Nguyên nhân và Diễn biến khủng hoảng tài chính 2008: Phân tích sâu sắc | Tài chính quốc tế | Trường Học Viện nông nghiệp Việt Nam

Nguyên nhân:
Sự kiện được gọi là đại suy thoái này bắt nguồn từ khủng hoảng tín
dụng và nhà đất của Hoa Kỳ sau đó nhanh chóng lan sang hầu hết
các lĩnh vực khác như chứng khoán, bảo hiểm,… và thậm chí hủy
hoại nền kinh tế của nhiều quốc gia trên khắp thế giới
Nguyên nhân cốt lõi của sự kiện này chính là do sự sụp đổ của thị
trường bất động sản của Mỹ khi một mắt xích trong hệ thống tài
chính bị phá vỡ kéo theo đó việc tuyên bố phá sản của những ngân
hàng tài chính Lehman Brothers bộ nền kinh tế Mỹ và châu Âu Diễn biến
Năm 2000, sự lao thẳng xuống dốc của thị trường cổ phiếu có liên
quan đến công ty technology
11/9/2001, tòa tháp đôi WTC tại New York bị khủng bố đánh sập. Lúc
này đây tâm lý người Mỹ họ
Năm 2003, FED- Cục dữ trữ liên bang Mỹ hạ lại suất từ năm 2000 đó
là 6,5% xuống 1% .Việc này không chỉ giúp người dân Mỹ tiếp cận
dòng tiền một cách dễ dàng hơn mà còn mở ra cơ hội cho họ nâng
cao chất lượng cuộc sống chính vì lãi suất này người dân Mỹ đổ xô đi
vay tiền mua nhà các khoản vay này được gọi là mortgage ( thế
chấp) . Thế chấp cho phép bạn vay tiền từ ngân hàng hoặc các tổ
chức khác để tài trợ cho việc mua nhà. Đặc điểm chính của khoản
vay thế chấp bao gồm số tiền đặt cọc cụ thể, thường từ 3 – 20%
hoặc bảo hiểm thế chấp tư nhân để đảm bảo việc hoàn trả. Việc xác
minh việc làm và thu nhập là những yêu cầu tối thiểu để vay thế
chấp. Nếu người đi vay thế chấp không trả được lãi suất hàng tháng
cộng với tiền lãi thì giá trị trao đổi của khoản thế chấp, như trong
trường hợp này là tài sản, sẽ thuộc quyền sở hữu của người cho vay thế chấp.
Do lãi suất thấp, nhu cầu cho các khoản vay thế chấp tăng lên rất
nhiều khi ngày càng có nhiều công dân nhìn thấy cơ hội sở hữu một
căn nhà cho riêng họ. Tại thời điểm này, giá nhà đang tăng đều đặn
và dự kiến sẽ tăng hơn nữa do nhu cầu gia tang trong thị trường bất
động sản. Các ngân hàng Mỹ và các nhà đầu tư khác đã nhìn thấy cơ
hội kiếm tiền trong thị trường bất động sản này. Vì lãi suất rất thấp
nên các NH dễ dàng có lợi nhuận khi vay tiền ở mức 1% cho chính
họ để tạo ra các khoản thế chấp. Và chính những khoản vay này
được coi là điểm khởi đầu cho sự khủng hoảng tài chính
Khu vực tài chính đã phát minh ra một thị trường riêng để mua bán
các khoản thế chấp này có tên là MBS
Để thu được lợi nhuận, các ngân hàng Hoa Kỳ đã bán các khoản thế
chấp này, còn được gọi là chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp, cho
các Ngân hàng và nhà đầu tư khác không chỉ ở Mỹ mà trên toàn thế
giới. Đối với một khoản phí cụ thể, yêu cầu hoàn trả cộng với tiền lãi
sẽ được chuyển cho bên mua. Vì tỷ lệ vỡ nợ trong lịch sử rất thấp do
tiêu chuẩn bảo lãnh cao đối với chứng khoán đảm bảo bằng thế
chấp và cũng được coi là an toàn do giá nhà đất tăng cao, các ngân
hàng và nhà đầu tư cũng như quỹ hưu trí và quỹ hưu trí đầu tư vào
MBS như họ đã hứa sẽ ổn định. (liên tục) thanh toán lãi. Chính chính
phủ Mỹ cũng đầu tư vào MBS thúc đẩy công dân đi mua nhà đất điều
này làm cho các ngân hàng, nhà đầu tư yên tâm hơn. Và hơn nữa
chính phủ Mỹ đã tạo ra 2 tổ chức Fannie Mae (1938) và Freddie Mac
(1970) chuyên đi bán MBS đẩy cho thị trường MBS này phát triển.
