Trang 1
ĐỘ DÀI CUNG TRÒN. DIỆN TÍCH HÌNH QUẠT TRÒN, HÌNH VÀNH KHUYÊN
A. KIẾN THỨC
1. Độ dài của cung tròn
* Người ta chứng minh được rằng tỉ số giữa chu vi và đường kính của một đường tròn luôn bằng
một số vô tỉ không đổi gọi là
(đọc là pi). Ta có thể tìm được giá trị gần đúng của
nhờ máy
tính cầm tay. Trong đời sống, ta thường lấy
3,14
. Do đó, ta có công thức tính độ dài
C
của
đường tròn
( )
;OR
, đường kính
2=dR
là:
2

==C d R
(1)
Ta có công thức tính độ dài
của cung
n
trên đường tròn
( )
;OR
là:
180
=
Rn
l
(2)
* Nhận xét: Từ hai công thức (1) và (2), ta được:
360 360
= =
nn
l d C
hay
360
=
ln
C
, nghĩa là tỉ số
giữa độ dài cung
n
và độ dài đường tròn (cùng bán kính) đúng bằng
360
n
2. Hình quạt tròn và hình vành khuyên
+ Hình quạt tròn là phần hình tròn giới hạn bởi một cung tròn và hai bán kính đi qua hai đầu mút
của cung đó (hình a)
+ Hình vành khuyên (còn gọi là hình vành khăn) là phần nằm giữa hai đường tròn có cùng tâm và
bán kính khác nhau (còn gọi là đường tròn đồng tâm) (hình b).
+ Hình viên phân là phần hình tròn được giới hạn bởi một cung và dây căng cung (hình c)
+ Diện tích
q
S
của hình quạt tròn bán kính
R
ứng với cung
n
là:
2
360 2
==
q
n l R
SR
(3)
+ Diện tích
v
S
của hình vành khuyên được tạo bởi hai đường tròn đồng tâm có bán kính
R
và
r
( )
22
=−
v
S R r
(với
Rr
) (4)
* Nhận xét: Công thức (3) có thể viết là
360
=
q
n
SS
hay
360
==
q
S
nl
SC
, nghĩa là tỉ số giữa diện
tích hình quạt tròn ứng với cung
n
và diện tích hình tròn (cùng bán kính) đúng bằng
360
n
và
bằng tỉ số giữa độ dài cung
n
và độ dài đường tròn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Tính độ dài đường tròn, cung tròn hoặc các đại lượng liên quan
Bài 1:
a) Tính chu vi đường tròn biết đường kính là
5
cm
b) Tính độ dài cung
120
của đường tròn bán kính
4
cm.
Lời giải
Trang 2
Chu vi đường tròn
25

==CR
(cm)
b) Độ dài cung
120
của đường tròn bán kính
4
cm là:
4 120 8
180 180 3
= = =
Rn
l
4
(cm)
Bài 2: Tính độ dài cung
40
của đường tròn bán kính
9
cm.
Lời giải
Độ dài cung
40
của đường tròn bán kính
9
cm là:
40
92
180
= =l
(cm)
Bài 3: Tính độ dài cung
30
của đường tròn bán kính
10
cm.
Lời giải
Độ dài cung
30
của đường tròn bán kính
10
cm là:
10 30 5
180 180 3

= = =
Rn
l
(cm)
Bài 4: Tính độ dài cung
72
của đường tròn bán kính
25
cm. (Lấy
theo máy tính và làm tròn
kết quả đến hàng trăm phần trăm)
Lời giải
Độ dài cung
72
của đường tròn bán kính
25
cm là:
25 72
10 31,4
180 180


= = =
Rn
l
(cm)
Bài 5: Cung có số đo
100
của đường tròn bán kính
8
cm dài bao nhiêu centimét (làm tròn kết
quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Độ dài đường tròn đó là:
100 8 40
14
180 9


=
(cm)
Bài 6: Cho đường tròn
( )
;OR
độ dài
AB
là
4
R
. Tính sđ
AB
Lời giải
Gọi
n
là số đó cung nhỏ
AB
.
Ta có
180 4 180
= =
Rn R Rn
l
180
45
4
= =n
Do đó sđ
45=AB
.
Bài 7: Cho
A
và
B
là hai điểm trên đường tròn
( )
;3O cm
sao cho
120=AOB
. Tính số đo và độ
dài các cung có hai mút
A
,
B
.
Lời giải
Ta có hai cung:
Trang 3
+ Cung nhỏ
AB
bị chắn bởi góc ở tâm
AOB
Do đó sđ
AB
120= = AOB
Độ dài
1
l
của cung
AB
là
1
120
32
180

= =l
(cm)
+ Cung lớn
AmB
có số đo là sđ
AmB
360 120 240= − =
Do đó sđ
AB
120= = AOB
Độ dài
2
l
của cung
AmB
là
2
240
34
180

= =l
(cm).
Bài 8: Một chất điểm chuyển động trên một đường tròn có bán kính
0,3=r
m với tốc độ không
đổi. Chất điểm chuyển động hết một vòng quanh đường tròn đó trong
20
s. Tính tốc độ của
chất điểm (theo đơn vị mét trên giây và làm tròn kết quả đến hàng phần trăm).
Lời giải
Chu vi của đường tròn là
2 0,3 0,6

= =C
(m)
Vậy tốc độ của chất điểm là
0,6
0,09
20
=v
(m/s)
Bài 9: Tính độ dài của đoạn hàng rào từ
A
đến
B
của sân cỏ trong hình bên, cho biết
80=AOB
Lời giải
Cung
80
, bán kính
10m=R
có độ dài
( )
10 80
8 25,13 m
180 180


= = =
Rn
l
.
Bài 10: Một con lắc di chuyển từ vị trí
A
đến vị trí
B
. Tính độ dài quãng đường
AB
mà con lắc
đó đã di chuyển, biết rằng sợi dây
OA
có độ dài bằng
l
và tia
OA
tạo với phương thẳng
đứng góc
.
Lời giải
Góc được tạo thành khi con lắc di chuyển từ vị trí
A
đến vị trí
B
là
2
Khi đó độ dài quãng đường con lắc đi được là
2
180 90
==
RR
AB
(đvđd)
Bài 11: Bánh xe (khi bơm căng) của một chiếc xe đạp có dường kính
650 mm
. Biết rằng khi giò
đĩa quay một vòng thì bánh xe quay được khoảng
3,3
vòng. Hỏi chiếc xe đạp di chuyển
được quãng đường dài bao nhiêu mét sau khi người đạp xe đạp
10
vòng liên tục?
Hướng dẫn: Khi bánh xe quay
3,3
vòng thì mỗi điểm trên bánh xe di chuyển được một
độ dài bằng
3,3
lần chu vi đường tròn.
Trang 4
Lời giải
Chu vi của bánh xe là:
( )
650 mm
=C
Khi đạp giò đĩa
10
vòng thì bánh xe quay được:
10 3,3 33=
(vòng)
Khi đó mỗi điểm trên bánh xe di chuyển được quãng đường là:
( ) ( )
33 650 33 650 3,14 67353 mm 67,353 m
= = =l
Vậy người đi xe đạp giò đĩa
10
vòng liên tục thì xe đạp di chuyển được quãng đường xấp
xỉ
( )
67,353 m
.
Bài 12: Cho nửa đường tròn đường kính
AB
. Trong đoạn thẳng
AB
lấy hai điểm
M
,
N
(
M
nằm giữa
A
và
N
). Vẽ các nửa đường tròn đường kính
AM
,
MN
,
NB
. Chứng minh
tổng của ba đường tròn đường kính
AM
,
MN
,
NB
bằng độ dài nửa đường tròn đường
kính
AB
Lời giải
Gọi
1
C
,
2
C
,
3
C
,
C
lần lượt là độ dài đường tròn đường kính
AM
,
MN
,
NB
,
AB
Ta có
1
1
2
= C AM
,
2
1
2
= C MN
,
3
1
2
= C NB
và
1
2
= C AB
Khi đó:
1 2 3
1 1 1
2 2 2
+ + = + + C C C AM MN NB
( )
1
2
= + +AM MN NB
1
2
=AB
Do đó
1 2 3
+ + =C C C C
.
Trang 5
Dạng 2: Tính diện tích hình tròn, hình quạt tròn và những yếu tố liên quan
Bài 1:
a) Tính diện tích hình quạt tròn bán kính
( )
5 cm
b) Tính diện tích hình quạt tròn bán kính
6cm
có số đo cung là
60
Lời giải
a) Diện tích hình tòn bán kính
5cm
là:
( )
22
25 cm

==SR
b) Diện tích hình quạt tròn là:
( )
22
2
6
6 cm
360 360


= = =
q
R n n
S
Bài 2: Bề mặt phía trên của một chiếc trống có dạng hình tròn bán kính
8cm
. Diện tích bề mặt
phía trên của trống đó bằng bao nhiêu centimét vuông (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Diện tích bề mặt phía trên của chiếc trống đó là:
( )
22
8 64 201 cm

