Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 1
CHƯƠNG I. HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC VÀ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
BÀI 1. HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC
A. LÝ THUYẾT
I – ĐỊNH NGHĨA
1) Hàm số sin
Quy tắc đặt tương ứng với mỗi số thực
x
với số thực sin
x
sin :
sin
x
x
yx
=

được gọi là hàm số sin, kí hiệu là
sin .yx=
Tập xác định của hàm số
sin
là
.
2) Hàm số côsin
Quy tắc đặt tương ứng với mỗi số thực
x
với số thực cos
x
cos :
cos
x
x
yx
=

được gọi là hàm số sin, kí hiệu là
cos .yx=
Tập xác định của hàm số cô
sin là .
3) Hàm số tang
Hàm số tang là hàm số được xác định bởi công thức
()
sin
cos 0 ,
cos
x
yx
x
=¹
kí hiệu là
tan .yx=
Tập xác định của hàm số
tanyx= là D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

4) Hàm số côtang
Hàm số côtang là hàm số được xác định bởi công thức
()
cos
sin 0 ,
sin
x
yx
x
=¹
kí hiệu là
cot .yx=
Tập xác định của hàm số
cotyx=
là
{
}
D\, .kkp=Î
II – TÍNH TUẦN HOÀN VÀ CHU KÌ CỦA HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC
1) Định nghĩa
Hàm số
()
yfx=
có tập xác định D được gọi là hàm số tuần hoàn, nếu tồn tại một số
0T ¹ sao cho với mọi Dx Î ta có:
●
DxT-Î và D.xT+Î
●
()()
f
xT fx+=
.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 2
Số dương
T nhỏ nhất thỏa mãn các tính chất trên được gọi là chu kì của hàm số tuần
hoàn đó.
Người ta chứng minh được rằng hàm số
sinyx=
tuần hoàn với chu kì
2T p=
; hàm số
cosyx= tuần hoàn với chu kì 2T p= ; hàm số tanyx= tuần hoàn với chu kì
T p=
; hàm
số
cotyx= tuần hoàn với chu kì .T p=
2) Chú ý
● Hàm số
()
sinyaxb=+ tuần hoàn với chu kì
0
2
T
a
p
=
.
● Hàm số
()
cosyaxb=+
tuần hoàn với chu kì
0
2
T
a
p
=
.
● Hàm số
()
tanyaxb=+ tuần hoàn với chu kì
0
T
a
p
= .
● Hàm số
()
cotyaxb=+
tuần hoàn với chu kì
0
T
a
p
=
.
● Hàm số
()
1
yfx= tuần hoàn với chu kì
1
T
và hàm số
()
2
yfx= tuần hoàn với chu kì
2
T
thì hàm số
() ()
12
yfx fx= tuần hoàn với chu kì
0
T là bội chung nhỏ nhất của
1
T và
2
T .
Lưu ý 2 số thực không xác đinh được bội chung nn, nên là
012
TmTnT
với m,n là 2 số
tự nhiên nguyên tố cùng nhau )
III – SỰ BIẾN THIÊN VÀ ĐỒ THỊ CỦA HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC
1) Hàm số
sinyx=
● Tập xác định
D = , có nghĩa và xác định với mọi
;x Î
● Tập giá trị
]
1;1T =-
, có nghĩa 1sin 1;x-£ £
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì 2,p có nghĩa
()
sin 2 sin
x
kxp+=
với ;k Î
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
2; 2
22
kk
pp
pp
æö
÷
ç
-+ +
÷
ç
÷
ç
èø
và nghịch biến trên mỗi khoảng
3
2; 2
22
kk
pp
pp
æö
÷
ç
++
÷
ç
÷
ç
èø
, ;k Î
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ
O làm tâm đối xứng.
2) Hàm số
cosyx=
● Tập xác định
D =
, có nghĩa và xác định với mọi .x Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 3
● Tập giá trị
]
1;1T =-
, có nghĩa 1cos 1;x-£ £
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì
2,p
có nghĩa
()
cos 2 cos
x
kxp+=
với
;k Î
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
()
2;2kkppp-+
và nghịch biến trên mỗi khoảng
()
2; 2kkpp p+
,
;k Î
● Là hàm số chẵn nên đồ thị nhận trục tung làm trục đối xứng.
3) Hàm số tanyx=
● Tập xác định
D\ , ;
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

● Tập giá trị
;T =
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì ,p có nghĩa
()
tan tan
x
kxp+= với ;k Î
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
;, ;
22
kkk
pp
pp
æö
÷
ç
-+ + Î
÷
ç
÷
ç
èø
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ
O làm tâm đối xứng.
x
2
p
-
p-
y
2
p
O
3
2
p
-
p
3
2
p
4) Hàm số cotyx=
● Tập xác định
{
}
D\, ;kkp=Î
● Tập giá trị
;T =
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì
,p
có nghĩa
()
tan tan
x
kxp+= với
;k Î
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
()
;, ;kkkpp p+Î
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ
O làm tâm đối xứng.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 4
x
2
p
-
p-
y
2
p
O
3
2
p
-
p
3
2
p
2p-
2p
B. PHÂN LOAIJVAF PHƯƠNG PHÁP GIẢI BAIF TÂP
Dạng 1: Tìm tập xác đinh của hàm số
1. Phương pháp
Để tìm tập xác định của hàm số ta cần lưu ý các điểm sau

yux
có nghĩa khi và chỉ khi
ux
xác định và u(x) 0 .
u(x)
y
v(x)
có nghĩa khi và chỉ
ux
,
vx
xác định và
v(x) 0
.
u(x)
y
v(x)
có nghĩa khi và chỉ
ux
,
vx
xác định và v(x) 0 .
Hàm số
y sinx, y cosx
xác định trên
và tập giá trị của nó là:
 1sinx1; 1cosx1.
Như vậy,

ysinux,ycosux
 

 
xác định khi và chỉ khi
ux
xác định.

ytanux
có nghĩa khi và chỉ khi
ux
xác định và

ux k,k
2


ycotux
có nghĩa khi và chỉ khi
ux
xác định và
xk,k

.
2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Tìm tập xác định của các hàm số sau:
a)
2
5x
ysin
x1



; b)
2
ycos4x;
c)
ysinx;
d)
y2sinx
.
Giải
a) Hàm số
2
5x
ysin
x1



xác định
2
x10 x 1.

Vậy
D\1.
b)
Hàm số
2
ycosx 4
xác định
22
4x 0 x 4 2x2.
 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 5
Vậy
Dx |2x2.
c)
Hàm số ysinx xác định
sinx 0 k2 x k2 ,k .
Vậy
Dx |k2x k2,k .

d) Ta có:
1 sinx 1 2 sinx 0
.
Do đó, hàm só luôn luôn xác định hay
D.
Ví dụ 2. Tìm tập xác định của các hàm số sau:
a)
ytanx
6




; b) ycotx ;
3




c)
sinx
y;
cos(x )
d)
1
y.
tanx 1
Giải
a) Hàm số ytanx
6




xác định
2
xkxk,k.
62 3

 
Vậy




2
D\ k,k .
3

b) Hàm số
ycotx
3




xác định
xkx k,k.
33

 
Vậy
D\ k,k .
3






c) Hàm số

sinx
y
cos(x )
xác định

3
cos x 0 x k x k ,k .
22


Vậy
3
D\ k,k .
2





d) Hàm số
1
y
tanx 1
xác định
 tanx 1 x k ,k .
4
Vậy
D\ k,k .
4





Ví dụ 3. Tìm tập xác định của các hàm số sau:
a)

1
ycos2x ;
cosx
b)
3cos2x
y.
sin3xcos3x
Giải
a) Hàm số 
1
ycos2x
cosx
xác định cosx 0 x k ,k .
2

Vậy




D\ k,k .
2

Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 6
b) Hàm số
3cos2x
y
sin3xcos3x
xác định
1k
sin3xcos3x 0 sin6x 0 6x k x ,k .
26
  
Vậy
k
D\,k .
6





Ví dụ 4. Tìm m để hàm số sau đây xác định trên :
y2m3cosx.
Giải
Hàm số đã cho xác định trên R khi và chỉ khi
2m
2m 3cosx 0 cosx
3

Bất đẳng thức trên đúng với mọi
x
khi
2m 3
1m.
32

3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1.
Tìm tập xác định D của hàm số
2021
.
sin
=y
x
A.
D.=
B.
{
}
D\0.=
C.
{
}
D\, .kkp=Î D. D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Lời giải
Chọn C
Hàm số xác định khi và chỉ khi sin 0 , .xxkkp¹¹ Î
Vật tập xác định
{
}
D\, .kkp=Î
Câu 2. Tìm tập xác định D của hàm số
1sin
.
cos 1
+
=
-
x
y
x
A. D.= B. D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

C.
{
}
D\, .kkp=Î
D.
{
}
D\2, .kkp=Î
Lời giải
Chọn D
Hàm số xác định khi và chỉ khi
cos 1 0 cos 1 2 , .xxxkkp-¹ ¹ ¹ Î
Vậy tập xác định
{
}
D\2, .kkp=Î
Câu 3.
Tìm tập xác định D của hàm số
cos
.
sin
2
p
=
æö
÷
ç
-
÷
ç
÷
ç
èø
x
y
x
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 7
A. D\ , .
2
kk
p
ìü
ïï
ïï
=Î
íý
ïï
ïï
îþ
B.
{
}
D\, .kkp=Î
C.
()
D\12, .
2
kk
p
ìü
ïï
ïï
=+ Î
íý
ïï
ïï
îþ
D.
()
{
}
D\12, .kkp=+ Î
Lời giải
Chọn C
Hàm số xác định
sin 0 , .
22 2
xxkxkk
pp p
pp
æö
÷
ç
-¹-¹¹+Î
÷
ç
÷
ç
èø
Vậy tập xác định
D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 4. Tìm tập xác định D của hàm số
2021
.
sin cos
=
-
y
x
x
A. D.= B. D\ , .
4
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=-+ Î
íý
ïï
ïï
îþ

C.
D\ 2, .
4
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

D.
D\ , .
4
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Lời giải
Chọn D
Hàm số xác định
sin cos 0 tan 1 , .
4
xx x x kk
p
p-¹ ¹¹+Î
Vậy tập xác định
D\ , .
4
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 5. Tìm tập xác định D của hàm số cot 2 sin 2 .
4
yx x
p
æö
÷
ç
=-+
÷
ç
÷
ç
èø
A. D\ , .
4
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 B. D.=Æ
C. D\ , .
82
kk
pp
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 D. D.=
Lời giải
Chọn C
Hàm số xác định sin 2 0 2 , .
4482
k
xxkxk
pppp
p
æö
÷
ç
-¹-¹ ¹+ Î
÷
ç
÷
ç
èø
Vậy tập xác định
D\ , .
82
kk
pp
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 6. Tìm tập xác định D của hàm số
2
3tan .
24
x
y
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
A.
3
D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 B. D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 8
C.
3
D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 D. D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Lời giải
C
họn A
Hàm số xác định
2
3
cos 0 2 , .
24 24 2 2
xx
kx kk
ppp p
pp
æö
÷
ç
-¹-¹+¹+Î
÷
ç
÷
ç
èø
Vậy tập xác định
3
D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 7. Tìm tập xác định D của hàm số
2
3tan 5
.
1sin
x
y
x
-
=
-
A. D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 B. D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

C.
{
}
D\ , .kkpp=+Î D.
D.=
Lời giải
Chọn B
Hàm số xác định khi và chỉ khi
2
1sin 0x-¹ và tan
x
xác định
2
sin 1
cos 0 , .
2
cos 0
x
xxkk
x
p
p
ì
ï
¹
ï
¹¹+Î
í
ï
¹
ï
î
Vậy tập xác định
D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 8. Tìm tập xác định
D
của hàm số
sin 2.yx=+
A. D.= B.
)
D2;.=- +¥ C.
]
D0;2.p= D. D.=Æ
Lời giải
Chọn A
Ta có 1 sin 1 1 sin 2 3, .xxx-£ £¾¾£ + £ "Î
Do đó luôn tồn tại căn bậc hai của sin 2x + với mọi .x Î
Vậy tập xác định
D.=
Câu 9. Tìm tập xác định D của hàm số sin 2.yx=-
A.
D.=
B.
{
}
\, .kkp Î
C.
]
D1;1.=-
D.
D.=Æ
Lời giải
Chọn D
Ta có 1 sin 1 3 sin 2 1, .xxx-£ £¾¾- £ - £- " Î
Do đó không tồn tại căn bậc hai của sin 2.x -
Vậy tập xác định
D.=Æ
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 9
Câu 10. Tìm tập xác định
D
của hàm số
1
.
1sin
y
x
=
-
A.
{
}
D\, .kkp=Î
B.
D\ , .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

C. D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
 D. D.=Æ
Lời giải
Chọn C
Hàm số xác định khi và chỉ khi
1 sin 0 sin 1.xx-> <
()
*
Mà
1sin 1x-£ £ nên
()
*sin1 2, .
2
xxkk
p
p¹¹+ Î
Vậy tập xác định
D\ 2, .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Câu 11. Tìm tập xác định
D
của hàm số 1 sin 2 1 sin 2 .yxx=- -+
A.
D.=Æ
B.
D.=
C.
5
D2;2,.
66
kkk
pp
pp
éù
êú
=+ + Î
êú
ëû
D.
513
D2;2,.
66
kkk
pp
pp
é
ù
êú
=+ + Î
êú
ë
û
Lời giải
Chọn B
Ta có
1sin2 0
1sin2 1 , .
1sin2 0
x
xx
x
ì
+³
ï
ï
-£ £ "Î
í
ï
-³
ï
î
Vậy tập xác định
D.=
Câu 12. Tìm tập xác định D của hàm số
tan cos .
2
yx
p
æö
÷
ç
=
÷
ç
÷
ç
èø
A. D\ ,
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
. B. D\ 2,
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ
.
C. D = . D.
{
}
D\,kkp=Î
.
Lời giải
Chọn D
Hàm số xác định khi và chỉ khi .cos cos 1 2
22
x
kxk
pp
p¹+ ¹+ .
()
*
Do k Î nên
()
*cos 1sin 0 , .xxxkkp¹¹¹Î
Vậy tập xác định
{
}
D\, .kkp=Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 10
Dạng 2: Xét tính chẵn lẻ của hàm số
1. Phương pháp:
Giả sử ta cần xét tính chẵn, lẻ của hàm số
yf(x)
Bước 1: Tìm tập xác định
D
của hàm số; kiểm chứng
D
là tập đối xứng qua số 0 tức là
x,xD xD
(1)
Bước 2: Tính f( x) và so sánh f( x)
với f(x)
-
Nếu
f( x) f(x)
thì
f(x)
là hàm số chẵn trên D (2)
-
Nếu f( x) f(x) thì f(x) là hàm số lẻ trên
D
(3)
Chú ý:
- Nếu điều kiện (1) không nghiệm đúng thì f(x) là hàm không chẵn và không lẻ trên D;
-
Nếu điều kiện (2) và (3) không nghiệm đúng, thì
f(x)
là hàm không chẵn và cũng không
lẻ trên
D
.
Lúc đó, để kết luận
f(x)
là hàm không chẵn và không lẻ ta chỉ cần chỉ ra điểm
0
xD
sao cho
00
00
f(x) f(x)
f(x) f(x)


2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau:
a) y = sin2x; b) y =
tan x
; c)
4
ysinx
.
Giải
a) TXĐ: D.
Suy ra xD xD .
Ta có:

 fx sin2x sin2x fx
.
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
b)
TXĐ:
D\ k,k .
2





Suy ra xD xD
.
Ta có:
 
f x tan x tan x f x
.
Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn.
c)
TXĐ: D.
Suy ra xD xD .
Ta có:
 
44
fx sin x sinxfx 
.
Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn.
Ví dụ 2. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau:
a) y = tanx + cotx; b) y = sinx.cosx.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 11
Giải
a) TXĐ:
k
D\,k .
2





Suy ra
xD xD

Ta có:
  
  f x tan x cot x tanx -cotx tanx cotx f x
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
b)
TXĐ:
D
. Suy ra xD xD
Ta có:
  
f x sin x .cos x sinxcosx f x 
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
Ví dụ 3. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau:
a) y = 2sinx + 3; b)
ysinxcosx .
Giải
a) TXĐ: D.
Suy ra xD xD
Ta có:
f2sin31
22





;
f2sin35
22
 


 
 
Nhận thấy
ff
22
ff
22










Do đó hàm số không chẵn không lẻ.
b) TXĐ:
D.
Suy ra xD xD
Ta có:
ysinxcosx 2sinx
4




f2sin 0;f2sin 2
444444





Nhận thấy
ff
44
ff
44










Do đó hàm số không chẵn không lẻ.
Ví dụ 4. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau:
a)
sinx tanx
y
sinx cot x
; b)
3
3
cos x 1
y.
sin x
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 12
Giải
a) Hàm số xác định khi
2
cosx 0 cosx 0
cosx 0
k
sinx 0 sinx 0 x ,k .
2
sinx 0
sinx cotx 0
sin x cosx 0






TXĐ:
k
D\ ,k
2





Suy ra xD xD
Ta có:




sinx tanx
sinx tanx sinx-tanx
fx fx
sinx cotx sinx cot x
sin x cot x





Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn.
b) TXĐ:
D\k,k

Suy ra
xD xD
Ta có:




3
33
333
cos x 1
cos x 1 cos x 1
fx fx
sin x sin x sin x




Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
Ví dụ 5. Xác định tham số m để hàm số sau:
yfx 3msin4xcos2x
là hàm số chẵn.
Giải
TXĐ:
D.
Suy ra
xD xD
Ta có:
 
f x 3msin 4x cos 2x 3msin4x cos2x
Để hàm số đã cho là hàm số chẵn thì:

f x f x , x D 3msin4x cos2x -3msin4x cos2x, x D
6msin4x 0 m 0
 

3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A.
sin .yx=
B.
cos .yx=
C.
tan .yx=
D.
cot .yx=
Lời giải
Chọn B
Nhắc lại kiến thức cơ bản:
Hàm số sinyx= là hàm số lẻ.
Hàm số
cosyx=
là hàm số chẵn.
Hàm số tanyx= là hàm số lẻ.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 13
Hàm số cotyx= là hàm số lẻ.
Vậy B là đáp án đúng.
Câu 2:
Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A. sin .yx=- B. cos sin .yxx=- C.
2
cos sin .yx x=+ D. cos sin .yxx=
Lời giải
Chọn C
Tất các các hàm số đều có TXĐ: D = . Do đó DD.xx"Î -Î
Bây giờ ta kiểm tra
() ()
f
xfx-=
hoặc
() ()
.
f
xfx-=-
Với
()
sinyfx x==-. Ta có
() () ( )
sin sin sin
f
xxxx-=- -= =--
() ()
f
xfx¾¾-=- . Suy ra hàm số sinyx=- là hàm số lẻ.
Với
()
cos sin .yfx x x==- Ta có
() () ()
cos sin cos sin
f
xxxxx-= -- -= +
( ) () ()
{
}
,
f
xfxfx¾¾-¹- . Suy ra hàm số cos sinyxx=- không chẵn không lẻ.
Với
()
2
cos sinyfx x x==+
. Ta có
() () ()
2
cos sin
f
xx x-= -+ -
() () [ ]
2
2
2
cos sin cos sin cos sin
x
xxxxx
éù
=-+-= +- = +
ëû
() ()
f
xfx¾¾-=
. Suy ra hàm số
2
cos sinyx x=+ là hàm số chẵn.
Với
()
cos sin .yfx x x== Ta có
() () ()
cos .sin cos sin
f
xxxxx-= - -=-
() ()
f
xfx¾¾-=- . Suy ra hàm số cos sinyxx= là hàm số lẻ.
Câu 3: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A. sin 2 .yx= B. cos .yx x= C. cos .cot .yxx= D.
tan
.
sin
x
y
x
=
Lời giải
Chọn D
Xét hàm số
()
sin 2 .yfx x==
TXĐ:
D = . Do đó
DD.xx"Î -Î
Ta có
() ( ) ()
sin 2 sin 2
f
xxxfx-= - =- =-
()
f
x¾¾
là hàm số lẻ.
Xét hàm số
()
cos .yfx x x==
TXĐ:
D = . Do đó DD.xx"Î -Î
Ta có
()() () ()
.cos cos
f
xx xxxfx- = - - =- =-
()
f
x¾¾ là hàm số lẻ.
Xét hàm số
()
cos cot .yfx x x==
TXĐ:
()
{
}
D\ .kkp=Î Do đó DD.xx"Î -Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 14
Ta có
() () () ()
cos .cot cos cot
f
xxxxxfx- = - - =- =-
()
f
x¾¾
là hàm số lẻ.
Xét hàm số
()
tan
.
sin
x
yfx
x
==
TXĐ:
()
D\ .
2
kk
p
ìü
ïï
ïï
=Î
íý
ïï
ïï
îþ

