Trang 1
MỞ ĐẦU VỀ ĐƯỜNG TRÒN
A. KIẾN THỨC
1. Đường tròn:
* Đường tròn tâm
O
bán kính
R
(
0R
), kí hiệu là
( )
;OR
, là hình gồm tất cả các điểm cách
điêm
O
một khoảng bằng
R
.
* Chú ý:
+ Khi không cần để ý đến bán kính ta kí hiệu đường tròn tâm
O
là
( )
O
+ Nếu
A
là một điểm của đường tròn
ta viết
( )
AO
. Khi đó ta còn nói đường tròn
( )
O
đi
qua điểm
A
, hay điểm
A
nằm trên đường tròn
.
* Nhận xét:
+ Trên mặt phẳng cho đường tròn
( )
;OR
và điểm
M
.
Khi đó, ta có các trường hợp sau có thể xảy
ra
+ Điểm
M
nằm trên đường tròn
( )
;OR
nếu
=OM R
+ Điểm
M
nằm trên trong đường tròn
( )
;OR
nếu
OM R
+ Điểm
M
nằm ngoài đường tròn
( )
;OR
nếu
OM R
+ Hình tròn tâm
O
bán kính
R
là hình gồm các điểm nằm trên và nằm tròn
đường tròn
( )
;OR
* Chú ý: Đoạn thẳng
AB
trong hình vẽ bên gọi là đường kính của đường tròn
()O
.
2. Tính đối xứng của đường tròn
+ Đường tròn là hình có tâm đối xứng; tâm đối xứng của đường tròn là tâm đối xứng của nó.
+ Đường tròn là hình có trục đối xứng; mỗi đường thẳng đi qua tâm của đường tròn là một trục
đối xứng của nó.
* Lưu ý: Đường tròn có một tâm đối xứng nhưng có vô số trục đối xứng.
B. Các dạng bài tập
Dạng 1: Chứng minh nhiều điểm cùng nằm trên một đường tròn
Bài 1: Cho hình chữ nhật
ABCD
có
=AB a
,
=BC b
. Chứng minh rằng bốn điểm
A
,
B
,
C
,
D
cùng thuộc một đường tròn. Xác định tâm và bán kính của đường tròn đó.
Lời giải
Trang 2
Gọi
O
là giao điểm của hai đường chéo
AC
và
BD
. Theo tính chất hai đường chéo của
hình chữ nhật, ta có
11
22

= = = = =


OA OB OC OD AC BD
Vậy bốn điểm
A
,
B
,
C
,
D
cùng thuộc
1
;
2



O AC
Áp dụng định lí pythagore vào tam giác vuông
ABC
, ta có:
2 2 2 2 2
= + = +AC AB BC a b
Do đó
22
11
22
= = +R AC a b
.
Bài 2: Cho tam giác
ABC
, các đường cao
BD
và
CE
. Trên cạnh
AC
lấy điểm
M
. Kẻ tia
Cz
vuông góc với tia
BM
tại
F
. Chứng minh rằng năm điểm
B
,
C
,
D
,
E
,
F
cùng thuộc
một đường tròn.
Lời giải
Gọi
O
là trung điểm của
BC
. Ta có
BD
là đường cao nên
⊥BD AC
, hay tam giác
BCD
vuông tại
D
.
Trong tam giác vuông
BCD
có
DO
là trung tuyến ứng với cạnh huyền
BC
nên:
1
2
= = =OD OB OC BC
( )
1
Tương tự ta có:
1
2
= = =OE OB OC BC
( )
2
Và
1
2
= = =OF OB OC BC
( )
3
Từ
(1)
,
(2)
và
(3)
suy ra
= = = = =OB OC OD OD OE OF
Do đó năm điểm
B
,
C
,
D
,
E
,
F
cùng thuộc một đường tròn.
Bài 3: Chứng minh rằng bốn trung điểm của bốn cạnh hình thoi cùng thuộc một đường tròn.
Lời giải
Gọi
M
,
N
,
P
,
Q
lần lượt là trung điểm của bốn cạnh
AB
,
BC
,
CD
và
DA
của hình thoi
ABCD
. Gọi
O
là giao điểm của
và
BD
.
Trang 3
Ta có
⊥AC BD
. Theo tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác
vuông, ta được
1
2
=OM AB
;
1
2
=ON BC
;
1
2
=OP CD
;
1
2
=OQ AD
Mặt khác
= = =AB BC CD DA
nên
= = =OM ON OP OQ
Do đó bốn điểm
M
,
N
,
P
,
Q
cùng nằm trên một đường tròn.
Dạng 2: Xác định vị trí tương đối của điểm
M
với đường tròn
()O
.
Bài 1: Gọi
O
là trung điểm của đoạn thẳng
AB
. Chứng minh rằng đường tròn
( )
;O OA
đi qua
điểm
B
.