= = S
Bài 3: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính
5cm
và có độ dài cung tương ứng với nói bằng
4 cm
Lời giải
Theo đề bài, hình quạt tròn có độ dài cung tương ứng với nó là
( )
4 cm
=l
, bán kính
5cm=R
.
Do đó, diện tích
S
của nó là:
( )
2
45
10 cm
22

= = =
lR
S
Bài 4: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính
10cm=R
, ứng với cung
60
(kết quả làm tròn đến
hàng phần trăm của
2
cm
).
Lời giải
Hình quạt tròn bán kính
10cm=R
, ứng với cung
60
có diện tích là:
( )
22
2
10 60
52,36 cm
360 360


= =
Rn
S
Bài 5: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính
20cm=R
, ứng với cung
72
.
Lời giải
Diện tích hình quạt tròn là:
( )
2
2
72 20 72
4 12,57 cm
360 360

= = =
R
S
Bài 6: Tính diện tích của miếng bánh pizza có dạng hình quạt tròn trong hình bên. Biết
5cm=OA
và
55=AOB
Trang 6
Lời giải
Diện tích miếng bánh pizza là:
( )
2
2
15 55
7,2 cm
360 360

= =
OA AOB
S
Bài 7: Cho hình quạt tròn
AOB
giới hạn bởi hai bán kính
OA
,
OB
và cung
AmB
sao cho
=OA OB
. Hãy tìm số đo cung
AmB
ứng với hình quạt tròn đó.
Lời giải
Do
=OA AB
nên
AOB
là tam giác đều, suy ra
60=AOB
Vì góc
AOB
là góc ở tâm chắn cung
AmB
nên sđ
60=AOB
.
Bài 8: Cho hình quạt tròn
COD
giới hạn bởi hai bán kính
OC
,
OD
và cung
CmD
sao cho
=OC OD
. Hãy tìm số đo cung
CmD
ứng với hình quạt đó.
Lời giải
Do
==OC OD CD
nên
COD
là tam giác đều, suy ra
60=COD
Vì góc
COD
là góc ở tâm chắn cung
CD
nên sđ
60=CD
Do đó sđ
360 60 300= − = CmD
.
Bài 9: Một họa tiết trang trí có dạng hình tròn bán kính
4dm
được chia thành nhiều hình quạt
tròn, mỗi hình quạt tròn có góc ở tâm là
7,5
. Diện tích của mỗi hình quạt đó là bao nhiêu
2
dm
(làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?
Lời giải
Diện tích mỗi hình quạt là:
( )
2
2
4 7,5
1,05 dm
360

Trang 7
Bài 10: Hình quạt ở hình bên có bán kính bằng
2dm
và góc ở tâm bằng
150
a) Tính diện tích của hình quạt đó theo đơn vị decimét vuông (làm tròn kết quả đến hàng
phần trăm).
b) Tính chiều dài cung tương ứng với hình quạt đó.
Lời giải
a) Diện tích hình quạt là:
( )
2
2
2 150
5,24 dm
360

b) Ta có:
2
=
lR
S
nên chiều dài cung tương ứng với hình quạt tròn là
( )
2 2 5,24
5,24 dm
2
= =
S
l
R
Dạng 3: Tính diện tích hình vành khăn, hình viên phân và những yếu tố liên quan
Bài 1: Tính diện tích của hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là
3m
và
5m
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính
3m
và
5m
là:
( ) ( ) ( )
2 2 2 2 2
5 3 16 m
= − = − =S R r
Bài 2: Tính diện tích của hình vành khuyên, biết hình vành khuyên đó giới hạn bởi hai đường
tròn cùng tâm và có bán kính lần lượt là
2,5cm
;
2cm
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính
2,5cm
và
2cm
là:
( ) ( ) ( )
2 2 2 2 2
9
2,5 2 7,07 cm
4

= − = − = S R r
Bài 3: Tính diện tích của hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;5cmO
và
( )
;8cmO
(kết
quả làm tròn đến hàng phần trăm)
Lời giải
Trang 8
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính
( )
;5cmO
và
( )
;8cmO
là:
( ) ( ) ( )
2 2 2 2 2
8 5 39 122,52 cm
= − = − = S R r
Bài 4: Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;10cmO
và
( )
;20cmO
(kết
quả làm tròn đến hàng phần trăm)
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính
( )
;10cmO
và
( )
;20cmO
là:
( ) ( ) ( )
2 2 2 2 2
20 10 20 10 300 942,48 cm
= − = − = S
Bài 5: Hình bên mô tả mặt cắt của khúc gỗ có dạng một phần tư hình vành khuyên, trong đó hình
vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn cùng tâm và có bán kính lần lượt là
4dm
và
3dm
.
Diện tích mặt cắt đó là bao nhiêu decimet vuông (làm tròn đến hàng phần mười)?
Lời giải
Diện tích của mặt cắt là:
( ) ( )
2 2 2
17
4 3 5,5 dm
44
− =
Bài 6: Một tấm bìa tạo bởi năm đường tròn đồng tâm lần lượt có bán kính
5cm
,
10cm
,
15cm
,
20cm
và
30cm
. Giả thiết rằng người chơi ném phi tiêu một cách ngẫu nhiên và luôn trúng
bia. Tính xác suất ném trúng vòng 8 (hình vành khuyên nằm giữa đường tròn thứ hai và
thứ ba). Biết rằng xác suất cần tìm bằng tỉ số giữa diện tích của hình vành khuyên tương
ứng với diện tích của hình tròn lớn nhất.
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa đường tròn thứ hai và thứ ba là:
( ) ( )
2 2 2
8
15 10 125 cm

= − =S
Diện tích hình tròn lớn nhất:
( )
22
30 900 cm

= =S
Xác suất ném trúng vòng 8 là:
125 5
900 36
=
Bài 7: Cho hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;Or
và
( )
;OR
với
Rr
. Trên đường
tròn
( )
;OR
lấy hai điểm
B
,
C
sao cho
BC
vừa là dây cung của
( )
;OR
, vừa vuông góc với
bán kính của đường tròn
( )
;Or
tại
A
(hình vẽ bên)
Trang 9
a) Tính độ dài đoạn thẳng
BC
theo
r
và
R
.
b) Cho
3=BC a
. Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;Or
và
( )
;OR
theo
a
.
Lời giải
a)
2 2 2 2
2 2 2= = − = −BC AB OB OA R r
b) Diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;Or
và
( )
;OR
là:
( )
2
22
2


= − =


BC
S R r
( )
2
22
33
cm
24

==



a
a
Bài 8: Phần hình tròn được giới hạn bởi một cung và dây căng cung đó gọi là hình viên phân.
Tính diện tích hình viên phân
AmB
, biết góc ở tâm
60=AOB
và bán kính đường tròn là
5,1cm
(hình vẽ bên) (kết quả làm tròn dến hàng phần trăm của
2
cm
).
Lời giải
Ta có:
OAB
là tam giác đều cạnh
R
, suy ra:
( )
22
2
3 5,1 3
11,26 cm
44
= =
OAB
R
S
Bài 9: Hình viên phân là hình giới hạn bởi một cung tròn và dây cung (tương ứng) của đường
tròn (minh họa bởi phần tô đậm ở hình a). Nguoiwf ta làm một họa tiết trang trí bằng cách
ghép hai hình viên phân bằng nhau (hình b), mỗi hình viên phân đó có góc ở tâm tương
ứng là
90
và bán kính đường tròn tương ứng là
2dm
(hình c). Tính diện tích của họa tiết
trnag trí đó (theo đơn vị centimét vuông và làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)
Lời giải
Trong hình vẽ, ta có:
Trang 10
+ Diện tích tam giác
OAB
là
( )
2
1
11
2 2 2 dm
22
= = =S OA OB
+ Do sđ
90=AB
nên diện tích hình quạt tròn
OAB
tương ứng là:
( )
2
2
2
2 90
dm
360

==S
Suy ra diện tích hình viên phân là
( )
2
3 2 1
2 dm
= − = −S S S
Vậy diện tích của họa tiết trang trí đó là:
( )
( )
2
3
2 2 2 2,28 dm
= = − SS
.
Bài 10: Cho lục giác đều
ABCDEF
nội tiếp đường tròn
( )
;2cmO
. Tính diện tích phần hình tròn
nằm bên ngoài hình lục giác.
Lời giải
Số đo cung
AB
là:
360
60
6
=
Diện tích hình quạt
OAB
là:
22
2 60 2
360 360 3

= = =
q
Rn
S
AOB
có
=OA OB
,
60=AOB
nên
AOB
đều, do đó
= = =AB OA OB R
Vẽ
⊥AH AB
, ta có:
2
==
R
OH HB
Áp dụng định lí Pythagore ta có:
22
2 2 2 2
3
44
= − = − =
RR
AH AB BH R
hay
3
3
2
==
R
AH
Vậy diện tích
AOB
là:
11
2 3 3
22
= = =
AOB
S OB AH
Do đó ta có diện tích hình viên phân cung
AB
là:
( )
( )
2
2
3 cm
3
= − = −
q OAB
VP AB
S S S
Vậy diện tích hình tròn (kíe hiệu S) nằm bên ngoài hình lục giác là:
( )
( )
2
2
6 6 3 cm
3