Do đó
DD.xx"Î -Î
Ta có
()
()
()
()
tan
tan tan
sin sin sin
x
xx
f
xfx
xxx
-
-
-= = = =
--
()
f
x¾¾
là hàm số chẵn.
Câu 4: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A.
sin .yx=
B.
2
sin .yx x=
C.
.
cos
x
y
x
=
D. sin .yx x=+
Lời giải
Chọn A
Ta kiểm tra được A là hàm số chẵn, các đáp án B, C, D là hàm số lẻ.
Câu 5:
Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua trục tung?
A. sin cos2 .yxx= B.
3
sin .cos .
2
yxx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
C.
2
tan
.
tan 1
x
y
x
=
+
D.
3
cos sin .yxx=
Lời giải
Chọn B
Ta dễ dàng kiểm tra được A, C, D là các hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ
O
.
Xét đáp án B, ta có
()
334
sin .cos sin .sin sin
2
yfx x x x x x
p
æö
÷
ç
== -= =
÷
ç
÷
ç
èø
. Kiểm tra được đây là
hàm số chẵn nên có đồ thị đối xứng qua trục tung.
Câu 6: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ?
A.
2
cos sin .yx x=+ B. sin cos .yxx=+
C.
cos .yx=- D. sin .cos3 .yxx=
Lời giải
Chọn D
Ta kiểm tra được đáp án A và C là các hàm số chẵn. Đáp án B là hàm số không chẵn,
không lẻ. Đáp án D là hàm số lẻ.
Câu 7: Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ?
A.
cot 4 .yx=
B.
sin 1
.
cos
x
y
x
+
=
C.
2
tan .yx=
D. cot .yx=
Lời giải
Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 15
Ta kiểm tra được đáp án A là hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ.
Đáp án B là hàm số không chẵn, không lẻ. Đáp án C và D là các hàm số chẵn.
Câu 8: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ?
A. sin .
2
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
B.
2
sin .yx= C.
cot
.
cos
x
y
x
= D.
tan
.
sin
x
y
x
=
Lời giải
Chọn C
Viết lại đáp án A là
sin cos .
2
yxx
p
æö
÷
ç
=-=
÷
ç
÷
ç
èø
Ta kiểm tra được đáp án A, B và D là các hàm số chẵn. Đáp án C là hàm số lẻ.
Câu 9: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ?
A.
2
1sin .yx=-
B.
2
cot .sin .yxx=
C.
2
tan 2 cot .yx x x=- D.
1cot tan.yxx=+ +
Lời giải
Chọn C
Ta kiểm tra được đáp án A, B và D là các hàm số chẵn. Đáp án C là hàm số lẻ.
Câu 10: Cho hàm số
()
sin 2
f
xx=
và
()
2
tan .
g
xx=
Chọn mệnh đề đúng
A.
(
)
f
x
là hàm số chẵn,
()
g
x
là hàm số lẻ.
B.
()
f
x
là hàm số lẻ,
()
g
x
là hàm số chẵn.
C.
(
)
f
x
là hàm số chẵn,
()
g
x
là hàm số chẵn.
D.
(
)
f
x
và
()
g
x
đều là hàm số lẻ.
Lời giải
Chọn B
Xét hàm số
()
sin 2 .
f
xx=
TXĐ:
D = . Do đó DD.xx"Î -Î
Ta có
() ( ) ()
sin 2 sin 2
f
xxxfx-= - =- =-
()
f
x¾¾ là hàm số lẻ.
Xét hàm số
()
2
tan .
g
xx=
TXĐ:
()
D\ .
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

Do đó DD.xx"Î -Î
Ta có
() () ( ) ()
2
2
2
tan tan tan
g
xx xxgx
éù
-= - =- = =
ëû
()
f
x¾¾ là hàm số chẵn.
Câu 11: Cho hai hàm số
()
2
cos2
1sin3
x
fx
x
=
+
và
()
2
sin 2 cos3
2tan
x
x
gx
x
-
=
+
. Mệnh đề nào sau đây là đúng?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 16
A.
(
)
f
x
lẻ và
()
g
x
chẵn. B.
(
)
f
x
và
()
g
x
chẵn.
C.
(
)
f
x
chẵn,
()
g
x
lẻ. D.
()
f
x
và
()
g
x
lẻ.
Lời giải
Chọn B
Xét hàm số
()
2
cos2
.
1sin3
x
fx
x
=
+
TXĐ:
D = . Do đó DD.xx"Î -Î
Ta có
()
()
()
()
22
cos 2
cos2
1sin 3 1sin3
x
x
f
xfx
xx
-
-= = =
+- +
()
f
x¾¾ là hàm số chẵn.
Xét hàm số
()
2
sin 2 cos3
.
2tan
x
x
gx
x
-
=
+
TXĐ:
()
D\
2
kk
p
p
ìü
ïï
ïï
=+Î
íý
ïï
ïï
îþ

. Do đó DD.xx"Î -Î
Ta có
()
()
()
()
()
22
sin 2 cos 3
sin 2 cos3
2tan 2tan
xx
xx
g
xgx
xx
-- -
-
-= = =
+- +
()
g
x¾¾ là hàm số chẵn.
Vậy
()
f
x
và
()
g
x
chẵn.
Câu 12: Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ?
A.
3
1
.
sin
y
x
=
B.
sin .
4
yx
p
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
C.
2cos .
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
D.
sin 2 .yx=
Lời giải
Chọn A
Viết lại đáp án B là
()
1
sin sin cos .
4
2
yx xx
p
æö
÷
ç
=+= +
÷
ç
÷
ç
èø
Viết lại đáp án C là
2 cos sin cos .
4
yx xx
p
æö
÷
ç
=-=+
÷
ç
÷
ç
èø
Kiểm tra được đáp án A là hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ.
Ta kiểm tra được đáp án B và C là các hàm số không chẵn, không lẻ.
Xét đáp án
D.
Hàm số xác định
[]
sin 2 0 2 2 ; 2 ;
2
x
xk k xk k
p
pp p p p
é
ù
ê
ú
³Î +Î+
ê
ú
ë
û
()
; .
2
Dk k k
p
pp
éù
êú
¾¾= + Î
êú
ëû
Chọn
D
4
x
p
=Î
nhưng
D.
4
x
p
-=- Ï
Vậy sin 2yx= không chẵn, không lẻ.
Câu 13: Mệnh đề nào sau đây là sai?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 17
A. Đồ thị hàm số
sinyx=
đối xứng qua gốc tọa độ .O
B.
Đồ thị hàm số
cosyx=
đối xứng qua trục
.Oy
C. Đồ thị hàm số
tanyx=
đối xứng qua trục
.Oy
D. Đồ thị hàm số
tanyx=
đối xứng qua gốc tọa độ
.O
Lời giải
Chọn A
Ta kiểm tra được hàm số
sinyx=
là hàm số chẵn nên có đồ thị đối xứng qua trục Oy .
Do đó đáp án A sai.
Dạng 3. Tìm giá trị lớn nhất và và giá trị nhỏ nhất của hàm số lượng giác
1. Phương pháp:
Cho hàm số
yf(x)
xác định trên tập D



D
00
f(x) M, x D
Mmaxf(x)
xD:f(x)M
D
00
f(x) m, x D
mminf(x)
xD:f(x)m



Lưu ý:
1sinx1; 1cosx1.
22
0sinx1;0cosx1.
0sinx1;0cosx1.
Dùng điều kiện có nghiệm của phương trình cơ bản
o
Phương trình bậc hai:
2
ax bx c 0

có nghiệm
x
khi và chỉ khi
0
a0

o
Phương trình
asinx bcosx c
có nghiệm
x
khi và chỉ khi
222
abc
o
Nếu hàm số có dạng:
111
222
a sinx b cosx c
y
asinx bcosx c
Ta tìm miền xác định của hàm số rồi quy đồng mẫu số, đưa về phương trình
asinx bcosx c
.
2. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số:
a)
y2sinx 1
4




; b)
y2cosx13
.
Giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 18
a) Ta có:
1sinx 1 22sinx 2 12sinx 13
444
  

 
  
  
Hay
1y3 . Suy ra:
Maxy 3
khi
sin x 1 x k2 ,k .
44





Miny 1
khi
3
sin x 1 x k2 ,k .
44





b) Ta có:
1cosx1 0cosx12 0 cosx1 2
02cosx122 32cosx13223


Hay
 3y223 Suy ra
Maxy 2 2 3 khi
cosx 1 x k2 ,k .
Miny 3
khi
cosx 0 x k ,k .
2

Ví dụ 2. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số:
a)
ysinxcosx ; b) y3sin2xcos2x.
Giải
a) Ta có:




ysinxcosx 2sinx
4
2y 2 .
Suy ra:
Maxy 2 khi sin x 1 x k2 ,k .
44





Miny 2 khi





3
sin x 1 x k2 ,k .
44
b) Ta có:
31
y 3sin2x cos2x 2 sin2x cos2x 2sin 2x
22 6








Suy ra:
 2y2
. Do đó:
Maxy 2 khi sin 2x 1 2x k2 x k2 ,k .
662 3


 


Miny 2 khi





sin 2x 1 2x k2 x k2 ,k .
662 6
Ví dụ 3. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 19
a)
2
ycosx2sinx2
; b)
42
ysinx2cosx1

.
Giải
a) Ta có:


2
22
2
2
y cos x 2sinx 2 1 sin x 2sinx 2
sin x 2sinx 3 sinx 1 4
 
 
Vì

2
1 sinx 1 2 sinx 1 0 4 sinx 1 0
 
22
4sinx100sinx144  
Hay
0y4
Do đó:
Maxy 4 khi sinx 1 x k2 ,k .
2

Miny 0 khi sinx 1 x k2 ,k .
2
 
Lưu ý:
Nếu đặt
t sinx,t 1;1



. Ta có (P):
2
yft t 2t3
 xác định với mọi
t1;1



, (P) có
hoành độ đỉnh
t1 và trên đoạn
1; 1


hàm số đồng biến nên hàm số đạt giá trị nhỏ nhất tại
t1haysinx1  và đạt giá trị lớn nhất khi t1haysinx1
.
b)
Ta có


2
42 2 2
2
42 2
y sin x 2cos x 1 1 cos x 2cos x 1
cos x 4cos x 2 cos x 2 2


Vì
2
22 2
0cosx1 2cosx2 1 4 cosx2 1

2
2
2cosx2 2 12y 1 
Do đó:
Maxy 2 khi
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 20
2
cos x 0 cosx 0 x k ,k .
2
 
Miny 1 khi
2
cos x 1 sinx 0 x k ,k .
Lưu ý:
Nếu đặt
2
t cos x,t 0;1



. Ta có (P):
2
yft t 4t2
 xác định với mọi
t0;1


, (P) có hoành
độ đỉnh



t2 0;1
và trên đoạn
0;1


hàm số nghịch biến nên hàm số đạt giá trị nhỏ nhất tại t1
và đạt giá trị lớn nhất khi
t0.
Ví dụ 4. Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số:
2sinx cosx 1
y
sin x cos x 2
Giải
Ta có:
π
sin x cos x 2 2 sin x 2
4




