 4: Cho tam giác ABC và một điểm O nằm trong tam giác đó. Gọi P,Q,R lần lượt là trung
điểm của các đoạn thẳng , OA OB,OC .
a) Chứng minh: ∆PQR  ∆ABC
b) Cho biết ∆ABC có chu vi bằng 543cm. Tính chu vi ∆PQR Lời giải Ta có: AB BC CA
AB + BC + CA 2 A ∆ BC” A ∆ 'B 'C ' ⇒ = = = =
A'B' B'C ' C ' A' A'B'+ B'C '+ C ' A' 3
⇒ A'B' = 9c ,
m B'C ' =15c ,
m A'C ' = 21c . m
Bài 5: Cho tam giác ABC đồng dạng với tam giác A'B'C '. Cho biết BC = 24,3c , m CA = 32,4cm AB =16,2c .
m Tính độ dài các cạnh của tam giác A'B'C ' nếu:
a) AB − A'B' =10cm
b) A'B'− AB =10cm Lời giải Ta có: 16,2 24,3 32,4 = =
A'B' B'C ' C ' A'
a) Tính được: A'B' = 6,2cm ⇒ B'C ' = 9,3c ;
m A'C ' =12,4cm
b) Tương tự tính được: A'B' = 26,2cm ⇒ B'C ' = 39,3c ;
m A'C ' = 52,4cm
Bài 6: Cho tứ giác ABCD có AB = 3cm , A 3 B
BC =10cm , CD =12cm , AD = 5cm, đường chéo
BD = 6cm . Chứng minh rằng: 10 5 a. A ∆ BD B ∆ CD 6
b. ABCD là hình thang. D 12 C 2 Lời giải a) Ta có: 3 5 6 = = ⇒ A ∆ BD B
∆ CD(ccc) ⇒  = 
ABD BDC ⇒ AB / /CD 6 10 12
b) Ta có AB / /CD (chứng minh trên) ⇒ ◊ABCD là hình thang.
Bài 7: Cho tam giác ABC vuông tại A có BC =10c ,
m AC = 8cm và tam giác A'B'C ' vuông tại
A' có B'C ' = 5c ,
m A'C ' = 4cm
a. Chứng minh rằng: A ∆ BC# A ∆ 'B 'C '
b. Tính tỉ số chu vi của A ∆ BC và A ∆ 'B 'C ' Lời giải
a) Xét các tam giác vuông A ∆ BC và A
∆ 'B 'C ', theo định lý Pytago tính được: AB AB BC CA = 6c ,
m A'B ' = 3cm ⇒ = = = 2 ⇒ A ∆ BC A
∆ 'B 'C '(ccc)
A'B' B'C ' C ' A' b) Ta có: AB BC CA = = = 2
AB + BC + CA = ⇒ tỉ số chu vi là 2.
A'B' B'C ' C ' A'
A'B'+ B'C '+ C ' A'
Bài 8: Cho tam giác ABC . Các đường cao AF,BK,CL cắt A
nhau tại H . Từ A kẻ Ax vuông góc với AB , từ C kẻ Cy vuông góc với K
BC . Gọi P là giao điểm của Ax và Cy P E
a. Chứng minh tứ giác AHCP là hình bình hành L O
b. Lấy O là trung điểm của BP . D, E lần lượt là trung H
điểm của BC và AC . Chứng minh rằng: ODE ∆ # HA ∆ B . B F D C Lời giải
a) Tứ giác AHCP có các cạnh đối song song nên là hình bình hành
b) Ta có: OB = OP = OA = OC nên O là giao điểm các đường trung trực của các cạnh
BC, AC, AB ⇒ OD ⊥ BC,OE ⊥ AC Lại có: 1 1 1 1
OD = PC = AH,OE = BH, DE = AB ⇒ ODE ∆ # HA ∆ B(ccc) 2 2 2 2 3
Bài 9: Cho tam giác ABC . Điểm M thuộc cạnh BC sao A cho MB 2
= . Kẻ MH / / AC (H ∈ AB);MK / / AB(K ∈ AC) MC 3 K
a) Tính độ dài MB,MC biết BC = 25(cm) H
b) Tính chu vi tam giác ABC khi biết chu vi K ∆ MC bằng 30cm B M C c. Chứng minh: H .
B MC = BM.KM Lời giải
a) Ta có MB 2 MB MC BC = ⇒ = =
= 5 ⇒ MC =15(cm),MB =10(cm) MC 3 2 3 5 b) CKMC 30.5 K ∆ MC” A ∆ BC ⇒ = = 50 CABC 3 c) ∆ ” ∆ (” ∆ ) HB MB HMB KMC ABC ⇒ = (đpcm). KM CM 4
B. Trường hợp đồng dạng thứ hai (cạnh – góc – cạnh) A
1. Định lý: Nếu hai cạnh của tam giác này tỷ lệ với hai A'
cạnh của tam giác kia và hai góc tạo bởi các cặp cạnh đó
bằng nhau, thì hai tam giác đó đồng dạng với nhau B C B' Nếu: AB BC C' =  =  ; B B' ⇒ A ∆ BC” A
∆ 'B 'C '(cgc)
A'B ' B 'C '
Bài 1: Hình thang vuông ABCD có:  =  0 A D = 90 , A B 4 1 2 AB = 4cm 45 6 BD = 6c ,
m CD = 9cm . Tính BC ? D 9 C Lời giải Xét A ∆ BD và DB ∆ C , có:  B =  AB BD 2 D slt =
= ⇒ ∆ABD  ∆DBC ⇒ A =  0 ( ), B = 90 1 1 2 DB DC 3 Xét ∆  ABD( 0
B = 90 ) ⇒ BC = 45(cm)
Bài 2: Cho tam giác ABC có các cạnh AB = 24cm A AC = 28c .
m Đường phân giác góc A cắt cạnh BC tại D .