= = −


VP AB
SS
Hay
( )
2
4 6 3 cm
=−S
Bài 11: Cho đường tròn
( )
;OR
nội tiếp hình vuông
ABCD
và ngoại tiếp hình vuông
MN PQ
. Biết
rằng
12cm=BD
. Tính diện tích phần tô đen.
Lời giải
Trang 11
Để tính diện tích phần tô đen, ta chỉ cần tính diện tích hìn viên phân giới hạn bởi cung
MQ
và dây
MQ
.
12cm=BD
thì
6 2cm=AB
;
3 2cm=OE
. Diện tích hình quạt
OMEQO
là:
( )
( )
2
2
1
3 2 90
9
cm
360 360 2

= = =
Rn
S
Diện tích tam giác
MOQ
là:
( )
2
2
1
9 cm
2
= =S OM OQ
Do đó diện tích hình viên phân giới hạn bởi cung
MQ
và dây
MQ
là:
( )
( )
2
3 1 2
92
9
9 cm
22
−
= − = − =S S S
Vậy diện tích phần tô đen là:
( )
( )
2
3
4 18 2 cm
= =SS
.
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1: Tính độ dài các cung
30
;
90
;
120
của đường tròn
( )
;6cmO
Lời giải
Độ dài cung
30
là:
( )
2
6 30
3,14 cm
180

=
Độ dài cung
90
là:
( )
2
6 90
3 9,42 cm
180

=
Độ dài cung
120
là:
( )
2
6 120
4 12,57 cm
180

=
Trang 12
Bài 2: Một máy kéo nông nghiệp có đường kính bánh xe sau là
124cm
và đường kính bánh xe
trước là
80cm
. Hỏi khi bánh xe sau lăn được
20
vòng thì bánh xe trước lăn được bao
nhiêu vòng?
Lời giải
Gọi
n
là số vòng bánh xe trước lăn được
Vì đường kính bánh xe và số vòng lăn của bánh xe là hai đại lượng tỉ lệ nghịch nên
124 20 80 31 = =nn
Vậy bánh xe lăn được
31
vòng.
Bài 3: Thành phố Đà Lạt nằm vào khoảng
11 58
vĩ độ Bắc. Mỗi vòng kinh tuyến của Trái Đất
dài khoảng
( )
40000 km
. Hãy tính độ dài cung kinh tuyến từ Đà Lạt đến xích đạo.
Lời giải
Độ dài cung kinh tuyến từ Đà Lạt đến Xích đạo là:
( )
40000 58
6444,4 km
360
Bài 4: Cho đường tròn
( )
;4cmO
và ba điểm
A
,
B
,
C
trên đường tròn đó sao cho tam giác
ABC
cân tại đỉnh
A
và số đo của cung nhỏ
BC
bằng
70
a) Giải thích tại sao hai cung nhỏ
AB
và
AC
bằng nhau
b) Tính độ dài của các cung
BC
,
AB
và
AC
(làm tròn kết quả đến hàng phần mười).
Lời giải
a) Trong đường tròn
O
có
=AB AC
(
ABC
cân tại
A
)
Suy ra hai cung nhỏ
AB
và
AC
bằng nhau (hai dây bằng nhau căng hai cung bằng nhau)
b) Độ dài cung
BC
là
( )
70
4 4,9 cm
180
=
BC
l
Số đo mỗi cung
AB
và
AC
là:
( )
360 70 : 2 145 − =
Độ dài mỗi cung
AB
và
AC
là:
( )
145
4 10,1 cm
180
= =
AB AC
ll
Bài 5: Cho đường tròn
( )
:OR
và một dây cung
AB
a) Nếu biết sđ
90=AB
. Tính chu vi hình viên phân giới hạn bởi dây
AB
và cung nhỏ
AB
b) Nếu độ dài cung
AB
là
5
6
R
. Tính số đo góc
AOB
Lời giải
a) Gọi
l
là độ dài cung nhỏ
AB
. Do giả thiết suy ra
90
180 2


==
RR
l
Do tam giác
OAB
vuông cân tại đỉnh
O
, theo pythagore ta có:
2 2 2 2
22= + = =AB OA OB R AB R
Do đó chu vi hình viên phân giới hạn bởi dây
AB
và cung nhỏ
AB
là:
Trang 13
( )
22
2
22
+
+=
R
R
R
b) Gọi
n
là số đo góc
AOB
. Theo công thức
180
=
Rn
l
nên
5
150
6 180

= =
R Rn
n
Vậy
150=AOB
.
Bài 6: Quan sát các hình sau
a) Tính diện tích phần được tô màu trong mỗi hình đó
b) Tính độ dài cung tròn được tô màu xanh ở mỗi hình
a
,
b
Lời giải
a) xét hình a
2
2
2 40 4
1,4cm
360 9

= = S
+ xét hình b
2
2
2 72 4
2,5cm
360 5

= = S
+ xét hình b
( ) ( )
2 2 2
1
24 6 135 cm
4
= − =S
+ xét hình b
( )
( )
22
2
1
38 19
1083
4
135,4 cm
23
−
= = S
b)
+ xét hình a
2
2
2 320 32
11,2cm
360 9

= = S
+ xét hình b
2
2
2 288 16
10,1cm
360 5

= = S
Bài 7: Tính diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có số đo lần lượt là
30
;
90
;
120
của hình tròn
( )
;12cmO
Lời giải
a) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung
30
là:
( )
2
2
12 30
12 37,7 cm
360

=
b) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung
360
là:
( )
2
2
12 90
36 113,1 cm
360

=
Trang 14
c) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung
120
là:
( )
2
2
12 120
48 150,8 cm
360

=
Bài 8: Tính diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài lần lượt là
8cm
,
15cm
của hình
tròn
( )
;5cmO
.
Lời giải
Vì diện tích hình quạt tròn tỉ lệ thuận với độ dài cung ứng với nó nên diện tích hình quạt
tròn ứng với cung có độ dài
l
được tính theo công thức là
2
22
= =
l lR
SR
R
. Khi đó:
a) Diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài
8cm
là
2
58
20cm
2
=
b) Diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài
15cm
là
2
5 15
37,5cm
2
=
Bài 9: Tính diện tích của hình quạt tròn bán kính
4cm
, ứng với cung
36
Lời giải
Diện tích của hình quạt tròn bán kính
4cm
, ứng với cung
36
là
( )
22
36
4 1,6 cm
360

= =
q
S
.
Bài 10: Có hai chiếc bánh Pizza hình tròn. Chiếc bánh thứ nhất có đường kính
16cm
được cắt
thành 6 miếng đều nhau có dạng hình quạt tròn. Chiếc bánh thứ hai có đường kính
18cm
được cắt thành 8 miếng đều nhau và có dạng hình quạt tròn. Hãy so sánh diện tích bề mặt
của hai miếng bánh cắt ra từ chiếc bánh thứ nhất và thứ hai.
Lời giải
Diện tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ nhất là:
( )
22
1
360 128
16 :6 cm
360 3
= =S
Diện tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ hai là:
( )
22
2
360 81
18 :8 cm
360 2
= =S
Vì
128 81
32

nên diện tích miếng bánh được cắt ra chiếc bánh thứ nhất lớn hơn diện
tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ hai.
Bài 11: Khi đóng đáy thuyền cho những con thuyền vượt biển, người Vikings sử dụng hai loại
nêm nêm góc và nêm cong (làn lượt tô màu xanh, màu đỏ trong hình a). Mắt cắt
ABCD
của nêm góc có dạng hai tam giác vuông
OAE
,
ODE
bằng nhau với cạnh huyền chung
và bỏ đi hình quạt tròn
OBC
(hình b), được làm từ những thân cây mọc thẳng. Mặt cắt
MN PQ
của nêm cong có dạng một phần của hình vành khuyên (hình c), được làm từ
những chiếc thân cây cong. Kích thước của nêm cong được cho như hình c.
Trang 15
a) Diện tích của hình nêm cong là bao nhiêu centimét vuông (lấy
1 30cm=ft
,
1 2,54cm=in
và làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
b) Cần phải biết những kích thước nào của nêm để tính được diện tích của nêm đó?
Lời giải
a) Diện tích của nêm cong là:
2
11
3,14 6 2,54 2,4cm
54
b) Càn phải biết
OA
,
OB
và
OM
thì tính được diện tích của nêm
Khi đó
( )
nªm OAM qu¹t BON
S =2 S -S
.
Bài 12: Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn
( )
;9cmO
và
( )
;12cmO
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên là
( )
2 2 2
12 9 63 197,92cm

