Lý thuyết về gia đình và giá trị ở Việt Nam hiện nay môn Chủ nghĩa xã hội khoa học | Học viện Ngân hàng

Nhóm 7: Bằng lý luận chung về gia đình, hãy làm rõ luận điểm:” Gia đình là
tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống cá nhân của
mỗi thành viên” và liên hệ thực trạng gia đình ở Việt Nam hiện nay.
Luận điểm:” Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong
đời sống cá nhân của mỗi thành viên” được rõ ràng bằng nhiều cách. Gia đình
cung cấp một môi trường an toàn và ổn định, tạo điều kiện cho thành viên phát
triển và thăng tiến trong cuộc sống. Sự găn kết trong gia đình giúp tạo cảm giác
thuộc về một nơi, nơi mà mỗi thành viên được yêu thương, tôn trọng và chia sẻ.
Tình cảm gia đình cũng là nguồn động viên sức mạnh tinh thần lớn lao cho mỗi
người khi đối mặt với khó khăn.
I. Vị trí, chức năng của gia đình và những biểu hiện trong xã hội hiện đại ngày nay. 1. Khái niệm:
Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì
và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi
dưỡng, cùng với các quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên gia đình. 2. Vị trí:
2.1. Gia đình là tế bào của xã hội
• Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội.
( sản xuất TLSX, Sản xuất TLTD, tái sản xuất ra con người)
• Trình độ phát triển mọi mặt của xã hội quyết định đến hình thức,
tính chất, kết cấu, quy mô của gia đình.
2.2. Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong
đờisống của mỗi thành viên
• GĐ là môi trường tốt nhất để mỗi cá nhân được yêu thương, nuôi
dưỡng, chăm sóc, trưởng thành, phát triển.
• GĐ là tiền đề, điều kiện quan trọng cho sự hình thành, phát triển
nhân cách, thể lực, trí lực của mỗi người
2.3. Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội
• GĐ là cộng đồng XH đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống.
• GĐ là cộng đồng XH đầu tiên đáp ứng nhu cầu QHXH của mỗi cá nhân.
• XH thông qua GĐ để thể hiện vai trò, trách nhiệm đối với cá nhân
và yêu cầu cá nhân thực hiện nghĩa vụ của mình đối với XH. 3. Chức năng:
3.1. Chức năng tái sản xuất ra con người
• Là chức năng đặc thù của gia đình, đáp ứng nhu cầu tâm sinh lý tự
nhiên của con người, duy trì nòi giống, nhu cầu về sức lao động và
duy trì sự trường tồn của xã hội.
• Thực hiện chức năng này còn là vấn đề xã hội
• Liên quan chặt chẽ đến sự phát triển mọi mặt của đời sống xã hội.
Tùy theo từng nơi, phụ thuộc vào nhu cầu của xã hội, chức năng
này được thực hiện theo xu hướng hạn chế hay khuyến khích.
3.2. Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục
• Tình cảm thiêng liêng, trách nhiệm của cha mẹ với con cái,
trách nhiệm của gia đình với xã hội.
Hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống của mỗi người, có ảnh hưởng
lâu dài và toàn diện đến cuộc đời của mỗi thành viên.
• Giaos dục của gia đình gắn liền với giáo dục của xã hội; giáo
dục của gia đình là nề tẳng.
• Cha, mẹ phải có kiến thức cơ bản, tương đối toàn diện về mọi
mặt, văn hóa, học vấn, đặc biệt là phương pháp giáo dục.
3.3. Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng
• Gia đình tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất và tải sản sản
xuất ra tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng.
• Gia đình thực hiện chức năng tổ chức tiêu dùng hàng hóa để
duy trì đời sống của gia đình về lao động sản xuất cũng như các sinh hoạt trong gia đình.
Sử dụng hợp lý các khoản thu nhập của các thành viên trong gia đình.
• Cơ sở để tổ chức tốt đời sống, nuôi dạy con cái, mà còn đóng
góp to lớn đối với sự phát triển của xã hội.
3.4. Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình
• Là chức năng thường xuyên của gia đình: thỏa mãn nhu cầu tình
cảm, văn hóa, tinh thần cho các thành viên, đảm bảo sự cân bằng
tâm lý, bảo vệ chăm sóc sức khỏe người ốm, người già, trẻ em.