Lời giải
Vì
O
là trung điểm của
AB
nên
=OA OB
Do đó
( )
;B O OA
, nói cách khác, đường tròn
( )
;O OA
đi qua điểm
B
.
Bài 2: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
. Chứng minh rằng điểm
A
thuộc đường tròn đường kính
BC
.
Lời giải
Gọi
O
là trung điểm của
BC
Theo tính chất trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền, do đó
==OA OB OC
Vậy
( )
;A O OB
, nói cách khác,
A
thuộc đường tròn đường kính
BC
.
Bài 3: Trong mặt phẳng tọa độ
Oxy
, cho các điểm
( )
3;0A
,
( )
2;0−B
,
( )
0;4C
. Vẽ hình và cho biết
trong các điểm đã cho, điểm nào nằm trên, điểm nào nằm trong, điểm nào nằm ngoài
đường tròn
( )
;3O
.
Lời giải
Trang 4
Dựa vào hình vẽ ta
?th y
:
+ Điểm
A
nằm trên đường tròn
( )
;3O
+ Điểm
B
nằm trong đường tròn
( )
;3O
+ Điểm
C
nằm ngoài đường tròn
( )
;3O
.
Bài 4: Cho đường tròn
( )
;OR
và năm điểm
M
,
N
,
P
,
H
,
K
. So sánh độ dài các đoạn thẳng
OM
,
ON
,
OH
,
OK
,
OP
với
R
.
Lời giải
Vì
M
,
H
,
K
thuộc
( )
;OR
nên
= = =OM OH OK R
Ta có
ON R
;
OP OH
nên
OP R
.
Bài 5: Cho đường tròn
( )
;OR
và hai điểm
M
,
N
sao cho
M
nằm trong và
N
nằm ngoài
( )
;OR
. Hãy so sánh
OMN
và
ONM
.
Lời giải
Ta có
M
nằm trong
( )
;OR
nên
OM R
;
N
nằm ngoài
( )
;OR
nên
ON R
Trong tam giác
OMN
, có
OM ON
(vì
OM R
,
ON R
) nên
MON ONM
(trong một tam giác, góc đối diện với cạnh lớn hơn thì lớn hơn).
Trang 5
Dạng 3: Tâm đối xứng, trục đối xứng của đường tròn
Bài 1: Xác định tâm đối xứng và trục đối xứng của bánh xe trong hình vẽ sau:
Lời giải
Tâm đối xứng trong hình vẽ là giao điểm của các đường thẳng đi qua tâm.
Trục đối xứng là các đường thẳng đi qua tâm.
Bài 2: Nêu cách chia một cái bánh có dạng hình tròn tâm
O
(hình vẽ) thành hai phần bằng nhau.
Lời giải
Vẽ đường thẳng đi qua tâm khi đó đường thẳng sẽ chia cái bán thành 2 phần bằng nhau.
Bài 3: Cho đường tròn
()I
.
a)Tìm tâm đối xứng của
()I
.
b) Vẽ hai trục đôi xứng của
()I
.
Lời giải
a) Tâm
I
là tâm đối xứng của
()I
.
b) Vẽ hia đường thẳng
a
và
b
đi qua tâm
I
. Ta có
a
và
b
đều là trục đối xứng của
()I
.
Bài 4: Bạn Oanh có một mảnh giấy hình tròn nhưng không còn dấu vết của tâm. Theo em, Oanh
làm thế nào để tìm lại được tâm của mảnh giấy hình tròn đó?
Lời giải
Bằng cách gấp đôi mảnh giấy hình tròn theo hai cách khác nhau, Oanh có thể tìm lại được
tâm của mảnh giấy hình tròn đó.
Bài 5: Cho điểm
M
nằm trên đường tròn
đường kính
AB
. Sử dụng tính đối xứng của đường
tròn
()O
, hãy nêu cách tìm:
a) Điểm
N
đôi xứng với điểm
M
qua tâm
O
.
b) Điểm
P
đối xứng với điểm
M
qua đường thẳng
AB
.
Lời giải
Trang 6
a) Do
O
là tâm đối xứng của
()O
nên điểm
N
đối xứng với điểm
M
qua tâm
O
phải vừa
thuộc
OM
, vừa thuộc
( )
O
. Vậy
N
là giao điểm của đường thẳng
OM
với
()O
.
b) Do
AB
là trục đối xứng của
()O
nên điểm
P
đối xứng với điểm
M
qua
AB
phải vừa
thuộc
()O
, vừa thuộc đường thẳng vuông góc hạ từ
M
xuống
AB
.
Vậy
P
là giao điểm của
()O
với đương thẳng đi qua
M
và vuông góc với
AB
.
Bài 6: Cho đường tròn tâm
O
và hai điểm
A
,
B
thuộc
. Gọi
d
là đường trung trực của đoạn
AB
. Chứng minh rằng
d
là một trục đối xứng của
()O
.