= − = S
Bài 13: Tính diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là
6cm
và
4cm
Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là
6cm
và
4cm
là:
( ) ( )
2 2 2
6 4 20 cm
= − =S
Bài 14: Hình bên mô tả mặt cắt của một chiếc đèn led có dạng hai hình vành khuyên màu trắng
với bán kính các đường tròn lần lượt là
15cm
,
18cm
,
21cm
,
24cm
. Tính diện tích hai
hình vành khuyên đó.
Lời giải
Ta có:
( ) ( )
2 2 2
1
1 99
18 15 77,8 cm
44
= − = S
( ) ( )
2 2 2
2
1 135
24 21 106 cm
44
= − = S
Trang 16
Bài 15: Một chiếc quạt giấy khi xòe ra có dạng nửa hình tròn bán kính
2,2dm
như hình bên. Tính
diện tích phần giấy của chiếc quạt, biết rằng khi gấp lại, phần giấy có chiều dài khoảng
1,6dm
(làm tròn kết quả đến hàng phần trăm của
2
dm
Lời giải
Phần giấy của chiếc quạt là một hình vành khuyên với bán kính đường tròn lớn là
2,2dm
và bán kính đường tròn nhỏ là:
2,2 1,6 0,6dm−=
Vậy diện tích phần giấy của chiếc quạt là:
( ) ( )
( )
22
2
1
2,2 0,6 7,04 dm
2

= −

S
Bài 16: Tính diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây cung có độ dài là
55cm
và cung có số đo
là
95
Lời giải
Diện tích hình quạt tròn giới hạn bởi
IM
,
IN
và cung nhỏ
MN
là:
( )
2
2
qu¹t
5 95 475
S cm
360 72


==
Diện tích tam giác
MIN
là
( )
2
1
5 5 sin 95 cm
2
=
MIN
S
.
Bài 17: Hình dưới mô tả mặt cắt của một khung gỗ có dạng ghép của năm hình: Hai nửa đường
tròn đường kính
2cm
; hai hình chữ nhật kích thước
2cm x8cm
; một phần tư hình vành
khuyên giới hạn bởi hai đường tròn cùng tâm có bán kính lần lượt là
4dm
và
6dm
. Tính
diện tích của mặt cắt của khung gỗ đó.
Lời giải
Diện tích mặt cắt
( )
2 2 2
11
2 1 2 2 8 6 4
24

= + + −S
( )
2
50,85 cm
Trang 17
Bài 18: Cho đường tròn
( )
;OR
a) Tính
AOB
biết độ dài cung
AB
là
3
R
b) Trên cung lớn
AB
lấy điểm
C
sao cho
AOC
vuông cân tại
O
. Tính độ dài
AC
,
BC
lớn.
Lời giải
a) Theo công thức
180
=
Rn
l
nên
60
3 180

= =
R Rn
n
Vậy
60 = n
hay
60=AOB
b) Do giả thiết suy ra sđ
90=AC
nên độ dài
AC
là:
90
180 2

=
RR
mặt khác số đo cung lớn
BC
là:
360 60 90 210 − − =
Khi đó độ dài
AC
là:
210 7
180 6

=
RR
Bài 19: Cho đường tròn đường kính
AB
. Vẽ dây
CD
vuông góc với
AB
tại
M
. Giả sử
1cm=AM
,
2 3cm=CD
a) Tính độ dài đường tròn
b) Tính độ dài cung
CAD
Lời giải
a) Do giả thiết suy ra
ABC
vuông tại
C
.
Áp dụng hệ thức lượng trong
ABC
, ta có:
2
=CM AM MB
Vì
⊥CD AB
nên
3cm
2
= = =
CD
MC MD
Do đó
3cm=MB
và
4cm= + =AB AM MB
Khi đó độ dài đường tròn là
( )
2 4 cm

=R
b) Áp dụng định lí pythagore trong
AMC
vuông ta có:
( )
222
1 3 4 2 cm= + = + = =AC AM MC AC
==OA OC AC
hay
AOC
đều nên
60=AOC
Mà
2 2 60 120= = = COD AOC
Khi đó độ dài cung
CAD
là:
120 2
180 180 3
==
Rn R R
.
Bài 20: Tính chu vi hình vẽ bên, biết
4cm=OA
Lời giải
Trang 18
Do giả thiết suy ra
4cm==OA OB
và
2 8cm==AB OA
Gọi
C
là chu vi hình khi đó:
1 4 180 1 4 180 1 8 180
8
2 180 2 180 2 180
= + + =C
Bài 21: Cho tam giác
ABC
nội tiếp đường tròn
( )
;OR
. Biết rằng
s® s® s®
1 2 3
==
BC CA AB
. Gọi
a
,
b
,
c
lần lượt là các đường tròn đường kính
BC
,
CA
,
AB
. Chứng minh rằng:
12
3
==
a b c
Lời giải
Đặt
s®=x BC
,
s®=y CA
,
s®=z AB
Do giả thiết
1 2 3 1 2 3
++
= = =
++
x y z x y z
Mà
360+ + = x y z
do đó
360
60
1 2 3 6
= = = =
x y z
+ Khi đó
60 60
1
= =
x
x
+
60 120
2
= =
y
y
+
60 180
3
= =
z
z
Do đó
ABC
có
90=BAC
,
60=CBA
,
30=BCA
. Suy ra
2=AB R
,
=CB R
,
3=AC R
Khi đó
=aR
,
3
=bR
,
2
=cR
, suy ra
12
3
==
a b c
Bài 22: Cho tam giác
ABC
đèu nội tiếp đường tròn
( )
;6cmO
. Vẽ bên ngoài tam giác
ABD
vuông
cân tại
D
. Các đường thẳng
AD
,
DB
lần lượt cắt đường tròn
( )
O
tại
M
,
N
. Tính độ dài
cung nhỏ
AM
,
BN
,
MN
và
MC
Lời giải
Trang 19
Ta có:
1
ACB= s®AB
2
, mà
60=ACB
suy ra
s® 120=AB
Tương tự:
1
s®
2
MAB MB=
, mà
45=MAB
suy ra
sd 90=MB
Suy ra
s® s® s® 120 90 30= − = − = MA AB MB
Gọi
I
là độ dài cung
MA
, ta có:
6 30
180 180

= = =
Rn
l
Dễ thấy độ dài cung
NB
bằng
Mặt khác
s® s® s® s® 120 30 30 60= − − = − − = MN AB MA NB
Khi đó, gọi
l
là độ dài cung
MN
ta có:
6 60
2
180 180

= = =
Rn
l
Gọi

l
là độ dài cung
AC
suy ra
6 120
4
180 180


= = =
Rn
l
Do đó độ dài cung
MC
bằng
45
+=
.
Bài 23: Cho hình tròn
( )
;3cmO
và điểm
M
nằm ngoài đường tròn. Qua
M
kẻ hai tiếp tuyến
MA
,
MB
tới đường tròn. Biết
60=AMB
. Tính diện tích hình giới hạn bởi
MA
,
MB
và cung
nhỏ
AB
Lời giải
Ta có
60=AMB
nên
120=AOB
MA
,
MB
là tiếp tuyến của đường tròn nên:
12
1
60
2
= = = O O AOB
Ta có:
( )
tan 3 3 cm= =MA AO AOM
. Diện tích tú giác
MAOB
là:
1
1
22
2
= =
AOM
S S MA AO
( )
2
3 3 3 9 3 cm= =
Diện tích hình quạt
OAB
là:
( )
2
2
9 120
3 cm
360 360


= = =
q
Rn
S
Vì diện tích hình giới hạn bởi
MA
,
MB
và cung nhỏ
AB
là:
( )
( )
2
1
9 3 3 3 3 3 cm

= − = − = −
q
S S S
Trang 20
Bài 24: Cho hình vẽ. Biết rằng
90=AOB
;
6cm==OA OB
. Tính diện tích phần tô đen.
Lời giải
Diện tích hình quạt
( )
OAB
là:
( )
22
2
1
6 90
9 cm
360 360


= = =
Rn
S
Diện tích nửa hình tròn đường kính
OB
là:
( )
22
2
19
3 cm
22

= =S
Vậy diện tích phần tô đen là:
( )
2
12
9
9 4,5 cm
2
− = − =SS
Bài 25: Trên đường tròn
( )
;OR
có hai điểm
A
,
B
sao cho
s® s® 60= = MN AB
. Trên
( )
;

OR
có
hai điểm
C
,
D
sao cho
s® 45=CD
. Biết rằng với hai cung nhỏ
AB
và
CD
có độ dài
bằng nhau. Tính tỉ số diện tích hai hình tròn
( )
;OR
và
( )
;

OR
.
Lời giải
Từ đề bài ta có:
360 45
180 180


=
RR
nên
3
3 4 4
= =
R R R
R
2
2
2
9
16

= = =


S R R
S R R
Bài 26: Một mục tiêu bắn súng hình tròn gồm các cành có bề rộng
1cm
như hình vẽ. Bán kính
đường tròn trong cùng là
1cm
. Vậy diện tích vòng ngoài cùng lớn gấp mấy lần diện tích
hình tròn trong cùng?
Lời giải
Diện tích hình tròn ngoài cùng là
( )
22
1
3 9 cm