• Gia đình là chỗ dựa tình cảm cho mỗi người, là nơi nương tựa về
mặt tinh thần chứ không chỉ là nơi nương tựa về vật chất của con người.
• Khi quan hệ tình cảm của gia đình rạn nứt, quan hệ tình cảm trong
xã hội cũng có nguy cơ bị phá vỡ.
4. Biểu hiện của gia đình trong xã hội hiện đại ngày nay:
• Sự đa dạng về hình thức: Gia đình truyền thống, gia đình đơn thân, gia đình
đồng giới, gia đình đa thế hệ.
• Sự thay đổi về vai trò: Vai trò của người cha và người mẹ dần bình đẳng
hơn, trẻ em có nhiều tiếng nói hơn trong gia đình.
• Sự gia tăng các vấn đề xã hội: Bạo lực gia đình, ly hôn, trẻ em bỏ nhà, nghiện ngập.
• Sự tác động của khoa học công nghệ: Mạng xã hội, internet ảnh hưởng đến
mối quan hệ trong gia đình.
II. Liên hệ với thực trạng gia đình Việt Nam hiện nay 1. Mặt tích cực
Xã hội Việt Nam hiện nay đang tồn tại song song hai loại hình gia đình đó
là gia đình truyền thống và gia đình hạt nhân.
• Hiện nay gia đình ở Việt Nam vẫn là gia đình truyền thống đa chức
năng. Vẫn có các chức năng cơ bản như: chức năng kinh tế, chức năng tiêu
dùng, chức năng tái sản xuất, chức năng nuôi dưỡng giáo dục… Các chức
năng này không những có vai trò quan trọng đối với từng thành viên trong
gia đình mà còn tác động mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước ta.
• Trình độ kinh tế - xã hội phát triển, sự du nhập hòa nhập của nhiều
nền văn hóa khác nhau trên thế giới cùng với công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước ngày càng nhanh chóng đã tác động sâu sắc đến quy mô và
nếp sống của gia đình Việt Nam. Quy mô của gia đình ngày nay ngày càng
thu nhỏ, phần lớn là các gia đình hạt nhân trong đó chỉ có một cặp vợ
chồng (bố mẹ) và con cái của họ sinh ra. Gia đình hạt nhân đang có xu
hướng ngày càng tăng. Theo kết quả Tổng điều tra năm 2019, số người
bình quân trong hộ liên tục giảm, TĐTDS 1979 là 5,22 người/hộ; 1989 là
4,84 người/hộ; 1999 là 4,6 người hộ; 2009 là 3,8 người/hộ; TĐTDS năm
2019 có tổng số 26,870 triệu hộ, bình quân mỗi hộ có 3,5 người/hộ, thấp
hơn 0,3 người/hộ so với năm 2009. Điều này cho thấy xu thế quy mô hộ
gia đình nhỏ đã hình thành và ổn định ở nước ta và quy mô này vẫn tiếp tục giảm.
• Trước hết, gia đình hạt nhân tồn tại như một đơn vị độc lập, gọn nhẹ,
linh hoạt và có khả năng thích ứng nhanh với các biến đổi xã hội. Gia đình
hạt nhân có sự độc lập về quan hệ kinh tế. Kiểu gia đình này tạo cho mỗi
thành viên khoảng không gian tự do tương đối lớn để phát triển tự do cá
nhân. Vai trò cá nhân được đề cao. Sự bình đẳng giới giữa nam và nữ hiện
nay, đời sống riêng tư của con người ngày càng được tôn trọng hơn, các
mâu thuẫn xung đột phát sinh từ gia đình cũng giảm đi, cha mẹ có thể
chăm sóc con cái tốt hơn. Sự bình đẳng giới là một nét biến đổi trong gia
đình Việt Nam hiện nay và đang thu hút được rất nhiều sự quan tâm, đồng
tình của xã hội. Phụ nữ ngày càng có tiếng nói hơn, có quyền quyết định,
được nêu ý kiến của mình hơn trước đây góp phần tạo điều kiện cho người
phụ nữ được phát huy hết mọi tiềm năng của mình trong quá trình hội nhập và phát triển. 2. Mặt tiêu cực
Lẽ đương nhiên, bên cạnh những điểm sáng của gia đình hiện nay thì còn
khá nhiều thách thức. Trong những năm gần đây xã hội Việt Nam có những chuyển
biến cực nhanh so với các giai đoạn trước, biểu hiện rõ ở các vấn đề sau đây:
• Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của cả nam và nữ có xu hướng
tăng. Theo kết quả Tổng điều tra năm 2019 cho thấy, tuổi kết hôn trung
bình lần đầu là 25,2 tuổi (tăng 0,7 tuổi so với năm 2009). Trong đó, tuổi
kết hôn trung bình của nam giới cao hơn nữ giới 4,1 tuổi (tương ứng là
27,2 tuổi và 23,1 tuổi). Qua số liệu trên ta thấy rằng cả nam và nữ ở nước
ta đang có xu hướng lập gia đình muộn bởi nhiều lý do khác nhau.