Lời giải
Do
A
,
B
thuộc
()O
nên
= OA OB O d
Vậy
d
là đường thẳng đi qua tâm
O
của
, do đó
d
là một trục đối xứng của
()O
.
B. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1: Trong mặt phẳng tọa độ
Oxy
, cho các điểm
( )
0;2M
,
( )
0; 3−N
,
( )
2; 1−P
. Vẽ hình và cho
biết trong các điểm đã cho, điểm nào nằm trên, điểm nào nằm trong, điểm nào nằm ngoài
đường tròn
( )
;5O
? Vì sao?
Lời giải
a) Điểm
M
nằm trong đường tròn
( )
;5O
b) Điểm
N
nằm trong đường tròn
( )
;5O
c) Điểm
P
nằm trong đường tròn
( )
;5O
Bài 2: Cho đường tròn
()O
, bán kính
5cm
và bốn điểm
A
,
B
,
C
,
D
thỏa mãn
3cm=OA
,
4cm=OB
,
7cm=OC
,
5cm=OD
. Hãy cho biết mỗi điểm
A
,
B
,
C
,
D
nằm trong, nằm
ngoài, nằm trên hay nằm ngoài đường tròn .
Lời giải
Trang 7
+
35= =OA R
nên điểm
A
ở trong đường tròn.
+
45= =OB R
nên điểm
B
ở trong đường tròn.
+
75= =OC R
nên điểm
C
ở ngoài đường tròn.
+
55= = =OD R
nên điểm
A
ở trên đường tròn.
Bài 3: Cho hai đường tròn
( )
;6cmA
và
( )
;4cmB
cắt nhau tại
C
và
D
,
8cm=AB
. Gọi
I
,
K
lần lượt là giao điểm của hai đường tròn đã cho với đoạn thẳng
AB
.
a) Tính độ dài của các đoạn thẳng
CA
,
CB
,
DA
và
DB
.
b) Điểm
I
có phải là trung điểm của đoạn thẳng
AB
không?
c) Tính độ dài của đoạn thẳng
IK
.
Lời giải
a) Hai đường tròn
( )
;6cmA
và
( )
;4cmB
cắt nhau tại
C
và
D
nên
6cm==AC AD
,
4cm==BC BD
b)
8cm=AB
,
4cm= = =BC BD BI
. Suy ra
8 4 4cm= − = − =AI AB IB
Điểm
I
là trung điểm của đoạn thẳng
AB
.
c) Ta có:
6cm==AK AC
nên
6 4 2cm= − = − =IK AK AI
.
Bài 4: Cho đường tròn
( )
;2cmO
và
( )
;2cmA
cắt nhau tại
C
,
D
điểm
A
nằm trên đường
tròn tâm
O
.
a) Vẽ đường tròn
( )
;2cmC
b) Đường tròn
( )
;2cmC
có đi qua hai điểm
O
và
A
hay không? Vì sao?
Lời giải
a) Vẽ đường tròn
( )
;2cmC
(hình vẽ)
Trang 8
b) Đường tròn
( )
;2cmO
và
( )
;2cmA
cắt nhau tại
C
,
D
, điểm
A
nằm trên đường tròn tâm
O
nên
2cm==OC OD
,
2cm==AC AD
.
Suy ra
2cm==OC CA
. Do đó đường tròn
( )
;2cmC
đi qua hai điểm
O
và
A
.
Bài 5: Ch tam giác
ABC
, cạnh
BC
cố định,
4cm=AB
a) Hỏi điểm
A
di động trên đường nào?
b) Trung điểm
M
của
AC
di động trên đường nào?
Lời giải
a) Điểm
B
cố định. Điểm
A
cách
B
một khoảng là
4cm
nên
A
nằm trên đường tròn
( )
;4cmB
b) Gọi
O
là trung điểm của
BC
thì
O
là một điểm cố định. Ta có
1
2cm
2
==OM AB
.
Điểm
M
cách điểm
O
một khoảng
2cm
nên
M
nằm trên đường tròn
( )
;2cmO
.
Bài 6: Trong hệ trục tọa độ
Oxy
cho
( )
0;4E
,
( )
2;0P
và
M
là điểm thuộc đoạn
EP
sao
cho tung độ của
M
bằng 2. Vẽ đường tròn tâm
M
bán kính
MO
. Xác định vị trí tương đối
của
E
,
P
so với đường tròn
( )
;M MO
.
Lời giải
Tung độ của
M
bằng
2
nên
M
là trung điểm của
PE
. Tam giác
POE
vuông tại
O
nên
==MO ME MP
. Do đó
E
,
P
thuộc đường tròn
( )
;O OM
.
Bài 7: Cho đường tròn
( )
;OR
và dây
AB
khác đường kính. Gọi
M
là trung điểm của
AB
.
a) Đường thẳng
OM
có phải là đường trung trực của đoạn thẳng
AB
hay không? Vì sao?
b) Tính khoảng cách từ điểm
O
đến đường thẳng
AB
, biết
5cm=R
,
8cm=AB
.