Gọi M, N lần lượt là hình chiếu của các điểm B,C trên đường thẳng AD . M a) Tính tỉ số BM CN C B
b) Chứng minh AM = DM AN DN N Lời giải
a) Ta có: BM CN (⊥ AD) BM BD AB 6 / /
⇒ ∆BMD  ∆CND ⇒ = = = CN CD AC 7 b) AM DN BM
ABM ACN (cgc)   ∆ ∆ ⇒ = =   . AN DM CN 5
Bài 3: Cho tam giác ABC có AC = 8c ,
m AC =16cm . Gọi A
D và E là hai điểm lần lượt trên cạnh AB và 3 AC sao 1 6 cho BD = 2c , m CE =13c . m Chứng minh rằng 13 a. A ∆ EB A ∆ DC 2 b.  AED = 
ABC , cho DE = 5cm . Tính BC ? B C
c. AE.AC = A . D AB Lời giải a. A ∆ EB# A ∆ DC(cgc) b) Xét ∆AED và AE AB ∆ABC , có: 1 = = và A: chung AD AC 2 ⇒ ∆ # ∆ ⇒  =  AED ABC(cgc) AED ABC c. Vì AE AD A ∆ ED# A ∆ BC ⇒ =
⇒ AE.AC = A . B AD AB AC
Bài 4: Cho hình vuông ABCD. Trên cạnh BC lấy điểm A B N
E , tia AE cắt đường thẳng CD tại M , tia DE cắt E
đường thẳng AB tại N , Chứng minh rằng: H a) N ∆ BC B ∆ CM b) BM ⊥ CN 1 2 D M C Lời giải a. Xét E BN BE BN BE
∆ DC , có: BN / /CD ⇒ = ⇒ = (1) CD EC BC EC Xét E AB BE BC BE
∆ CN , có: AB / /CM ⇒ = ⇒ = (2) CM EC CM EC Từ (1)(2) BN BC ⇒ =  =  0 ; B C = 90 ⇒ N ∆ BC# B ∆ CM (cgc) BC CM b. ∆ # ∆ ⇒  =   +  0 = ⇒  +  0 = ⇒  0 NBC BCM C M ,C C 90 C M 90 CHM = 90 1 1 2 2 6
Bài 5: Cho tam giác ABC vuông tại A, đường cao A
AH . Gọi M , N là trung điểm của CH và AC . Nối 1
AM , MN . Lấy G thuộc AM sao cho 1 GM = GA . N 2 1 2 Chứng minh rằng 1 a. GA ∆ H GM ∆ N B H M C
b. H,G, N thẳng hàng. Lời giải a. Ta có: A = 
M (so le trong) và AH = 2 1 1 MN  =  A M  1 1   ⇒ GA ∆ H# GM ∆ N(cgc) AG AH = MG MN  b. ∆ # ∆ ⇒  =   +  0 GAH GMN
AGH MGN; AGH HGM =180 ⇒  MGN +  0 HGM = ⇒  0 180 HGN =180
Bài 6: Cho hình thoi ABCD, 0
ˆA = 60 . Qua C kẻ E
đường thẳng d cắt các tia đối của các tia B , A DA theo 1
thứ tự tại E,F . Chứng minh rằng C B 1 a. EB AD = I AB DF b. E ∆ BD# B ∆ DF 1 60° 2 1 A D F c.  0
BID =120 (DE ∩ BF = I) Lời giải a) Ta có: / / EB EC BC AF ⇒ = (hệ quả talét) (1) AB FC / / ⇒ EC = AD ( . )(2) ⇒ EB = AD CD AB HQTaLet CF DF AB DF b) EB AD EB BD = ⇒ =  =  0
; EBD BDF =120 ⇒ E ∆ BD# B ∆ DF AB DF BD DF 7
c) ∆EBD = ∆BDF ⇒  D =   F E =   B F +  B =  0 D = ⇒  B +  0 D = ⇒  0 ; ; 60 60 BID = 60 (dpcm) 1 1 1 1 1 1 2 1 1
Bài 7: Cho tam giác ABC có AB = 6c , m AC = 7,5cm , D
BC = 9cm . Trên tia đối của tia AB lấy điểm D sao cho AD = AC a. Chứng minh rằng: A A ∆ BC# C ∆ BD 2 1 b. Tính CD 7,5 6 c. Chứng minh rằng:  BAC =  2ACB 1 2 B 9 C Lời giải
a. Ta có: BD =13,5cm BA 6 2 BC  = = =
BC 9 3 BD  ⇒ A ∆ BC# C ∆ BD(cgc) B :chung  b. Ta có: AC AB A ∆ BC# C ∆ BD ⇒ =
⇒ CD =11,25(cm) CD CB c) ∆ # ∆
⇒  =   =  +  =  ABC CBD C ;
D BAC C D 2D (góc ngoài tam giác). 2
Bài 8: Cho hình chữ nhật ABCD. Gọi H là chân A B
đường vuông góc kẻ từ A đến BD. Lấy điểm E trên 2
DH , K trên CB sao cho DE CK = . Chứng minh 1 DH CB O K rằng: H a. A ∆ DE# A ∆ CK 1 1 E b. A ∆ EK# A ∆ DC D C c.  0 AEK = 90 Lời giải