= =S
Diện tích hình tròn thứ hai là
( )
22
2
2 4 cm

= =S
Diện tích cành ngoài cùng là
( )
2
3 1 2
5 cm
= − =S S S
Diện tích hình tròn trong cùng là
( )
22
4
1 cm

= =S
Vậy ta có
34
5=SS

Preview text:

ĐỘ DÀI CUNG TRÒN. DIỆN TÍCH HÌNH QUẠT TRÒN, HÌNH VÀNH KHUYÊN A. KIẾN THỨC
1. Độ dài của cung tròn
* Người ta chứng minh được rằng tỉ số giữa chu vi và đường kính của một đường tròn luôn bằng
một số vô tỉ không đổi gọi là  (đọc là pi). Ta có thể tìm được giá trị gần đúng của  nhờ máy
tính cầm tay. Trong đời sống, ta thường lấy   3,14 . Do đó, ta có công thức tính độ dài C của
đường tròn (O; R) , đường kính d = 2R là:
C =  d = 2 R (1)
Ta có công thức tính độ dài l của cung n trên đường tròn (O; R) là:  = Rn l (2) 180
* Nhận xét: Từ hai công thức (1) và (2), ta được: = n  = n l n l dC hay = , nghĩa là tỉ số 360 360 C 360 giữa độ dài cung n
n và độ dài đường tròn (cùng bán kính) đúng bằng 360
2. Hình quạt tròn và hình vành khuyên
+ Hình quạt tròn là phần hình tròn giới hạn bởi một cung tròn và hai bán kính đi qua hai đầu mút của cung đó (hình a)
+ Hình vành khuyên (còn gọi là hình vành khăn) là phần nằm giữa hai đường tròn có cùng tâm và
bán kính khác nhau (còn gọi là đường tròn đồng tâm) (hình b).
+ Hình viên phân là phần hình tròn được giới hạn bởi một cung và dây căng cung (hình c)
+ Diện tích S của hình quạt tròn bán kính R ứng với cung n là: q n l R 2 S   = R = (3) q 360 2
+ Diện tích S của hình vành khuyên được tạo bởi hai đường tròn đồng tâm có bán kính R và r v S = ( 2 2
R − r (với R r ) (4) v ) S n l
* Nhận xét: Công thức (3) có thể viết là = n S S hay q = =
, nghĩa là tỉ số giữa diện q 360 S 360 C
tích hình quạt tròn ứng với cung n
n và diện tích hình tròn (cùng bán kính) đúng bằng và 360
bằng tỉ số giữa độ dài cung n và độ dài đường tròn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Tính độ dài đường tròn, cung tròn hoặc các đại lượng liên quan Bài 1:
a) Tính chu vi đường tròn biết đường kính là 5 cm
b) Tính độ dài cung 120 của đường tròn bán kính 4 cm. Lời giải Trang 1
Chu vi đường tròn C = 2 R = 5 (cm)
b) Độ dài cung 120 của đường tròn bán kính 4 cm là:  Rn 4 120 8 l = = = 4 (cm) 180 180 3
Bài 2: Tính độ dài cung 40 của đường tròn bán kính 9 cm. Lời giải
Độ dài cung 40 của đường tròn bán kính 9 cm là: 40 l =  9 = 2 (cm) 180
Bài 3: Tính độ dài cung 30 của đường tròn bán kính 10 cm. Lời giải
Độ dài cung 30 của đường tròn bán kính 10 cm là:
Rn  1030 5 l = = = (cm) 180 180 3
Bài 4: Tính độ dài cung 72 của đường tròn bán kính 25 cm. (Lấy  theo máy tính và làm tròn
kết quả đến hàng trăm phần trăm) Lời giải
Độ dài cung 72 của đường tròn bán kính 25 cm là:  Rn  2572 l = = =10  31,4 (cm) 180 180
Bài 5: Cung có số đo 100 của đường tròn bán kính 8 cm dài bao nhiêu centimét (làm tròn kết
quả đến hàng đơn vị)? Lời giải   
Độ dài đường tròn đó là: 100 8 40 = 14 (cm) 180 9 
Bài 6: Cho đường tròn ( R
O; R) độ dài AB là . Tính sđ AB 4 Lời giải
Gọi n là số đó cung nhỏ AB .  RnR  Ta có =  = Rn l 180 4 180 180  n = = 45 4
Do đó sđ AB = 45 .
Bài 7: Cho A và B là hai điểm trên đường tròn (O;3cm) sao cho AOB =120 . Tính số đo và độ
dài các cung có hai mút A , B . Lời giải Ta có hai cung: Trang 2
+ Cung nhỏ AB bị chắn bởi góc ở tâm AOB
Do đó sđ AB = AOB = 120 Độ dài 120
l của cung AB là l = 3 = 2 (cm) 1 1 180
+ Cung lớn AmB có số đo là sđ AmB = 360 −120 = 240
Do đó sđ AB = AOB = 120 Độ dài 240
l của cung AmB là l = 3 = 4 (cm). 2 2 180
Bài 8: Một chất điểm chuyển động trên một đường tròn có bán kính r = 0,3 m với tốc độ không
đổi. Chất điểm chuyển động hết một vòng quanh đường tròn đó trong 20 s. Tính tốc độ của
chất điểm (theo đơn vị mét trên giây và làm tròn kết quả đến hàng phần trăm). Lời giải
Chu vi của đường tròn là C = 2 0,3 = 0,6 (m) 
Vậy tốc độ của chất điểm là 0,6 v =  0,09 (m/s) 20
Bài 9: Tính độ dài của đoạn hàng rào từ A đến B của sân cỏ trong hình bên, cho biết AOB = 80 Lời giải
Cung 80 , bán kính R = 10m có độ dài  Rn 1080 l = = = 8  25,13(m) . 180 180
Bài 10: Một con lắc di chuyển từ vị trí A đến vị trí B . Tính độ dài quãng đường AB mà con lắc
đó đã di chuyển, biết rằng sợi dây OA có độ dài bằng l và tia OA tạo với phương thẳng đứng góc  . Lời giải
Góc được tạo thành khi con lắc di chuyển từ vị trí A đến vị trí B là 2  R    
Khi đó độ dài quãng đường con lắc đi được là 2 = = R AB (đvđd) 180 90
Bài 11: Bánh xe (khi bơm căng) của một chiếc xe đạp có dường kính 650 mm . Biết rằng khi giò
đĩa quay một vòng thì bánh xe quay được khoảng 3,3 vòng. Hỏi chiếc xe đạp di chuyển
được quãng đường dài bao nhiêu mét sau khi người đạp xe đạp 10 vòng liên tục?
Hướng dẫn: Khi bánh xe quay 3,3 vòng thì mỗi điểm trên bánh xe di chuyển được một
độ dài bằng 3,3 lần chu vi đường tròn. Trang 3 Lời giải
Chu vi của bánh xe là: C = 650 (mm)
Khi đạp giò đĩa 10 vòng thì bánh xe quay được: 103,3 = 33 (vòng)
Khi đó mỗi điểm trên bánh xe di chuyển được quãng đường là:
l = 33 650  336503,14 = 67353(mm) = 67,353(m)
Vậy người đi xe đạp giò đĩa 10 vòng liên tục thì xe đạp di chuyển được quãng đường xấp xỉ 67,353(m) .
Bài 12: Cho nửa đường tròn đường kính AB . Trong đoạn thẳng AB lấy hai điểm M , N ( M
nằm giữa A và N ). Vẽ các nửa đường tròn đường kính AM , MN , NB . Chứng minh
tổng của ba đường tròn đường kính AM , MN , NB bằng độ dài nửa đường tròn đường kính AB Lời giải
Gọi C , C , C , C lần lượt là độ dài đường tròn đường kính AM , MN , NB , AB 1 2 3 Ta có 1 1 1
C =   AM , C =   MN , C =   NB và 1
C =   AB 1 2 2 2 3 2 2 Khi đó: 1 1 1
C + C + C =   AM +   MN +   NB 1 2 3 2 2 2 1
=  ( AM + MN + NB) 2 1 =   AB 2
Do đó C + C + C = C . 1 2 3 Trang 4
Dạng 2: Tính diện tích hình tròn, hình quạt tròn và những yếu tố liên quan Bài 1:
a) Tính diện tích hình quạt tròn bán kính 5(cm)
b) Tính diện tích hình quạt tròn bán kính 6cm có số đo cung là 60 Lời giải
a) Diện tích hình tòn bán kính 5cm là: 2 S =  R =  ( 2 25 cm ) 2 2  R n   
b) Diện tích hình quạt tròn là: 6 = = n S = 6 q ( 2 cm ) 360 360
Bài 2: Bề mặt phía trên của một chiếc trống có dạng hình tròn bán kính 8cm . Diện tích bề mặt
phía trên của trống đó bằng bao nhiêu centimét vuông (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)? Lời giải
Diện tích bề mặt phía trên của chiếc trống đó là: 2 S =   =   ( 2 8 64 201 cm )