Nhu cầu về các sản phẩm tài chính mới này tăng mạnh và chẳng
bao lâu sau, các ngân hàng không thể kích thích nhu cầu trên thị
trường nữa. Do đó, các ngân hàng Hoa Kỳ bắt đầu phát hành các
khoản thế chấp dưới chuẩn cho những người đi vay không đáp ứng
điều kiện vay tiền như thu nhập ổn định, lịch sử tín dụng sạch, điểm
tín dụng cao, khả năng trả được nợ, để tạo ra nhiều khoản thế chấp
hơn cho thị trường. Các ngân hàng đảm bảo lãi suất thấp và linh
hoạt, giảm bớt các khoản trả trước và thường có nhiều hơn một
khoản thế chấp, điều này cho phép người Mỹ thuộc tầng lớp trung
lưu và thấp có thể vay nhiều tiền hơn để mua những ngôi nhà lớn
hơn mà bình thường họ không đủ khả năng mua. Năm 2006, giá nhà
ở Mỹ đạt đỉnh điểm và “nhiều người mua không phải để mua nhà mà
để bán lại để kiếm lời nhanh chóng”.
Trong những năm tiếp theo công ty bảo hiểm lớn nhất thế giới Công
ty bảo hiểm lớn nhất thế giới, tập đoàn American International,
không chỉ bán bảo hiểm sức khỏe thông thường mà còn bán bảo
hiểm cho các sản phẩm của thị trường tài chính. Hợp đồng hoán đổi
rủi ro tín dụng (CDS) có lẽ là hợp đồng quan trọng nhất. Đối với các
nhà đầu tư sở hữu CDO, hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng hoạt động
giống như một chính sách bảo hiểm. Một nhà đầu tư mua hợp đồng
hoán đổi nợ xấu phải trả phí bảo hiểm hàng quý cho AIG. Trong
trường hợp CDO của nhà đầu tư vỡ nợ, AIG phải trả cho nhà đầu tư
số tiền thua lỗ. Ngược lại với các công ty bảo hiểm khác, AIG không
chỉ bán CDS để bảo vệ những người nắm giữ CDO mà còn bán chúng
cho các nhà đầu cơ để đặt cược vào những CDO mà họ không sở
hữu. Và họ cũng có thể bán chúng với số lượng lớn vì chính phủ
không có quy định nào yêu cầu CDS phải để dành tiền. Thay vào đó,
họ trả những khoản tiền thưởng khổng lồ cho nhân viên của mình
ngay khi hợp đồng được ký kết.
Vai trò của các ngân hàng đầu tư Mỹ – CDO và các cơ quan xếp
hạng. Do sự xuất hiện của các khoản thế chấp dưới chuẩn trên thị
trường nhà đất, hoạt động đầu cơ cho các ngân hàng đầu tư đã thu
được lợi nhuận khi họ tạo ra sản phẩm tài chính đặc biệt dành cho
thị trường. Một sự đổi mới và hình thức đầu cơ là các khoản thanh
toán thế chấp có thể được bán cho các tác nhân khác trên thị
trường. Các ngân hàng Mỹ bắt đầu bán chứng khoán đảm bảo bằng
thế chấp cho các ngân hàng đầu tư để bán lại cho các nhà đầu tư
khác. Do đó, các ngân hàng đầu tư đã tạo ra một công cụ tài chính
phái sinh mới gọi là nghĩa vụ nợ thế chấp (CDO). Như các điều khoản
đã nói, CDO bao gồm nhiều nghĩa vụ nợ, trên thực tế là hàng nghìn
khoản thế chấp nhà và các khoản vay khác như khoản vay mua ô
tô , thẻ tín dụng, nợ doanh nghiệp. Giống như trong thị trường tài
chính, các nhà đầu tư có mức độ rủi ro khác nhau sở thích thì sẽ có
nhu cầu về các loại lãi suất khác nhau. Tại thời điểm này các sản
phẩm phái sinh hiện có không thể đáp ứng hết nhu cầu của nhà đầu tư.
Với CDO giờ đây có khả năng phục vụ nhu cầu của tất cả các nhà
đầu tư vì công cụ phái sinh này được chia thành 3 phần khác nhau,
được gọi là phân ngạch. Các Ngân hàng Đầu tư sau đó đã đến các cơ
quan xếp hạng để họ đánh giá giá trị và rủi ro của CDO của họ.
Những người nắm giữ nghĩa vụ nợ cao cấp được xếp hạng là những
người được phục vụ đầu tiên khi các khoản hoàn trả tiền từ các
khoản thế chấp và các khoản vay khác được thực hiện. Vì lý do này,
lãi suất nhận được tương đối thấp nhưng vẫn mang lại lợi nhuận cao
hơn lãi suất 1% do Ngân hàng Dự trữ Liên bang đưa ra . Vì đợt CDO
cao cấp này được đặc trưng bởi xếp hạng AAA, xếp hạng đầu tư cao
nhất và an toàn nhất. Phần giữa được gọi là đợt lửng thường được
xếp hạng A và B với lãi suất vừa phải vì những người nợ của đợt này
sẽ được phục vụ thứ hai. Đợt vốn chủ sở hữu là đợt cung cấp cả rủi
ro cao nhất có thể và lãi suất cao nhất có thể có trên thị trường. Chỉ
sau khi tất cả các nhà đầu tư của các đợt khác đã được thanh toán
xong thì tiền mới được điền vào đợt vốn chủ sở hữu. Do đó, các cơ
quan xếp hạng đã cho họ mức xếp hạng thấp nhất có thể hoặc thậm
chí không đưa ra xếp hạng nào cho các nghĩa vụ nợ “rác” này.