a. Gọi O là giao điểm của hai đường chéo, có: 8 A ∆ OD và B ∆ OC cân ⇒  D =  C 1 1 Xét A ∆ OD và B ∆ OC có:  =  0 =  =  90 , ⇒ ∆ # ∆ ( ) AD DH H B D C ADH ACB gg ⇒ = (1) 1 1 DC CB Mà DE DH AD DE = ⇒ =  =  (gt)(2) , D C ⇒ A ∆ DE# A ∆ CK(cgc) 1 1 CK CB DC CK  =  A A 1 2 b) ADE# ACK  ∆ ∆ ⇒  AE AD AE AK  = ⇔ =  AK DC AD KC Ta có:  DAC =  A +   EAC EAK =  A +  EAC ⇒  DAC =   EAK A =  ; ( A ). 1 2 11 2 A ∆ EK AE AK và A ∆ DC , có:  =  EAK DAC; = ⇒ A ∆ EK# A ∆ DC(cgc) AD AC c. ∆ # ∆ ⇒  =  0 AEK ADC AEK ADC = 90
Bài 9: Cho tam giác ABC vuông tại A, AB =1cm, C
AC = 3cm . Trên cạnh AC lấy các điểm D, E sao cho
AD = DE = EC E a. Tính độ dài BD b. Chứng minh: D B ∆ DE# C ∆ DB c. Tính:  DEB +  DCB B A Lời giải
a. Áp dụng định lí Pytago ⇒ BD = 2(cm) b. DB DE 2 = (= ) ⇒ B ∆ DE# C
∆ DB(c − g − c) DC DB 2 c. Từ câu b ⇒  DCB =  DBE ⇒  DEB +  DCB =  DEB +  DBE =  0 ADB = 45 . 9
Bài 10*: Cho tam giác ABC cân tại A và M là trung
điểm của cạnh đáy BC . Một điểm D thay đổi trên A
cạnh AB . Lấy một điểm E trên cạnh AC sao cho 2 MB CE = . Chứng minh: BD E a. D ∆ BM# MC ∆ E I 2 D 1 2 b. D
∆ ME đồng dạng với hai tam giác trên 1 H 2
c. DM là phân giác của 
BDE , EM là phân giác của 3 1 B M CCED
d. Khoảng cách từ M đến DE không đổi khi D thay đổi trên AB Lời giải 2 a) Ta có: MB CE MB CE MC = ⇒ = ⇒ =  =  CE
; B C ⇒ ∆# ∆(cgc) BD MB BD MB BD b) CM BD MB BD ∆# ∆ ⇒ = ⇔ = ME DM ME DM  =  B M  Xét 2 DB ∆ M và D ∆ ME , có:   ⇒ DB ∆ M# DM ∆
E(cgc) ⇒ DB ∆ M# M ∆ CE# DM ∆ E BM BD = ME DM  c. ∆ # ∆ ⇒  =  DBM DME
D D ⇒ DM là phân giác  BDE 1 2 ∆ # ∆ ⇒  =  DME MCE E
E ⇒ EM là phân giác  DEC 2 1
d. Từ M kẻ MH ⊥ AC,MI ⊥ DE
Ta có M nằm trên phân giác của 
CED ⇒ MI = MH , mà MH không đổi.
Vậy MI không đổi khi D thay đổi trên AB . 10
C. Trường hợp đồng dạng thứ 3 (góc.góc) A
1. Định lý: Nếu hai góc của tam giác này lần lượt A'
bằng hai góc của tam giác kia thì hai tam giác đó đồng dạng. B C B' C' Nếu  =   = 
A A'; B B ' ⇒ A ∆ BC# A
∆ 'B 'C '(gg)
Bài 1: Cho tam giác ABC có AB = 6c ,
m AC = 9cm , D A thuộc AC sao cho 
ABD = C . Tính AD ? D B C Lời giải
Xét ∆ABD và ∆ACB, có:  A: chung AB BD AD  ⇒ A ∆ BD# A ∆ CB(gg) ⇒ = = ⇒ AD = 4cm  ABD = C AC CB AB
Bài 2: Cho tam giác ABC có AB > AC . Đường phân A
giác AD . Lấy điểm E trên cạnh AC sao cho 2 1CED =  BAC E
a. Tìm tam giác đồng dạng với A ∆ BC
b. Chứng minh rằng DE = DB B C D Lời giải a) Ta có: ∆ # ∆ ( ) DE DC ABC DEC gg ⇒ = (1) AB AC b. Xét A DC AC DC DB ∆ BC , có:  A =  A ⇒ = ⇒ = (2) 1 2 DB AB AC AB
Từ (1)(2) ⇒ DE = DB ⇒ DE = DB (đpcm). AB AB 11
Bài 3: Cho ∆ABC có AM là phân giác 
BAC (M ∈ BC). A
Kẻ tia Cx thuộc nửa mặt phẳng bờ BC không chứa A sao cho  1 BCx = 
BAC. Gọi N là giao điểm của Cx 2
và tia AM . Chứng minh: 2
a) BM.MC = MN.MA B 1 M C b) A ∆ BM# A ∆ NC c) Tam giác BCN cân N Lời giải
a) Xét ∆BAM và ∆NCM , có:  BAM =   MCN M =  ; M ⇒ B ∆ AM# N
∆ CM (gg) ⇒ BM.MC = MN.MA 1 2 b) Từ câu a ⇒  =  ABM CNM ⇒ A ∆ BM# A ∆ NC (gg)
c) Từ câu a ta lại có: BM MN = ⇒ B ∆ MN# A ∆ MC (cgc) MA CA ⇒  NBM =  1 CAM =  BAC 2 Có:  NBM =  BCN ⇒ đpcm.