Bài 3: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính 5cm và có độ dài cung tương ứng với nói bằng 4 cm Lời giải
Theo đề bài, hình quạt tròn có độ dài cung tương ứng với nó là l = 4 (cm) , bán kính R = 5cm .
Do đó, diện tích S của nó là: l R 4 5 S = = =10 ( 2 cm ) 2 2
Bài 4: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính R = 10cm , ứng với cung 60 (kết quả làm tròn đến hàng phần trăm của 2 cm ). Lời giải
Hình quạt tròn bán kính R = 10cm , ứng với cung 60 có diện tích là: 2 2  R n  10 60 S = =  52,36( 2 cm ) 360 360
Bài 5: Tính diện tích hình quạt tròn bán kính R = 20cm , ứng với cung 72 . Lời giải
Diện tích hình quạt tròn là: 2
R 72  2072 S = = = 4 12,57( 2 cm ) 360 360
Bài 6: Tính diện tích của miếng bánh pizza có dạng hình quạt tròn trong hình bên. Biết
OA = 5cm và AOB = 55 Trang 5 Lời giải
Diện tích miếng bánh pizza là: 2
 OA AOB  1555 S = =  7,2( 2 cm ) 360 360
Bài 7: Cho hình quạt tròn AOB giới hạn bởi hai bán kính OA , OB và cung AmB sao cho
OA = OB . Hãy tìm số đo cung AmB ứng với hình quạt tròn đó. Lời giải
Do OA = AB nên AOB là tam giác đều, suy ra AOB = 60
Vì góc AOB là góc ở tâm chắn cung AmB nên sđ AOB = 60 .
Bài 8: Cho hình quạt tròn COD giới hạn bởi hai bán kính OC , OD và cung CmD sao cho
OC = OD . Hãy tìm số đo cung CmD ứng với hình quạt đó. Lời giải
Do OC = OD = CD nên COD là tam giác đều, suy ra COD = 60
Vì góc COD là góc ở tâm chắn cung CD nên sđ CD = 60
Do đó sđ CmD = 360 − 60 = 300 .
Bài 9: Một họa tiết trang trí có dạng hình tròn bán kính 4dm được chia thành nhiều hình quạt
tròn, mỗi hình quạt tròn có góc ở tâm là 7,5 . Diện tích của mỗi hình quạt đó là bao nhiêu 2
dm (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)? Lời giải 2  4 7,5
Diện tích mỗi hình quạt là: 1,05( 2 dm ) 360 Trang 6
Bài 10: Hình quạt ở hình bên có bán kính bằng 2dm và góc ở tâm bằng 150
a) Tính diện tích của hình quạt đó theo đơn vị decimét vuông (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm).
b) Tính chiều dài cung tương ứng với hình quạt đó. Lời giải 2  2 150
a) Diện tích hình quạt là:  5,24( 2 dm ) 360 b) Ta có: = lR S
nên chiều dài cung tương ứng với hình quạt tròn là 2 2S 25, 24 l = =  5,24(dm) R 2
Dạng 3: Tính diện tích hình vành khăn, hình viên phân và những yếu tố liên quan
Bài 1: Tính diện tích của hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là 3m và 5m Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính 3m và 5m là: S =  ( 2 2
R − r ) =  ( 2 2 − ) =  ( 2 5 3 16 m )
Bài 2: Tính diện tích của hình vành khuyên, biết hình vành khuyên đó giới hạn bởi hai đường
tròn cùng tâm và có bán kính lần lượt là 2,5cm ; 2cm Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính 2,5cm và 2cm là: S =  ( 9 2 2
R − r ) =  ( 2 2 2,5 − 2 ) =  7,07( 2 cm ) 4
Bài 3: Tính diện tích của hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn (O;5cm) và (O;8cm) (kết
quả làm tròn đến hàng phần trăm) Lời giải Trang 7
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính (O;5cm) và (O;8cm) là: S =  ( 2 2
R − r ) =  ( 2 2 − ) =   ( 2 8 5 39 122,52 cm )
Bài 4: Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn ( ;10 O cm) và ( ; O 20cm) (kết
quả làm tròn đến hàng phần trăm) Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính ( ;10 O cm) và ( ; O 20cm) là: S =  ( 2 2 − ) = ( 2 2 − ) =   ( 2 20 10 20 10 300 942, 48 cm )
Bài 5: Hình bên mô tả mặt cắt của khúc gỗ có dạng một phần tư hình vành khuyên, trong đó hình
vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn cùng tâm và có bán kính lần lượt là 4dm và 3dm .
Diện tích mặt cắt đó là bao nhiêu decimet vuông (làm tròn đến hàng phần mười)? Lời giải 1 7
Diện tích của mặt cắt là:  ( 2 2 4 − 3 ) =  5,5( 2 dm ) 4 4
Bài 6: Một tấm bìa tạo bởi năm đường tròn đồng tâm lần lượt có bán kính 5cm , 10cm , 15cm ,
20cm và 30cm . Giả thiết rằng người chơi ném phi tiêu một cách ngẫu nhiên và luôn trúng
bia. Tính xác suất ném trúng vòng 8 (hình vành khuyên nằm giữa đường tròn thứ hai và
thứ ba). Biết rằng xác suất cần tìm bằng tỉ số giữa diện tích của hình vành khuyên tương
ứng với diện tích của hình tròn lớn nhất. Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa đường tròn thứ hai và thứ ba là: S =  ( 2 2 15 −10 ) =125 ( 2 cm 8 )
Diện tích hình tròn lớn nhất: 2 S =  =  ( 2 30 900 cm ) 125 5
Xác suất ném trúng vòng 8 là: = 900 36
Bài 7: Cho hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn (O;r) và (O; R) với R r . Trên đường
tròn (O; R) lấy hai điểm B , C sao cho BC vừa là dây cung của (O; R) , vừa vuông góc với
bán kính của đường tròn (O;r) tại A (hình vẽ bên) Trang 8
a) Tính độ dài đoạn thẳng BC theo r và R .
b) Cho BC = a 3 . Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn (O;r) và
(O;R) theo a . Lời giải a) 2 2 2 2
BC = 2AB = 2 OB − OA = 2 R − r
b) Diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn (O;r) và (O; R) là: S  (R r ) 2 BC 2 2    = − =    2  2  a 3  3 2 =    =   a ( 2 cm ) 2 4  
Bài 8: Phần hình tròn được giới hạn bởi một cung và dây căng cung đó gọi là hình viên phân.
Tính diện tích hình viên phân AmB , biết góc ở tâm AOB = 60 và bán kính đường tròn là
5,1cm (hình vẽ bên) (kết quả làm tròn dến hàng phần trăm của 2 cm ). Lời giải
Ta có: OAB là tam giác đều cạnh R , suy ra: 2 2 R 3 5,1  3 S = = 11,26 OAB ( 2 cm ) 4 4
Bài 9: Hình viên phân là hình giới hạn bởi một cung tròn và dây cung (tương ứng) của đường
tròn (minh họa bởi phần tô đậm ở hình a). Nguoiwf ta làm một họa tiết trang trí bằng cách
ghép hai hình viên phân bằng nhau (hình b), mỗi hình viên phân đó có góc ở tâm tương
ứng là 90 và bán kính đường tròn tương ứng là 2dm (hình c). Tính diện tích của họa tiết
trnag trí đó (theo đơn vị centimét vuông và làm tròn kết quả đến hàng phần trăm) Lời giải Trong hình vẽ, ta có: Trang 9 + Diện tích tam giác 1 1
OAB là S = OAOB =  2 2 = 2( 2 dm 1 ) 2 2
+ Do sđ AB = 90 nên diện tích hình quạt tròn OAB tương ứng là: 2  2 90 S = =  ( 2 dm 2 ) 360
Suy ra diện tích hình viên phân là S = S − S =  − 2( 2 dm 3 2 1 )
Vậy diện tích của họa tiết trang trí đó là: S = 2S = 2( − 2)  2,28( 2 dm . 3 )
Bài 10: Cho lục giác đều ABCDEF nội tiếp đường tròn ( ;
O 2cm) . Tính diện tích phần hình tròn
nằm bên ngoài hình lục giác. Lời giải
Số đo cung AB là: 360 = 60 6 2 2