Vì
π
22sinx 2,x
4




nên
π
2sin x 2 2 2 0, x
4




π
sinx cosx 2 2 sin x 2 0, x
4




Do đó:
D
Biến đổi
2sinx cosx 1
y
sin x cosx 2



ysin x ycosx 2y 2sin x cosx 1
y2sinx y1cosx2y1 *


Điều kiện để phương trình (*) có nghiệm
x
là
222
abc

22 2
2
317 317
y2 y1 2y1 2y 6y40 y
22
 
 
Kết luận:
317 317
max y ;min y
22
 

3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Tìm giá trị lớn nhất
M
và giá trị nhỏ nhất m của hàm số 3sin 2.yx=-
A.
1, 5.Mm==-
B.
3, 1.Mm==
C.
2, 2.Mm==-
D.
0, 2.Mm==-
Lời giải
Chọn A
Ta có 1 sin 1 3 3sin 3 5 3sin 2 1xxx-£ £¾¾- £ £ ¾¾- £ - £
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 21
1
51 .
5
M
y
m
ì
=
ï
ï
¾¾- £ £ ¾¾
í
ï
=-
ï
î
Câu 2: Tìm tập giá trị
T
của hàm số 3cos2 5.yx=+
A.
]
1;1 .T =-
B.
]
1;11 .T =-
C.
]
2;8 .T =
D.
]
5;8 .T =
Lời giải
Chọn C
Ta có 1 cos2 1 3 3cos2 3 2 3cos2 5 8xxx-£ £¾¾- £ £ ¾¾£ +£
]
28 2;8.yT¾¾£ £¾¾=
Câu 3: Tìm tập giá trị T của hàm số 53sin.yx=-
A.
]
1;1 .T =- B.
]
3;3 .T =- C.
]
2;8 .T = D.
]
5;8 .T =
Lời giải
Chọn C
Ta có
1 sin 1 1 sin 1 3 3sin 3xx x-£ £¾¾³- ³-¾¾³- ³-
]
853sin 2 2 8 2;8.xyT¾¾³- ³ ¾¾£ £¾¾=
Câu 4: Hàm số 54sin2cos2yxx=+ có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên?
A.
3.
B.
4.
C. 5. D.
6.
Lời giải
Chọn C
Ta có 5 4 sin 2 cos 2 5 2sin 4yxxx=+ =+ .
Mà
1 sin 4 1 2 2 sin 4 2 3 5 2 sin 4 7xx x-£ £¾¾- £ £ ¾¾£+ £
{
}
3 7 3;4;5;6;7
y
yy
Î
¾¾£ £¾¾¾Î
nên y có
5
giá trị nguyên.
Câu 5: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số
()
2 sin 2016 2017yx=- + .
A. 2016 2.m =- B. 2.m =- C. 1.m =- D. 2017 2.m =-
Lời giải
Chọn B
Ta có
() ()
1 sin 2016 2017 1 2 2 sin 2016 2017 2.xx-£ + £ ¾¾³- + ³-
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là
2.-
Câu 6: Tìm giá trị nhỏ nhất
m
của hàm số
1
.
cos 1
y
x
=
+
A.
1
.
2
m = B.
1
.
2
m =
C. 1.m = D. 2.m =
Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 22
Chọn A
Ta có 1cos 1x-£ £ .
Ta có
1
cos 1x +
nhỏ nhất khi và chỉ chi
cos
x
lớn nhất
cos 1x=
.
Khi
11
cos 1 .
cos 1 2
xy
x
=¾¾= =
+
Câu 7: Gọi ,
M
m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số sin cosyxx=+ . Tính
.PMm=-
A.
4.P = B. 22.P = C. 2.P = D. 2.P =
Lời giải
Chọn B
Ta có sin cos 2 sin .
4
yxx x
p
æö
÷
ç
=+ = +
÷
ç
÷
ç
èø
Mà
1sin 1 2 2sin 2
44
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
-£ + £¾¾- £ + £
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
2
22.
2
M
PMm
m
ì
ï
=
ï
ï
¾¾=-=
í
ï
=-
ï
ï
î
Câu 8: Tập giá trị T của hàm số sin 2017 cos2017 .yxx=-
A.
]
2;2 .T =- B.
]
4034;4034 .T =- C. 2; 2 .T
é
ù
=-
ê
ú
ë
û
D. 0; 2 .T
éù
=
êú
ëû
Lời giải
Chọn C
Ta có sin 2017 cos2017 2 sin 2017
4
yxx x
p
æö
÷
ç
=- = -
÷
ç
÷
ç
èø
.
Mà
1 sin 2017 1 2 2 sin 2017 2
44
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
-£ - £¾¾- £ - £
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
22 2;2.yT
é
ù
¾¾- £ £ ¾¾=-
ê
ú
ë
û
Câu 9: Hàm số sin sin
3
yx x
p
æö
÷
ç
=+-
÷
ç
÷
ç
èø
có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn C
Áp dụng công thức sin sin 2 cos sin
22
ab ab
ab
+-
-=
, ta có
sin sin 2 cos sin cos .
3666
xxx x
pppp
æö æö æö
÷÷÷
ççç
+- = + = +
÷÷÷
ççç
÷÷÷
ççç
èø èø èø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 23
Ta có
{}
1cos 1 1 1 1;0;1.
6
y
xyy
p
Î
æö
÷
ç
-£ + £ ¾¾- £ £ ¾¾¾Î-
÷
ç
÷
ç
èø
Câu 10: Hàm số
44
sin cosyxx=- đạt giá trị nhỏ nhất tại
0
x
x= . Mệnh đề nào sau đây là đúng?
A.
0
2, .xkkp=Î B.
0
,.xkkp=Î
C.
0
2, .xkkpp=+ Î D.
0
,.
2
xkk
p
p
=+ Î
Lời giải
Chọn B
Ta có
()()
44 2222
sin cos sin cos sin cos cos2 .yxx xxxx x=- = + - =-
Mà
1 cos2 1 1 cos2 1 1 1xxy-£ £¾¾- ³- ³ ¾¾- ³ ³
.
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là
1- .
Đẳng thức xảy ra
()
cos2 1 2 2 .xxkxkkpp===Î
Câu 11: Tìm giá trị lớn nhất
M
và giá trị nhỏ nhất m của hàm số 12cos3.yx=-
A. 3, 1.Mm==- B. 1, 1.Mm==-
C.
2, 2.Mm==-
D.
0, 2.Mm==-
Lời giải
Chọn B
Ta có 1 cos3 1 0 cos3 1 0 2 cos3 2xx x-£ £ ¾¾£ £¾¾³- ³-
1
112cos3 1 1 1 .
1
M
xy
m
ì
=
ï
ï
¾¾³- ³-¾¾³ ³-¾¾
í
ï
=-
ï
î
Câu 12: Tìm giá trị lớn nhất
M
của hàm số
2
4sin 2sin 2 .
4
yx x
p
æö
÷
ç
=+ +
÷
ç
÷
ç
èø
A. 2.M = B. 21.M =-
C.
21.M =+
D.
22.M =+
Lời giải
Chọn D
Ta có
2
1cos2
4 sin 2 sin 2 4 sin 2 cos2
42
x
yx x xx
p
æöæ ö
-
÷÷
çç
=+ += ++
÷÷
çç
÷÷
çç
èøè ø
sin 2 cos 2 2 2 sin 2 2.
4
xx x
p
æö
÷
ç
=-+= -+
÷
ç
÷
ç
èø
Mà
1 sin 2 1 2 2 2 sin 2 2 2 2
44
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
-£ - £ ¾¾- + £ - + £ +
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
.
Vậy giá trị lớn nhất của hàm số là
22.+
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 24
Câu 13: Tìm tập giá trị T của hàm số
66
sin cos .yxx=+
A.
]
0;2 .T = B.
1
;1 .
2
T
é
ù
ê
ú
=
ê
ú
ë
û
C.
1
;1 .
4
T
é
ù
ê
ú
=
ê
ú
ë
û
D.
1
0; .
4
T
éù
êú
=
êú
ëû
Lời giải
Chọn C
Ta có
() ()
2
66 22 2222
sin cos sin cos 3sin cos sin cosyxx xx xxxx=+ = + - +
22 2
331cos453
1 3sin cos 1 sin 2 1 . cos4 .
44288
x
x
xx x
-
=- =- =- = +
Mà
153 1
1cos4 1 cos4 1 1.
488 4
xxy-£ £¾¾£+ £¾¾££
Câu 14: Tìm giá trị lớn nhất
M
và nhỏ nhất m của hàm số
22
sin 2 cos .yx x=+
A. 3, 0.Mm== B. 2, 0.Mm== C. 2, 1.Mm== D. 3, 1.Mm==
Lời giải
Chọn C
Ta có
()
22222 2
sin 2 cos sin cos cos 1 cosyx x xx x x=+ = + + =+
Do
22
2
1cos 1 0cos 1 11cos 2 .
1
M
xx x
m
ì
=
ï
ï
-£ £ ¾¾£ £¾¾£+ £ ¾¾
í
ï
=
ï
î
Câu 15: Tìm giá trị lớn nhất
M
của hàm số
2
2
.
1tan
y
x
=
+
A.
1
.
2
M =
B.
2
.
3
M =
C. 1.M = D. 2.M =
Lời giải
Chọn D
Ta có
2
2
2
22
2cos
1
1tan
cos
yx
x
x
===
+
.
Do
2
0cos 1 0 2 2.xyM££¾¾£ £¾¾=
Câu 16: Gọi ,
M
m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số
2
8sin 3cos2yxx=+ .
Tính
2
2.
P
Mm=-
A. 1.P = B. 2.P = C. 112.P = D. 130.P =
Lời giải
Chọn A
Ta có
()
2222
8sin 3 cos 2 8 sin 3 1 2 sin 2 sin 3.yx xx x x=+ =+- =+
Mà
22
1 sin 1 0 sin 1 3 2 sin 3 5xx x-£ £¾¾£ £¾¾£ +£
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 25
2
5
35 2 1.
3
M
yPMm
m
ì
=
ï
ï
¾¾£ £¾¾¾¾= - =
í
ï
=
ï
î
Câu 17: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số
2
2sin 3 sin 2yx x=+ .
A. 23.m =- B. 1.m =- C. 1.m = D. 3.m =-
Lời giải
Chọn B
Ta có
2
2 sin 3 sin 2 1 cos2 3 sin 2yx x x x=+ =-+
31
3 sin 2 cos 2 1 2 sin 2 cos2 1
22
2 sin 2 cos sin cos2 1 2 sin 2 1.
66 6
xx x x
xxx
pp p
æö
÷
ç
÷
ç
=-+= -+
÷
ç
÷
÷
ç
èø
æöæö
÷÷
çç
=-+=-+
÷÷
çç
÷÷
çç
èøèø
Mà
1 sin 2 1 1 1 2 sin 2 3 1 3.
66
xxy
pp
æö æö
÷÷
çç
-£ - £ ¾¾- £ + - £ ¾¾- £ £
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là
1.-
Câu 18: Tìm tập giá trị
T
của hàm số
12sin 5cos .yxx=-
A.
]
1;1 .T =- B.
]
7;7 .T =- C.
]
13;13 .T =- D.
]
17;17 .T =-
Lời giải
Chọn C
Ta có
12 5
12 sin 5cos 13 sin cos .
13 13
yxx x x
æö
÷
ç
=-= -
÷
ç
÷
ç
èø
Đặt
12 5
cos sin
13 13
aa=¾¾= . Khi đó
()()
13 sin cos sin cos 13 sinyx x xaa a=-=-
]
13 13 13;13 .yT¾¾- £ £ ¾¾=-
Câu 19: Tìm giá trị lớn nhất
M
của hàm số 4sin2 3cos2 .yxx=-
A. 3.M = B. 1.M = C. 5.M = D. 4.M =
Lời giải
Chọn C
Ta có
43
4 sin 2 3cos2 5 sin 2 cos 2
55
yxx xx
æö
÷
ç
=-= -
÷
ç
÷
ç
èø
.
Đặt
43
cos sin
55
aa=¾¾= . Khi đó
()()
5 cos sin 2 sin cos2 5 sin 2yxxxaa a=-=-
55 5.yM¾¾- £ £ ¾¾=
Câu 20: Gọi
,
M
m
lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số
2
sin 4 sin 5yxx=- +
.
Tính
2
2.
P
Mm=-
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 26
A.
1.P =
B.
7.P =
C.
8.P =
D.
2.P =
Lời giải
Chọn D
Ta có
()
2
2
sin 4 sin 5 sin 2 1.yxx x=- +=-+
Do
()
2
1sin1 3sin2 1 1sin2 9xx x-£ £¾¾- £ - £- ¾¾£ - £
()
2
2
10
2sin 2 110 2 2.
2
M
xPMm
m
ì
=
ï
ï
¾¾£ - +£ ¾¾=-=
í
ï
=
ï
î
Câu 21: Hàm số
2
cos cosyxx=- có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên?
A.
1.
B.
2.
C.
3.
D.
4.
Lời giải
Chọn C
Ta có
2
2
11
cos cos cos .
24
yxxx
æö
÷
ç
=-=--
÷
ç
÷
ç
èø
Mà
2
311 19
1 cos 1 cos 0 cos
222 24
xx x
æö
÷
ç
-£ £ ¾¾- £ - £ ¾¾£ - £
÷
ç
÷
ç
èø
{}
2
111 1
cos 2 2 0;1;2
424 4
y
xyy
Î
æö
÷
ç
¾¾- £ - - £ ¾¾- £ £ ¾¾¾Î
÷
ç
÷
ç
èø
nên có 3 giá trị thỏa mãn.
Câu 22: Hàm số
2
cos 2sin 2yxx=++ đạt giá trị nhỏ nhất tại
0
x
. Mệnh đề nào sau đây là đúng?
A.
0
2, .
2
xkk
p
p
=+ Î
B.
0
2, .
2
xkk
p
p
=- + Î
C.
0
2, .xkkpp=+ Î D.
0
2, .xkkp=Î
Lời giải
Chọn B
Ta có
22
cos 2 sin 2 1 sin 2 sin 2yxx xx=++=-++
()
2
2
sin 2sin 3 sin 1 4.xx x=- + + =- - +
Mà
()
2
1 sin 1 2 sin 1 0 0 sin 1 4xx x-£ £¾¾- £ - £ ¾¾£ - £
() ()
22
0sin144sin140xx¾¾³- - ³-¾¾³- - +³
.
Suy ra giá trị nhỏ nhất của hàm số bằng
0 .
Dấu
'' ''=
xảy ra
()
sin 1 2 .
2
xxkk
p
p
=-=-+ Î
Câu 23: Tìm giá trị lớn nhất
M
và nhất m của hàm số
42
sin 2cos 1yx x=- +
A. 2, 2.Mm==- B. 1, 0.Mm==
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 27
C. 4, 1.Mm==- D. 2, 1.Mm==-
Lời giải
Chọn D
Ta có
()()
2
42 4 2 2
sin 2cos 1 sin 2 1 sin 1 sin 1 2.yx x x x x= - += - - += + -
Do
()
2
22 2
0sin1 1sin12 1sin14xx x££¾¾£ +£ ¾¾£ + £
()
2
2
2
1sin 1 22 .
1
M
x
m
ì
=
ï
ï
¾¾- £ + - £ ¾¾
í
ï
=-
ï
î
Câu 24: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số
4
4sin cos4yxx=-.
A.
3.m =-
B.
1.m =-
C.
3.m =
D.
5.m =-
Lời giải.
Chọn B
Ta có
()
2
42
1cos2
4sin cos4 4. 2cos 2 1
2
x
yxx x
æö
-
÷
ç
=-= - -
÷
ç
÷
ç
èø
()
2
2
cos 2 2 cos 2 2 cos 2 1 3 3.xx x=- - + =- + + £
Mà
()
2
1 cos2 1 0 cos2 1 2 0 cos2 1 4xx x-£ £¾¾£ +£¾¾£ + £
()
2
1cos2133 1.xm¾¾- £- + + £ ¾¾=-
Câu 25: Tìm giá trị lớn nhất
M
và giá trị nhỏ nhất m của hàm số
2
73cos .yx=-
A. 10, 2.Mm== B. 7, 2.Mm== C. 10, 7.Mm== D. 0, 1.Mm==
Lời giải
Chọn B
Ta có
2
1cos 1 0cos 1xx-£ £ ¾¾£ £
22
473cos 7 2 73cos 7xx¾¾£- £¾¾£ - £ .
Câu 26: Số giờ có ánh sáng mặt trời của một thành phố A trong ngày thứ t của năm 2017 được
cho bởi một hàm số
()
4 sin 60 10
178
yt
p
é
ù
êú
=-+
êú
ë
û
với t Î và 0 365t<£ . Vào ngày nào trong
năm thì thành phố A có nhiều giờ có ánh sáng mặt trời nhất?
A. 28 tháng 5. B. 29 tháng 5. C. 30 tháng 5. D. 31 tháng 5.
Lời giải
Chọn B
Vì
() ()
sin 60 1 4 sin 60 10 14.
178 178
tyt
pp
éù éù
êú êú
-£¾¾= - + £
êú êú
ëû ëû
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 28
Ngày có ánh sáng mặt trời nhiều nhất
()
14 sin 60 1
178
yt
p
é
ù
êú
= - =
êú
ë
û
()
60 2 149 356 .
178 2
tktk
pp
p
-=+=+
Do
149 54
0 365 0 149 356 365 0
356 89
k
tkkk
Î
<£ ¾¾< + £ - <£ ¾¾¾=
.
Với
0 149kt=¾¾=
rơi vào ngày 29 tháng 5 (vì ta đã biết tháng 1 và 3 có 31 ngày,
tháng 4 có 30 ngày, riêng đối với năm 2017 thì không phải năm nhuận nên tháng 2 có 28
ngày hoặc dựa vào dữ kiện
0 365t<£
thì ta biết năm này tháng 2 chỉ có 28 ngày).
Câu 27: Hằng ngày mực nước của con kênh lên xuống theo thủy triều. Độ sâu
h
(mét) của mực
nước trong kênh được tính tại thời điểm
t (giờ) trong một ngày bởi công thức
3cos 12.
84
t
h
pp
æö
÷
ç
=++
÷
ç
÷
ç
èø
Mực nước của kênh cao nhất khi:
A.
13t =
(giờ). B.
14t =
(giờ). C.
15t =
(giờ). D.
16t =
(giờ).
Lời giải
. Chọn B
Mực nước của kênh cao nhất khi h lớn nhất
cos 1 2
84 84
tt
k
pp pp
p
æö
÷
ç
+=+=
÷
ç
÷
ç
èø
với
024t<£
và
.k Î
Lần lượt thay các đáp án, ta được đáp án B thỏa mãn
Vì với 14 2
84
t
t
pp
p
=¾¾ + = (đúng với 1k =Î ).
Dạng 4. Chứng minh hàm số tuần hoàn và xác định chu kỳ của nó
1. Phương pháp
Muốn chứng minh hàm số tuần hoàn f(x) tuần hoàn ta thực hiện theo các bước sau:
Xét hàm số yf(x) , tập xác định là
D
Với mọi
xD
, ta có

0
xT D
và
0
xT D
(1) . Chỉ ra
0
f(x T ) f(x)
(2)
Vậy hàm số yf(x) tuần hoàn
Chứng minh hàm tuần hoàn với chu kỳ
0
T
Tiếp tục, ta đi chứng minh
0
T
là chu kỳ của hàm số tức chứng minh
0
T
là số dương nhỏ nhất thỏa
(1) và (2). Giả sử có
T
sao cho
0
0TT
thỏa mãn tính chất (2)
...
mâu thuẫn với giả thiết
0
0TT
. Mâu thuẫn này chứng tỏ
0
T
là số dương nhỏ nhất thỏa (2). Vậy hàm số tuần hoàn với
chu kỳ cơ sở
0
T
Một số nhận xét:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 29
-
Hàm số y sinx,y cosx tuần hoàn chu kỳ
2 . Từ đó

y sin ax b ,y cos ax b

có chu
kỳ
0
2
T
a
-
Hàm số
y tanx, y cotx
tuần hoàn chu kỳ
. Từ đó

ytanaxb,ycotaxb

có chu kỳ
0
T
a
Chú ý:
1
yf(x)
có chu kỳ T
1
;
2
yf(x)
có chu kỳ T
2
Thì hàm số
12
y f (x) f (x)
có chu kỳ T
0
là bội chung nhỏ nhất của T
1
và T
2
.
Các dấu hiệu nhận biết hàm số không tuần hoàn
Hàm số yf(x) không tuần hoàn khi một trong các điều kiện sau vi phạm
Tập xác định của hàm số là tập hữu hạn
Tồn tại số
a
sao cho hàm số không xác định với
xa
hoặc
xa
Phương trình
f(x) k có vô số nghiệm hữu hạn
Phương trình
f(x) k có vô số nghiệm sắp thứ tự
mm1
... x x ...

mà
mm1
xx 0

hay
2. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Chứng minh rằng các hàm số sau là những hàm số tuần hoàn với chu kỳ cơ sở
0
T
00
a)f(x) sinx, T 2 ; b)f(x) tan2x, T
2

Hướng dẫn giải
a) Ta có : f(x 2 ) f(x), x
.
Giả sử có số thực dương
T2 thỏa
 f(xT)f(x) sinxT sinx,x (*)
Cho
xVT(*)sinTcosT1; VP(*)sin1
22 2





(*) không xảy ra với mọi
x
. Vậy hàm số đã cho tuần hoàn với chu kỳ
0
T2
b) Ta có :
 f(x ) f(x), x D
2
.
Giả sử có số thực dương
T
2
thỏa
f(x T) f(x) tan 2x 2T tan2x , x D (**)
Cho
x0 VT(**)tan2T0; VP(**)0
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 30
B
(**)
không xảy ra với mọi xD . Vậy hàm số đã cho tuần hoàn với chu kỳ
0
T
2
Ví dụ 2. Xét tính tuần hoàn và tìm chu kỳ cơ sở (nếu có) của các hàm số sau

2
3x x
a) f(x) cos cos ; b)y cosx cos( 3x); c)f(x) sin x ; d)y tan x.
22
Hướng dẫn giải
c)
Hàm số

2
f(x) sin x
không tuần hoàn vì khoảng cách giữa các nghiệm (không điểm) liên tiếp
của nó dần tới 0


k1 k 0khik
k1 k


d) Hàm số f(x) tan x không tuần hoàn vì khoảng cách giữa các nghiệm (không điểm) liên tiếp
của nó dần tới


2
22
k 1 k khik

3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Mệnh đề nào sau đây là sai?
A. Hàm số sinyx= tuần hoàn với chu kì 2.p
B. Hàm số cosyx= tuần hoàn với chu kì 2.p
C. Hàm số tanyx= tuần hoàn với chu kì 2.p
D. Hàm số cotyx= tuần hoàn với chu kì
.p
Lời giải
Chọn C
Vì hàm số
tanyx=
tuần hoàn với chu kì .p
Câu 2: Trong các hàm số sau đây, hàm số nào là hàm số tuần hoàn?
A. sinyx= B. sinyx x=+ C. cos .yx x= D
sin
.
x
y
x
=
Lời giải
Chọn A
Hàm số
sinyx x=+
không tuần hoàn. Thật vậy:
Tập xác định D = .
Giả sử
()()
, Dfx T fx x+= "Î
()()
sin sin , DxT xT x x x++ +=+ "Î
()
sin sin , DTxT xx+ + = "Î .
()
*
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 31
Cho
0x =
và
x
p=
, ta được
()
sin sin 0 0
sin sin 0
Tx
TT
pp
ì
+==
ï
ï
í
ï
++==
ï
î
()
2sin sin 0 0TT T Tp¾¾+ + +==
. Điều này trái với định nghĩa là 0T > .
Vậy hàm số
sinyx x=+ không phải là hàm số tuần hoàn.
Tương tự chứng minh cho các hàm số
cosyx x= và
sin
x
y
x
= không tuần hoàn.
Câu 3: Trong các hàm số sau đây, hàm số nào không tuần hoàn?
A.
cos .yx=
B.
cos2 .yx=
C.
2
cosyx x= . D.
1
.
sin 2
y
x
=
Lời giải.
Chọn C
Câu 4:
Tìm chu kì T của hàm số sin 5 .
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
A.
2
.
5
T
p
=
B.
5
.
2
T
p
=
C.
.
2
T
p
=
D.
.
8
T
p
=
Lời giải
Chọn A
Hàm số
()
sinyaxb=+ tuần hoàn với chu kì
2
T
a
p
=
.
Áp dụng: Hàm số
sin 5
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
2
.
5
T
p
=
Câu 5:
Tìm chu kì T của hàm số
cos 2016 .
2
x
y
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
A.
4.T p=
B.
2.T p=
C.
2.T p=-
D. .T p=
Lời giải
Chọn A
Hàm số
()
cosyaxb=+ tuần hoàn với chu kì
2
T
a
p
= .
Áp dụng: Hàm số
cos 2016
2
x
y
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
4.T p=
Câu 6:
Tìm chu kì T của hàm số
()
1
sin 100 50 .
2
yxpp=- +
A.
1
.
50
T
= B.
1
.
100
T
= C. .
50
T
p
=
D.
2
200 .T p=
Lời giải
Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 32
Hàm số
()
1
sin 100 50
2
yxpp=- +
tuần hoàn với chu kì
21
.
100 50
T
p
p
==
Câu 7:
Tìm chu kì T của hàm số
cos2 sin .
2
x
yx=+
A.
4.T p= B. .T p= C. 2.T p= D. .
2
T
p
=
Lời giải
Chọn A
Hàm số cos2yx= tuần hoàn với chu kì
1
2
.
2
T
p
p
==
Hàm số
sin
2
x
y = tuần hoàn với chu kì
2
2
4.
1
2
T
p
p==
Suy ra hàm số
cos2 sin
2
x
yx=+ tuần hoàn với chu kì 4.T p=
Nhận xét.
T là của
1
T và
2
.T
Câu 8: Tìm chu kì T của hàm số cos3 cos5 .yxx=+
A.
.T p= B. 3.T p= C. 2.T p= D. 5.T p=
Lời giải
Chọn C
Hàm số cos3yx= tuần hoàn với chu kì
1
2
.
3
T
p
=
Hàm số
cos5yx= tuần hoàn với chu kì
2
2
.
5
T
p
=
Suy ra hàm số
cos3 cos5yxx=+ tuần hoàn với chu kì 2.T p=
Câu 9: Tìm chu kì T của hàm số
()
3cos 2 1 2sin 3 .
2
x
yx
æö
÷
ç
=+--
÷
ç
÷
ç
èø
A.
2.T p= B.
4T p=
C. 6T p= D.
.T p=
Lời giải
Chọn B
Hàm số
()
3cos 2 1yx=+ tuần hoàn với chu kì
1
2
.
2
T
p
p
==
Hàm số
2sin 3 .
2
x
y
æö
÷
ç
=- -
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
2
2
4.
1
2
T
p
p==
Suy ra hàm số
()
3cos 2 1 2sin 3
2
x
yx
æö
÷
ç
=+--
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì 4.T p=
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 33
Câu 10: Tìm chu kì
T
của hàm số sin 2 2cos 3 .
34
yx x
pp
æö æö
÷÷
çç
=++ -
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
A.
2.T p= B. .T p= C. 3.T p= D. 4.T p=
Lời giải
Chọn A
Hàm số
sin 2
3
yx
p
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
1
2
.
2
T
p
p==
Hàm số
2cos 3
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
2
2
.
3
T
p
=
Suy ra hàm số
sin 2 2 cos 3
34
yx x
pp
æö æö
÷÷
çç
=++ -
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
tuần hoàn với chu kì
2.T p=
Câu 11: Tìm chu kì T của hàm số tan 3 .yxp=
A.
.
3
T
p
= B.
4
.
3
T = C.
2
.
3
T
p
= D.
1
.
3
T =
Lời giải
Chọn D
Hàm số
()
tanyaxb=+ tuần hoàn với chu kì T
a
p
= .
Áp dụng: Hàm số
tan 3yxp= tuần hoàn với chu kì
1
.
3
T
=
Câu 12:
Tìm chu kì
T
của hàm số tan 3 cot .yxx=+
A.
4.T p= B. .T p= C. 3.T p= D.
.
3
T
p
=
Lời giải
Chọn B
Hàm số
()
cotyaxb=+
tuần hoàn với chu kì
T
a
p
=
.
Áp dụng: Hàm số
tan 3yx= tuần hoàn với chu kì
1
.
3
T
p
=
Hàm số cotyx= tuần hoàn với chu kì
2
.T p=
Suy ra hàm số tan 3 cotyxx=+ tuần hoàn với chu kì .T p=
Nhận xét.
T là bội chung nhỏ nhất của
1
T và
2
.T
Câu 13: Tìm chu kì
T
của hàm số cot sin 2 .
3
x
yx=+
A.
4.T p= B. .T p= C. 3.T p= D.
.
3
T
p
=
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 34
Lời giải
Chọn C
Hàm số cot
3
x
y = tuần hoàn với chu kì
1
3.T p=
Hàm số
sin 2yx= tuần hoàn với chu kì
2
.T p=
Suy ra hàm số
cot sin 2
3
x
yx=+ tuần hoàn với chu kì
3.T p=
Câu 14: Tìm chu kì T của hàm số sin tan 2 .
24
x
yx
p
æö
÷
ç
=- +
÷
ç
÷
ç
èø
A.
4.T p=
B.
.T p=
C.
3.T p=
D.
2.T p=
Lời giải
Chọn A
Hàm số
sin
2
x
y =
tuần hoàn với chu kì
1
4.T p=
Hàm số
tan 2
4
yx
p
æö
÷
ç
=- +
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì
2
.
2
T
p
=
Suy ra hàm số
sin tan 2
24
x
yx
p
æö
÷
ç
=- +
÷
ç
÷
ç
èø
tuần hoàn với chu kì 4.T p=
Câu 15: Tìm chu kì
T
của hàm số
2
2cos 2017.yx=+
A.
3.T p=
B.
2.T p=
C. .T p= D.
4.T p=
Lời giải
Chọn C
Ta có
2
2cos 2017 cos2 2018.yx x=+=+
Suy ra hàm số tuần hoàn với chu kì .T p=
Câu 16: Tìm chu kì T của hàm số
22
2sin 3cos 3 .yx x=+
A. .T p= B. 2.T p= C. 3.T p= D. .
3
T
p
=
Lời giải
Chọn A
Ta có
()
1cos2 1cos6 1
2. 3. 3cos6 2 cos2 5 .
222
xx
yxx
-+
=+=-+
Hàm số
3cos6yx= tuần hoàn với chu kì
1
2
.
63
T
pp
==
Hàm số
2cos2yx=- tuần hoàn với chu kì
2
.T p=
Suy ra hàm số đã cho tuần hoàn với chu kì
.T p=
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 35
Câu 17: Tìm chu kì T của hàm số
2
tan 3 cos 2 .yx x=-
A.
.T p= B. .
3
T
p
=
C. .
2
T
p
=
D.
2.T p=
Lời giải
Chọn C
Ta có
()
1cos4 1
tan 3 2tan 3 cos4 1 .
22
x
yx xx
+
=- = --
Hàm số
2tan3yx= tuần hoàn với chu kì
1
.
3
T
p
=
Hàm số
cos 4yx=- tuần hoàn với chu kì
2
2
.
42
T
pp
==
Suy ra hàm số đã cho tuần hoàn với chu kì .T p=
Câu 18: Hàm số nào sau đây có chu kì khác
p
?
A.
sin 2 .
3
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
B.
cos2 .
4
yx
p
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
C.
()
tan 2 1 .yx=-+
D. cos sin .yxx=
Lời giải
Chọn C
Vì
()
tan 2 1yx=-+ có chu kì .
22
T
pp
==
-
Nhận xét. Hàm số
1
cos sin sin 2
2
yxx x==
có chu kỳ là
.p
Câu 19: Hàm số nào sau đây có chu kì khác 2p ?
A.
3
cos .yx=
. sin cos .
22
x
x
y
=
C.
()
2
sin 2 .yx=+ D.
2
cos 1 .
2
x
y
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải.
Chọn C
Hàm số
()
3
1
cos cos3 3cos
4
yx xx
== + có chu kì là
2.p
Hàm số
1
sin cos sin
222
xx
yx
== có chu kì là 2.p
Hàm số
() ()
2
11
sin 2 cos 2 4
22
yx x=+=- +
có chu kì là .p
Hàm số
()
2
11
cos 1 cos 2
222
x
yx
æö
÷
ç
=+=++
÷
ç
÷
ç
èø
có chu kì là 2.p
Câu 20: Hai hàm số nào sau đây có chu kì khác nhau?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 36
A.
cosyx=
và
cot .
2
x
y =
B.
sinyx=
và
tan 2 .yx=
C.
sin
2
x
y =
và
cos .
2
x
y =
D. tan 2yx= và cot 2 .yx=
Lời giải
Chọn B
Hai hàm số
cosyx=
và
cot
2
x
y =
có cùng chu kì là
2.p
Hai hàm số
sinyx= có chu kì là 2p , hàm số tan 2yx= có chu kì là
.
2
p
Hai hàm số
sin
2
x
y = và cos
2
x
y = có cùng chu kì là 4.p
Hai hàm số
tan 2yx= và cot 2yx= có cùng chu kì là .
2
p
Dạng 5. Đồ thị của hàm số lượng giác
1. Phương pháp
1/ Vẽ đồ thị hàm số lượng giác:
- Tìm tập xác định D.
-
Tìm chu kỳ T
0
của hàm số.
-
Xác định tính chẵn – lẻ (nếu cần).
-
Lập bảng biến thiên trên một đoạn có độ dài bằng chu kỳ T
0
có thể chọn:
0
x0,T