Bài 4: Cho hình chữ nhật ABCD, kẻ DH ⊥ AC ≡ H . A B
Gọi M, N,K lần lượt là trung điểm của BC, AH,DH 1 N a. Tứ giác H MNCK là hình gì? M b. Chứng minh 2 A ∆ DN# DC ∆ K K c. DN ⊥ MN 1 D C Lời giải
a) Ta có KN // MC,KN = MC ⇒ ◊MNKC là hình bình hành b) Ta có ∆ # ∆ ( ) AD AH ADH DCH gg ⇒ = CD DH 12 AD AN 1 1 = AN NH AH,  = =
DK = HK = DH ⇒ CD DK 2 2   A =   D 1 1
c) Cách 1: Chứng minh H là trực tâm của tam giác  D =  N (slt)   N =   Cách 2: C 2 1 1 1   ⇒
 ⇒ DN ⊥ MN D =  C   KNM =  KCM (hbh) 2 1 
Bài 5: Cho hình bình hành ABCD, qua D kẻ đường N
thẳng cắt AC, AB,BC lần lượt tại I,M, N . Chứng minh rằng: a. A A ∆ ID# C ∆ IN M B b. A ∆ DM# CND ∆ I 1
c. AM.CN = A . B AC D C d. 2
DI = IN.IM (khó) Lời giải a) ta có: A ∆ ID# C ∆ IN(gg) b) ∆ # ∆  =   =  ADM
CND(gg)(DAN CND, N D) c) IC AI AM AI AD
∆ D , có: AM / /CD ⇒ = (Hệ quả TaLet) mà: = ( A ∆ ID# C ∆ IN) IC CD IC CN Vậy: AD AM =
⇒ AM.CN = A . D DC = A . B BC CN DC d) Xét C ID AD
∆ IN , có: AD // CN ⇒ = (3) IN CN Xét A ∆ DM , có: // IM AM AM DC ⇒ = (4) . Mà AD AM A ∆ DM# CND ∆ ⇒ = (5) ID CD CN CD Từ (3)(4)(5) ID IM 2 ⇒ =
⇒ ID = IM.IN IN ID 13
Bài 6: Cho tam giác ABC( AB < AC) , phân giác AM . A
Ở miền ngoài tam giác vẽ tia Cx sao cho  BCx =  BAD .
Gọi N là giao điểm của Cx và AM . Chứng minh rằng: M B
a. BM.MC = MN.MA C b. A ∆ BM# A ∆ CN c. B ∆ CN cân N d. 2 AM = A . B AC − M . B MC Lời giải a. B ∆ AM# N
∆ CM (g − g) ⇒ BM.MC = MN.MA b) Từ câu a ⇒  =  ABM CNM ⇒ A ∆ BM# A ∆ NC(gg)
c. Từ câu a, có: BM MN ⇒ = ⇒ B ∆ MN# A ∆ MC(cgc) MA CM BM MN ⇒ = ⇒ ∆ # ∆ ⇒  =  1 =  ⇒  =  BMN AMC(cgc) NBM CAM BAC NBM BCN d. MA CM 2 ∆ # ∆ ( − ) AM AB AMB ACN g g ⇒ =
⇒ AM.AN = A . B AC(1) AC AN ∆ # ∆ ( − ) AM MB AMB CMN g g ⇒ = ⇒ AM.AN = . MB MC(2) CM MN
Trừ từng vế của (1) và (2) ta được: 2
AM (AN − NM ) = A . B AC − M .
B MC ⇔ AM = A . B AC − M . B MC
Bài 7: [GVG Tỉnh 2016 – 2017] E
Cho hình bình hành ABCD có đường chéo AC lớn
hơn BD. Từ C hạ các đường vuông góc CE,CF lần B C K
lượt xuống các tia AB và AD . Chứng minh rằng: 2 A . B AE + A . D FA = AC . H A D F Lời giải 14
Kẻ BH ⊥ AC ≡ H,DK ⊥ AC ≡ K A ∆ BH# A
∆ CE(gg) ⇒ A .
B AE = AC.AH(1) A ∆ DK# A
∆ CF(gg) ⇒ A .
D AF = AK.AC(2) (1)(2) 2 ⇒ A . B AE + A .
D FA = AC(AH + AK) = AC (AH = AK)
Bài 8: Cho tam giác đều ABC , gọi M là trung điểm A y của BC . Một góc 0
xMy = 60 quay quanh điểm M sao x
cho 2 cạnh Mx,My luôn cắt cạnh AB, AC lần lượt tại
D và E . Chứng minh: D I E 1 2 2 2 H 1 K a. . BC BD CE = 4 3 1 B M C
b. DM,EM lần lượt là tia phân giác của các góc   BDE;CED
c. Chu vi tam giác ADE không đổi Lời giải
a) Ta đi chứng minh: B ∆ DM# C ∆ EM Có: B =   0 0 C D = − − 0 M = −   0 M M = −  ; 180 60 120 , 180 M ⇒ ∆ # ∆ ( ) BD CM BDM CEM gg ⇒ = 1 1 1 3 1 BM CE 2 ⇒ . = . BC BD CE CM BM = 4
b. Ta đi chứng minh B ∆ MD# ME ∆ D BD MD Do: BD MD = BDM# CEM  ∆ ∆ ⇒ = ⇔ BM ME CM EM   =  0 B DME = 60
(do BM = CM )⇒ ∆ # ∆ ⇒  =  BMD MED(cgc) D D 1 2
Chứng minh tương tự ta có:  E =  E 1 2
c. Gọi H,I,K là hình chiếu của M trên AB,DE, AC
Chứng minh: DH = DI;EI = EK 15 Chu vi A
∆ DE = AD + AE + DH + EK = AH + AK = 2AK .