R n  2 60 2
Diện tích hình quạt OAB là: S = = = q 360 360 3
AOB có OA = OB , AOB = 60 nên AOB đều, do đó AB = OA = OB = R
Vẽ AH ⊥ AB , ta có: = = R OH HB 2 2 2 R 3R
Áp dụng định lí Pythagore ta có: 2 2 2 2 R
AH = AB − BH = R − = hay 3 AH = = 3 4 4 2
Vậy diện tích AOB là: 1 1 S
= OB AH =  2 3 = 3 AOB 2 2
Do đó ta có diện tích hình viên phân cung AB là: 2 2 S S S VP(AB) = − = − 3 q OAB (cm ) 3
Vậy diện tích hình tròn (kíe hiệu S) nằm bên ngoài hình lục giác là:  2  2 S = 6 S VP(AB) = 6  − 3  (cm )  3  Hay S =  − ( 2 4 6 3 cm )
Bài 11: Cho đường tròn (O; R) nội tiếp hình vuông ABCD và ngoại tiếp hình vuông MNPQ . Biết
rằng BD = 12cm . Tính diện tích phần tô đen. Lời giải Trang 10
Để tính diện tích phần tô đen, ta chỉ cần tính diện tích hìn viên phân giới hạn bởi cung
MQ và dây MQ .
BD = 12cm thì AB = 6 2cm ; OE = 3 2cm . Diện tích hình quạt OMEQO là: 2   R n (3 2)90 9 S = = = ( 2 cm 1 ) 360 360 2 Diện tích tam giác 1
MOQ là: S = OM OQ = 9( 2 cm 2 ) 2
Do đó diện tích hình viên phân giới hạn bởi cung MQ và dây MQ là: 9 9( − 2)
S = S − S = − 9 = ( 2 cm 3 1 2 ) 2 2
Vậy diện tích phần tô đen là: S = 4 S =18( 2)( 2 cm . 3 )
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 1: Tính độ dài các cung 30 ; 90 ; 120 của đường tròn (O;6cm) Lời giải  630 Độ dài cung 30 là: =   3,14( 2 cm ) 180  690 Độ dài cung 90 là: = 3  9,42( 2 cm ) 180  6120 Độ dài cung 120 là: = 4 12,57( 2 cm ) 180 Trang 11
Bài 2: Một máy kéo nông nghiệp có đường kính bánh xe sau là 124cm và đường kính bánh xe
trước là 80cm . Hỏi khi bánh xe sau lăn được 20 vòng thì bánh xe trước lăn được bao nhiêu vòng? Lời giải
Gọi n là số vòng bánh xe trước lăn được
Vì đường kính bánh xe và số vòng lăn của bánh xe là hai đại lượng tỉ lệ nghịch nên
124 20 = 80n n = 31
Vậy bánh xe lăn được 31 vòng.
Bài 3: Thành phố Đà Lạt nằm vào khoảng 11 5
 8 vĩ độ Bắc. Mỗi vòng kinh tuyến của Trái Đất
dài khoảng 40000(km) . Hãy tính độ dài cung kinh tuyến từ Đà Lạt đến xích đạo. Lời giải
Độ dài cung kinh tuyến từ Đà Lạt đến Xích đạo là: 4000058  6444,4(km) 360
Bài 4: Cho đường tròn ( ;
O 4cm) và ba điểm A , B , C trên đường tròn đó sao cho tam giác ABC
cân tại đỉnh A và số đo của cung nhỏ BC bằng 70
a) Giải thích tại sao hai cung nhỏ AB và AC bằng nhau
b) Tính độ dài của các cung BC , AB và AC (làm tròn kết quả đến hàng phần mười). Lời giải
a) Trong đường tròn O có AB = AC ( ABC cân tại A )
Suy ra hai cung nhỏ AB và AC bằng nhau (hai dây bằng nhau căng hai cung bằng nhau) 70
b) Độ dài cung BC là l =  4  4,9 BC (cm) 180
Số đo mỗi cung AB và AC là: (360 − 70) : 2 =145 145
Độ dài mỗi cung AB và AC là: l = l =  4 10,1 AB AC (cm) 180
Bài 5: Cho đường tròn (O : R) và một dây cung AB
a) Nếu biết sđ AB = 90 . Tính chu vi hình viên phân giới hạn bởi dây AB và cung nhỏ AB  b) Nếu độ dài cung R AB là 5
. Tính số đo góc AOB 6 Lời giải
  R 90  R
a) Gọi l là độ dài cung nhỏ AB . Do giả thiết suy ra l = = 180 2
Do tam giác OAB vuông cân tại đỉnh O , theo pythagore ta có: 2 2 2 2
AB = OA + OB = 2R AB = R 2
Do đó chu vi hình viên phân giới hạn bởi dây AB và cung nhỏ AB là: Trang 12  ( +2 2)R R + 2R = 2 2  5 R Rn
b) Gọi n là số đo góc AOB . Theo công thức = Rn l nên =  n =150 180 6 180 Vậy AOB = 150 .
Bài 6: Quan sát các hình sau
a) Tính diện tích phần được tô màu trong mỗi hình đó
b) Tính độ dài cung tròn được tô màu xanh ở mỗi hình a , b Lời giải a) xét hình a 2  2 40 4 2 S = =  1,4cm 360 9 + xét hình b 2  2 72 4 2 S = =   2,5cm 360 5 + xét hình b 1 S =  ( 2 2 24 − 6 ) =135( 2 cm ) 4 + xét hình b 1  ( 2 2 38 −19 ) 1083 4 S = =  135, 4( 2 cm ) 2 3 b) + xét hình a 2  2 320 32 2 S = =  11,2cm 360 9 + xét hình b 2  2 288 16 2 S = =  10,1cm 360 5
Bài 7: Tính diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có số đo lần lượt là 30 ; 90
; 120 của hình tròn ( ;12 O cm) Lời giải 2  12 30
a) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung 30 là: =12  37,7( 2 cm ) 360 2  12 90
b) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung 360 là: = 36 113,1( 2 cm ) 360 Trang 13 2   
c) Diện tích hình quạt tròn ứng với cung 12 120 120 là: = 48 150,8( 2 cm ) 360
Bài 8: Tính diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài lần lượt là 8cm , 15cm của hình tròn (O;5cm) . Lời giải
Vì diện tích hình quạt tròn tỉ lệ thuận với độ dài cung ứng với nó nên diện tích hình quạt
tròn ứng với cung có độ dài l lR
l được tính theo công thức là 2 S =  R  = . Khi đó: 2 R 2 
a) Diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài 5 8 8cm là 2 = 20cm 2 
b) Diện tích các hình quạt tròn ứng với cung có độ dài 5 15 15cm là 2 = 37,5cm 2
Bài 9: Tính diện tích của hình quạt tròn bán kính 4cm , ứng với cung 36 Lời giải
Diện tích của hình quạt tròn bán kính 4cm , ứng với cung 36 là 36 2 S =   4 =1,6 . q ( 2 cm ) 360
Bài 10: Có hai chiếc bánh Pizza hình tròn. Chiếc bánh thứ nhất có đường kính 16cm được cắt
thành 6 miếng đều nhau có dạng hình quạt tròn. Chiếc bánh thứ hai có đường kính 18cm
được cắt thành 8 miếng đều nhau và có dạng hình quạt tròn. Hãy so sánh diện tích bề mặt
của hai miếng bánh cắt ra từ chiếc bánh thứ nhất và thứ hai. Lời giải
Diện tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ nhất là: 360 128 2 S =  16 : 6 = ( 2 cm 1 ) 360 3
Diện tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ hai là: 360 81 2 S =  18 :8 = ( 2 cm 2 ) 360 2   Vì 128 81 
nên diện tích miếng bánh được cắt ra chiếc bánh thứ nhất lớn hơn diện 3 2
tích miếng bánh được cắt ra từ chiếc bánh thứ hai.
Bài 11: Khi đóng đáy thuyền cho những con thuyền vượt biển, người Vikings sử dụng hai loại
nêm nêm góc và nêm cong (làn lượt tô màu xanh, màu đỏ trong hình a). Mắt cắt ABCD
của nêm góc có dạng hai tam giác vuông OAE , ODE bằng nhau với cạnh huyền chung
và bỏ đi hình quạt tròn OBC (hình b), được làm từ những thân cây mọc thẳng. Mặt cắt
MNPQ của nêm cong có dạng một phần của hình vành khuyên (hình c), được làm từ
những chiếc thân cây cong. Kích thước của nêm cong được cho như hình c. Trang 14
a) Diện tích của hình nêm cong là bao nhiêu centimét vuông (lấy 1 ft = 30cm ,
1in = 2,54cm và làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
b) Cần phải biết những kích thước nào của nêm để tính được diện tích của nêm đó? Lời giải
a) Diện tích của nêm cong là: 1 1 2