hoặc
00
TT
x,
22

.
-
Vẽ đồ thị trên đoạn có độ dài bằng chu kỳ.
-
Rồi suy ra phần đồ thị còn lại bằng phép tịnh tiến theo véc tơ
0
v k.T .i
về bên trái và phải
song song với trục hoành Ox (với
i
là véc tơ đơn vị trên trục Ox).
2/ Một số phép biến đổi đồ thị:
a) Từ đồ thị hàm số y = f(x), suy ra đồ thị hàm số y = f(x) + a bằng cách tịnh tiến đồ thị y =
f(x) lên trên trục hoành a đơn vị nếu a > 0 và tịnh tiến xuống phía dưới trục hoành a đơn vị
nếu a < 0.
b)
Từ đồ thị hàm số y = f(x), suy ra đồ thị hàm số
yf(xa) bằng cách tịnh tiến đồ thị y =
f(x) sang phải trục hoành a đơn vị nếu a > 0 và tịnh tiến sang trái trục hoành a đơn vị nếu a
< 0.
c)
Từ đồ thị y = f(x), suy ra đồ thị y = –f(x) bằng cách lấy đối xứng đồ thị y = f(x) qua trục
hoành.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 37
d) Đồ thị
f(x), neáu f(x) 0
yf(x)
-f(x), neáu f(x) < 0

nên suy ra đồ thị y = f(x) bằng cách giữ nguyên
hần đồ thị y = f(x) phía trên trục hoành và lấy đối xứng y = f(x) phía dưới trục hoành qua
trục hoành
Mối liên hệ đồ thị giữa các hàm số
Tịnh tiến theo
vec tơ v
=(a;b)
Đối xứng qua gốc O
Tịnh tiến theo Ox, a đơn vị
Tịnh tiến theo Oy, b đơn vị
Tịnh tiến theo Oy, b đơn vị
Tịnh tiến theo Ox, a đơn vị
Đối xứng qua Oy
Đối xứng qua Ox
Đối xứng qua Ox
Đối xứng qua Oy
y=-f(x)
y=f(-x)
y=-f(-x)
y=f(x+a)+b
y=f(x)+b
y=f(x+a)
y=f(x)
2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1.
Vẽ đồ thị các hàm số sau:
y = sin 4x
Hướng dẫn giải







a) Haøm soá y = sin 4x.
Mieàn xaùc ñònh: D= .
Ta chæ caàn veõ ñoà thò haøm soá treân mieàn 0;
2
2
(Do chu kì tuaàn hoaøn T= )
42
Baûng giaù trò cuûa haøm soá y =sin 4x treân ñoaïn 0; laø:
2
x
0
16
8
3
16
5
24
4
5
16
3
8
3
2
y
0
2
2
1
2
2
3
2
0 -
2
2
-1 -
3
2
0
Ta có đồ thị của hàm số y = sin4x trên đoạn
0;
2
và sau đó tịnh tiến cho các
đoạn:





..., ,0 , , ,....
22
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 38
Ví dụ 2: Vẽ đồ thị hàm số
x
y = cos .
3
Hướng dẫn giải
x
Haøm soá y = cos .
3
Mieàn xaùc ñònh: D= .
Ta chæ caàn veõ ñoà thò haøm soá treân mieàn 0;6


2
(Do chu kì tuaàn hoaøn T= 6 )
1/3
x
Baûng giaù trò cuûa haøm soá y = cos treân ñoaïn 0;6 laø:
3
x
0
3
4
3
2
21
6
3
15
4
9
2
33
6
6
y
1
2
2
0 -
3
2
-1 -
2
2
0
3
2
1
Ta có đồ thị của hàm số y=
x
cos
3
trên đoạn
0;6
và sau đó tịnh tiến cho các
đoạn:
 ..., 6 ,0 , 6 ,12 ,....
Ví dụ 3. Cho đồ thị của hàm số y =sinx, (C) . Hãy vẽ các đồ thị của các hàm số sau:

 
 
 
a) y = sin x+ b) y= sin x+ 2.
44
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 39
Hướng dẫn giải
Từ đồ thị của hàm số y = sinx, (C) như sau:
a) Từ đồ thị (C), ta có đồ thị



y = sin x+
4
bằng cách tịnh tiến (C) sang trái
một đoạn là
4
đơn vị, ta được đồ thị hàm số



y = sin x+ , (C')
4
như (hình 8)
sau:
b) Từ đồ thị (C’) của hàm số



y = sin x+
4
, ta có đồ thị hàm số



y = sin x+ 2
4
bằng cách tịnh tiến (C’) lên trên một đoạn là 2 đơn vị, ta
được đồ thị hàm số



y = sin x+ 2, (C'')
4
như sau:
y
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 40
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Đồ thị hàm số
cos
2
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
được suy từ đồ thị
()
C
của hàm số cosyx= bằng cách:
A. Tịnh tiến
()
C
qua trái một đoạn có độ dài là .
2
p
B. Tịnh tiến
()
C qua phải một đoạn có độ dài là .
2
p
C. Tịnh tiến
()
C
lên trên một đoạn có độ dài là
.
2
p
D. Tịnh tiến
()
C
xuống dưới một đoạn có độ dài là
.
2
p
Lời giải
Chọn B
Nhắc lại lý thuyết
Cho
()
C là đồ thị của hàm số
()
yfx= và 0p > , ta có:
+ Tịnh tiến
()
C lên trên
p
đơn vị thì được đồ thị của hàm số
()
yfx p=+.
+ Tịnh tiến
()
C xuống dưới
p
đơn vị thì được đồ thị của hàm số
()
yfxp=-.
+ Tịnh tiến
()
C
sang trái
p
đơn vị thì được đồ thị của hàm số
()
yfxp=+
.
+ Tịnh tiến
()
C
sang phải
p
đơn vị thì được đồ thị của hàm số
()
yfxp=-
.
Vậy đồ thị hàm số
cos
2
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
được suy từ đồ thị hàm số cosyx= bằng cách tịnh tiến
sang phải
2
p
đơn vị.
Câu 2: Đồ thị hàm số sinyx= được suy từ đồ thị
()
C
của hàm số cosyx= bằng cách:
A. Tịnh tiến
()
C qua trái một đoạn có độ dài là .
2
p
B. Tịnh tiến
()
C
qua phải một đoạn có độ dài là .
2
p
C. Tịnh tiến
()
C lên trên một đoạn có độ dài là
.
2
p
D. Tịnh tiến
()
C xuống dưới một đoạn có độ dài là .
2
p
Lời giải
Chọn B
Ta có sin cos cos .
22
yx x x
pp
æö æö
÷÷
çç
== -= -
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 41
Câu 3: Đồ thị hàm số sinyx= được suy từ đồ thị
()
C
của hàm số cos 1yx=+ bằng cách:
A. Tịnh tiến
()
C qua trái một đoạn có độ dài là
2
p
và lên trên 1 đơn vị.
B. Tịnh tiến
()
C qua phải một đoạn có độ dài là
2
p
và lên trên 1 đơn vị.
C. Tịnh tiến
()
C
qua trái một đoạn có độ dài là
2
p
và xuống dưới
1
đơn vị.
D. Tịnh tiến
()
C qua phải một đoạn có độ dài là
2
p
và xuống dưới 1 đơn vị.
Lời giải
Chọn D
Ta có
sin cos cos .
22
yx x x
pp
æö æö
÷÷
çç
== -= -
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
Tịnh tiến đồ thị cos 1yx=+ sang phải
2
p
đơn vị ta được đồ thị hàm số
cos 1.
2
yx
p
æö
÷
ç
=-+
÷
ç
÷
ç
èø
Tiếp theo tịnh tiến đồ thị
cos 1
2
yx
p
æö
÷
ç
=-+
÷
ç
÷
ç
èø
xuống dưới
1
đơn vị ta được đồ thị hàm số
cos .
2
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
Câu 4: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. 1sin2.yx=+ B. cos .yx= C. sin .yx=- D. cos .yx=-
Lời giải
Chọn B
Ta thấy tại
0x =
thì 1y = . Do đó loại đáp án C và D.
Tại
2
x
p
= thì
0y =
. Do đó chỉ có đáp án B thỏa mãn.
Câu 5: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 42
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. sin .
2
x
y = B. cos .
2
x
y = C. cos .
4
x
y =- D.
sin .
2
x
y
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Chọn D
Ta thấy:
Tại
0x = thì 0y = . Do đó loại B và C.
Tại
x
p=
thì 1y =- . Thay vào hai đáp án còn lại chỉ có D thỏa.
Câu 6: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C, D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A.
2
cos .
3
x
y = B.
2
sin .
3
x
y = C.
3
cos .
2
x
y = D.
3
sin .
2
x
y =
Lời giải
Chọn A
Ta thấy:
Tại
0x = thì 1y = . Do đó ta loại đáp án B và D.
Tại 3x p= thì 1y = . Thay vào hai đáp án A và C thì chit có A thỏa mãn.
Câu 7: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 43
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. sin .
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
B.
3
cos .
4
yx
p
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
C. 2sin .
4
yx
p
æö
÷
ç
=+
÷
ç
÷
ç
èø
D. cos .
4
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Chọn A
Ta thấy hàm số có GTLN bằng
1
và GTNN bằng
1-
. Do đó loại đáp án C.
Tại
0x =
thì
2
2
y
=-
. Do đó loại đáp án D.
Tại
3
4
x
p
=
thì 1y = . Thay vào hai đáp án còn lại chỉ có A thỏa mãn.
Câu 8: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. sin .yx= B.
sin .yx=
C.
sin .yx=
D. sin .yx=-
Lời giải
Chọn D
Ta thấy tại 0x = thì 0y = . Cả 4 đáp án đều thỏa.
Tại
2
x
p
=
thì 1y =- . Do đó chỉ có đáp án D thỏa mãn.
Câu 9: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C
, D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 44
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. cos .yx= B. cosyx=- C.
cos .yx=
D.
cos .yx=
Lời giải
Chọn B
Ta thấy tại 0x = thì 1.y =- Do đó chỉ có đáp án B thỏa mãn.
Câu 10: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B,C,
D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A.
sin .yx=
B.
sin .yx=
C.
cos .yx=
D.
cos .yx=
Lời giải
Chọn A
Ta thấy hàm số có GTNN bằng
0
. Do đó chỉ có A hoặc D thỏa mãn.
Ta thấy tại
0x = thì 0y = . Thay vào hai đáp án A và D chỉ có duy nhất A thỏa mãn.
Câu 11: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 45
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A.
tan .yx=
B.
cot .yx=
C.
tan .yx=
D.
cot .yx=
Lời giải
Chọn C
Ta thấy hàm số có GTNN bằng 0 . Do đó ta loại đáp án A và B.
Hàm số xác định tại
x
p= và tại
x
p= thì 0y = . Do đó chỉ có C thỏa mãn.
Câu 12: .Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A.
sin 1.
2
yx
p
æö
÷
ç
=--
÷
ç
÷
ç
èø
B.
2sin .
2
yx
p
æö
÷
ç
=-
÷
ç
÷
ç
èø
C.
sin 1.
2
yx
p
æö
÷
ç
=- - -
÷
ç
÷
ç
èø
D.
sin 1.
2
yx
p
æö
÷
ç
=++
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Chọn A
Ta thấy hàm số có GTLN bằng 0 , GTNN bằng 2.- Do đó ta loại đán án B vì
[]
2sin 2;2 .
2
yx
p
æö
÷
ç
=-Î-
÷
ç
÷
ç
èø
Tại
0x =
thì 2y =- . Thử vào các đáp án còn lại chỉ có A thỏa mãn.
Câu 13: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A.
1sin .yx=+
B.
sinyx=
. C.
1cosyx=+
. D.
1sinyx=+
.
Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 46
Chọn A
Ta có
1cos 1yx=+ ³
và
1sin 1yx=+ ³
nên loại C và D.
Ta thấy tại
0x =
thì 1y = . Thay vào hai đáp án A và B thì chỉ có A thỏa mãn.
Câu 14: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,
D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. 1sin .yx=+ B. sinyx= . C. 1cosyx=+ . D. 1sinyx=+ .
Lời giải
Chọn B
Ta có 1cos 1yx=+ ³ và 1sin 1yx=+ ³ nên loại C và D.
Ta thấy tại
x
p= thì 0y = . Thay vào hai đáp án A và B thì chỉ có B thỏa.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 47
BÀI 2. PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM
1) Phương trình
=sin
x
a
Trường hợp
1a >¾¾
phương trình vô nghiệm, vì 1sin 1x-£ £ với mọi
x
.
Trường hợp
1a £¾¾
phương trình có nghiệm, cụ thể:
▪
123
0; ; ; ; 1
22 2
a
ìü
ïï
ïï
Î
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó
2
sin sin , sin
2
xk
xk
xk
xa
ap
a
pa p
é
=+
ê
= Î
ê
=-+
=
ë
.
▪
123
0; ; ; ; 1
22 2
a
ìü
ïï
ïï
Ï
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó
arcsin 2
sin ,
arcsin 2
xak
xa k
xak
p
pp
é
=+
ê
= Î
ê
=- +
ë
.
2) Phương trình
cos
x
a=
Trường hợp
1a >¾¾ phương trình vô nghiệm, vì 1cos 1x-£ £ với mọi
x
.
Trường hợp
1a £¾¾
phương trình có nghiệm, cụ thể:
▪
123
0; ; ; ; 1
22 2
a
ìü
ïï
ïï
Î
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó
2
cos cos , cos
2
xk
xk
xk
xa
ap
a
ap
é
=+
ê
= Î
ê
=
=
-+
ë
.
▪
123
0; ; ; ; 1
22 2
a
ìü
ïï
ïï
Ï
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó
arccos 2
cos ,
arccos 2
xak
xa k
xak
p
p
é
=+
ê
= Î
ê
=- +
ë
.
3) Phương trình
tan
x
a=
Điều kiện:
()
.
2
xkk
p
p¹+ Î
●
1
0; ; 1; 3
3
a
ìü
ïï
ïï
Î
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó tan tana, tn xxkxka aap==+= Î .
●
1
0; ; 1; 3
3
a
ìü
ïï
ïï
Ï
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó tan arctan , xa x akkp== + Î .
4) Phương trình
cot
x
a=
Điều kiện:
()
.xkkpp¹+ Î
●
1
0; ; 1; 3
3
a
ìü
ïï
ïï
Î
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó cot cot cot , xa kxxkaap= +==Î .
●
1
0; ; 1; 3
3
a
ìü
ïï
ïï
Ï
íý
ïï
ïï
îþ
. Khi đó
arccot ,c ot ax axkkp== + Î
.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 48
B.CÁCVÍDỤRÈNLUYỆNKĨNĂNG
Ví dụ 1. Giải các phương trình
a)
cos 2x 0
6




; b)
cos 4x 1
3




; c)
cos x 1
5




;
d)
sin 3x 0
3




e)
x
sin 1
24




; f)
sin 2x 1
6




;
Hướng Dẫn Giải
a)





k
cos 2x 0 2x k x ,k
66 122
b)





k
cos 4x 1 4x k2 x ,k
33 122
c)





4
cos x 1 x k2 x k2 ,k
55 5
d)





k
sin 3x 0 3x k x ,k
33 93
e)





xx 3
sin 1 k2 x k4 ,k
24 242 2
f)





sin 2x 1 2x k2 x k ,k
662 3
Ví dụ 2. Giải phương trình
a)

1
sin3x 1
2
; b)

1
cos2x 2
2

c)
 
x
tan 2 3 ; d) cot 2x 3 4
34




Giải
a) Ta có:

3x
k2
3x k2
x
6
18 3
1sin3xsin ,k
5k2
6
x
1
k2
6
83









Vậy nghiệm của phương trình (1) là
k2 5 k2
x;x ,k.
18 3 18 3


b) Ta có:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 49

2
2x k2
2x k2 x k
2
33
2co
x
s2x cos ,k
3
k
33

 









 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là:
xk,k
3

c)

3x3arctan2k3,k
Vậy nghiệm của phương trình (*) là
x 3arctan 2 ,kk3

d) Ta có:

k
4cot2x cot 2x k x ,k.
46 46 242





Vậy nghiệm của phương trình là:
k
x,k.
24 2


Lời bình: Những phương trình ch trên là nhưng phương trình lượng giác cơ bản. Sử dụng MTCT ta
có thể tìm được các giá trị đặc biệt của hàm số lượng giác
Ở câu a)
1
sin3x
2
. Dùng MTCT (ở chế độ rad ) ta ấn
SHIF sin 1 2
ta được kết quả là
π
6
. Do đó:
π1
sin3x sin
26

Hoàn toàn tương tự cho câu b)
1
cos2x
2
. Ta ấn:
SHIF cos 1 2 ta được kết quả là
π2
3
. Do đó:
π12
cos2x cos
23

Ở câu c) nếu ta dùng MTCT: Thử ấn
SHIFT tan 2
ta được kết quả
Do đó, phương trình
x
tan 2
3
ta chỉ có thể ghi π
x
arctan2 k
3
Trên MTCT không có hàm cot, tuy nhiên ta thừa biết
α
α
1
cot
tan
. Do đó, đối với câu d)
cot 2x 3
4




ta ấn máy như sau:
SHIT tan 1 3
ta được kết quả là
π
6
. Do đó:
cot 2x 3 cot
46




Ví dụ 3. Giải phương trình
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 50
a)
sin 4x sin x
3




; b)

0
x
cot g x 30 cot g .
2
2
32
c) cos x ; d) sin 2x cos3x.
4

Giải
a) Ta có:
k2
4x x k2
x
3
93
sin 4x sin x ,k
2k2
4x x k
x
2
15
3
3
5













Vậy nghiệm của phương trình (*) là
k2 2 k2
x;x
93 155


b) Điều kiện:

00
0
0
0
x30 k.180
x30
k,n
x
n.180
xn.360
2








00000
00
xx
cot g x 30 cot g x 30 k.180 2x 60 x k.360
22
x60k.360,k
Vậy nghiệm của phương trình là:

00
x60k.360,k
c) Ta có

2
32 1cos2x 32
cos x 2 1 cos 2x 3 2
424
3
cos2x cos 2x k2 x k
26 6 1
,k
2

 



Vậy nghiệm của phương trình (*) là
xk,
12
k

Nhận xét: Ngoài cách giải trên ta có thể giải theo cách sau:
2
32
32
xarccos k2
cos x
4
32
4
cos x ,k
4
32
32
cos x
xarccos k2
4
4












Tuy nhiên không nên giải theo cách này vì mất đi cái vẻ đẹp của toán học. Lời giải ban đầu sử dụng
dụng công thức hạ bậc với các phép biến đổi hết sức đơn giản đưa về phương trình rất đẹp với đáp
số.
d) Ta có
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 51
3x 2x k2
3x 2x k2
2
sin 2x cos3x cos3x cos 2x
2
k2
x
5x k2
10 5
2
;k
xk
2
2
2
2
xk
2
















Vậy nghiệm của (*) là
k2
,x;xk2
10 5
k
2


Nhận xét: Phương trình
sin 2x cos3x được chuyển thành
cos3x cos 2x
2




, ta cũng có thể
chuyển thành dạng sau:
sin 2x sin 3x
2




.
Ví dụ 4. Giải và biện luận phương trình
sinx 4m 1 *
Giải
Trường hợp 1:
1
4m 1 1
m
4m 1 1
2
4m 1 1
m0



Phương trình (*) vô nghiệm
Trường hợp 2:
1
4m 1 1 1 4m 1 1 0 m
2

Phương trình (*) có nghiệm

xarcs
xarc
in 4m
sin 4m 1 k2
,k
1k2


Tóm lại:
Nếu
1
m
2
m0
thì phương trình (*) vô nghiệm
Nếu
1
0m
2

thì phương trình (*) có nghiệm

xarcsin4m1 k
xarcsin4m1k2
2


Ví dụ 5. Tìm m để phương trình
2sin x m
4


có nghiệm
x0;
2


Giải
Ta có:
3
0x x
24 44



2
sin x 1
24




Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 52
Phương trình đã cho có nghiệm
2m
x0;khi 11m 2
22
2



Ví dụ 6. Giải phương trình
a)

sin 2x sin 2x cos x 0 1 ; b)
sin x cos2x sin 2x cos3x 2 .
Giải
a) Ta có






sin 2x 0 2x k
k
1sin2x1cosx0 x ,k
cosx 2 2x 1k
Vậy nghiệm của phương trình là

k
x,k.
2
Lưu ý: Một số học sinh mắc sai lầm nghiệm trọng (lỗi rất cơ bản) là rút gọn phương trình ban đầu
cho
sin2x
, dẫn đến thiếu nghiệm
b) Định hướng: Cả hai vế phương trình đều cho dưới dạng tích của hai hàm lượng giác. Thông
thường ta sử dụng công thức biến đổi tích thành tổng.
Ta nhắc lại:

1
sinacosb sin a b sin a b
2



Ta có
 
11
2 sin 3x sinx sin 5x sinx sin 5x sin 3x
k
5x 3x
22
xk
5x 3x
k2
k2
,k
x
84






Vậy nghiệm của phương trình (*) là
k
;x ,k
84
xk

C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1. Nghiệm của phương trình
x1
sin
52
là
A.
x2k,k
6

và
7
x2k,k
6

.
B.
5
x2k,k
6

và
35
x2k,k
6

.
C.
5
x10k,k
6

và
35
x10k,k
6

.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 53
D.
o
5
x k1800 , k
6

và
o
35
x k1800 , k
6

.
Hướng dẫn giải
CHỌN C.
 
x5
2k x 10k
x
56 6
sin sin k k
x35
56
2k x 10k
56 6


 












Câu 2. Nghiệm của phương trình
sin x 1
là
A.

xkk
2

B.

xk
2

C.
xk2,k
D.

xk2,k
2

Hướng dẫn giải
CHỌN D.
sin x 1 x k2 , k
2

.
Câu 3. Nghiệm của phương trình
sin x 1
là
A.
xk2,k
2

B.
xk2,k
C.
3
xk2,k
2

D.
xk,k
2

Hướng dẫn giải
CHỌN C.
3
sin x 1 x k2 , k
2

.
Câu 4. Nghiệm của phương trình
sin x 0
là
A.
xk,k
2

B.
xk,k
2

C.
xk,k

D. B và C đúng
Hướng dẫn giải
CHỌN C.
sin x 0 x k2 , k
.
Câu 5. Nghiệm của phương trình
cosx 1
là
A.
xk2,k
B.
xk,k
C.
xk,k
2

D.
xk2,k
2

Hướng dẫn giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 54
CHỌN A.
cosx 1 x k2 , k
.
Câu 18. Nghiệm của phương trình
cosx 1
là
A.
xk,k
B.
xk2,k
C.
xk2,k
2

D.
xk,k
Hướng dẫn giải
CHỌN B.
cosx 1 x k2 , k 
.
Câu 6. Nghiệm của phương trình
cosx 0
là
A.
oo
x 180 k360 , k B.
oo
x90 k180,k

C.
oo
x 90 k360 , k
D.
o
xk90,k
Hướng dẫn giải
CHỌN B.
oo
cos x 0 x 90 k180 , k
.
Câu 7. Nghiệm của phương trình
tan x 1
là
A.
xk2,k
4

B.
xk,k
4

C.
3
xk,k
4

D.
xk,k
4

Hướng dẫn giải
CHỌN B.
tan x 1 x k , k
4

.
Câu 8. Nghiệm của phương trình
tan x 1
là
A.
xk2,k
4

B.
xk2,k
4

C.

2k 1
x1 k,k
4

D. B và C đúng
Hướng dẫn giải
CHỌN C.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 55

2k 1
tan x 1 x k 1 . k
44

  
.
Câu 9. Phương trình
tan x 0
có nghiệm là
A.
xk,k
2

B.
xk,k
C.
xk2,k

D.
3
xk,k
2

Hướng dẫn giải
CHỌN B.
tan x 0 x k , k
.
Câu 10. Phương trình
cot x 1
có nghiệm là
A.
xk2,k
4

B.
xk2,k
4

C.
xk2,k
6

D.
xk,k
4

Hướng dẫn giải
CHỌN D.
cot x 1 x k , k
4

.
Câu 11. Phương trình
cot x 1
có nghiệm là
A.

2k 1
x1 k,k
4

B.
xk2,k
4

C.
3
xk2,k
4

D. tất cả đều đúng
Hướng dẫn giải
CHỌN A.

2k 1
cot x 1 x k , k 1 . k , k
44

  
.
Câu 12. Phương trình
cot x 0
có nghiệm là
A.
xk,k
2

B.
xk2,k
2

C.
3
xk2,k
2

D. tất cả đều đúng
Hướng dẫn giải
CHỌN A.
cot x 0 x k , k
2

.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 56
Câu 13. Nghiệm của phương trình
1
cot x
2
là
A.
xk2,k
3

B.
xk,k
6

C.
xk,k
3

D.
xk2,k
4

Hướng dẫn giải
CHỌN A.
1
cos x cos x cos x k2 , k
233


.
Câu 14. Nghiệm của phương trình
3
cos2 x
2

là
A.
5
xk,k
6

B.
5
xk,k
12

C.
xk,k
8

D.
5
xk,k
6

Hướng dẫn giải
CHỌN B.
Ta có:
35 5 5
cos 2x cos 2x k2 x k , k
26 6 12

   
.
Câu 15. Nghiệm của phương trình
tan 2x 3 là
A.
xk,k
6

B.
xk,k
6

C.
xk,k
12 2


D.
k
x,k
12 2


Hướng dẫn giải
CHỌN D.
Ta có:
k
tan 2x 3 tan 2x k x , k
66 122

   


.
Câu 16. Nghiệm của phương trình
cot x 3
là
A.
xk,k
6

B.
xk,k
6

C.
xk,k
3

D.
4
xk2,k
3

Hướng dẫn giải
CHỌN B.
Ta có:
cot x 3 cot x k , k
66

 


.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 57
Câu 17. Nghiệm của phương trình
o
tan x tan 25 là
A.
oo
x 25 k360
và
oo
x 155 k360 , k
. B.
oo
x25 k180
và
oo
x 155 k180 , k

C.
oo
x 25 k360
và
oo
x 25 k360 , k
D.
oo
x25 k180,k

Hướng dẫn giải
CHỌN D.
Câu 18. Nghiệm của phương trình
tan x 5
12



là
A.
oo
x20 k180,k
B.
oo
x15 5k180,k

C.
oo
x15 arctan5k180,k
D.
xarctan5k,k
12

Hướng dẫn giải
CHỌN D.

o
tan x 15 5 tan x arctan 5
12
x arctan 5 k x arctan 5 k , k
12 12






Câu 19: Giải phương trình
2
sin 0
33
x p
æö
÷
ç
-=
÷
ç
÷
ç
èø
.
A.
()
.xk kp=Î B.
()
23
.
32
k
xk
pp
=+ Î
C.
()
.
3
xkk
p
p=+ Î D.
()
3
.
22
k
xk
pp
=+ Î
Lời giải.
Chọn D
Phương trình
22
sin 0
33 33
xx
k
pp
p
æö
÷
ç
-= -=
÷
ç
÷
ç
èø
()
23
.
33 22
xk
kx k
ppp
p=+=+ Î
Câu 20: Số nghiệm của phương trình
()
0
3
sin 2 40
2
x -=
với
00
180 180x-££ là?
A. 2. B. 4. C. 6. D. 7.
Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 58
Chọn B
Phương trình
() ()
000
3
sin 2 40 sin 2 40 sin 60
2
xx-= -=
00 0 0 0 0 0
0000 00 00
2 40 60 360 2 100 360 50 180
.
2 40 180 60 360 2 160 360 80 180
xk xkxk
xkxkxk
ééé
-=+ = + =+
êêê