Lời giải
a) Ta có
OAB
cân tại
O
vì
==OA OB R
.
Mà
M
là trung điểm của
AB
nên
OM
là đường trung tuyến của tam giác
OAB
.
Trang 9
Khi đó
OM
cũng là đường trung trực của đoạn thẳng
AB
.
b) Khoảng cách từ điểm
O
đến đường thẳng
AB
chính là đoạn thẳng
OM
.
M là trung điểm của
AB
nên
4cm
2
==
AB
AM
Xét
OAM
vuông tại
M
, có
2 2 2
=+OA AM OM
(định lí pythagore)
Suy ra
2 2 2 2
5 4 3cm= − = − =OM OA AM
.
Bài 8: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
3cm=AB
,
4cm=AC
. Chứng minh rằng các
điểm
A
,
B
,
C
cùng thuộc một đường tròn. Tính bán kính đường tròn đó.
Lời giải
Áp dụng định lí pythagore, ta có
22
5cm= + =BC AB BC
Gọi
O
là trung điểm của
BC
.
Theo tính chất trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền, do đó
2,5cm= = =OA OB OC
Vậy
( )
;2,5AO
bán kính của đường tròn là
2,5cm=R
.
Bài 9: Cho hình chữ nhật
ABCD
có
18cm=AD
và
12cm=CD
. Chứng minh rằng bốn
điểm
A
,
B
,
C
,
D
cùng thuộc một đường tròn. Tính bán kính của đường tòn đó.
Lời giải
Ta có ABCD là hình chữ nhật nên
= = =OA OB OC OD
, suy ra các điểm A, B, C, D nằm
trên một đường tròn tâm O.
Tam giác ABC vuông tại B có:
2 2 2 2
6 9 117= + = + =AC AB BC
Vâyh bán kính
117
22
==
AC
R
.
Bài 10: Cho tam giác
ABC
có hai đường cao
BB
và
CC
. Gọi
O
là trung điểm của
BC
. Chứng
minh đường tròn tâm
O
bán kính
OB
đi qua
B
,
C
,
C
.
Lời giải
Trang 10
Tam giác
ABC
có hai đường cao
BB
và
CC
nên
90

= = BC C BB C
Suy ra

= = =OB OC OB OC
(đường cao ứng với cạnh huyền).
Do đó bốn điểm
B
,
C
,
B
,
C
cùng nằm trên một đường tròn.
Bài 11: Cho tứ giác
ABCD
có
90= = BD
. Chứng minh bốn điểm
A
,
B
,
C
,
D
cùng
nằm trên một đường tròn.
Lời giải
Tứ giác
ABCD
có
90= = BD
nên
= = =OA OB OC OD
(đường cao ứng với cạnh
huyền).
Suy ra bốn điểm
A
,
B
,
C
,
D
cùng nằm trên một đường tròn tâm
O
, đường kính
AC
.
Bài 12: Cho hai đường tròn cùng tâm
( )
;OR
,
( )
;Or
với
Rr
. Các điểm
A
,
B
thuộc
đường tròn
( )
;OR
, các điểm
A
,
B
thuộc đường tròn
( )
;Or
sao cho
O
,
A
,
A
thẳng
hàng;
,,
OBB
thẳng hàng và điểm
O
không thuộc đường thẳng
AB
. Chứng minh:
a)

=
OA OB
OA OB
b)
//

AB AB
.
Lời giải
a) Từ giả thiết, ta có
=
OA r
OA R
;
=
OB r
OB R
Suy ra

=
OA OB
OA OB
b) Vì

=
OA OB
OA OB
nên theo hệ quả của định lí Thales ta có:
//

AB AB
.
Trang 11
Bài 13: Cho đường tròn
()O
, đường thẳng
d
đi qua
O
và điểm
A
thuộc
()O
nhưng
không thuộc
d
. Gọi
B
là điểm đối xứng với
A
qua
;d
C
và
D
lần lượt là điểm đối
xứng của
A
và
B
qua
O
.
a) Ba điểm
B
,
C
và
D
có thuộc
()O
không? Vì sao?
b) Chứng minh tứ giác
ABCD
là hình chữ nhật
c) Chứng minh rằng
C
và
D
đối xứng với nhau qua
d
.
Lời giải
a) Giả sử đường tròn
()O
có bán kính
R
suy ra
=OA R
( )
1
Do
B
là điểm đối xứng với
A
qua
d
suy ra
=OA OB
( )
2
Do
C
là điểm đối xứng với
A
qua
O
suy ra
=OA OC
( )
3
Do
D
là điểm đối xứng với
B
qua
O
suy ra
=OB OD
( )
4
Từ
(1)
,
(2)
,
(3)
và
(4)
suy ra
B
,
C
và
D
cùng thuộc
.
b) Ta thấy
AC
và
BD
cắt nhau tại
O
là trung điểm của mỗi đường, suy ra
ABCD
là hình
chữ nhật.
c) Ta thấy
=OC OD d
là đường trung trực của
CD
Suy ra
C
và
D
đối xứng với nhau qua
d
.