 3,146 2,54  2,4cm 5 4
b) Càn phải biết OA , OB và OM thì tính được diện tích của nêm Khi đó S =2 S -S . nªm ( OAM qu¹tBON)
Bài 12: Tính diện tích hình vành khuyên giới hạn bởi hai đường tròn (O;9cm) và ( ;12 O cm) Lời giải
Diện tích hình vành khuyên là S =  ( 2 2 − ) 2 12 9 = 63  197,92cm
Bài 13: Tính diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là 6cm và 4cm Lời giải
Diện tích hình vành khuyên nằm giữa hai đường tròn đồng tâm có bán kính là 6cm và 4cm là: S =  ( 2 2 − ) = ( 2 6 4 20 cm )
Bài 14: Hình bên mô tả mặt cắt của một chiếc đèn led có dạng hai hình vành khuyên màu trắng
với bán kính các đường tròn lần lượt là 15cm , 18cm , 21cm , 24cm . Tính diện tích hai hình vành khuyên đó. Lời giải  Ta có: 1 S =  ( 99 2 2 18 −15 ) =  77,8( 2 cm 1 ) 4 4 1 S =  ( 135 2 2 24 − 21 ) = 106( 2 cm 2 ) 4 4 Trang 15
Bài 15: Một chiếc quạt giấy khi xòe ra có dạng nửa hình tròn bán kính 2, 2dm như hình bên. Tính
diện tích phần giấy của chiếc quạt, biết rằng khi gấp lại, phần giấy có chiều dài khoảng
1, 6dm (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm của 2 dm Lời giải
Phần giấy của chiếc quạt là một hình vành khuyên với bán kính đường tròn lớn là 2, 2dm
và bán kính đường tròn nhỏ là: 2, 2 −1,6 = 0,6dm
Vậy diện tích phần giấy của chiếc quạt là: 1
S =   (2,2)2 − (0,6)2   7,04( 2 dm ) 2  
Bài 16: Tính diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây cung có độ dài là 55cm và cung có số đo là 95 Lời giải
Diện tích hình quạt tròn giới hạn bởi IM , IN và cung nhỏ MN là: 2  5 95 475 S = = ( 2 cm qu¹t ) 360 72 Diện tích tam giác 1 MIN là S = 55sin 95 . MIN ( 2 cm ) 2
Bài 17: Hình dưới mô tả mặt cắt của một khung gỗ có dạng ghép của năm hình: Hai nửa đường
tròn đường kính 2cm ; hai hình chữ nhật kích thước 2cm x 8cm ; một phần tư hình vành
khuyên giới hạn bởi hai đường tròn cùng tâm có bán kính lần lượt là 4dm và 6dm . Tính
diện tích của mặt cắt của khung gỗ đó. Lời giải Diện tích mặt cắt 1 1 2
S = 2  1 + 2 28 +  ( 2 2 6 − 4 ) 2 4  ( 2 50,85 cm ) Trang 16
Bài 18: Cho đường tròn (O; R)  a) Tính R
AOB biết độ dài cung AB là 3
b) Trên cung lớn AB lấy điểm C sao cho AOC vuông cân tại O . Tính độ dài AC , BC lớn. Lời giải   R
a) Theo công thức = Rn Rn l nên =  n = 60 180 3 180
Vậy n = 60 hay AOB = 60  R   b) Do giả thiết suy ra sđ R
AC = 90 nên độ dài AC là: 90 = 180 2
mặt khác số đo cung lớn BC là: 360 − 60 − 90 = 210  R  Khi đó độ dài R AC là: 210 7 = 180 6
Bài 19: Cho đường tròn đường kính AB . Vẽ dây CD vuông góc với AB tại M . Giả sử
AM = 1cm , CD = 2 3cm
a) Tính độ dài đường tròn
b) Tính độ dài cung CAD Lời giải
a) Do giả thiết suy ra ABC vuông tại C .
Áp dụng hệ thức lượng trong ABC , ta có: 2
CM = AM MB Vì CD
CD ⊥ AB nên MC = MD = = 3cm 2
Do đó MB = 3cm và AB = AM + MB = 4cm
Khi đó độ dài đường tròn là 2 R = 4 (cm)
b) Áp dụng định lí pythagore trong AMC vuông ta có: 2 2 2
AC = AM + MC = 1+ 3 = 4  AC = 2(cm)
OA = OC = AC hay AOC đều nên AOC = 60
Mà COD = 2AOC = 260 = 120  Rn R   Khi đó độ dài cung R CAD là: 120 2 = = . 180 180 3
Bài 20: Tính chu vi hình vẽ bên, biết OA = 4cm Lời giải Trang 17
Do giả thiết suy ra OA = OB = 4cm và AB = 2OA = 8cm
Gọi C là chu vi hình khi đó:
1 4 180 1 4 180 1 8 180 C =  +  +  = 8 2 180 2 180 2 180 s®BC s®CA s®AB
Bài 21: Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn (O; R) . Biết rằng = = . Gọi a , 1 2 3 a b c
b , c lần lượt là các đường tròn đường kính BC , CA , AB . Chứng minh rằng: = = 1 3 2 Lời giải
Đặt x = s®BC , y = s®CA , z = s®AB x y z x + y + Do giả thiết = = = z 1 2 3 1+ 2 + 3 x y z
Mà x + y + z = 360 do đó 360 = = = = 60 1 2 3 6
+ Khi đó x = 60  x = 60 1
+ y = 60  y =120 2
+ z = 60  z =180 3
Do đó ABC có BAC = 90 , CBA = 60 , BCA = 30 . Suy ra AB = 2R , CB = R , AC = 3R a b c
Khi đó a =  R , b = 3 R , c = 2 R , suy ra = = 1 3 2
Bài 22: Cho tam giác ABC đèu nội tiếp đường tròn (O;6cm). Vẽ bên ngoài tam giác ABD vuông
cân tại D . Các đường thẳng AD , DB lần lượt cắt đường tròn (O) tại M , N . Tính độ dài
cung nhỏ AM , BN , MN và MC Lời giải Trang 18 Ta có: 1
ACB= s®AB, mà ACB = 60 suy ra s®AB = 120 2 Tương tự: 1
MAB = s®MB, mà MAB = 45 suy ra sdMB = 90 2
Suy ra s®MA = s®AB − s®MB = 120 − 90 = 30  Rn  
Gọi I là độ dài cung MA , ta có: 6 30 l = = =  180 180
Dễ thấy độ dài cung NB bằng 
Mặt khác s®MN = s®AB − s®MA − s®NB =120 − 30 − 30 = 60  Rn  
Khi đó, gọi l là độ dài cung MN ta có: 6 60 l = = = 2 180 180  Rn  
Gọi l là độ dài cung AC suy ra 6 120 l = = = 4 180 180
Do đó độ dài cung MC bằng  + 4 = 5 .
Bài 23: Cho hình tròn (O;3cm) và điểm M nằm ngoài đường tròn. Qua M kẻ hai tiếp tuyến MA ,
MB tới đường tròn. Biết AMB = 60 . Tính diện tích hình giới hạn bởi MA , MB và cung nhỏ AB Lời giải
Ta có AMB = 60 nên AOB = 120 1
MA , MB là tiếp tuyến của đường tròn nên: O = O = AOB = 60 1 2 2
Ta có: MA = AO  tan AOM = 3 3 (cm) . Diện tích tú giác MAOB là: 1 S = 2 S
= 2  MAAO 1 AOM 2 =  = ( 2 3 3 3 9 3 cm ) 2  R n  9120
Diện tích hình quạt OAB là: S = = = 3 q ( 2 cm ) 360 360
Vì diện tích hình giới hạn bởi MA , MB và cung nhỏ AB là:
S = S − S = 9 3 − 3 = 3 q (3 3−)( 2 cm 1 ) Trang 19
Bài 24: Cho hình vẽ. Biết rằng AOB = 90 ; OA = OB = 6cm . Tính diện tích phần tô đen. Lời giải
Diện tích hình quạt (OAB) là: 2 2  R n  6 90 S = = = 9 ( 2 cm 1 ) 360 360
Diện tích nửa hình tròn đường kính OB là: 1 9 2 S =  3 =  ( 2 cm 2 ) 2 2
Vậy diện tích phần tô đen là: 9
S − S = 9 −  = 4,5 ( 2 cm 1 2 ) 2
Bài 25: Trên đường tròn (O; R) có hai điểm A , B sao cho s®MN = s®AB = 60 . Trên (O ; R) có
hai điểm C , D sao cho s®CD = 45 . Biết rằng với hai cung nhỏ AB và CD có độ dài
bằng nhau. Tính tỉ số diện tích hai hình tròn (O; R) và (O ; R) . Lời giải R   R R R Từ đề bài ta có: 360 45 = nên R 3 =  = 180 180 3 4 R 4 2 2 SRR  9 = = = 2 S     R  R  16
Bài 26: Một mục tiêu bắn súng hình tròn gồm các cành có bề rộng 1cm như hình vẽ. Bán kính
đường tròn trong cùng là 1cm . Vậy diện tích vòng ngoài cùng lớn gấp mấy lần diện tích hình tròn trong cùng? Lời giải
Diện tích hình tròn ngoài cùng là 2 S =  3 = 9 ( 2 cm 1 )
Diện tích hình tròn thứ hai là 2
S =   2 = 4 ( 2 cm 2 )
Diện tích cành ngoài cùng là S = S − S = 5 ( 2 cm 3 1 2 )
Diện tích hình tròn trong cùng là 2 S =  1 =  ( 2 cm 4 )
Vậy ta có S = 5S 3 4 Trang 20