• Hiện nay ở nước ta vẫn còn tình trạng tảo hôn. Luật hôn nhân và gia
đình Việt Nam quy định tuổi kết hôn đối với nam giới là đủ 20 tuổi, đối
với nữ giới là đủ 18 tuổi. Như vậy, kết hôn trước 15 tuổi hoặc trước 18
tuổi sẽ không được pháp luật thừa nhận và được gọi là “tảo hôn”. Theo số
liệu thống kê của Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, Tỷ lệ phụ nữ
từ 20-24 tuổi kết hôn lần đầu trước 15 tuổi là 0,4% và kết hôn lần đầu
trước 18 tuổi là 9,1%. Vấn đề này chủ yếu xảy ra ở vùng dân tộc thiểu số.
• "Sống thử " cũng đang là một hiện tượng xã hội xuất hiện khá phổ
biến đối với sinh viên, công nhân ở các khu công nghiệp, các đô thị. Hiện
tượng này đang gia tăng cho thấy gia đình đang mất dần chức năng kiểm
soát tình dục. Điều đó dẫn đến tình trạng nạo phá thai ngày càng gia tăng.
Tỷ lệ nạo phá thai độ tuổi vị thành niên ở Việt Nam cao nhất trong các
nước Đông Nam Á. Việt Nam cũng là 1 trong 5 quốc gia có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất thế giới.
• Một vấn đề khác cũng đang báo động đó là tình trạng ly hôn. Số vụ
ly hôn ngày càng tăng dần và phía sau đó kéo theo nhiều hệ lụy đau lòng
không chỉ cho gia đình mà còn tác động tiêu cực đến toàn xã hội. Con cái
không được sống đầy đủ trong sự yêu thương của cả cha lẫn mẹ, ảnh hưởng
tới tâm lý, sự hình thành nhân cách của trẻ em. Những số liệu gần đây cho
thấy, hơn 30% các cặp vợ chồng trẻ ly hôn sau chưa đầy 3 năm chung
sống. Trung bình mỗi năm có khoảng 600.000 vụ ly hôn, trong đó 70% vụ do phụ nữ đệ đơn.
• Ngoài ra bạo lực gia đình cũng đang là vấn nạn của xã hội, gây nhức
nhối cho nhân loại, để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng cho con người, nhất
là đối với phụ nữ, trẻ em. Đây cũng chính là nguyên nhân lý giải vì sao
nhiều phụ nữ đứng đơn xin ly hôn. Bạo lực về gia đình rất đa dạng có cả
bạo lực về vật chất và bạo lực về tinh thần. Pháp luật cần nghiêm khắc xử lý vấn đề này.
• Gần đây tệ nạn xã hội thâm nhập vào gia đình và tội phạm trẻ em có
nguyên nhân xuất phát từ gia đình tăng mạnh .Sự giảm sút của vai trò gia
đình trong giáo dục trẻ em, truyền thống, kỷ cương, nề nếp trong gia đình
bị buông lỏng làm cho chức năng kiểm soát trẻ em mất hiệu quả
• Đất nước đang ở thời kỳ cách mạng 4.0, internet và mạng xã hội
đangphổ biến ở mỗi gia đình. Chính vì thế tình trạng ở nhiều gia đình, các
thành viên dành thời gian cho smartphone, mạng xã hội…hơn là việc trò
chuyện với gia đình. Nó khiến cho mối quan hệ gia đình lỏng lẻo hơn.
III. Nhận thức và thái độ của bản thân sinh viên về những giá trị của gia
đình trong bối cảnh hiện nay.