êêê
-= -+ = + =+
êêê
ëëë
Xét nghiệm
00
50 180 .xk=+
Vì
00 0000
180 180 180 50 180 180xk-££ ¾¾- £ + £
0
0
1 130
23 13
.
18 18
050
k
kx
k
kx
Î
é
=- =-
ê
- £ £ ¾¾¾
ê
==
ê
ë
Xét nghiệm
00
80 180 .xk=+ Vì
00 0000
180 180 180 80 180 180xk-££ ¾¾- £ + £
0
0
1 100
13 5
.
99
080
k
kx
k
kx
Î
é
=- =-
ê
- £ £ ¾¾¾
ê
==
ê
ë
Vậy có tất cả 4 nghiệm thỏa mãn bài toán.
Cách 2 (CASIO). Ta có
00 0 0
180 180 360 2 360 .xx-££ ¾¾- £ £
Chuyển máy về chế độ DEG, dùng chức năng TABLE nhập hàm
() ( )
3
sin 2 40
2
fX X=--
với các thiết lập Start 360, End 360, Step 40=- = = . Quan sát
bảng giá trị của
()
f
X
ta suy ra phương trình đã cho có 4 nghiệm.
Câu 21: Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình
1
sin 2
32
x
p
æö
÷
ç
+=
÷
ç
÷
ç
èø
trên đường tròn lượng giác
là?
A.
1. B. 2. C. 4. D.
6.
Lời giải
Chọn C
Phương trình
()
22
36
12
sin 2 sin .
36
22
36 4
xk
xk
xk
xkxk
pp
p
p
p
pp
pp p
pp p
é
é
ê
ê
+=+
=- +
æö
ê
ê
÷
ç
+= Î
ê
÷
ê
ç
÷
ç
èø
ê
ê
+=-+ =+
ê
ê
ê
ê
ë
ë
Biểu diễn nghiệm
12
x
k
p
p
=- + trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí (hình 1).
Biểu diễn nghiệm
4
x
k
p
p
=+ trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí (hình 2).
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 59
Vậy có tất cả 4 vị trí biểu diễn các nghiệm các nghiệm của phương trình.
Cách trắc nghiệm. Ta đưa về dạng
2
xk
n
p
a=+ ¾¾
số vị trí biểu diễn trên đường tròn
lượng giác là
n .
Xét
2
12 12 2
xkxk
ppp
p=- + =- + ¾¾
có 2 vị trí biểu diễn.
Xét
2
442
xkxk
ppp
p
=+ =+ ¾¾ có 2 vị trí biểu diễn.
Nhận xét. Cách trắc nghiệm tuy nhanh nhưng cẩn thận các vị trí có thể trùng nhau.
Câu 22: Với những giá trị nào của
x
thì giá trị của các hàm số sin 3yx= và sinyx= bằng nhau?
A.
()
2
.
2
4
xk
k
xk
p
p
p
é
=
ê
ê
Î
ê
=+
ê
ë
B.
()
.
42
xk
k
xk
p
pp
é
=
ê
ê
Î
ê
=+
ê
ë
C.
()
.
4
xkk
p
=Î D.
()
.
2
xkk
p
=Î
Lời giải
Chọn B
Xét phương trình hoành độ giao điểm:
sin 3 sin
x
x=
()
32
.
32
42
xk
xxk
k
xxk
xk
p
p
pp
pp
é
=
é
=+
ê
ê
ê
Î
ê
ê
=-+
=+
ë
ê
ë
Câu 23: Gọi
0
x
là nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình
2cos2
0
1sin2
x
x
=
-
. Mệnh đề nào sau đây là
đúng?
A.
0
0; .
4
x
p
æö
÷
ç
Î
÷
ç
÷
ç
èø
B.
0
;.
42
x
pp
é
ù
ê
ú
Î
ê
ú
ë
û
C.
0
3
;.
24
x
pp
æö
÷
ç
Î
÷
ç
÷
ç
èø
D.
0
3
;.
4
x
p
p
éù
êú
Î
êú
ëû
Lời giải
Chọn D
Điều kiện:
1sin2 0 sin2 1.xx-¹ ¹
Hình1
O
4
p
O
12
p
-
sin
cos
sin
cos
Hình2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 60
Phương trình
()
()
22
sin 2 cos 2 1
sin 2 1
2cos2
0cos2 0
1sin2
sin 2 1
xx
x
x
x
x
x
+=
é
=
ê
= = ¾¾¾¾¾¾
ê
-
=-
ê
ë
loaïi
thoûa maõn
()
sin 2 1 2 2 .
24
xxkxkk
pp
pp =- =- + =- + Î
Cho
1
0
44
kk
p
p
-+ >¾¾> .
Do đó nghiệm dương nhỏ nhất ứng với
33
1;.
44
kx
pp
p
é
ù
ê
ú
= = Î
ê
ú
ë
û
Câu 24: Hỏi trên đoạn
]
2017;2017-
, phương trình
()
()
sin 1 sin 2 0xx+-=
có tất cả bao nhiêu
nghiệm?
A.
4034. B. 4035. C. 641. D. 642.
Lời giải.
Chọn D
Phương trình
()
()
sin 1
sin 1 2 .
2
sin 2 vo nghiem
x
xxkk
x
p
p
é
=-
ê
=-=-+Î
ê
=
ê
ë
Theo giả thiết
2017 2017
22
2017 2 2017
222
kk
pp
p
p
pp
-+ +
-£-+£ ££
{
}
xap xi
320,765 321,265 320; 319;...;321 .
k
kk
Î
¾¾¾- £ £ ¾¾¾Î- -
Vậy có tất cả
642 giá trị nguyên của k tương úng với có 642 nghiệm thỏa mãn yêu cầu
bài toán.
Câu 25: Tổng nghiệm âm lớn nhất và nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình
3
sin 3
42
x
p
æö
÷
ç
-=
÷
ç
÷
ç
èø
bằng:
A.
9
p
. B.
6
p
- . C.
6
p
. D.
9
p
- .
Lời giải
Chọn B
Ta có
32
3
43
sin 3 sin 3 sin
42 4 3
32
43
xk
xx
x
k
pp
p
ppp
pp
pp
é
ê
-=+
æö æö
ê
÷÷
çç
-= -=
ê
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
ê
-=-+
ê
ê
ë
()
72
7
32
36 3
12
.
11 11 2
32
12 36 3
k
x
xk
k
k
xkx
pp
p
p
ppp
p
é
é
ê
ê
=+
=+
ê
ê
 Î
ê
ê
ê
ê
=+ =+
ê
ê
ê
ê
ë
ë
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 61
TH1. Với
min
Cho
max
77
00
72
24 36
.
717
36 3
01
24 36
xk k x
k
x
xk k x
p
pp
p
é
ê
>>- ==
ê
=+ ¾¾¾
ê
ê
<<- =-=-
ê
ê
ë
TH2. Với
min
Cho
max
11 11
00
11 2
24 36
.
11 13
36 3
01
24 36
xk k x
k
x
xk k x
p
pp
p
é
ê
>>- ==
ê
=+ ¾¾¾
ê
ê
<<- =-=-
ê
ê
ë
So sánh bốn nghiệm ta được nghiệm âm lớn nhất là
13
36
x
p
=-
và nghiệm dương nhỏ nhất
là
7
36
x
p
= . Khi đó tổng hai nghiệm này bằng
13 7
36 36 6
pp p
-+=-.
Câu 26: Tổng các nghiệm của phương trình
()
0
tan 2 15 1x -= trên khoảng
()
00
90 ;90- bằng:
A.
0
0.
B.
0
30 .-
C.
0
30 .
D.
0
60 .-
Lời giải
Chọn B
Ta có
()
()
000000
tan 2 15 1 2 15 45 180 30 90 .xxkxkk-=-=+ =+ Î
Do
()
00 0 0 0 0
42
90 ;90 90 30 90 90
33
xkkÎ- ¾¾- < + < - < <
0
00 0
0
160
60 30 30 .
030
k
kx
kx
Î
é
=- =-
ê
¾¾¾¾¾- + =-
ê
==
ê
ë
Câu 27: Giải phương trình
()
cot 3 1 3.x -=-
A.
()
15
.
318 3
xkk
pp
=+ + Î B.
()
1
.
318 3
xkk
pp
=+ + Î
C.
()
5
.
18 3
xkk
pp
=+ Î D.
()
1
.
36
xkk
p
p
=-+ Î
Lời giải
Chọn A
Ta có
() ()
cot3 1 3 cot3 1 cot
6
xx
p
æö
÷
ç
-=- -= -
÷
ç
÷
ç
èø
()
1
115
31 .
6 3 18 3 3 18
k
xkxkk x
ppp p
p
=
-=-+=-+ ξ¾=+
Câu 28: Số nghiệm của phương trình
3
tan tan
11
x
p
= trên khoảng
;2
4
p
p
æö
÷
ç
÷
ç
÷
ç
èø
là?
A. 1 B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 62
Ta có
()
33
tan tan .
11 11
xxkk
pp
p
==+Î
Do
{}
CASIO
xap xi
3
;2 2 0,027 1,72 0;1 .
4411
k
xk kk
ppp
ppp
Î
æö
÷
ç
Î<+<¾¾¾- < < ¾¾¾Î
÷
ç
÷
ç
èø
Câu 29: Tổng các nghiệm của phương trình
tan 5 tan 0xx-= trên nửa khoảng
)
0;p
bằng:
A.
p
. B.
3
2
p
. C.
2p
. D.
5
2
p
.
Lời giải
Chọn B
Ta có
()
tan 5 tan 0 tan 5 tan 5 .
4
k
xx x xxxkx k
p
p
-= = =+= Î
Vì
)
0;x pÎ
, suy ra
{}
004 0;1;2;3
4
k
k
kk
p
p
Î
£<£<¾¾¾=
.
Suy ra các nghiệm của phương trình trên
)
0;p
là
3
0;;; .
42 4
pp p
ìü
ïï
ïï
íý
ïï
ïï
îþ
Suy ra
33
0.
42 4 2
pp p p
+++ =
Câu 30: Giải phương trình
tan 3 .cot 2 1.xx=
A.
()
.
2
xk k
p
=Î B.
()
.
42
xkk
pp
=- + Î
C.
()
.xk kp=Î
D. Vô nghiệm.
Lời giải
Chọn D
Điều kiện:
()
cos3 0
63
.
sin 2 0
2
xk
x
k
x
xk
pp
p
ì
ï
ï
¹+
ï
ì
¹
ï
ï
ïï
Î
íí
ïï
¹
ï
îï
¹
ï
ï
ï
î
Phương trình
()
1
tan 3 tan 3 tan 2 3 2 .
cot 2
xxxxxkxkk
x
pp= ==+=Î
Đối chiếu điều kiện, ta thấy nghiệm
x
kp= không thỏa mãn
.
2
x
k
p
¹
Vậy phương trình đã cho vô nghiệm.
Câu 31: Giải phương trình
cos2 tan 0.xx=
A.
()
.
2
xk k
p
=Î B.
()
.
2
xk
k
xk
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
=
ê
ë
C.
()
.
42
xk
k
xk
pp
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
=
ê
ë
D.
()
.
2
xkk
p
p=+ Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 63
Lời giải
Chọn C
Điều kiện:
()
cos 0 .
2
xxkk
p
p¹¹ + Î
Phương trình
cos2 0
cos2 tan 0
tan 0
x
xx
x
é
=
ê
=
ê
=
ë
()
()
()
2
.42
2
xk
xk
k
xk
xk
pp
p
p
p
p
é
é
ê
=+
ê
=+
ê
ê
 Î
ê
ê
ê
=
=
ê
ë
ë
thoûa maõn
thoûa maõn
Câu 32: Tìm tất các các giá trị thực của tham số
m
để phương trình
sin
x
m=
có nghiệm.
A.
1.m £ B. 1.m ³- C. 11.m-£ £ D. 1.m £-
Lời giải
Chọn C
Với mọi
,x Î
ta luôn có
1sin 1x-£ £
.
Do đó, phương trình
sin
x
m= có nghiệm khi và chỉ khi 11.m-£ £
Câu 33: Tìm tất các các giá trị thực của tham số
m để phương trình cos 0xm-= vô nghiệm.
A.
()()
;1 1; .m Î-¥- È +¥
B.
()
1; .m Î+¥
C.
]
1;1 .m Î-
D.
()
;1.m Î-¥-
Lời giải
Chọn A
Áp dụng điều kiện có nghiệm của phương trình
cos
x
a= .
Phương trình có nghiệm khi
1a £ .
Phương trình vô nghiệm khi
1a > .
Phương trình
cos 0 cos .
x
mxm-= =
Do đó, phương trình
cos
x
m= vô nghiệm
1
1.
1
m
m
m
é
<-
ê
>
ê
>
ë
Câu 34: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m để phương trình cos 1xm=+ có nghiệm?
A. 1. B. 2. C. 3. D. Vô số.
Lời giải
Chọn C
Áp dụng điều kiện có nghiệm của phương trình
cos
x
a= .
Phương trình có nghiệm khi
1a £ .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 64
Phương trình vô nghiệm khi
1a >
.
Do đó, phương trình
cos 1xm=+
có nghiệm khi và chỉ khi
11m +£
{
}
1112 0 2;1;0
m
mmm
Î
- £ + £ - £ £ ¾¾¾Î--
.
Câu 35: Gọi
S
là tập hợp tất cả các giá trị nguyên của tham số
m
để phương trình
cos 2 2
3
xm
p
æö
÷
ç
--=
÷
ç
÷
ç
èø
có nghiệm. Tính tổng
T
của các phần tử trong .S
A.
6.T =
B.
3.T =
C.
2.T =-
D.
6.T =-
Lời giải
Chọn D
Phương trình
cos 2 2 cos 2 2.
33
xm x m
pp
æö æö
÷÷
çç
--= -=+
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
Phương trình có nghiệm
1213 1mm- £ + £ - £ £-
{
}
()()()
3; 2; 1 3 2 1 6.
m
ST
Î
¾¾¾=--- ¾¾=-+-+-=-
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 65
BÀI 3. MỘT SỐ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC THƯỜNG GẶP
A. KIẾN THỨC LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM
1) Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác
Định nghĩa. Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác là phương trình có dạng
+=0at b
trong đó
, ab là các hằng số
()
0a ¹ và t là một hàm số lượng giác.
Cách giải. Chuyển vế rồi chia hai vế phương trình cho
a
, ta đưa về phương trình lượng giác cơ
bản.
2) Phương trình bậc nhất đối với
sin
x
và
cos
x
Định nghĩa. Phương trình bậc nhất đối với
sin
x
và
cos
x
là phương trình có dạng
sin cosaxb xc+=
Cách giải. Điều kiện để phương trình có nghiệm:
222
.ab c+³
Chia hai vế phương trình cho
22
ab+ , ta đựợc
22 22 22
sin cos .
ab c
xx
ab ab ab
+=
++ +
Do
22
22 22
1
ab
ab ab
æöæö
÷÷
çç
÷÷
çç
+=
÷÷
çç
÷÷
çç
÷÷
èøèø
++
nên đặt
22 22
cos sin .
ab
ab ab
aa=¾¾=
++
Khi đó phương trình trở thành
()
22 22
cos sin sin cos sin .
cc
xx x
ab ab
aa a+=+=
++
3) Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác
Định nghĩa.
Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác là phương trình có dạng
2
0at bt c++=
trong đó
, , abc là các hằng số
()
0a ¹ và t là một hàm số lượng giác.
Cách giải. Đặt biểu thức lượng giác làm ẩn phụ và đặt điều kiện cho ẩn phụ (nếu có) rồi giải
phương trình theo ẩn phụ này. Cuối cùng, ta đưa về việc giải các phương trình lượng giác cơ bản.
4) Phương trình bậc hai đối với sin
x
và cos
x
Định nghĩa. Phương trình bậc hai đối với
sin
x
và
cos
x
là phương trình có dạng
22
sin sin cos cos 0axbxxc x++=
Cách giải.
● Kiểm tra cos 0x = có là nghiệm của phương trình.
● Khi
cos 0x ¹ , chia hai vế phương trình cho
2
cos
x
ta thu được phương trình
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 66
2
tan tan 0.axbxc++=
Đây là phương trình bậc hai đối với
tan
x
mà ta đã biết cách giải.
Đặc biệt. Phương trình dạng
22
sin sin cos cosaxbxxc xd++= ta làm như sau:
Phương trình
22
sin sin cos cos .1axbxxc xd+ +=
()
() ()
2222
22
sin sin cos cos sin cos
sin sin cos cos 0.
axbxxc xd x x
ad x b x x cd x
+ += +
- + +- =
5) Phương trình chứa sin cos
x
x và sin .cos
x
x
Định nghĩa. Phương trình chứa sin cos
x
x và sin .cos
x
x
()
sin cos 0sin cosabxxxx c++=
Cách giải. Đặt
sin costxx=
(điều kiện
22t-££
)
Biểu diễn
sin .cos
x
x theo
t
ta được phương trình cơ bản.
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁO GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác
1. Phương pháp
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1:
Giải phương trình 2cos 3 0x -=.
Lời giải
Ta có
()
2
6
2cos 3 0 cos cos .
6
2
6
xk
xx k
xk
p
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
-= = Î
ê
ê
=- +
ê
ê
ë
Ví dụ 2: Giải phương trình
2sin 1 0x 
Lời giải
Ta có:
2
1
6
2sin 1 0 sin sin sin
5
26
2
6
xk
xxx k
xk



Ví dụ 3: Giải phương trình tan 2 3 0
3
x
p
æö
÷
ç
-+ =
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Ta có tan 2 3 0 tan 2 3 tan 2 tan
3333
xxx
pppp
æö æö æöæö
÷÷÷÷
çççç
-+ = -=- -= -
÷÷÷÷
çççç
÷÷÷÷
çççç
èø èø èøèø
()
22 .
33 2
k
xkxkxk
pp p
pp-=-+== Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 67
Quá dễ để nhận ra có 4 vị trí biểu diễn nghiệm của phương trình đã cho trên đường tròn
lượng giác là A, B, C,D.
Cách trắc nghiệm.
Ta có
2
24
k
xk
pp
== ¾¾ có 4 vị trí biểu diễn.
Ví dụ 4: Hỏi trên đoạn
]
0;2018p
, phương trình
3cot 3 0x -=
có bao nhiêu nghiệm?
Lời giải
Ta có
()
cot 3 cot cot .
66
xxxkk
pp
p= = =+ Î
Theo giả thiết, ta có
xap xi
1
0 2018 2017,833
66
kk
p
pp£+ £ ¾¾¾- £ £
{
}
3 0;1;...;2017
k
k
Î
¾¾¾Î
. Vậy có tất cả 2018 giá trị nguyên của k tương ứng với có 2018
nghiệm thỏa mãn yêu cầu bài toán.
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Phương trình
2sin 1 0x 
có nghiệm là:
A.
2
6
7
2
6
xk
x
k


B.
2
6
7
2
6
x
k
x
k


C.
2
6
5
2
6
xk
x
k


D.
6
7
6
xk
x
k


Lời giải
Chọn B
Ta có:
1
2sin 1 0 sin sin
26
xx





2
6
7
2
6
xk
k
xk



sin
O
cos
C
D
A
B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 68
Câu 2: Giải phương trình
2cos 1 sin 2 0
22
xx




A.

2
2,
3
xkk

B.

2,
3
xkk

C.

4,
3
xkk

D.

2
4,
3
xkk

Lời giải
Chọn D
Vì
1sin 1, sin 20
22
xx
x
Vậy phương trình tương đương

1
2cos 1 0 cos 2
22223
2
4,
3
xxx
k
xkk


Câu 3: Phương trình 2sin 3 0x có tập nghiệm là:
A.
2,
6
kk




. B.
2,
3
kk


.
C.
5
2, 2,
66
kkk






. D.
2
2, 2,
33
kkk




.
Lời giải

2
3
3
2sin 3 0 sin .
2
2
2
3
xk
xx k
xk



Vậy tập nghiệm của phương trình là:
2
2, 2,
33
Sk kk




Câu 4: Tìm nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình
2sin 4 1 0.
3
x
p
æö
÷
ç
--=
÷
ç
÷
ç
èø
A. .
4
x
p
= B.
7
.
24
x
p
= C. .
8
x
p
= D. .
12
x
p
=
Lời giải
Chọn C
Ta có
1
2 sin 4 1 0 sin 4 sin 4 sin
33236
xxx
pppp
æö æö æö
÷÷÷
ççç
--= -= -=
÷÷÷
ççç
÷÷÷
ççç
èø èø èø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 69
()
42
42
36
282
.
7
7
42
42
6
36
24 2
k
xk
xk x
k
k
xk
xk
x
pp
ppp
p
p
p
pp
pp
p
pp
é
éé
ê
êê
-=+
=+ =+
ê
êê
Î
ê
êê
ê
êê
=+
-=-+
=+
ê
êê
êê
ê
ëë
ë
TH1. Với
Cho 0
min
1
00.
82 82 4 8
kk
xkkx
pp pp p
>
=+ ¾¾¾+ >>- ==
TH2. Với
Cho 0
min
77 7 7
00.
24 2 24 2 12 24
kk
xkkx
pp pp p
>
=+¾¾¾+>>- ==
So sánh hai nghiệm ta được
8
x
p
=
là nghiệm dương nhỏ nhất.
Câu 5: Giải phương trình
2
4sin 3x =
.
A.
()
2
3
, .
2
3
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=- +
ê
ê
ë
B.
()
2
3
, .
2
2
3
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
C.
()
,.
33
3
k
x
k
k
pp
ì
ï
ï
=+
ï
Î
í
ï
ï
¹
ï
î

D.
()
,.
3
3
k
x
k
k
p
ì
ï
ï
=
ï
Î
í
ï
ï
¹
ï
î

Lời giải
Chọn D
Ta có
22
33
4 sin 3 sin sin
42
xxx= = =
.
Với
()
2
3
3
sin sin sin .
2
23
2
3
xk
xx k
xk
p
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
= = Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
Với
()
2
3
3
sin sin sin .
4
23
2
3
xk
xx k
xk
p
p
p
p
p
é
ê
=- +
æö
ê
÷
ç
=- = - Î
ê
÷
ç
÷
ç
èø
ê
=+
ê
ê
ë
Nhận thấy chưa có đáp án nào phù hợp. Ta biểu diễn các nghiệm trên đường tròn lượng
giác (hình vẽ).
sin
O
cos
3
p
2
3
p
3
p
-
2
3
p
-
B
A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 70
Nếu tính luôn hai điểm A, B thì có tất cả 6 điểm cách đều nhau nên ta gộp được 6 điểm
này thành một họ nghiệm, đó là
3
x
k
p
= .
Suy ra nghiệm của phương trình
()
3
,.
3
3
3
k
xk
x
k
k
kl
p
p
p
p
ì
ï
ï
ì
=
ï
ï
ï
=
ï
ï
ï
Î
íí
ïï
ïï
¹
¹
ïï
î
ï
ï
î

Câu 6: Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình 3cos 1 0xm+-= có
nghiệm?
A.
1.
B.
2.
C.
3.
D. Vô số.
Lời giải
Chọn C
Ta có
1
3cos 1 0 cos
3
m
xm x
-
+-= =
.
Phương trình có nghiệm
{}
1
111313 0;1;2.
3
m
m
mm
Î
-
- £ £ - £ £ + ¾¾¾Î
Vậy có tất cả 3 giá trị nguyên của tham số
m .
Câu 7:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn
]
2108;2018- để phương trình
cos 1 0mx+= có nghiệm?
A. 2018. B. 2019. C. 4036. D. 4038.
Lời giải
Chọn A
Ta có
1
cos 1 0 cos .
mx x
m
+= =-
Phương trình có nghiệm
[]
{}
2018;2018
1
1 1 1 1;2;3;...;2018
m
m
mm
m
Î
Î-
- £- £ ³ ¾¾¾¾¾ Î
.
Vậy có tất cả
2018 giá trị nguyên của tham số m .
Câu 8:
Tìm giá trị thực của tham số m để phương trình
()
2sin2 1mxm-=+ nhận
12
x
p
=
làm
nghiệm.
A. 2.m ¹ B.
()
231
.
32
m
+
=
-
C. 4.m =- D. 1.m =-
Lời giải
Chọn C
Vì
12
x
p
= là một nghiệm của phương trình
()
2sin2 1mxm-=+ nên ta có:
()
22
2.sin 1 1 2 2 2 4
12 2
m
mm mmmm
p -
-=+=+-=+=-
.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 71
Vậy
4m =- là giá trị cần tìm.
Câu 9:
Tìm tất cả các giá trị của tham số
m
để phương trình
()
1sin 2 0mxm++-=
có nghiệm.
A. 1.m £- B.
1
.
2
m ³
C.
1
1.
2
m-< £
D.
1.m >-
Lời giải
Chọn B
Phương trình
() ()
2
1 sin 2 0 1 sin 2 sin .
1
m
mxm mxm x
m
-
++-=+=-=
+
Để phương trình có nghiệm
2
11
1
m
m
-
- £ £
+
1
221
01 0
2
1
11
1
23
2
10 0
111
mm
m
mm
m
m
m
mmm
ì
é
ìì
ï
--
ïï
ï
ïï
ê
³
£+ ³
ï
ïï
ï
ê
ïï
++
ï
ïï
ê
³
ííí
<-
ê
ïïï
-
ë
ïïï
-£ - £
ïïï
ïïï
++>-
ïï
ï
îî
î
là giá trị cần tìm.
Câu 10: Tìm tất cả các giá trị của tham số m để phương trình
()
2sin2 1mxm-=+ vô nghiệm.
A.
1
;2 .
2
m
éù
êú
Î
êú
ëû
B.
()
1
;2;.
2
m
æö
÷
ç
Î-¥ È +¥
÷
ç
÷
ç
èø
C.
()
1
;2 2; .
2
m
æö
÷
ç
ÎÈ+¥
÷
ç
÷
ç
èø
D.
1
;.
2
m
æö
÷
ç
Î+¥
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Chọn D
TH1.
Với 2m = , phương trình
()
2sin2 1 0 3mxm-=+=: vô lý.
Suy ra
2m = thì phương trình đã cho vô nghiệm.
TH2. Với 2m ¹ , phương trình
()
1
2sin2 1 sin2 .
2
m
mxm x
m
+
-=+=
-
Để phương trình
()
* vô nghiệm
[]
1
2
1
1
2
1;1 .
1
1
2
2
1
2
2
m
m
m
m
m
m
m
m
é
+
é
ê
>
>
ê
+ê
-
ê
Ï-
ê
ê
ê+
-
<<
ê
<-
ê
ë
ê
-
ë
Kết hợp hai trường hợp, ta được
1
2
m >
là giá trị cần tìm.
Dạng 2. Phương trình bậc nhất đối với sin
x
và cos
x
1. Phương pháp
Cách 1
Chia hai vế phương trình cho
22
ab ta được:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 72
(1)
22 22 22
ab c
sinx cosx
ab ab ab


Đặt:

22 22
ab
sin , cos 0, 2
ab ab
 

phương trình trở thành:
22 22
cc
sin .sinx cos .cosx cos(x ) cos
ab ab
xk2(kZ)



Điều kiện để phương trình có nghiệm là:
222
22
c
1abc.
ab

Cách 2
Xét
x
xk2 k
22
 
có là nghiệm hay không?
Xét
x
xk2cos0.
2

Đặt:
2
22
x2t1t
ttan,thaysinx ,cosx ,
2
1t 1t


ta được phương trình bậc hai theo t:
2
(b c)t 2at c b 0 (3)
Vì
xk2bc0, nên (3) có nghiệm khi:
222 222
'a (c b)0 a b c.
Giải (3), với mỗi nghiệm t
0
, ta có phương trình:
0
x
tan t .
2
Ghi chú
1/ Cách 2 thường dùng để giải và biện luận.
2/ Cho dù cách 1 hay cách 2 thì điều kiện để phương trình có nghiệm:
222
abc.
3/ Bất đẳng thức B.C.S:
22 2 2 22
ya.sinxb.cosx ab.sinxcosx ab
22 22
sinx cosx a
miny a b vaø maxy a b tanx
ab b
 
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1.
Giải phương trình
 a)sin x 2cosx 5; b)sin x 3 cosx 1; c)5cosx 3sinx 4 2.
Giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 73
a) Ta thấy

22 2
b5c25a
phương trình đã cho vô nghiệm.
b) Chia hai vế của (1) cho
22
ab2, ta được :
131 1
sin x cos x sin xcos cosxsin
22 2 3 32
xk2xk2
36 2
sin x sin ,k
36
xk2
7
x2
36
k
6