Bài 9: Cho tam giác ABC và d là đường thẳng tùy ý A
qua B . Qua E là điểm bất kỳ trên AC , vẽ đường
thẳng song song với AB,BC , lần lượt cắt d tại M và N E K
N . Gọi D là giao điểm của ME và BC . Đường F D thẳng B C
NE cắt AB và MC lần lượt tại F và K . Chứng minh M a. A ∆ FN# M ∆ DC b. AN / /MK Lời giải
a) Ta có BFED là hình bình hành
⇒ BF = ED, FE = BD ⇒ BF.BD = FE.ED(1) B ∆ FN# M
∆ DB(gg) ⇒ NF.DM = B . D BF(2) A ∆ EF# E
∆ CD(gg) ⇒ AF.CD = EF.ED (3) Từ (1)(2)(3) NF CD ⇒ = ⇒ A ∆ F N ∆ # M ∆ DC (cgc) FA MD b. Ta chỉ ra được:  FAN = 
EKC ⇒ AN / /MK 16
BÀI TẬP TỔNG HỢP Bài 1: Cho ∆  0
ABC(A = 90 , AB < AC). Vẽ đường cao F
AH ( H ∈ BC ). Lấy điểm D đối xứng với B qua H a. Chứng minh A ∆ BC# H ∆ BA B
b. Qua C dựng đường thẳng vuông góc với tia AD H
cắt AD tại E . Chứng minh rằng AH.CD = CE.AD E
c. Chứng minh rằng HDE ∆ # A ∆ DC D d. Cho AB = 6c ,
m AC = 8cm . Tính diện tích DE ∆ C
e. AH cắt CE tại F . Chứng minh tứ giác ABFD là A C hình thoi. Lời giải a) Ta có: A ∆ BC# H ∆ B ( A gg) b) Từ A ∆ HD# C
∆ DE(gg) ⇒ AH.CD = CE.AD c) HDE ∆ # A
∆ DC(c − g − c) d) 1 2 S = AB AC = cm ABC . 24( ) 2 BC =10c ;
m BH = 3,6cm ⇒ BD = 7,2c ; m DC = 2,8cm Ta có: S DC DEC 2 1176 D ∆ EC# B
∆ AC(g.g) ⇒ = ( ) ⇒ S = DEC S BC BAC 625 e) Theo ý d có: ∆ # ∆ ⇒  =  DEC BAC DEC BC ;
A CH ⊥ FA ⇒ A
∆ CF ⇒ HA = HF
mà BD ⊥ FA = H ⇒ tứ giác là hình thoi. 17
Bài 2: Cho tam giác ABC nhọn. Kẻ các đường cao A
BE và CF cắt nhau tại H
a. Chứng minh: AE.AC E = A . B F ; A A ∆ EF# A ∆ BC
b. Qua B kẻ đường thẳng vuông góc với CF cắt tia K F
AH tại M , AH cắt BC tại D . Chứng minh rằng H 45° 2 BD = A . D DM B D C c. Cho 0 ˆ
ACB = 45 và kẻ AK vuông góc với EF tại K . M Tính tỉ số SAFH SAKE d. Chứng minh A ∆ EB# H ∆ EC; A ∆ FC# H ∆ EC e. Chứng minh A .
B AC = BE.CF + AE.AF . Lời giải a. A ∆ EB# A
∆ FC(g.g) ⇒ AE.AC = AF.AB ⇒ A ∆ EF# A ∆ BC(cgc) b. 2 A ∆ DB# B
∆ DM (gg) ⇒ BD = A . D DM 2
c. AFH# AKE(gg) SAH AFH  ∆ ∆ ⇒ = S   AE AKE  Bài cho  0 ACB = ⇒  0 45
EAH = 45 ⇒ ∆AEH vuông cân tại E 2 2 2 2
⇒ AE = HE ⇒ AH = AE +HE = 2AE ⇒ SAFH = 2 SAKE d. Ta có: ∆ # ∆ ( ) ⇒ = . HE ; = . CE AEB HEC gg AE AB BE AB HC HC Ta có: ∆ # ∆ ( ) ⇒ = . HE ; = . CE AFC HEC gg AF AC CF AC HC HC e. Từ đó ta có: 2 2 2 2  HE + CE  . = . . HE ; . = . . CE AE AF AB AC BE CF AB AC
⇒ AE.AF + BE.CF = A . B AC. =   A . B AC(dpcm) 2 2 HC HC 2  HC 18
Bài 3: Cho tam giác ABC vuông tại A( AB < AC). Kẻ A
AH ⊥ BC = H. Gọi E và F lần lượt là hình chiếu của 1 F
H trên AB và AC I 1 N E a. Chứng minh: 2
AH = AE.AB K 1 b. Chứng minh: B A ∆ FE# A ∆ BC H O C
c. Lấy M đối xứng với A qua E , tia MH cắt cạnh M
AC tại N . Chứng minh rằng  ABH =  ANH và FE / /HN
d. Gọi O là trung điểm của BC; AO giao với HN tại K . Cho biết  S 0
ACB = 30 . Hãy tính tỉ số KAN . SHCA Lời giải a. Ta có: 2 A ∆ EH# A
∆ HB ⇒ AH = AE.AB
b. Gọi I là giao điểm của AH và EF . A ∆ EI cân ⇒  AEF =  EAH Mà  EAH =  ACB ⇒  AEF =  ACB
c. Ta có EI là đường trung bình của ∆AMH ⇒ ⇒  =  FE / /HN ANH AFE(slt) mặt khác  ABC = 
AFE vi ∆AFE  ∆ABC ⇒  ABH =  ( : ) ANH d. Ta có A ∆ OC cân ⇒  OAC =  0 ACO = 30 (1) Lại có  0 HAN = 60 và  ANH =  HAN =  AFI ⇒  0 AKN = −  KAN +  ( ) 180 ( KN ) A 0
= 90 ⇒ AK ⊥ HN S KN KAN 1 1 A
∆ HN đều và N là trung điểm của AC ⇒ S = S AK HN AHC 2 = AHN . ⇒ = . = S HN HCA 2 4 19
Bài 4: Cho hình vuông ABCD, lấy điểm E là trung
điểm của AB . Qua D kẻ đường thẳng vuông góc với E A B
CE tại I cắt BC tại F a. Chứng minh CI ∆ F# CB ∆ E I F b. Chứng minh 2
IC = IF.ID H c. Chứng minh A ∆ DI cân d. Gọi D K C
K là trung điểm của DC, AK cắt DF tại H .