Bài 14: Cho hình vông
ABCD
có
E
là giao điểm của hai đường chéo
a) Chứng minh rằng có một đường tròn đi qua các điểm
A
,
B
,
C
và
D
. Xác định tâm
đối xứng và chỉ ra hai trục đối xứng của đường tròn đó.
b) Tính bán kính của đường tròn ở câu a), biết rằng hình vuông có cạnh bằng
3cm
.
Lời giải
a) Vì hình vuông
ABCD
có tâm
E
suy ra
= = =EA EB EC ED
Do đó, các điểm
A
,
B
,
C
và
D
cùng thuộc một đường tròn tâm
E
.
Hai trục đối xứng của đường tròn là
và
BD
.
b) Cạnh hình vuông bằng
3cm
nên áp dụng định lí pythagore, ta có:
22
32= + =AC AB BC
32
22
= =
AC
EA
Vậy bán kính của đường tròn là
32
cm
2
==R EA
.

Preview text:

MỞ ĐẦU VỀ ĐƯỜNG TRÒN A. KIẾN THỨC 1. Đường tròn:
* Đường tròn tâm O bán kính R ( R  0 ), kí hiệu là (O; R) , là hình gồm tất cả các điểm cách
điêm O một khoảng bằng R . * Chú ý:
+ Khi không cần để ý đến bán kính ta kí hiệu đường tròn tâm O là (O)
+ Nếu A là một điểm của đường tròn (O) ta viết A(O) . Khi đó ta còn nói đường tròn (O) đi
qua điểm A , hay điểm A nằm trên đường tròn (O). * Nhận xét:
+ Trên mặt phẳng cho đường tròn (O; R) và điểm M .
Khi đó, ta có các trường hợp sau có thể xảy ra
+ Điểm M nằm trên đường tròn (O; R) nếu OM = R
+ Điểm M nằm trên trong đường tròn (O; R) nếu OM R
+ Điểm M nằm ngoài đường tròn (O; R) nếu OM R
+ Hình tròn tâm O bán kính R là hình gồm các điểm nằm trên và nằm tròn
đường tròn (O; R)
* Chú ý: Đoạn thẳng AB trong hình vẽ bên gọi là đường kính của đường tròn (O) .
2. Tính đối xứng của đường tròn
+ Đường tròn là hình có tâm đối xứng; tâm đối xứng của đường tròn là tâm đối xứng của nó.
+ Đường tròn là hình có trục đối xứng; mỗi đường thẳng đi qua tâm của đường tròn là một trục đối xứng của nó.
* Lưu ý: Đường tròn có một tâm đối xứng nhưng có vô số trục đối xứng.
B. Các dạng bài tập
Dạng 1: Chứng minh nhiều điểm cùng nằm trên một đường tròn
Bài 1: Cho hình chữ nhật ABCD có AB = a , BC = b . Chứng minh rằng bốn điểm A , B , C , D
cùng thuộc một đường tròn. Xác định tâm và bán kính của đường tròn đó. Lời giải Trang 1
Gọi O là giao điểm của hai đường chéo AC và BD . Theo tính chất hai đường chéo của  1 1 
hình chữ nhật, ta có OA = OB = OC = OD = AC =  BD   2 2   1 
Vậy bốn điểm A , B , C , D cùng thuộc ; O AC   2 
Áp dụng định lí pythagore vào tam giác vuông ABC , ta có: 2 2 2 2 2
AC = AB + BC = a + b 1 1 Do đó 2 2 R = AC = a + b . 2 2
Bài 2: Cho tam giác ABC , các đường cao BD và CE . Trên cạnh AC lấy điểm M . Kẻ tia Cz
vuông góc với tia BM tại F . Chứng minh rằng năm điểm B , C , D , E , F cùng thuộc một đường tròn. Lời giải
Gọi O là trung điểm của BC . Ta có BD là đường cao nên BD ⊥ AC , hay tam giác BCD vuông tại D .
Trong tam giác vuông BCD có DO là trung tuyến ứng với cạnh huyền BC nên: 1
OD = OB = OC = BC ( ) 1 2 1
Tương tự ta có: OE = OB = OC = BC (2) 2 1
Và OF = OB = OC = BC (3) 2
Từ (1) , (2) và (3) suy ra OB = OC = OD = OD = OE = OF
Do đó năm điểm B , C , D , E , F cùng thuộc một đường tròn.