Những người tìm kiếm đầu tư mạo hiểm như quỹ phòng hộ đầu cơ là
điển hình cho loại đợt này.
Trong thời gian tiếp theo, thị trường CDO tăng trưởng mạnh mẽ khi
nhu cầu về sản phẩm tài chính mới này lan rộng ra toàn cầu. Các
ngân hàng đầu tư nhận được phí cho mỗi cổ phiếu CDO được bán và
kiếm được hàng triệu lợi nhuận trong thời gian này. Mối quan hệ mới
giữa người cho vay và người đi vay cũng góp phần tạo nên một dạng
phức tạp mới trên thị trường tài chính. Để phục vụ nhu cầu thị
trường, các ngân hàng đầu tư sớm phải vật lộn để lấp đầy CDO của
họ bằng các khoản thế chấp.Mối quan hệ giữa ngân hàng đầu tư và
cơ quan xếp hạng Ngành đầu tư phải tạo ra các CDO mới cho thị
trường. Ngược lại với những khoản cũ, giờ đây chúng chứa đầy các
khoản thế chấp dưới chuẩn có rủi ro vỡ nợ cao. Để bán chúng cho
các nhà đầu tư, các ngân hàng đầu tư Hoa Kỳ đã trả tiền cho các cơ
quan xếp hạng để tiếp tục xếp hạng cao (AAA) cho CDO của họ, mặc
dù các công cụ phái sinh “độc hại” mới này là chứng khoán rủi ro.
Các cơ quan xếp hạng không chỉ tăng gấp ba hoặc gấp bốn lần lợi
nhuận mà còn thành lập liên minh với các ngân hàng đầu tư lớn để tiếp tục hợp tác.
Cuối năm 2006, theo dữ liệu của cục dữ trữ liên bang Mỹ, thị trường
cho vay thế chấp BĐS của Mỹ đạt 1.700 tỷ USD gấp 10 lần so với
năm 2001. Thậm chí từng có thời điểm ½ số nhà đất là dung tiền đi
vay, trong đó 1/3 khoản vay là nợ dưới chuẩn. Đứng trước nguy cơ
lạm phát do cơn sốt BĐS Năm 2006, Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi
suất lên 5,25% tưởng chừng việc tăng lãi suất của mình sẽ làm giảm
nhu cầu mua nhà và kiểm soát lạm phát nhưng không chính giây
phút ấy đã làm thay đổi toàn bộ nền kinh tế thế giới.Lãi suất tang
khiến ngày càng nhiều người cho vay không trả được nợ. Đặc biệt
các khoản thế chấp dưới chuẩn với lãi suất linh hoạt được hưởng lợi
nhiều nhất. Khoản thanh toán hàng tháng của họ tăng mạnh khi lãi
suất tăng. Kết quả là những ngôi nhà này đã trở thành tài sản của
các ngân hàng và nhà đầu tư phát hành hoặc mua chứng khoán đảm
bảo bằng thế chấp. Khi giá nhà tăng, các ngân hàng vẫn có cơ hội
bán tài sản của mình để kiếm lời vì giá nhà mới nổi bảo vệ các nhà
đầu tư khỏi thua lỗ. Nhưng chẳng bao lâu sau, nguồn cung nhà ở thị
trường Mỹ đã vượt quá nhu cầu về nhà, điều này cho thấy giá nhà
ngay lập tức trì trệ. Về phần các ngân hàng không còn khoản tiền
hàng tháng từ người đi vay khiến cho họ giờ đây cũng không còn
tiền để chi trả cho các MBS,CDO,… cho các nhà đầu tư nữa khi
không còn được chi trả đầy đủ các nhà đầu tư đã bắt đầu bán tháo
Điều này khiến cho giá MBS và CDO giảm mạnh .
Ngày 15/9/2008, sau một thời gian dài thương lượng bất thành với
Barclays và Bank of America phương án giải cứu, Lehman Brothers
một trong những ngân hang đầu tư lớn nhất TG với 158 năm hoạt
động chính thức tuyên bố phá sản . Sự kiện này đã kéo theo hang
loạt các ngân hang lớn như Merrill Lynch, Freddie Mac, Fannie Mae,
Washington Mutual đồng loạt phá sản theo