Tính diện tích tứ giác KHCI biết AB = 6cm Lời giải b. Từ  IFC =    ICD phu ICF CIF =  0 ( . ); CID = 90 IC IF 2 ⇒ IF ∆ C# IC ∆ D(gg) ⇒ =
⇒ IC = IF.ID ID IC
c. Gọi AD là trung điểm của CD ⇒ ◊AECK là hình bình hành ⇒ AK / /CE ⇒ HD = HI, AK ⊥ DI
Ta có ∆AHD = ∆AHI(cgc) ⇒ AD = AI ⇔ ∆ADI cân
d. Tứ giác KHCI là hình thang vuông có diện tích là (HK IC).IH S + = KHIC 2 - Ta có 2 2
KD = KC = 3cm ⇒ AK = DA + DK = 3 5(cm) - Xét 2 3 5 DA ∆ K# HDK ∆
(gg) ⇒ DK = AK.HK ⇒ HK = (cm) 5
Áp dụng tính chất đường trung bình trong tam giác, ta có: 6 5 CI = 2HK = 5 2 2 6 5 27 2
HI = HD = DK − HK ⇒ HI = (cm) ⇒ S = (cm ) 5 5 20
ÔN TẬP CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC VUÔNG A. Lý thuyết
1. Áp dụng các trường hợp đồng dạng của tam giác vào tam giác vuông
Hai tam giác vuông đồng dạng với nhau nếu:
a) Tam giác vuông này có một góc nhọn bằng góc nhọn của tam giác vuông kia
b) Tam giác vuông này có hai cạnh góc vuông tỉ lệ với hai cạnh góc vuông của tam giác vuông kia
2. Dấu hiệu đặc biệt nhận biết hai tam giác vuông đồng dạng
Nếu cạnh huyền và cạnh góc vuông của tam giác vuông này tỉ lệ với cạnh huyền và cạnh góc
vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng.
3. Tỉ số đường cao, trung tuyến, phân giác của hai tam giác đồng dạng
a) Tỉ số hai đường cao tương ứng của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
b) Tỉ số hai đường trung tuyến của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
c) Tỉ số hai đường phân giác của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng
4. Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng
Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng B. Bài tập
Dạng 1: Sử dụng trường hợp đồng dạng góc - góc
Cách giải: Hai tam giác vuông đồng dạng với nhau nếu tam giác vuông này có một góc nhọn
bằng góc nhọn của tam giác vuông kia.
Bài 1: Cho tam giác ABC vuông tại A, A đường cao AH a. Cho HB = 9c ,
m HC =16cm . Tính AH, AB, AC 20 15 b. Chứng minh rằng: 2 AH = . HB HC 12 2
AB = BC.BH B 9 H 16 C Lời giải a) Xét A ∆ HB và C ∆ HA , có: 1  =  0 H H = 90  1 2   ⇒ A ∆ HB” C ∆ HA 2
⇒ AH = CH.BH ⇒ AH =12(cm)  =  ABH CAH  b) Ta có: 2 A ∆ BH# C ∆ B (
A gg) ⇒ AB = C . B CH
Bài 2: Cho tam giác ABC vuông tại A ( A
AB < AC ). Kẻ AH ⊥ BC = H. Gọi E, F lần lượt 1 F
là hình chiếu của H trên AB, AC . 1 E N a) Chứng minh: 2
AH = AE.AB b) Chứng minh: 1 A ∆ EF” A ∆ CB B H C
c) Lấy M đối xứng với A qua E , tia MH cắt M
cạnh AC tại N . Chứng minh  =  ABH ANH và EF / /HN Lời giải c) Ta có  =  = 
HMA BAH ACB ⇒ A ∆ BC” A ∆ NB(gg) ⇒  =  ABH ANH Do  =  = 
AFE ANH ABH ⇒ EF / /MN .
Bài 3: Cho tam giác ABC vuông tại A, B
đường cao AH . Gọi M, N lần lượt là trung N
điểm của AH,BH . Gọi O là giao điểm của H
AN với CM . Chứng minh rằng: O a) A ∆ BH” C ∆ AH M 2 b) 1 A ∆ BN” C ∆ AM 1 A C c) AN ⊥ CM d) 2
AH = 4CM.MO Lời giải a) Ta có:  =  B A (phụ  BAH );  =  0 H H = 90 1 1 2 ⇒ ∆ # ∆ ( ) AH AC AM ABH CAH gg ⇒ = = BH AB BN 2 b) Ta có: AC AM = ;  =  B A ⇒ A ∆ BN# C ∆ AM (cgc) AB BN 1 c) ∆ ” ∆ ⇒ ˆ = ˆ ABN CAM A C 2 1
Gọi O là giao điểm của CM và AN. Xét A
∆ OC , có:  +  =  +  0 = ⇒  0 OAC ACO OAC A 90 O = 90 2 d) ∆ # ∆ ( ) AM MO AMO CMH gg ⇒ = CM MH 2 2 . . .  AH AM MH MC MO AM MC MO  ⇒ = ⇒ = ⇒ =   MC.MO 2
⇒ AH = MC.MO (đpcm)  2 
Bài 4: Cho hình bình hành ABCD có E
AC > BD . Kẻ CE ⊥ AB = E;CF ⊥ AD = F và
BH ⊥ AC = H , DK ⊥ AC = K. Chứng minh: B C a. AB AH = K AC AE b. A .
D AF = AK.AC H c. 2 A . D AF + A . B AE = AC A D F Lời giải a) Ta có: ∆ # ∆ ( ) AB AH AHB AEC gg ⇒ = ( )1 AC AE b) Tương tự ta có: A ∆ KD” A
∆ FC (gg) ⇒ A .
D AF = AK.AC (2) c) Từ (1)(2) ⇒ A .
B AE = AC.AH (3) Lấy (2) +(3) ta được: 2 A . D AF + A .