 















Vậy nghiệm của phương trình (1) là
7
x;xk2,
6
k2 k
2

b) Chia hai vế của (1) cho
22
a3b4
, ta được :

534
cos x sin x *
34 34 17

Đặt
53
cos ,sin , 0;
2
34 34

 


Lúc đó :

 
44
pt cos x x arccos k2
17
,k
17
Ví dụ 2. Tìm nghiệm của phương trình
cos 7x 3 sin 7x 2 *
thỏa mãn điều kiện

26
x.
57
Giải
Ta có :


13 2
* cos7x sin7x sin cos7x cos sin 7x sin
22 26 6 4
sin 7x sin sin 7x sin
6464
5k2
7x k2 x
64 84 7
k,m
11 m23
7x m2 x
8464 7






















Do





























25k26 252k65
584 7 7 5847784
kk
26
x
57
211m26 2112m611
584 7 7 5847784
mm
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 74



75 5
k3
524 24
k2
k
m1
711 11
m3
m2
524 24
m
Vậy nghiệm của phương trình (*) là

52 35 59
x;x;x.
84 84 84
Ví dụ 3. Giải phương trình
sin2x 1 6sinx cos2x
.
Định hướng: Chuyển cos2x sang vế trái, dùng công thức nhân đôi
2
1cos2x 2sinx . Lúc đó
phương trình đưa về phương trình tích với sự xuất hiện của nhân tử chung là
sinx
Giải
Ta có:


π
2
sin2x 1 6sinx cos2x sin2x 6sinx 1 cos2x 0
2sinx cosx 3 2sin x 0 2sinx cosx 3 sinx 0
sinx 0
xk,k
sinx cosx 3 (VN)




Vậy nghiệm của phương trình là
πxk,k
.
Ví dụ 4. Giải phương trình:
2sin2x cos2x 7sinx 2cosx 4
.
Định hướng: Chuyển toàn bộ vế phải của phương trình sang vế trái, nhóm
2sin2x 2cosx 2cosx 2sinx 1
, sử dụng công thức
2
cos2x 1 2sin x để nhóm
22
2sin x 1 7sinx 4 2sin x 7sinx 3 sinx 3 2sinx 1
Chú ý rằng: nếu

2
12
fx ax bxcaxx xx với
12
x,x
là nghiệm của phương trình

fx 0
Giải
Ta có:



π
π
π
π
2
2
222
PT 4sinx.cosx 2cosx 2sin x 1 7sinx 4 0
2cosx 2sinx 1 2sin x 7sinx 3 0
2cosx 2sinx 1 sinx 3 2sinx 1 0
2sinx 1 sinx 2cosx 3 0
1
xk2
sinx
6
(k )
2
5
xk2
sinx 2cosx 3 0 (VN vì 1 2 3 )
6








Vậy nghiệm của phương trinh là:

ππ
ππ
5
xk2,x k2,k.
66

Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 75
Ví dụ 5. Giải phương trình:

sinx 2sinx 1 cosx 2cosx 3 .
Định hướng: Khai triển cả hai vế phương trình ta thấy vế trái xuất hiện
2
2sin x
và vế phải xuất
hiện
2
2cos x
, như vậy nếu đặt 2 ra ngoài ta se được công thức nhân hai:
22
2cosx sinx 2cos2x .
Chuyển vế, phương trình đã cho trở thành:
sinx 3 cosx 2cos2x.
Giải
Ta có:

ππ
ππ π π
π
ππ π
ππ
22
PT sinx 3 cosx 2 cos x sin x sinx 3 cosx 2cos2x
13
sinx cosx cos2x sin x sin 2x
22 32
52
x2xk2xk
32 18 3
(k )
5
x2xk2xk2
32 6














Vậy phương trình có nghiệm là:
ππ π
π
52 5
xk;x k2,k
18 3 6

.
Ví dụ 6. Giải phương trình :
cos7xcos5x 3 sin2x 1 sin7xsin 5x *
Định hướng : Ở cả hai vế phương trình đều xuất hiện
7x,5x
. Chuyển vế ta được :

cos 7 xcos5x sin 7xsin 5x cos 7x 5x cos 2x
Giải
Ta có :

* cos7xcos5x sin 7xsin 5x 3 sin 2x 1
cos 7x 5x 3 sin 2x 1 cos 2x 3 sin 2x 1 1
Chia hai vế của phương trình (1) cho

2
2
132
Ta được:
131 1
cos2x sin 2x cos cos2x sin sin2x
2223 32


xk
cos 2x cos k2
333
xk
3






Vậy nghiệm của phương trình (*) là
xkk,x k,
3

Ví dụ 7. Xác định m để phương trình
2sinx mcosx m 2 * có nghiệm.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 76
Định hướng : Phương trình
asinx bcosx c
có nghiệm khi
222
abc.
Giải
Ta có :
(*) có nghiệm

2
22 22
2m m2 2m 2m2m2m0

Vậy
m0
thì phương trình đã cho có nghiệm.
Ví dụ 8. Giải và biện luận các phương trình sau theo tham số m


2
a)sin x m cosx 1 m 1
3
b) 2m 1 sinx 2m 1 cosx 2m 2
2


Giải
a) Cách 1. Thay
x
k hay x,k k2 ,k
22



vào (1). Ta có :

VT 1 0 m m,
nên (1) không có nghiệm
k2 ,xk

Đặt
x
ttan
2
. Ta có (1) trở thành:
2
22
2t 1 t
m1m
1t 1t







22 22
1t mm2t m mt tt2t1 *2m 0 

22m11 m

Nếu
m0
thì

 0*
vô nghiệm
1
vô nghiệm
Nếu
m0
thì

*0

có nghiệm kép
12
b'
tt 1
a


1
có nghiệm
x
k
24

hay
xk2
2
,k

Nếu
m0
thì

*0

có nghiệm
t1 2m
hoặc
t1 2m

1 có nghiệm là
x 2arctan ,12m 2kk
Tóm lại :
Nếu
m0
thì (1) vô nghiệm
Nếu
m0
thì có nghiệm
xk2
2
,k

Nếu
m0
thì (1) có nghiệm là
,,kx 2 arctan 1 2m k2 x 2arctan 1 2m k2 
Cách 2
(1) có dạng
asinX bcosX c
với
a1,bm,c1,Xx
Ta có :
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 77

2
2221 2
bc1mAa 1m 2m
Nếu
m0 thì
222
0cAab
(1) vô nghiệm
Nếu

m0:1 sinx1 x k2.
2
k

Nếu
m0
thì

222
bcA0 a 1
có nghiệm
Chia hai vế của phương trình (1) cho
2
m1
Ta được:

22 2
11
1m1m
sin x cosx *
m1mm

Đặt
222
m11m
cos , sin , cos .
m111mm


* cos x cos x k2
hoặc xk2,k


b) (1) có dạng
asinX bcosX c
với
2
3
a2m,b2m1,c2m ,Xx
2


. Ta có

22
22 2
a2m12mb8m21 
2
22 42
4m 6
39
c2m
24
m




(2) có nghiệm
2
222 4 2 2
11
ac4m 02m 0
42
b2m





22
111
2m 0 m m
242

Với

1
m:2sinx1x k2,
22
k


Với

1
m:2cosx1xk2
2
.k
  
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Gọi S là tập nghiệm của phương trình
cos2 sin 2 1xx-=
. Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. .
4
S
p
Î B. .
2
S
p
Î C.
3
.
4
S
p
Î D.
5
.
4
S
p
Î
Lời giải
Chọn C
Phương trình
1
2cos 2 1 cos 2
44
2
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
+=+=
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 78
22
44
cos 2 cos , .
44
22
4
44
xk
xk
xk
xk
xk
pp
p
p
pp
p
pp
p
p
é
é
=
ê
+=+
æö
ê
ê
÷
ç
ê
+= Î
÷
ê
ç
÷
ç
ê
èø
ê
=- +
ê
+=-+
ê
ë
ê
ë
Xét nghiệm
4
x
k
p
p
=- + , với 1k = ta được
3
.
4
x
p
=
Câu 2:
Số nghiệm của phương trình
sin 2 3 cos2 3xx+=
trên khoảng
0;
2
p
æö
÷
ç
÷
ç
÷
ç
èø
là?
A.
1.
B.
2.
C.
3.
D.
4.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
13 3 3
sin 2 cos 2 sin 2
22 2 32
xx x
p
æö
÷
ç
+ =+=
÷
ç
÷
ç
èø
22
33
sin 2 sin , .
33
22
6
33
xk
xk
xk
xk
xk
pp
p
p
pp
p
pp
p
pp
é
é
=ê
+=+
æö ê
ê
÷
ç
ê
+= Î
ê
÷
ç
÷
ç
ê
èø
ê
=+
ê
+=-+
ê
ë
ê
ë
1
00
22
k
kk
p
p
Î
<<<<¾¾¾
không có giá trị k thỏa mãn.
11
00.
6263 6
k
kkkx
pp p
p
Î
<+ <-<<¾¾¾= =
Câu 3:
Tính tổng
T
các nghiệm của phương trình
22
cos sin 2 2 sin
x
xx-=+ trên khoảng
()
0;2 .p
A.
7
.
8
T
p
= B.
21
.
8
T
p
= C.
11
.
4
T
p
= D.
3
.
4
T
p
=
Lời giải
Chọn C
Phương trình
22
cos sin sin 2 2 cos2 sin 2 2xxx xx--=-=
()
cos 2 1 2 2 .
44 8
xxkxkk
pp p
pp
æö
÷
ç
+=+==-+Î
÷
ç
÷
ç
èø
Do
7
1
117
8
02 0 2
15
888
2
8
k
kx
xkk
kx
p
p
ppp
p
Î
é
ê
= =
ê
<< ¾¾<- + < << ¾¾¾
ê
ê
==
ê
ê
ë
71511
.
884
T
pp
p¾¾= + =
Câu 4:
Số nghiệm của phương trình sin5 3cos5 2sin7
x
xx+= trên khoảng 0;
2
p
æö
÷
ç
÷
ç
÷
ç
èø
là?
A. 2. B. 1. C. 3. D. 4.
Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 79
Chọn D
Phương trình
13
sin 5 cos5 sin 7 sin 5 sin 7
22 3
x
xx x x
p
æö
÷
ç
+ =+=
÷
ç
÷
ç
èø
()
75 2
3
6
sin 7 sin 5 .
3
75 2
3
18 6
xx k
xk
xx k
k
xxk
x
p
p
p
p
p
p
pp
pp
é
é
ê
=++
ê
=+
ê
æö
ê
÷
ç
ê
= + Î
ê
÷
ç
÷
ç
æö
ê
èø
ê
÷
ç
ê
=- + +
=+
÷
ê
ç
÷
ç
ê
èø
ê
ë
ë
11
00.
6263 6
k
kkkx
pp p
p
Î
<+ <-<<¾¾¾= =
0
18
18 2
01.
18 6 2 3 3 9
7
2
18
k
kx
kkkx
kx
p
ppp p
p
Î
é
ê
==
ê
ê
ê
<+ <-<<¾¾¾==
ê
ê
ê
ê
==
ê
ê
ë
Vậy có
4 nghiệm thỏa mãn.
Câu 5:
Giải phương trình
3 cos sin 2 sin 2 .
22
x
xx
pp
æöæö
÷÷
çç
++ -=
÷÷
çç
÷÷
çç
èøèø
A.
5
2
6
, .
2
18 3
xk
k
xk
p
p
pp
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
B.
7
2
6
, .
2
18 3
xk
k
xk
p
p
pp
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=- +
ê
ê
ë
C.
5
2
6
, .
7
2
6
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
D.
2
18 3
, .
2
18 3
xk
k
xk
pp
pp
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=- +
ê
ê
ë
Lời giải
Chọn B
Ta có
cos sin
2
x
x
p
æö
÷
ç
+=-
÷
ç
÷
ç
èø
và
sin cos
2
x
x
p
æö
÷
ç
-=-
÷
ç
÷
ç
èø
.
Do đó phương trình
3sin cos 2sin2 3sin cos 2sin2
x
xx xx x- - = + =-
()
31
sin cos sin 2 sin sin 2 sin sin 2
22 6 6
x
xxx xx x
pp
æö æö
÷÷
çç
+=-+=-+=-
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
()
2
22
6183
.
5
22 2
66
xxkxk
k
xxkxk
ppp
p
pp
pp p
éé
êê
+=- + =- +
êê
Î
êê
êê
+=+ + =- -
êê
êê
ëë
Xét nghiệm
1'
, '
57
2'2
66
kk
kk
xk xk
pp
pp
=- -
ÎÎ
=- - ¾¾¾¾= +

.
Vậy phương trình có nghiệm
()
27
, '2 , ' .
18 3 6
xkxkkk
pp p
p=- + = + Î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 80
Câu 6: Gọi
0
x
là nghiệm âm lớn nhất của
sin 9 3 cos7 sin 7 3 cos 9
x
xx x+=+
. Mệnh đề nào sau đây
là đúng?
A.
0
;0 .
12
x
p
æö
÷
ç
Î-
÷
ç
÷
ç
èø
B.
0
;.
612
x
pp
é
ù
ê
ú
Î- -
ê
ú
ë
û
C.
0
;.
36
x
pp
é
ö
÷
ê
Î- -
÷
÷
ê
ø
ë
D.
0
;.
23
x
pp
éö
÷
ê
Î- -
÷
÷
ê
ø
ë
Lời giải
Chọn A
Phương trình sin 9 3 cos9 sin 7 3 cos7
x
xx x- =-
97 2
33
sin 9 sin 7
5
33
972
48 8
33
xxk
xk
xx
k
x
xxk
pp
p
p
pp
pp
pp
pp
é
ê
-= -+ é
=
ê
æöæö ê
÷÷
çç
ê
ê
-=-
÷÷
çç
÷÷
çç
æö
ê
ê
èøèø
=+
÷
ç
ê
-=- - +
ê
÷
ç
ë
÷
ç
ê
èø
ë
max
Cho x 0
max
00 1
.
55
01
48 8 6 48
k
k
kk k x
k
kkx
pp
pp p
Î
<
Î
é
<<¾¾¾=-=-
ê
ê
¾¾¾¾
ê
+<<-¾¾¾=-=-
ê
ë
So sánh hai nghiệm ta được
nghiệm âm lớn nhất của phương trình là
;0 .
48 12
x
pp
æö
÷
ç
=- Î -
÷
ç
÷
ç
èø
Câu 7:
Biến đổi phương trình
()
cos3 sin 3 cos sin 3
x
xxx-= -
về dạng
()()
sin sinax b cx d+= +
với
b
,
d thuộc khoảng ;
22
pp
æö
÷
ç
-
÷
ç
÷
ç
èø
. Tính bd+ .
A.
.
12
bd
p
+= B. .
4
bd
p
+= C. .
3
bd
p
+=- D. .
2
bd
p
+=
Lời giải
Chọn D
Phương trình 3sin3 cos3 sin 3cos
x
xx x+=+
31 1 3
sin 3 cos3 sin cos sin 3 sin .
2222 6 3
xxx xx x
pp
æöæö
÷÷
çç
+=++=+
÷÷
çç
÷÷
çç
èøèø
Suy ra
.
632
bd
pp p
+= + =
Câu 8:
Giải phương trình
cos 3 sin
0.
1
sin
2
xx
x
-
=
-
A. , .
6
xkk
p
p=+ Î B. 2, .
6
xkk
p
p=+ Î
C.
7
2, .
6
xkk
p
p=+ Î
D.
7
, .
6
xkk
p
p=+ Î
Lời giải
Chọn C
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 81
Điều kiện
()
2
11
6
sin 0 sin sin sin .
5
226
2
6
xk
xxx k
xk
p
p
p
p
p
ì
ï
ï
¹+
ï
ï
ï
-¹ ¹ ¹ Î
í
ï
ï
¹+
ï
ï
ï
î
Điều kiện bài toán tương đương với bỏ đi vị trí hai điểm trên đường tròn lượng giác
(Hình 1).
Phương trình
cos 3 sin 0 cos 3 sin
x
xxx- ==
()
cot 3 cot cot .
66
xxxll
pp
p== =+Î
Biểu diễn nghiệm
6
x
l
p
p=+ trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí như Hình 2.
Đối chiếu điều kiện, ta loại nghiệm 2
6
x
k
p
p=+ . Do đó phương trình có nghiệm
()
7
2 .
6
xll
p
p=+ Î
Câu 9:
Hàm số
2sin2 cos2
sin 2 cos2 3
x
x
y
xx
+
=
-+
có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn B
Ta có
() ()
2sin2 cos2
2sin2 1cos2 3.
sin 2 cos 2 3
xx
yyxyxy
xx
+
=--+=-
-+
Điều kiện để phương trình có nghiệm
()()()
222
2
2137250yy yyy- ++ ³- +-£
O
sin
cos
6
p
5
6
p
Hình1
O
sin
cos
6
p
Hình2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 82
{}
5
11;0
7
y
yy
Î
- £ £ ¾¾¾Î-
nên có
2
giá trị nguyên.
Câu 10:
Gọi
0
x
là nghiệm dương nhỏ nhất của cos2 3 sin 2 3 sin cos 2.xxxx++-= Mệnh đề nào
sau đây là đúng?
A.
0
0; .
12
x
p
æö
÷
ç
Î
÷
ç
÷
ç
èø
B.
0
;.
12 6
x
pp
é
ù
ê
ú
Î
ê
ú
ë
û
C.
0
;.
63
x
pp
æù
ç
ú
Î
ç
ç
ú
è
û
D.
0
;.
32
x
pp
æù
ç
ú
Î
ç
ç
ú
è
û
Lời giải
Chọn B
Phương trình
1331
cos2 sin 2 sin cos 1
22 22
xxxx+ +-=
sin 2 sin 1
66
xx
pp
æöæö
÷÷
çç
++-=
÷÷
çç
÷÷
çç
èøèø
.
Đặt
22 2 2 .
66362
tx xt x t x t
ppppp
=- ¾¾=+ =+ +=+
Phương trình trở thành
sin 2 sin 1 cos2 sin 1
2
tt tt
p
æö
÷
ç
++=+=
÷
ç
÷
ç
èø
()
2
2 sin sin 0 sin 2 sin 1 0.tt tt-= -=
min
1
sin 0 0 0 .
66 6
k
ttkxk k k x
pp
pp
Î
== ¾¾= + >>-¾¾¾==
min
min
1
220 0.
1
63 6 3
sin
51
2
220 0.
62
k
k
tk xk k k x
t
tk xk k k x
pp p
pp
p
ppp p
Î
Î
é
ê
=+ ¾¾= + >>-¾¾¾==
ê
=
ê
ê
=+ ¾¾=+ >>-¾¾¾==
ê
ê
ë
Suy ra nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình là
;.
6126
x
ppp
é
ù
ê
ú
=Î
ê
ú
ë
û
Câu 11:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
thuộc đoạn
]
10;10- để phương trình
sin 3 cos 2
33
x
xm
pp
æö æö
÷÷
çç
-- -=
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
vô nghiệm.
A. 21. B. 20. C. 18. D. 9.
Lời giải
Chọn C
Phương trình vô nghiệm
()
()
2
2
22
1
132440
1
m
mm
m
é
<-
ê
+- < ->
ê
>
ë
[]
{
}
10;10
10; 9; 8;...; 2;2;...;8;9;10
m
m
m
Î
Î-
¾¾¾¾Î- -- - ¾¾
có 18 giá trị.
Câu 12:
Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình
()
2
cos sin 2 1xx m+= + vô
nghiệm.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 83
A.
()()
;1 1; .m Î-¥- È +¥
B.
]
1;1 .m Î-
C.
()
;m Î-¥+¥
D.
()()
;0 0; .m Î-¥ È +¥
Lời giải
Chọn D
Phương trình vô nghiệm
()
2
22 2
11 2 1m
é
ù
+< +
ê
ú
ë
û
()
42 22 2
20 20 0 0.mm mm m m+ > +>>¹
Câu 13:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn
]
10;10-
để phương trình
()
1sin cos 1mxmxm+- =- có nghiệm.
A.
21.
B.
20.
C.
18.
D.
11.
Lời giải
Chọn C
Phương trình có nghiệm
() ()
22
22
0
11 40
4
m
mmmmm
m
é
³
ê
++³- + ³
ê
£-
ë
[]
{
}
10;10
10; 9; 8;...; 4;0;1;2;...;8;9;10
m
m
m
Î
Î-
¾¾¾¾Î- -- - ¾¾
có 18 giá trị.
Câu 14:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn
]
2018;2018- để phương trình
()
2
1sin sin2 cos2 0mxxx+-+= có nghiệm.
A.
4037.
B.
4036.
C.
2019.
D.
2020.
Lời giải
Chọn D
Phương trình
()
1cos2
1sin2cos20
2
x
mxx
-
+ - + =
()
2sin2 1 cos2 1.xmxm- + - =- -
Phương trình có nghiệm
()( ) ( )
22 2
21 144 1mm m m- + - ³- - £ £
[]
{
}
2018;2018
2018; 2017;...;0;1
m
m
m
Î
Î-
¾¾¾¾¾ Î - - ¾¾
có 2020 giá trị.
Dạng 3. Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác
1. Phương pháp
Phương trình bậc hai đối với phương trình lương giác là phương trình có một trong 4 dạng sau:
1.
2
asin x bsinx c 0
. Cách giải: tsinx,1t1