Bài 3: Chứng minh rằng bốn trung điểm của bốn cạnh hình thoi cùng thuộc một đường tròn. Lời giải
Gọi M , N , P , Q lần lượt là trung điểm của bốn cạnh AB , BC , CD và DA của hình thoi
ABCD . Gọi O là giao điểm của AC và BD . Trang 2
Ta có AC ⊥ BD . Theo tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền của tam giác 1 1 1 1
vuông, ta được OM = AB ; ON = BC ; OP = CD ; OQ = AD 2 2 2 2
Mặt khác AB = BC = CD = DA nên OM = ON = OP = OQ
Do đó bốn điểm M , N , P , Q cùng nằm trên một đường tròn.
Dạng 2: Xác định vị trí tương đối của điểm M với đường tròn (O) .
Bài 1: Gọi O là trung điểm của đoạn thẳng AB . Chứng minh rằng đường tròn (O;OA) đi qua điểm B . Lời giải
Vì O là trung điểm của AB nên OA = OB Do đó B ( ;
O OA) , nói cách khác, đường tròn (O;OA) đi qua điểm B .
Bài 2: Cho tam giác ABC vuông tại A . Chứng minh rằng điểm A thuộc đường tròn đường kính BC . Lời giải
Gọi O là trung điểm của BC
Theo tính chất trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền, do đó OA = OB = OC Vậy A( ;
O OB) , nói cách khác, A thuộc đường tròn đường kính BC .
Bài 3: Trong mặt phẳng tọa độ Oxy , cho các điểm A(3;0) , B (−2;0) , C (0;4) . Vẽ hình và cho biết
trong các điểm đã cho, điểm nào nằm trên, điểm nào nằm trong, điểm nào nằm ngoài
đường tròn (O;3) . Lời giải Trang 3
Dựa vào hình vẽ ta th? y :
+ Điểm A nằm trên đường tròn (O;3)
+ Điểm B nằm trong đường tròn (O;3)
+ Điểm C nằm ngoài đường tròn (O;3) .
Bài 4: Cho đường tròn (O; R) và năm điểm M , N , P , H , K . So sánh độ dài các đoạn thẳng
OM , ON , OH , OK , OP với R . Lời giải
Vì M , H , K thuộc (O; R) nên OM = OH = OK = R
Ta có ON R ; OP OH nên OP R .
Bài 5: Cho đường tròn (O; R) và hai điểm M , N sao cho M nằm trong và N nằm ngoài (O; R)
. Hãy so sánh OMN và ONM . Lời giải
Ta có M nằm trong (O; R) nên OM R ; N nằm ngoài (O; R) nên ON R
Trong tam giác OMN , có OM ON (vì OM R , ON R ) nên MON ONM
(trong một tam giác, góc đối diện với cạnh lớn hơn thì lớn hơn). Trang 4
Dạng 3: Tâm đối xứng, trục đối xứng của đường tròn
Bài 1: Xác định tâm đối xứng và trục đối xứng của bánh xe trong hình vẽ sau: Lời giải
Tâm đối xứng trong hình vẽ là giao điểm của các đường thẳng đi qua tâm.
Trục đối xứng là các đường thẳng đi qua tâm.
Bài 2: Nêu cách chia một cái bánh có dạng hình tròn tâm O (hình vẽ) thành hai phần bằng nhau. Lời giải
Vẽ đường thẳng đi qua tâm khi đó đường thẳng sẽ chia cái bán thành 2 phần bằng nhau.
Bài 3: Cho đường tròn (I ) .
a)Tìm tâm đối xứng của (I ) .
b) Vẽ hai trục đôi xứng của (I ) . Lời giải
a) Tâm I là tâm đối xứng của (I ) .
b) Vẽ hia đường thẳng a và b đi qua tâm I . Ta có a và b đều là trục đối xứng của (I ) .
Bài 4: Bạn Oanh có một mảnh giấy hình tròn nhưng không còn dấu vết của tâm. Theo em, Oanh
làm thế nào để tìm lại được tâm của mảnh giấy hình tròn đó? Lời giải
Bằng cách gấp đôi mảnh giấy hình tròn theo hai cách khác nhau, Oanh có thể tìm lại được
tâm của mảnh giấy hình tròn đó.
Bài 5: Cho điểm M nằm trên đường tròn (O) đường kính AB . Sử dụng tính đối xứng của đường
tròn (O) , hãy nêu cách tìm:
a) Điểm N đôi xứng với điểm M qua tâm O .
b) Điểm P đối xứng với điểm M qua đường thẳng AB . Lời giải Trang 5
a) Do O là tâm đối xứng của (O) nên điểm N đối xứng với điểm M qua tâm O phải vừa
thuộc OM , vừa thuộc (O) . Vậy N là giao điểm của đường thẳng OM với (O) .
b) Do AB là trục đối xứng của (O) nên điểm P đối xứng với điểm M qua AB phải vừa
thuộc (O) , vừa thuộc đường thẳng vuông góc hạ từ M xuống AB .
Vậy P là giao điểm của (O) với đương thẳng đi qua M và vuông góc với AB .