B AE = AC (đpcm). 3
Dạng 2: Sử dụng trường hợp đồng dạng cạnh góc cạnh và cạnh huyền cạnh góc vuông Cách giải:
- Nếu một cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông này tỉ lệ với cạnh huyền và
cạnh góc vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng
- Tam giác vuông này có hai cạnh góc vuông tỉ lệ với ai cạnh góc vuông của tam giác vuông
kia thì hai tam giác vuông đó đồng dạng
Bài 1: Cho hình chữ nhật ABCD. Kẻ DE D C
vuông góc với AC tại E . Gọi M, N,P lần P
lượt là trung điểm của BC, AE và DE . Chứng minh: E M a. AD AE = DC DE N b. A ∆ ND” D ∆ PC A B c. ND ⊥ NM Lời giải   a) Xét A: chung A ∆ DE và A ∆ CD , có:   ⇒ A ∆ DE# A ∆ CD(gg)  =  0 AED ADC = 90  b) Ta có: AE DE AE AD AN A ∆ DE# A ∆ CD ⇒ = ⇒ = = AD CD DE DC DP
Chứng minh được: ⇒ A ∆ ND” D ∆ NC(cgc)
c) P là trực tâm tam giác CDN ⇒ CP ⊥ DN(1)
Tứ giác MNPC là hình bình hành ⇒ MN / /PC(2) ⇒ MN ⊥ DN 4
Bài 2: Cho tam giác ABC cân tại A, gọi H là A
trung điểm của BC . Vẽ HE vuông góc với
AC , gọi O là trung điểm của HE . Vẽ BK
vuông góc với AC,BE cắt AO tại I K a. Chứng minh: A ∆ HE# B ∆ CK I E
b. Chứng minh: AE.EK = BK.OE O
c. Chứng minh: OA ⊥ BE B H C Lời giải a) Xét A ∆ HE và B ∆ CK , có:  =  0 =  = 
AEH BKC 90 ; HAE CBK ⇒ A ∆ HE# B ∆ CK (gg) b) Ta có: ∆ ” ∆ ( ) AE HE OE AHE BCK gg ⇒ = = BK CK EK AE BK ⇒ = ⇒ A ∆ EO” B ∆ KE (cgc) EO KE c) Theo câu b, có: ∆ # ∆
− − ⇒  =   +  0 AEO BKE(c g c)
EBK EAI; KBE EBK = 90 ⇒  +  0 KEB EAI = 90
Bài 3: Cho tam giác ABC , trực tâm H . Gọi A
M , N lần lượt là trung điểm của BC và AC .
Gọi O là giao điểm các đường trung trực của
tam giác, G là trọng tâm tam giác ABC . N Chứng minh H O a) G OM ∆ N” HA ∆
B ⇒ AH = 2OM b. Chứng minh HA ∆ G” OM ∆ G B M C
c. Ba điểm H,G,O thẳng hàng và GH = 2GO . Lời giải
a. Ta có MN là đường trung bình A ∆ BC 1
⇒ MN / / AB, MN = AB 2 Chứng minh được: 5 ∆ ” ∆ ( − ) AH AB AHB MON g g ⇒ = = 2 OM MN b.   OM GM  1 HAG OMG;  = = = ⇒ HA ∆ G# OM ∆   G(cgc) AH GA  2  c. GH ∆ ” ∆ ⇒ =  =  ⇒  +  0 HAG OMG 2; AGH OGM
OGM HGM =180 ⇒ H,G,O thẳng hàng. GO 6
Dạng 3: Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng Cách giải:
Ta có: Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng
Bài 1: Cho tam giác ABC vuông tại A có N AB = 6c , m AC = 8c .
m Lấy điểm M trên cạnh
AC sao cho AM = A .
B Kẻ ME ⊥ BC = E.
a) Chứng minh CM.CA = CE. . CB
b) Tia BA và tia EM cắt nhau tại N , đường A
thẳng BM cắt CN tại F . Chứng minh A
∆ MB# FMC và tam giác ACN vuông cân. F
c) Tính tỉ số diện tích của hai tam giác M BFN B E C và tam giác MFC . Lời giải b) Ta có A ∆ MB# F
∆ MC (gg) , mà A
∆ MB vuông cân ⇒ F
∆ MC vuông cân ⇒  0 FCM = 45 A
∆ NC vuông tại A có  0 ANC = 45 ⇒ A ∆ NC vuông cân. 2
c) BNF# FMC (gg) SBN BFN  ∆ ∆ ⇒ = =   49. SCM MFC
Bài 2: Cho tam giác ABC vuông tại A, B
đường cao AH . Tia phân giác ˆ
ABC cắt H ở H M
D và cắt AC ở E a. Chứng minh rằng: A ∆ BE” H ∆ B ; D A ∆ HB” C ∆ H ; A A ∆ BC” H ∆ BA
b. Kẻ phân giác AM của 
BAC(M ∈ BC), cho A E O C AB = 6c ,
m AC = 8cm . Tính +) BM,CM +) S S ABE ; AHB S S BHD CHA
c. Kẻ phân giác HO của 
AHC (O∈ AC ). 7
Chứng minh rằng OA AB = OC AC
d. Biết P = cm P = cm P = cm Tính ABC
24 , AHC 12 , AHB 9 . các cạnh của A ∆ BC Lời giải 2 b. SAB ABE  = ; A ∆ BC” H ∆ BA ⇒ HB =   3,6cm SBH BHDSABE 25 ⇒ = SBHD 9 2 SAB AHB  16 = = S   AC CHA  9 c. AH AB AO A ∆ BH# C ∆ AH ⇒ = = CH AC OC d. P AB AHB 3 * =
= = k(k ∈ N ) ⇒ AB = 3k; AC = 4k ⇒ BC = 5k ⇒12k = 24 ⇔ k = 2 ⇒ AB, BC, AC P BC CHA 4
Bài 3: [Ba Đình, 2016 - 2017] A B
Cho hình chữ nhật ABCD có AB = 8cm , O
AD = 6cm , hai đường chéo AC và BD cắt D C
nhau tại O. Qua D kẻ đường thẳng d vuông K H
góc với BD,d cắt BC tại E a. Chứng minh: B ∆ DE” DC ∆ E
b. Kẻ CH vuông góc với DE tại H . Chứng minh 2
DC = CH.DB
c. Gọi K là giao điểm của OE và CH . CMR E
K là trung điểm của CH và tính SEHC SEDB
d. Chứng minh OE,CD,BH đồng quy Lời giải
c. Do BD / /CH (cùng vuông góc với DE ) 8 mà ∈ , HK CK ∈ ⇒ = ( EK O BD K CH = ) ⇒ KH = CK OD OB EO 2 SCH EHC  256 C ∆ HE# B
∆ DE(CH / /BD) ⇒ = = S   BD EDB  625
d. Giả sử CD giao với BH tại I , chứng minh được ∆ ” ∆ − − ⇒  =  DOI CIK(c g c) DIO CIK Mà:  +  0 = ⇒  +  0 DOI OCI 180
OCI CIk =180 ⇒ O, I, K.... ⇔ I ∈OE
Bài 4: [Cuối năm 2017 – 2018]
Cho hình chữ nhật ABCD có AD B = 6cm , C E
AB = 8cm . Hai đường chéo AC và BD cắt K
nhau tại O. Qua D kẻ đường thẳng d O I
vuông góc với BD,d cắt BC tại E H
a. Chứng minh rằng: B ∆ DE” DC ∆ E
b. Kẻ CH vuông góc với DE tại H . A D Chứng minh rằng: 2
DC = CH.DB
c. Gọi K là giao điểm của OE và HC .
