Khái niệm, vai trò và các bộ phận nghiên cứu môn Kinh tế vi mô | Học viện Ngân hàng

Kinh tế học là 1 môn khoa học xã hội, nghiên cứu sự vận động của nền kinh tế và cơ
chế vận hành của nó nhằm giải quyết một vấn đề mà mọi nền kinh tế phải đối mặt là sự
khan hiếm. Là một phân nhánh của Kinh tế học, kinh tế học vi mô cung cấp một cách tiếp
cận về nền kinh tế thông qua lăng kính của người sản xuất, người tiêu dùng và chính phủ
trên từng thị trường hàng hoá cụ thể
1.4.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Kinh tế học nghiên cứu các vấn đề kinh tế ở nhiều cấp độ khác nhau. Xét dưới góc
độ vi mô, Kinh tế học nghiên cứu hành vi của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ
trong các thị trường cụ thể, các quy luật chi phối các hành vi đó, sự tương tác của thành
phần kinh tế, các thất bại thị trường và sự điều tiết của chính phủ để giảm bớt các thất bại
đó. Xét dưới góc độ vĩ mô, Kinh tế học nghiên cứu các vấn đề kinh tế tổng thể như tăng
trưởng, lạm phát, thất nghiệp, cán cân thương mại..., các yếu tố ảnh hưởng đến các biến
số vĩ mô quan trọng, và sự tác động của các chính sách vĩ mô đến các biến số đó.
1.4.2. Vai trò của kinh tế học
Vai trò đầu tiên, kinh tế học giúp lý giải nhiều vấn đề về thế giới mà chúng ta đang
sống. Có rất nhiều câu hỏi về nên kinh tế mà chúng ta cần giải đáp. Tại sao sinh viên ra
trường có thể dễ dàng tìm được việc ở một thời điểm, trong khi lại khó tìm việc ở một
thời điểm khác? Tại sao dịch bệnh covid-19 bắt đầu diễn ra cuối năm 2019 lại tác động
đến nên kinh tế và các quốc gia cần làm gì để giảm thiệt hại gây ra bởi dịch bệnh đến nền
kinh tế cũng như để phục hồi kinh tế khi dịch bệnh kết thúc?
Vai trò thứ hai, kinh tế học sẽ giúp chúng ta tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động
của nền kinh tế. Trong đời sống hàng ngày, chúng ta phải đưa ra rất nhiều quyết định liên
quan đến kinh tế? Ngay khi còn là sinh viên, chúng ta đã phải đưa ra các quyết định chi
tiêu của mình. Với nguồn thu nhập hạn hẹp từ bố mẹ cho, đi làm, học bổng, chúng ta phải
quyết định chi tiêu bao nhiêu cho việc học tập, bao nhiêu cho quần áo, bao nhiêu cho thức
ăn, bao nhiêu cho giải trí? Sau khi tốt nghiệp, một ngày nào đó các bạn sẽ trở thành những
nhà lãnh đạo của doanh nghiệp, khi đó ta sẽ phải ra quyết định về số lượng và giá thành
cho sản phẩm của mình. Học kinh tế không phải giúp cho chúng ta giàu có nhưng sẽ cung
cấp một vài công cụ có thể hữu ích phần nào trong nỗ lực đó.
Vai trò thứ ba, chúng ta có thể hiểu rõ hơn tác động của các chính sách kinh tế khi tìm
hiểu về kinh tế học. Các cơ quan quản lý kinh tế của nhà nước luôn phải thực hiện các
chính sách để vận hành kinh tế.
1.4.3. Các bộ phận của kinh tế học
Có thể thấy cũng như các môn khoa học khác kinh tế học được nghiên cứu ở các cấp
độ khác nhau. Kinh tế học được phân chia thành hai bộ phận chủ yếu là kinh tế học vi mô
và kinh tế học vĩ mô. Kinh tế vi mô và kinh tế vĩ mô có mối quan hệ mật thiết với nhau. Kinh tế học vi mô
Kinh tế học vi mô nghiên cứu các quyết định của các cá nhân và doanh nghiệp và các
tương tác giữa các quyết định này trên thị trường. Kinh tế học vi mô giải quyết các đơn vị
cụ thể của nền kinh tế và xem xét một cách chi tiết cách thức vận hành của các đơn vị
kinh tế hay các phân đoạn của nền kinh tế.
Mục tiêu của kinh tế học vi mô nhằm giải thích giá và lượng của một hàng hóa cụ thể.
Kinh tế học vi mô còn nghiên cứu các qui định, thuế của chính phủ tác động đến giá và
lượng hàng hóa và dịch vụ cụ thể. Chẳng hạn, kinh tế học vi mô nghiên cứu các yếu tố
nhằm xác định giá và lượng xe hơi, đồng thời nghiên cứu các qui định và thuế của chính
phủ tác động đến giá cả và sản lượng xe hơi trên thị trường. Kinh tế học vĩ mô
Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu nền kinh tế quốc gia và kinh tế toàn cầu, xem xét xu
hướng phát triến và phân tích biến động một cách tổng thể, toàn diện về cấu trúc của nền
kinh tế và mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành của nền kinh tế.
