Chương 8 Lý thuyết độc quyền môn Kinh tế vĩ mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN A. LÝ THUYẾT Độc quyền
Về nguồn gốc, thuật ngữ “độc quyền” bắt nguồn từ ngôn ngữ Hy Lạp cổ đại.
Monos, có nghĩa là "duy nhất". Và Poleo, nghĩa là “bán”, hiểu theo một cách đơn
giản “Sole Seller - Người bán duy nhất” đề cập đến bất kỳ cá nhân hoặc doanh
nghiệp nào là người bán duy nhất trên thị trường.
Thị trường độc quyền (Tiếng Anh: Monopoly) là một cấu trúc thị trường được
đặc trưng bởi một người bán duy nhất, bán một sản phẩm duy nhất trên thị trường và có nhiều người mua.
Trong thị trường này, người bán không phải đối mặt với sự cạnh tranh, vì họ chính
là người bán duy nhất, bán sản phẩm duy nhất không có sản phẩm thay thế và
không có đối thủ cạnh tranh. Do đó, thị trường độc quyền là thị trường không cạnh tranh.
Ví dụ: VN có số ngành độc quyền bán như: điện nước, dịch vụ chuyển phát hàng không, buôn bán vũ khí
Thị trường độc quyền cần thỏa mãn các giả định sau
1. Chỉ có một hãng cung cấp duy nhất trên thị trường Ví dụ
2. Sản phẩm không có hàng hóa thay thế gần gũi Ví dụ
3. Hoàn toàn không có sự gia nhập thị trường Ví dụ
Nguyên nhân hình thành
1. Kiểm soát các yếu tố đầu vào (nguồn lực then chốt thuộc sở hữu của một doanh nghiệp duy nhất)
Doanh nghiệp có thể danh được vị trí độc quyền khi nó được kiểm soát được toàn
bộ hoặc hầy hết các mặt hàng một yếu tố đầu vào cơ bản để xuất ra một loại sản phảm nào đó Công ty thép Carnegie
Từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, Công ty thép Carnegie duy trì quyền kiểm
soát riêng đối với việc cung cấp thép trên thị trường. Công ty thép Carnegie trong
thời kỳ độc quyền đã định giá thép trên toàn quốc một cách hiệu quả mà không có
sự cạnh tranh trên thị trường tự do. Ban đầu không có quy định của Chính phủ.
Andrew Carnegie đã thành công trong việc tạo ra thế độc quyền trong một thời
gian dài trong ngành thép, sau đó JP Morgan nắm quyền sở hữu công ty bằng cách
mua lại và hợp nhất công ty này thành US Steel.
2. Do chính phủ quy định
Chính phủ cho phép doanh nghiệp nào đó là người duy nhất được bán hoặc cung
cấp một sản phẩm nào đó trên thị trường => Độc quyền nhà nước - Nguyên nhân: Ổn định xã hội:
Luật bản quyền hoặc bằng sáng chế cho phép nhà sản xuất giữ vị trí độc
quyền trong một khoảng thời gian nhất định … 3. Độc quyền tự nhiên
Hình thành do tính kinh tế nhờ quy mô. Một nhà sản xuất cung cấp cho toàn
bộ thị trường sẽ tiết kiệm được chi phí hơn so với khi thị trường có hai nhà sản xuất hay nhiều hơn
Thường gặp trong những ngành đòi hỏi chi phí cố định lớn
Hình thành HÃNG ĐỘC QUYỀN
1. Hãng độc quyền là người đặt giá
Khác với hãng cạnh tranh hoàn hảo, hãng độc quyền có khả năng tự đặt giá,
thay đổi giá sản phẩm của mình thông qua việc điều chỉnh mức sản lượng.
2. Đường cầu của hãng độc quyền
Nhà độc quyền đứng trước đường cầu thị trường dốc xuống về phía phải.
Đường cầu của hãng độc quyền chính là đường doanh thu bình quân (AR)
3. Doanh thu của hang độc quyền
Khi một hãng độc quyền tăng sản lượng cung cấp thì sẽ có hai hiệu ứng lên tổng doanh thu (TR=PxQ)
Hiệu ứng sản lượng: Hãng bán được nhiều hàng hóa hơn (Q tăng) sẽ làm tăng tổng doanh thu
Hiệu ứng giá: Để bán được nhiều hàng hóa hơn hãng phải hạ giá bán sản
phẩm (P giảm) sẽ làm giảm tổng doanh thu
Doanh thu cận biên của hãng độc quyền luôn nhỏ hơn giá bán hàng hóa.