Bài 6: Cho đường tròn tâm O và hai điểm A , B thuộc (O) . Gọi d là đường trung trực của đoạn
AB . Chứng minh rằng d là một trục đối xứng của (O) . Lời giải
Do A , B thuộc (O) nên OA = OB O d
Vậy d là đường thẳng đi qua tâm O của (O) , do đó d là một trục đối xứng của (O) .
B. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1: Trong mặt phẳng tọa độ Oxy , cho các điểm M (0;2) , N (0; 3 − ) , P(2;− ) 1 . Vẽ hình và cho
biết trong các điểm đã cho, điểm nào nằm trên, điểm nào nằm trong, điểm nào nằm ngoài
đường tròn (O; 5)? Vì sao? Lời giải
a) Điểm M nằm trong đường tròn (O; 5)
b) Điểm N nằm trong đường tròn (O; 5)
c) Điểm P nằm trong đường tròn (O; 5)
Bài 2: Cho đường tròn (O) , bán kính 5cm và bốn điểm A , B , C , D thỏa mãn OA = 3cm ,
OB = 4cm , OC = 7cm , OD = 5cm . Hãy cho biết mỗi điểm A , B , C , D nằm trong, nằm
ngoài, nằm trên hay nằm ngoài đường tròn . Lời giải Trang 6
+ OA = 3  R = 5 nên điểm A ở trong đường tròn.
+ OB = 4  R = 5 nên điểm B ở trong đường tròn.
+ OC = 7  R = 5 nên điểm C ở ngoài đường tròn.
+ OD = 5 = R = 5 nên điểm A ở trên đường tròn.
Bài 3: Cho hai đường tròn ( ;
A 6cm) và (B;4cm) cắt nhau tại C và D , AB = 8cm . Gọi I ,
K lần lượt là giao điểm của hai đường tròn đã cho với đoạn thẳng AB .
a) Tính độ dài của các đoạn thẳng CA , CB , DA và DB .
b) Điểm I có phải là trung điểm của đoạn thẳng AB không?
c) Tính độ dài của đoạn thẳng IK . Lời giải a) Hai đường tròn ( ;
A 6cm) và (B;4cm) cắt nhau tại C và D nên AC = AD = 6cm , BC = BD = 4cm
b) AB = 8cm , BC = BD = BI = 4cm . Suy ra AI = AB − IB = 8 − 4 = 4cm
Điểm I là trung điểm của đoạn thẳng AB .
c) Ta có: AK = AC = 6cm nên IK = AK − AI = 6 − 4 = 2cm .
Bài 4: Cho đường tròn ( ; O 2cm) và ( ;
A 2cm) cắt nhau tại C , D điểm A nằm trên đường tròn tâm O .
a) Vẽ đường tròn (C;2cm)
b) Đường tròn (C;2cm) có đi qua hai điểm O và A hay không? Vì sao? Lời giải
a) Vẽ đường tròn (C;2cm) (hình vẽ) Trang 7 b) Đường tròn ( ; O 2cm) và ( ;
A 2cm) cắt nhau tại C , D , điểm A nằm trên đường tròn tâm
O nên OC = OD = 2cm , AC = AD = 2cm .
Suy ra OC = CA = 2cm . Do đó đường tròn (C;2cm) đi qua hai điểm O và A .
Bài 5: Ch tam giác ABC , cạnh BC cố định, AB = 4cm
a) Hỏi điểm A di động trên đường nào?
b) Trung điểm M của AC di động trên đường nào? Lời giải
a) Điểm B cố định. Điểm A cách B một khoảng là 4cm nên A nằm trên đường tròn (B;4cm)
b) Gọi O là trung điểm của BC thì O là một điểm cố định. Ta có 1 OM = AB = 2cm . 2
Điểm M cách điểm O một khoảng 2cm nên M nằm trên đường tròn ( ; O 2cm) .
Bài 6: Trong hệ trục tọa độ Oxy cho E (0;4) , P(2;0) và M là điểm thuộc đoạn EP sao
cho tung độ của M bằng 2. Vẽ đường tròn tâm M bán kính MO . Xác định vị trí tương đối
của E , P so với đường tròn (M;MO) . Lời giải
Tung độ của M bằng 2 nên M là trung điểm của PE . Tam giác POE vuông tại O nên
MO = ME = MP . Do đó E , P thuộc đường tròn (O;OM ) .
Bài 7: Cho đường tròn (O; R) và dây AB khác đường kính. Gọi M là trung điểm của AB .
a) Đường thẳng OM có phải là đường trung trực của đoạn thẳng AB hay không? Vì sao?
b) Tính khoảng cách từ điểm O đến đường thẳng AB , biết R = 5cm , AB = 8cm . Lời giải
a) Ta có OAB cân tại O vì OA = OB = R .