Mục tiêu phân tích của kinh tế học vĩ mô nhằm giải thích giá cả bình quân, tổng việc
làm, tổng thu nhập, tổng sản lượng sản xuất. Kinh tế học vĩ mô còn nghiên cứu các tác
động của chính phủ như thu ngân sách, chi tiêu chính phủ, thâm hụt ngân sách lên tổng
việc làm và tổng thu nhập. Chẳng hạn, kinh tế học vĩ mô nghiên cứu chi phí sống bình
quân của dân cư, tổng giá trị sản xuất, thu chi ngân sách của một quốc gia. Phân biệt
Sự phân biệt kinh tế học vi mô và vĩ mô không có nghĩa là phải tách rời các vấn đề
kinh tế một cách riêng biệt. Nhiều vấn đề liên quan đến cả hai. Chẳng hạn, sự ra đời của
video game và sự phát triển của thị trường sản phẩm truyền thông. Kinh tế học vĩ mô giải
thích ảnh hưởng của phát minh lên tổng chi tiêu và việc làm của toàn bộ nền kinh tế.
Trong khi đó, kinh tế học vi mô giải thích các ảnh hưởng của phát minh lên giá và lượng
của sản phẩm này và số người tham gia trò chơi. Tổng quát
Kinh tế học vi mô và kinh tế học vĩ mô là hai bộ phận cấu thành quan trọng của môn
kinh tế học, có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Mối quan hệ này cho thấy rằng, trong thực
tiễn quản lý kinh tế, cần thiết phải giải quyết tốt các vấn đề kinh tế trên cả hai phương
diện vi mô và vĩ mô. Nếu chỉ tập trung vào những vấn đề vi mô như tối đa hóa lợi nhuận
của doanh nghiệp mà không có sự điều tiết của chính phủ, thì không thể có một nền kinh
tế thực sự phát triển ổn định, bình đẳng và công bằng.
1.4.4. Phương pháp nghiên cứu kinh tế học
Với kinh tế học vi mô Chúng ta có 3 phương pháp nghiên cứu cơ bản: Phương pháp
mô hình hóa; phương pháp so sánh tĩnh; và phương pháp phân tích biên tế. Để có thể dễ
dàng nghiên cứu chúng ta sẽ tập trung vào phương pháp mô hình hóa trong kinh tế học vi
mô. Phương pháp mô hình hóa thực hiện đầy đủ theo 3 bước cơ bản bao gồm. Quan sát
và đo lường; Xây dựng mô hình; Kiểm định mô hình.
Bước 1: Quan sát và đo lường trong kinh tế vi mô.
Trước khi bắt đầu xây dựng mô hình trong kinh tế học vi mô, nhà kinh tế phải tiến
hành quan sát thu thập số liệu và đo lường các biển số của nền kinh tế. Trong đó những
yếu tố cơ bản không thể thay thế khi quan sát và đo lường như: Giá cả hàng hóa, số lượng
hàng hóa tiêu thụ, các chỉ số giá chung, chính sách thuế, các khoản chi tiêu chính phủ, sản
lượng hàng hóa, thu nhập và so sánh với các quốc gia khác.
Bước 2: Xây dựng mô hình trong kinh tế vi mô.
Sau khi đã tiến hành quan sát và đo lường, chúng ta sẽ tiếp tục xây dựng mô hình
trong kinh tế học vi mô. Quá trình xây dựng mô hình trong kinh tế học vi mô sẽ thực hiện
qua 3 bước: Xác định vấn đề nghiên cứu, Xây dựng các mối quan hệ, Xác lập giả thuyết kinh tế.
Xác định vấn đề nghiên cứu: Đây là quá trình tìm kiếm các câu hỏi
cần phải trả lời trong quá trình nghiên cứu. Ví dụ Tại sao giá lương
thực tăng, giá vàng tăng. Nếu trợ giá thì người dân có lợi không. Nhà
nước có nên bình ổn giá xăng dầu….
Xây dựng các mối quan hệ: Là quá trình xây dựng các mối quan hệ
dựa trên các giả định đơn giản hóa của vấn đề so với thực tế. Người
nghiên cứu cần thực hiện các bước đơn giản hóa nhằm dự đoán các
mối quan hệ giữa biến số trong nền kinh tế. Bởi lẽ hoạt động kinh tế
vô cùng phức tạp và chúng ta không thể nghiên cứu tất cả các khía
cạnh của vấn đề. Tập trung vào một vài khía cạnh quan trọng loại bỏ
những chi tiết thừa sẽ giúp tối ưu các giải pháp đưa ra cho nền kinh tế.
Xác lập giả thuyết kinh tế: Quá trình xác lập giả thuyết kinh tế nhằm
mục đích giải thích các vấn đề được nghiên cứu. Mô hình sẽ tập
trung vào dự báo và tiên đoán các kết quả có thể diễn ra dựa trên các
chỉ số nghiên cứu ban đầu. Các giả thiết phải dựa trên những thay đổi
có thể diễn ra của biến số trong nghiên cứu.
Bước 3: Kiểm định mô hình trong kinh tế vi mô.
Bước thứ 3 Trong phương pháp mô hình hóa là kiểm định mô hình. Các nhà kinh tế
học sẽ tập hợp các số liệu sau đó tiến hành phân tích và kiểm chứng giả thiết. Nếu các kết
quả thực nghiệm phù hợp với giả thiết thì giả thiết sẽ được công nhận. Lại trong trường
hợp kết quả thực nghiệm khác với giả thiết thì các giả thuyết sẽ bị bác bỏ. Quá trình này
sẽ được thực hiện lọc đi lặp lại nhiều lần. Trong trường hợp ốp đá kết quả thực nghiệm
cho kết quả đúng như giả thiết thì chúng ta kết luận rằng đây là một lý thuyết kinh tế. Khi
các lý thuyết kinh tế được sử dụng và thừa nhận một cách rộng rãi thì chúng được xem là
quy luật của nền kinh tế