1.Nhận thức về giá trị của gia đình trong bối cảnh Việt Nam hiện nay •
Gia đình là nơi con người sinh ra và lớn lên, là nơi thế hệ trẻ
được chăm lo cả về thể chất, trí tuệ, đạo đức và nhân cách để hội nhập
vào cuộc sống cộng đồng xã hội. Gia đình là môi trường giáo dục đầu
tiên và có tầm quan trọng quyết định việc hình thành nhân cách của trẻ.
Muốn xã hội tốt phải xây dựng gia đình tốt.
Ví dụ thực tế cho thấy, nếu một bộ phân thế hệ trẻ có những biểu hiện tiêu
cực, bị lôi cuốn vào tệ nạn xã hội,… thì sẽ làm làm băng hoại đạo đức xã hội. Do
đó cần có sự nhìn nhận đầy đủ hơn về vai trò của gia đình đối với việc giáo dục
thế hệ trẻ để nâng cao sự phát triển của xã hội •
Chỉ trong gia đình mới chứa đựng được tình cảm thiêng liêng
giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái,... Gia đình là chỗ dựa vững
chắc trong cuộc sống, chốn về bình yên sau những vất vả gian lao, nơi
luôn rộng mở khoan dung sau những lần vấp ngã, là nơi thoát khỏi giông
bão cuộc đời trở về nới nơi bình yên nhất. •
Tình cảm gia đình là nguồn động viên lớn lao cho mỗi bước đi
trong cuộc đời. Khi có gia đình ủng hộ và yêu thương, chúng ta có thêm
động lực để vượt qua mọi khó khăn và điều này giúp chúng ta trưởng
thành và thành công hơn trong mọi lĩnh vực. •
Gia đình Việt là nơi tiếp nhận, kế thừa và chuyển giao những
giá trị văn hóa, nhân văn. Những truyền thống quí báu của dân tộc đã
được các thế hệ nối tiếp nhau trong gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp
và không ngừng phát triển.Những giá trị truyền thống của gia đình bao
gồm những chuẩn mực đạo đức, tâm lý tình cảm, hành vi ứng xử được
các gia đình gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ, được các thành viên
của gia đình tiếp thu, vận dụng và xem như là phương hướng cho hoạt
động của bản thân. Có thể nói, giá trị gia đình truyền thống đóng vai trò
rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cá nhân,
củng cố mối quan hệ gia đình, qua đó góp phần phát triển bền vững đất nước. •
Nhiều nhà tâm lý học đã cho rằng, sự hình thành nhân cách con
người từ giáo dục gia đình là những dấu ấn kiến thức đầu tiên không dễ
phai mờ đối với con người. Những bài học cơ bản mà mỗi người tiếp thu
được trong gia đình sẽ giống như những vết mực đầu tiên trên trang vở
trắng, tạo thành những nguyên tắc sống cho một nhân cách trong suốt cuộc đời họ. •
Như vậy dẫu trải qua nhiều sự biến đổi nhưng gia đình vẫn luôn
mang những giá trị truyền thống cốt lõi. Sinh viên cần có sự nhận thức
đúng đắn về những giá trị cao đẹp ấy để từ đó có cho mình thái độ, hành động phù hợp
2. Thái độ của sinh viên trước những giá trị của gia đình
Là sinh viên, sau khi nhận thức được tầm quan trọng của gia đình đối với cá nhân
và xã hội thì cần phải có thái độ đúng đắn :
• Biết trân trọng nâng niu những giá trị của gia đình, luôn
đặt gia đình là một trong những điều quan trọng nhất
• Phải biết yêu thương, kính trọng, quan tâm các thành viên trong gia đình
• Bảo vệ các thành viên, bảo vệ danh dự của gia đình,
không để người khác xúc phạm hoặc tự mình hủy hoại danh dự của gia đình.
• Dành thời gian ở bên gia đình đặc biệt là những ngày
lễ, Tết để các thành viên trong gia đình có thể cùng trò
chuyện và thấu hiểu lẫn nhau
• Luôn không những nỗ lực, học tập nâng cao trình độ
của bản thân để có một tương lai tốt đẹp xây dựng gia đình ấm no
• Tham gia tuyên truyền đến mọi người về giá trị, tầm
quan trọng của tình cảm gia đình thông qua các trang mạng, bài báo, phim ảnh…
• Phê phán những người không biết trân trọng tình cảm
gia đình, thờ ơ vô cảm bỏ mặc người thân để chạy theo những
thứ “hữu danh vô thực”.