Mà M là trung điểm của AB nên OM là đường trung tuyến của tam giác OAB . Trang 8
Khi đó OM cũng là đường trung trực của đoạn thẳng AB .
b) Khoảng cách từ điểm O đến đường thẳng AB chính là đoạn thẳng OM . M là trung điểm của AB AB nên AM = = 4cm 2
Xét OAM vuông tại M , có 2 2 2
OA = AM + OM (định lí pythagore) Suy ra 2 2 2 2
OM = OA − AM = 5 − 4 = 3cm .
Bài 8: Cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 3cm , AC = 4cm . Chứng minh rằng các
điểm A , B , C cùng thuộc một đường tròn. Tính bán kính đường tròn đó. Lời giải
Áp dụng định lí pythagore, ta có 2 2
BC = AB + BC = 5cm
Gọi O là trung điểm của BC .
Theo tính chất trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền, do đó
OA = OB = OC = 2,5cm Vậy A( ;
O 2,5) bán kính của đường tròn là R = 2,5cm .
Bài 9: Cho hình chữ nhật ABCD có AD = 18cm và CD = 12cm . Chứng minh rằng bốn
điểm A , B , C , D cùng thuộc một đường tròn. Tính bán kính của đường tòn đó. Lời giải
Ta có ABCD là hình chữ nhật nên OA = OB = OC = OD , suy ra các điểm A, B, C, D nằm
trên một đường tròn tâm O.
Tam giác ABC vuông tại B có: 2 2 2 2
AC = AB + BC = 6 + 9 = 117 Vâyh bán kính AC 117 R = = . 2 2
Bài 10: Cho tam giác ABC có hai đường cao BB và CC . Gọi O là trung điểm của BC . Chứng
minh đường tròn tâm O bán kính OB đi qua B , C , C . Lời giải Trang 9
Tam giác ABC có hai đường cao BB và CC nên BCC = BBC = 90
Suy ra OB = OC = OB = OC (đường cao ứng với cạnh huyền).
Do đó bốn điểm B , C , B, C cùng nằm trên một đường tròn.
Bài 11: Cho tứ giác ABCD có B = D = 90. Chứng minh bốn điểm A , B , C , D cùng
nằm trên một đường tròn. Lời giải
Tứ giác ABCD có B = D = 90 nên OA = OB = OC = OD (đường cao ứng với cạnh huyền).
Suy ra bốn điểm A , B , C , D cùng nằm trên một đường tròn tâm O , đường kính AC .
Bài 12: Cho hai đường tròn cùng tâm (O; R) , (O;r) với R r . Các điểm A , B thuộc
đường tròn (O; R) , các điểm A, B thuộc đường tròn (O;r) sao cho O , A , A thẳng
hàng; O, B, B thẳng hàng và điểm O không thuộc đường thẳng AB . Chứng minh: O A OB a) = OA OB b) AB//  A B . Lời giải O OB
a) Từ giả thiết, ta có A = r ; = r OA ROB RO A OB Suy ra = OA OB O A OB b) Vì =
nên theo hệ quả của định lí Thales ta có: AB//  A B . OA OB Trang 10
Bài 13: Cho đường tròn (O) , đường thẳng d đi qua O và điểm A thuộc (O) nhưng
không thuộc d . Gọi B là điểm đối xứng với A qua d; C và D lần lượt là điểm đối
xứng của A và B qua O .
a) Ba điểm B , C và D có thuộc (O) không? Vì sao?
b) Chứng minh tứ giác ABCD là hình chữ nhật
c) Chứng minh rằng C và D đối xứng với nhau qua d . Lời giải
a) Giả sử đường tròn (O) có bán kính R suy ra OA = R ( ) 1
Do B là điểm đối xứng với A qua d suy ra OA = OB (2)
Do C là điểm đối xứng với A qua O suy ra OA = OC (3)
Do D là điểm đối xứng với B qua O suy ra OB = OD (4)
Từ (1) , (2) , (3) và (4) suy ra B , C và D cùng thuộc (O) .
b) Ta thấy AC và BD cắt nhau tại O là trung điểm của mỗi đường, suy ra ABCD là hình chữ nhật.
c) Ta thấy OC = OD d là đường trung trực của CD
Suy ra C và D đối xứng với nhau qua d .
Bài 14: Cho hình vông ABCD có E là giao điểm của hai đường chéo
a) Chứng minh rằng có một đường tròn đi qua các điểm A , B , C và D . Xác định tâm
đối xứng và chỉ ra hai trục đối xứng của đường tròn đó.
b) Tính bán kính của đường tròn ở câu a), biết rằng hình vuông có cạnh bằng 3cm . Lời giải a) Vì hình vuông ABCD có tâm E suy ra
EA = EB = EC = ED
Do đó, các điểm A , B ,
C và D cùng thuộc một đường tròn tâm E .
Hai trục đối xứng của đường tròn là AC và BD .
b) Cạnh hình vuông bằng 3cm nên áp dụng định lí pythagore, ta có: AC 3 2 2 2
AC = AB + BC = 3 2  EA = = 2 2 3 2
Vậy bán kính của đường tròn là R = EA = cm . 2 Trang 11