Chứng minh K là trung điểm của HC .
Tính tỉ số giữa diện tích tam giác ECH và
diện tích tam giác EBD
d. Chứng minh ba đường thẳng
OE,CD, BH đồng quy. Lời giải a. B ∆ DE DC ∆ E(gg) b. CD DB 2 D ∆ CB” CH ∆ D ⇒ =
⇒ CD = CH.DB CH DC c. / / (⊥ ) HK KE KC CH BD BD ⇒ = = (định lý TaLet) OD OE OB
mà OB = OD (do ABCD là hình chữ nhật ) ⇒ HK = CK ⇒ dpcm
- Tính được BD =10c , m CD = 8cm Từ câu b, ta có 2
CH = CD : BD = 64 :10 = 6,4(cm) 9 2 2 Lại có: SCH ECH   6, 4  256 E ∆ CH” E ∆ BD(gg) ⇒ = = = S   BD    EBD   10  625
d. Gọi I là giao điểm của BH và CD và O' là giao điểm của EI và BD, K ' là giao điểm của
EI và CH . Ta sẽ chứng minh O ' là trung điểm của BD Vì O 'B BI BD DE O ' / / D CH BD ⇒ = = = =
⇒ O ' B = O ' D hay O ' là trung điểm của BD
HK ' HI HC HE HK '
⇒ EI đi qua O . Do vậy OE,CD, BH đồng quy.
Bài 5: [Cuối năm 2015 – 2016] A
Cho tam giác ABC vuông tại A (
AB < AC ), đường trung tuyến AM . Qua
M kẻ đường thẳng vuông góc với AM F
cắt AB tại E và cắt AC tại F . Kẻ B H
AH ⊥ BC(H ∈ BC), AH cắt EF tại I . M C I Chứng minh rằng: E a.  =  BAM ABM b.  = 
ACB AEF từ đó suy ra MB ∆ E# MF ∆ C c. A .
B AE = AC.AF 2 d. SAM ABC  = S   AI AFELời giải a. A
∆ BM cân tại M ⇒  =  BAM ABM b.  +  0 = =  +  ACB BAC 90 AEF BAM  =  ⇒  =  BAM ABC ACB AEF ⇒ MB ∆ E MF ∆
C(g − g) c. ∆ ” ∆ ( ) AB AC ABC AFE gg ⇒ = AF AE ⇒ A .
B AE = AC.AF 10 d. A
∆ EI cân tại I (  =  = 
AEI EAI ACB )⇒ EI = IA ⇒ A ∆ IF cân tại I 1
⇒ AI = EF ⇔ EF = 2AI 2
Ta lại có: BC = 2AM 2 2 Do SBC   AM ABC AFE ABC  ∆ ∆ ⇒ = = S   EF     AI AFE
Bài 6: [Cuối năm 2016 – 2017]
Cho tam giác ABC vuông tại A, có A BC = 5c ,
m AC = 3cm. Trên tia đối của tia M D
CB lấy điểm D sao cho CD = 6cm . Qua B H C
D kẻ đường vuông góc với BD cắt AC tại K E
a. Chứng minh rằng: A ∆ BC# D ∆ EC b. Kẻ E
AH ⊥ BC(H ∈ BC); DK ⊥ CE(K ∈CE).
Chứng minh rằng: CH.CD = CK.CA
c. Tính độ dài CE và KD
d. Vẽ đường phân giác BM của ( ∈ ). : MA EK ABC M BC CMR = MC ED Lời giải a. A ∆ BC” D ∆ EC(gg) b. A ∆ HC” DK ∆ C(gg) HC AC ⇒ =
⇒ CH.CD = CK.CA CK DC c. CE CD A ∆ BC” D ∆ EC ⇒ =
= 2 ⇒ CE =10(cm) BC AC
Vì tam giác DCE vuông tại D , áp dụng pitago⇒ DE = 8(cm) KD DE DK ∆ E” C ∆ DE ⇒ = 8 4 =
= ⇒ KD = 4,8(cm) CD CE 10 5
d. Áp dụng tính chất đường phân giác ta có: AB MA = (1) ; A ∆ BC” K ∆ ED(2) MA EK ⇒ = . BC MC MC ED 11
Document Outline

  • 1 TỨ Giác
  • 2 HÌNH THANG
  • 3 HÌNH THANG CÂN
  • 4 ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA TAM GIÁC
  • 5 ĐƯỜNG TRUNG BÌNH CỦA HÌNH THANG (2)
  • 7 HÌNH BÌNH HÀNH
  • 8 HÌNH CHỮ NHẬT
  • 11 HÌNH THOI
  • 12 HÌNH VUÔNG
  • Chuong 2 DIỆN TÍCH CÁC HÌNH
  • 31 ĐỊNH LÝ TALET
  • 32 ĐỊNH LÝ TALET ĐẢO VÀ HỆ QUẢ TALET
  • 33 TÍNH CHẤT ĐƯỜNG PHÂN GIÁC CỦA TAM GIÁC
  • 34 KHÁI NIỆM HAI TAM GIÁC ĐỒNG DẠNG
  • 35 CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC
  • 38 CÁC TRƯỜNG HỢP ĐỒNG DẠNG CỦA TAM GIÁC VUÔNG