Trừ điểm đầu tiên, đường MR luôn nằm dưới đường cầu
4. Quyết định tối đa hóa lợi nhuận
Hãng độc quyền tối đa hóa lợi nhuận tại mức sản lượng thỏa mãn doanh thu
cận biên bằng chi phí cận biên
Sau khi xác định mức sản lượng tối ưu, nhà độc quyền sử dụng đường cầu
để xác định mức giá cao nhất có thể đặt.  MC = MR
5. Lợi nhuận của hang độc quyền
𝜋=𝑄(𝑃−𝐴𝑇𝐶)
Hãng có lợi nhuận kinh tế dương P > ATC
Hãng có lợi nhuận kinh tế bằng 0 P = ATC
Hãng bị thua lỗ nhưng vẫn tiếp tục sản xuất AVC < P < ATC
Hãng ngừng sản xuất P ≤ AVC B. So sánh
So sánh thị trường độc quyền và cạnh tranh hoàn hảo CƠ SỞ SO
CẠNH TRANH HOÀN HẢO ĐỘC QUYỀN SÁNH Ý NGHĨA
Một cấu trúc thị trường, nơi có Độc quyền đề cập đến cấu trúc thị trường nơi
nhiều người bán hàng hóa tương mà một người cung cấp bán sản phẩm cho
tự cho người mua, là sự cạnh một số lượng lớn người mua tranh hoàn hảo SẢN PHẨM Tiêu chuẩn hóa Đồng nhất GIÁ BÁN
Xác định bởi lực lượng cung và Giá của sản phẩm do người bán quyết định - cầu, cho toàn ngành
hầu như không có bất kỳ sự kiểm soát nào từ
phía người mua. Người mua buộc phải chấp
nhận giá của người bán. LỐI RA VÀ LỐI VÀO Không rào cản
Việc gia nhập, cũng như rút khỏi một thị
trường độc quyền là vô cùng khó khăn. ĐỘ DỐC
CẦU Ngang, đàn hồi hoàn hảo
Cầu không co giãn. Đường cầu dốc xuống. MỐI QUAN AR = MR AR > MR HỆ GIỮA AR VÀ MR TÌNH HÌNH Phi thực tế Thực tế hơn
C. Hệ số Lerner về sức mạnh độc quyền L=P−MC P
Đk: 0=> Khi L càng gần 1 thì sức mạnh của nhà độc quyền càng lớn.
=> Hãng sẽ không có sức mạnh độc quyền khi L = 0 và P = MC L=P−M P C =−1 EDP
D. Quy tắc ngón tay cái về định giá MR P = (1+1 ) EDP MR MC = MC P = (1+1 ) EDP P=MC (1+1 ) EDP
E. Đường cung của Hãng độc quyền
Hãng độc quyền là người xác định giá, hãng sẽ xác định mức giá bán sản phẩm
cùng lúc với việc xác định sản lượng.
Quyết định về sản lượng của hãng độc quyền không thể tách rời với đường cầu của hãng.
Hãng độc quyền không có đường cung. F. Kahoot
1. Trong thị trường độc quyền, sản phẩm có hàng hóa thay thế gần gũi False
2. Tại mức sản lượng tối đa hoá lợi nhuận, hãng độc quyền có chi phí cận biên
…… hơn giá cả mà hãng sẽ bán. a. Thấp b. Cao c. Bằng d. Không ảnh hưởng
3. Mức sản lượng làm tối đa hoá tổng doanh thu của một hãng độc quyền là mức sản lượng có: a. MR = MC b. MR = 0 c. MR > 0 d. MR < 0
4. Câu nào trong các câu sau là đúng
a. Hãng độc quyền không thể bị lỗ
b. Hãng độc quyền có thể bị lỗ
c. Mục đích của hãng độc quyền là đặt mức giá cao nhất
d. Mục đích của hãng độc quyền là sản xuất mức sản lượng cao nhất
5. Để tối đa hóa lợi nhuận độc quyền
a. Luôn bán sản phẩm của mình ở miền co giãn của đường cầu
b. Luôn bán sản phẩm của mình ở miền không co giãn của đường cầu
c. Luôn bán sản phẩm của mình ở điểm co giãn đơn vị của đường cầu d. Không câu nào đúng
6. Câu nào trong các câu sau là đúng:
a. Đường cung của nhà độc quyền là đường chi phí cận biên phần nằm trên AVCmin
b. Trong độc quyền không có đường cung
c. Đường doanh thu cận biên của nhà độc quyền trùng với đường giá
d. Đường doanh thu cận biên của nhà độc quyền nằm trên đường giá
7. Trong độc quyền tập đoàn, giá cứng nhắc vì:
a. Các hãng không cạnh tranh với nhau bằng giá
b. Các hãng tin rằng nếu mình tăng giá các đối thủ sẽ không tăng theo,
nhưng nếu mình giảm giá thì các đối thủ sẽ giảm theo
c. Các hãng tin rằng mình gặp đường cầu gẫy ở mức giá hiện hành d. Tất cả đều đúng
8. Độc quyền không gây thiệt hại cho người tiêu dùng vì nó sản xuât ít và bán giá cao True
9. So với cạnh tranh, độc quyền bán a. Đặt giá cao hơn
b. Bán nhiều sản phẩm hơn c. Bán ít sản phẩm hơn d. A và D
10. Một hãng cung hàng hóa cho toàn bộ thị trường thì cấu trúc thị trường là a. Cạnh tranh hoàn hảo b. Độc quyền tập đoàn c. Độc quyền bán d. Cạnh tranh độc quyền
11. Khi các nhà kinh tế thúc giục Chính phủ loại bỏ độc quyền bán, họ làm thế
chủ yếu nhằm mục đích
a. ngăn chặn sự tăng trưởng của doanh nghiệp lớn.
b. mở rộng những dịch vụ công cộng có tính kinh tế của quy mô.
c. ngăn chặn không cho giảm số các hãng nhỏ.
d. bảo vệ cạnh tranh trong nền kinh tế.
12. Trong thị trường độc quyền, nhận định nào là đúng?
a. Đường cầu của thị trường ở bên trên và song song với đường chi phí biên.
b. Việc tăng giá không dẫn đến một sự suy giảm trong số lượng cầu.
c. Đường doanh thu cận biên dốc xuống.
d. Không xác định được hình dạng của đường cầu.
13. Các rào cản gia nhập một ngành độc quyền
a. là các yếu tố kỹ thuật ngăn cản các hãng mới gia nhập ngành.
b. cho phép các hãng đang ở trong ngành tiếp tục thu được lợi nhuận kinh tế.
c. hàm ý rằng doanh thu cận biên lớn hơn chi phí cận biên.
d. là các yếu tố kỹ thuật ngăn cản các hãng mới gia nhập ngành và hàm ý
rằng doanh thu cận biên lớn hơn chi phí cận biên.