2.
2
acos x bcosx c 0
. Cách giải:
t cosx, 1 t 1
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 84
3.
2
atan x btanx c 0
. Cách giải:
ttanx,x k,k
2
4.
2
acot x bcotx c 0
. Cách giải:
tcotx,xk,k

2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1.
Giải các phương trình sau
a)
2
2sin x 5cosx 1 0; b)
2
tan x 1 3 tan x 3 0

c)
22
tan x cot x 2 ; d)
2
cot 2x – 4cot2 x 3 0
Hướng dẫn giải
a)
222
2sin x 5cosx 1 0 2 1 cos x 5cosx 1 0 2 cos x 5 cos x 3 0
1
cos x
12
cosx x k2 ,k
2
23
cos x 3
 


b) Điều kiện:
cos x 0

2
xk
tan x 3
3
tan x 1 3 tan x 3 0 ,k
tan x 1
xk
4





a)
Điều kiện:
sin 2x 0
Đặt
2
ttanx , phương trình đã cho trở thành
22
1
t20t2t10t1tanx1x k,k
t4

b)
Điều kiện:
sinx 0
2
1k
xarccot3
cot 2x 3
22
cot 2x – 4c ot2x 3 0 , k
k
cot 2x 1
x
82






Ví dụ 2. Giải các phương trình sau
a)
cos2x 9cosx 5 0
; b)
2
1
33tanx330
cos x

Hướng dẫn giải
a)
2
1
cos x
2
cos2x9cosx50 2cosx9cosx4 0 x k2,k
2
3
cos x 4

 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 85
b) Điều kiện:
cosx 0

2
2
1
3 3 tan x 1 3 0 tan x 3 3 tan x 3 2 0
cos x
xk
tan x 1
4
,k
tan x 3 2
xarctan 32 k
 






Ví dụ 3. Xác định m để phương trình
2mcoscos 6mxx90*
có nghiệm
x;
22



Hướng dẫn giải
Đặt tcosx. Với
x0t1
22

Ta có
2
2m 6m 9tt2m30 
hoặc
t31
(loại)
Phương trình (*) có nghiệm




 3
x;02m31 m2.
22 2
Ví dụ 4. Xác định m để phương trình


2
2cos x m 2 cosx m 0 *
có đúng hai nghiệm
x0;
2
Hướng dẫn giải
Đặt
tcosx,t1.
với

x0; t0;1
2




Ta có:

2
t1 0;1
2t m 2 t m 0
m
t
2



Để (*) có đúng hai nghiệm
x0;
2


thì

m
0;1 m 0;2
2
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Hỏi trên 0;
2
p
éö
÷
ê
÷
÷
ê
ø
ë
, phương trình
2
2sin 3sin 1 0xx-+=
có bao nhiêu nghiệm?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
2
1
sin
2 sin 3sin 1 0
2
sin 1
x
xx
x
é
ê
=
ê
-+=
ê
=
ê
ë
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 86
()
2
6
sin sin
5
2 .
6
6
sin 1
2
2
xk
x
xkk
x
xk
p
p
p
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
é
ê
ê
=
ê
ê
=+Î
ê
ê
ê
ê=
ê
ë
ê
=+
ê
ê
ë
Theo giả thiết
11
02 0
62126 6
551
002 .
26 21212
1
0
02
4
22
k
k
k
kkkx
xk kk
kk
k
pp p
p
ppp
p
pp
p
Î
Î
Î
é
é
êê
£+ < - <<¾¾¾= =
êê
êê
êê
£< £ + < - <<- ¾¾¾ÎÆ
êê
êê
êê
êê
-<<¾¾¾ÎÆ
£+ <
êê
ê
ê
ë
ë
Vậy phương trình có duy nhất một nghiệm trên
0;
2
p
é
ö
÷
ê
÷
÷
ê
ø
ë
.
Câu 2:
Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình
2
2cos 5cos 3 0xx++= trên đường tròn
lượng giác là?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
()
2
cos 1
2cos 5cos 3 0
3
cos
2
x
xx
x
é
=-
ê
ê
++=
ê
=-
ê
ë
loaïi
()
cos 1 2 .xxkkpp=-=+ Î
Suy ra có duy nhất 1 vị trí biểu diễn nghiệm của phương trình trên đường tròn lượng giác.
Câu 3:
Cho phương trình
2
cot 3 3cot 3 2 0.xx-+= Đặt = cot 3tx, ta được phương trình nào sau đây?
A.
2
320.tt-+=
B.
2
3920.tt-+=
C.
2
920.tt-+=
D.
2
620.tt-+=
Lời giải
Chọn A
Câu 4:
Số nghiệm của phương trình
()
2
4sin 2 2 1 2 sin2 2 0xx-+ +=
trên
()
0;p là?
A. 3. B. 4. C. 2. D. 1.
Lời giải
Chọn B
Phương trình
()
2
2
sin 2
2
4 sin 2 2 1 2 sin 2 2 0 .
1
sin 2
2
x
xx
x
é
ê
=
ê
ê
-+ +=
ê
ê
=
ê
ë
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 87
()
()
0;
0;
22
2
88
4
sin 2 sin .
33 3
24
22
48 8
xk x
xk
x
xkxk x
p
p
pp
p
p
p
p
pp p
pp
é
é
ê
ê
=+ ¾¾¾=
=+
ê
ê
==
ê
ê
ê
ê
=+ =+¾¾¾=
ê
ê
ê
ê
ë
ë
()
()
0;
0;
22
1
6
12 12
sin 2 sin .
55 5
26
22
612 12
xk
xk x
x
xkxk x
p
p
p
pp
p
p
p
pp p
pp
é
é
ê
ê
=+
=+¾¾¾=
ê
ê
==
ê
ê
ê
ê
=+ =+¾¾¾=
ê
ê
ê
ê
ë
ë
Vậy có tất cả 4 nghiệm thỏa mãn.
Câu 5:
Số nghiệm của phương trình
2
sin 2 cos 2 1 0xx-+=
trên đoạn
]
;4pp- là?
A.
2.
B.
4.
C.
6.
D.
8.
Lời giải
Chọn C
Phương trình
22
sin 2 cos2 1 0 cos 2 cos2 2 0xx xx-+=- -+=
()
cos2 1
cos2 1 2 2 , .
cos2 2
x
xxkxkk
x
pp
é
=
ê
===Î
ê
=-
ë
loaïi
Do
]
{
}
;4 4 1 4 1;0;1;2;3;4 .
k
xkkkpp p p p
Î
Î- ¾¾- £ £ - £ £ ¾¾¾Î-
Vậy phương trình có 6 nghiệm thỏa mãn.
Câu 6:
Tính tổng T tất cả các nghiệm của phương trình
2
2sin 3cos 0
44
xx
-= trên đoạn
]
0;8 .p
A. 0.T = B. 8.T p= C. 16 .T p= D. 4.T p=
Lời giải
Chọn B
Phương trình
22
2sin 3cos 0 2 1 cos 3cos 0
44 4 4
xx x x
æö
÷
ç
-=--=
÷
ç
÷
ç
èø
()
2
1
cos
1
42
2cos 3cos 2 0 cos cos cos
44 4243
cos 2
4
x
xx x x
x
p
é
ê
=
ê
- - += ==
ê
ê
=-
ê
ê
ë
loaïi
[]
[]
0;8
0;8
44
28
420
43 3 3
8.
420
33
28
43 3 3
x
x
x
kxk x
T
x
kx k x
p
p
pp p
pp
pp
p
pp p
pp
Î
Î
éé
êê
=+ = + ¾¾¾¾=
êê
 =+=
êê
êê
=- + =- + ¾¾¾¾=
êê
êê
ëë
Câu 7:
Số nghiệm của phương trình
() ()
2
1
31cot 31 0
sin
x
x
-- -+=
trên
()
0;p là?
A.
1.
B.
2.
C.
3.
D.
4.
Lời giải
Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 88
Điều kiện:
()
sin 0 .xxkkp¹¹ Î
Phương trình
()
() () ()
22
1 cot 3 1 cot 3 1 0 cot 3 1 cot 3 0xx xx+ -- -+= -- -=
()
()
()
()
0;
0;
3
cot cot
cot 1
4
44
.
cot 3
cot cot
66
6
x
x
x
xk x
x
x
xk x
x
p
p
p
pp
p
pp
p
p
Î
Î
é
æö
é
÷
ç
ê
=-
ê
=- + ¾¾¾ =
÷
ç
é
÷
=-
ç
ê
ê
èø
ê
ê

ê
ê
ê
ê
=
ê
ë
ê
=+ ¾¾¾=
ê
=
ê
ê
ë
ë
thoûa maõn
thoûa maõn
Vậy phương trình đã cho có 2 nghiệm thỏa mãn.
Câu 8:
Tính tổng
T
tất cả các nghiệm của phương trình
2cos2 2cos 2 0xx+-=
trên đoạn
]
0;3p .
A.
17
.
4
T
p
= B. 2.T p= C. 4.T p= D. 6.T p=
Lời giải
Chọn A
Phương trình
()
2
2cos2 2cos 2 0 2 2cos 1 2cos 2 0xx x x+-= -+-=
()
2
2
cos
2
2
4cos 2cos 2 2 0 cos
2
21
cos
2
x
xx x
x
é
ê
=
ê
ê
+--= =
ê
+
ê
=-
ê
ë
loaïi
[]
[]
0;3
0;3
9
2;
9717
444
.
7
44 4 4
2
44
x
x
xk xx
T
xk x
p
p
ppp
p
ppp p
pp
p
Î
Î
é
ê
=+ ¾¾¾¾= =
ê
¾¾=+ + =
ê
ê
=- + ¾¾¾¾=
ê
ê
ë
Câu 9:
Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình
cos2 3sin 4 0xx++=
trên đường tròn lượng
giác là?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
()
22
1 2 sin 3sin 4 0 2sin 3sin 5 0xx xx- + +=- + +=
()
()
sin 1
sin 1 2 .
5
2
sin
2
x
xxkk
x
p
p
é
=-
ê
ê
=-=-+Î
ê
=
ê
ë
loaïi
Suy ra có duy nhất 1 vị trí đường tròn lượng giác biểu diễn nghiệm.
Câu 10:
Cho phương trình
cos cos 1 0
2
x
x
++=
. Nếu đặt
cos
2
x
t =
, ta được phương trình nào sau đây?
A.
2
20.tt+= B.
2
210.tt-++= C.
2
210.tt+-= D.
2
20.tt-+=
Lời giải
Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 89
Ta có
2
cos 2cos 1.
2
x
x =-
Do đó phương trình
22
2cos 1 cos 1 0 2cos cos 0.
22 22
xx xx
æö
÷
ç
-++=+=
÷
ç
÷
ç
èø
Đặt
cos
2
x
t = , phương trình trở thành
2
20.tt+=
Câu 11:
Số nghiệm của phương trình
5
cos2 4cos
362
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
++ -=
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
thuộc
]
0;2p là?
A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Lời giải
Chọn B
Ta có
22
cos2 1 2sin 1 2cos
336
x
xx
ppp
æö æö æö
÷÷÷
çç ç
+=- +=- -
÷÷÷
çç ç
÷÷÷
çç ç
èø èø èø
.
Do đó phương trình
2
3
2cos 4cos 0
662
xx
pp
æö æö
÷÷
çç
- - + - - =
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
()
1
cos
2
62
1
6
cos 2 ,
626 3
3
2
cos
2
62
x
xk
xxk k
xk
x
p
p
p
ppp
p
p
p
p
é
æö
é
÷
ç
ê
-=
÷
ê
=- +
ç
÷
ç
ê
èø
æö
ê
÷
ç
ê
-=-=+Î
֐
ç
÷
ê
ç
èø
æö
ê
÷
ê
ç
=+
ê
-=
÷
ç
ê÷
ç
ê
èø
ë
ë
loaïi
.
Ta có
[]
0;2
11
2
66
x
xk x
p
pp
p
Î
=- + ¾¾¾¾= ;
[]
0;2
2
22
x
xk x
p
pp
p
Î
=+ ¾¾¾¾= .
Vậy có hai nghiệm thỏa mãn.
Câu 12:
Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình tan cot 8xm x+= có nghiệm.
A. 16.m > B. 16.m < C. 16.m ³ D. 16.m £
Lời giải
Chọn D
Phương trình
2
tan cot 8 tan 8 tan 8tan 0
tan
m
xm x x x xm
x
+=+=-+=
.
Để phương trình đã cho có nghiệm khi và chỉ khi
()
2
4016mm
¢
D=- - ³ £
.
Câu 13: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình
()
cos2 2 1 cos 1 0xm xm-+ ++=
có nghiệm trên khoảng
3
;
22
pp
æö
÷
ç
÷
ç
÷
ç
èø
.
A. 10m-£ £ . B. 10m-£ < . C. 10m-< < . D.
1
1
2
m-£ <
.
Lời giải
Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 90
Phương trình
()
2
1
cos
2cos 2 1 cos 0 .
2
cos
x
xm xm
x
m
é
ê
=
ê
-++=
ê
=
ê
ë
Nhận thấy phương trình
1
cos
2
x =
không có nghiệm trên khoảng
3
;
22
pp
æö
÷
ç
÷
ç
÷
ç
èø
(Hình vẽ). Do đó
yêu cầu bài toán
cos
x
m= có nghiệm thuộc khoảng
3
;10
22
m
pp
æö
÷
ç
- £ <
÷
ç
÷
ç
èø
.
Câu 14: Biết rằng khi
0
mm= thì phương trình
()
22
2sin 5 1 sin 2 2 0mxmmx -+ + += có đúng
5
nghiệm phân biệt thuộc khoảng
;3
2
p
p
æö
÷
ç
-
÷
ç
÷
ç
èø
. Mệnh đề nào sau đây là đúng?
A.
3.m =- B.
1
2
m
= . C.
0
37
;.
510
m
æù
ç
ú
Î
ç
ç
ú
è
û
D.
0
32
;.
55
m
æö
÷
ç
Î- -
÷
ç
÷
ç
èø
Lời giải
Chọn D
Đặt
()
sin 1 1tx t=-££.
Phương trình trở thành
()
22
2512 20.tmtmm-++ +=
()
*
Yêu cầu bài toán tương đương với:
TH1: Phương trình
()
*
có một nghiệm
1
1t =- (có một nghiệm
x
) và một nghiệm
2
01t<< (có bốn nghiệm
x
) (Hình 1).
Do
2
12
1
c
ttmm
a
=- ¾¾=-=- -.
O
cos
sin
O
Hình1
Hình2
2
t
sin
cos
2
t
cos
sin
O
m
1
2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 91
Thay
1
1t =-
vào phương trình
()
*
, ta được
()( )
()( )
2
2
360;1
.
11
0;1
24
mt
mt
é
=- ¾¾=-Ï
ê
ê
ê
=- ¾¾=Î
ê
ë
loaïi
thoûa
TH2: Phương trình
()
*
có một nghiệm
1
1t = (có hai nghiệm
x
) và một nghiệm
2
10t-< £
(có ba nghiệm
x
) (Hình 2).
Do
2
12
1
c
ttmm
a
=¾¾== +.
Thay
1
1t = vào phương trình
()
* , ta được
(]()
(]()
2
2
121;0
.
13
1; 0
24
mt
mt
é
=¾¾=Ï-
ê
ê
ê
=¾¾=Ï-
ê
ë
loaïi
loaïi
Vậy
1
2
m
=- thỏa mãn yêu cầu bài toán. Do
132
;.
255
m
æö
÷
ç
=- Î - -
÷
ç
÷
ç
èø
Câu 15:
Tìm tất cả các giá trị thực của tham số
m
để phương trình
()
2
2cos 3 3 2 cos3 2 0xmxm+- +-= có đúng
3
nghiệm thuộc khoảng ;.
63
pp
æö
÷
ç
-
÷
ç
÷
ç
èø
A. 11.m-£ £ B. 12.m<£ C. 12.m££ D. 12.m£<
Lời giải
Chọn B
Đặt
()
cos 1 1tx t=-££
. Phương trình trở thành
()
2
232 20.tmtm+- +-=
Ta có
()
2
25mD= - . Suy ra phương trình có hai nghiệm
1
2
1
.
2
2
t
tm
é
ê
=
ê
ê
=-
ê
ë
Ta thấy ứng với một nghiệm
1
1
2
t
= thì cho ta hai nghiệm
x
thuộc khoảng ;.
63
pp
æö
÷
ç
-
÷
ç
÷
ç
èø
Do đó
yêu cầu bài toán
2
1012012.tm m-< £ -< - £ < £
Cách 2.
Yêu cầu bài toán tương đươn với phương trình
()
2
232 20tmtm+- +-= có hai
nghiệm
12
, tt thỏa mãn
()
()
21
0
101.10.
.10
P
tt af
af
ì
ï
£
ï
ï
ï
-< £ < < >
í
ï
ï
ï
->
ï
î
sin
O
cos
2
t
1
1
2
t =
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 92
Dạng 4. Phương trình bậc hai đối với sin
x
và cos
x
1. Phương pháp
Cách 1:
Kiểm tra cosx = 0 có thoả mãn hay không?
Lưu ý: cosx = 0
2
xksinx1sinx1.
2
 
Khi cosx 0 , chia hai vế phương trình (1) cho
2
cos x 0
ta được:
22
a.tan x b.tanx c d(1 tan x)
Đặt: t = tanx, đưa về phương trình bậc hai theo t:
2
(a d)t b.t c d 0
Cách 2: Dùng công thức hạ bậc
1cos2x sin2x 1cos2x
(1) a. b. c. d
222


 b.sin2x (c a).cos2x 2d a c
(đây là phương trình bậc nhất đối với sin2x và cos2x)
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1.
Giải phương trình


22
x3sinxcossin x 4cos x 0 * .
Giải
Khi
2
cosx 0
xk,k
2
sin x 1


Ta có
VT * 1 VP *
không có nghiệm trên
2
cos 0x
Chia hai vế của (*) cho
2
cos x,
ta được:
2
x3tanxt4an 0


xk
tanx 1 tan
4
,k
4
tan
xarctan4 k
x4




Vậy nghiệm của (*) là

;x arctan 4 k ,kxk
4
 
Ví dụ 2. Giải phương trình

22
2sin 3 sinxcosx cox*3sx2
Giải
Khi
2
cosx 0
xk
2
sin
,k
x1

Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 93
Ta có:
  
VT * 2 VP * *
có nghiệm
xk,
2
k

Khi
2
,kxk :cos0x
2


, chia hai vế của (*) cho
2
cos x
1
tanx tan x k
66
,
3
k


Vậy nghiệm của phương trình (*) là
xk,
2
k

;
,xkk.
6
Ví dụ 3. Giải phương trình


323
x2sinxcoscos x 3sin x 0 * .
Giải
Khi
2
cox 0
xk
2
sin
,k
x1

Ta có:
VT * 3 VP *
không có nghiệm
xk,
2
k

3
cos 0x
Chia hai vế của (*) cho
3
cos x
, ta được:


32
0
12tanx3tan tanx13x0 x3tanx1tan 0
t,kan x 1 tan x k
44






Vậy nghiệm của phương trình (*) là
xk,
4
k

Ví dụ 4. Giải phương trình

32
xsinx3sinxcocs sxo0*.
Giải
Khi
2
cox 0
xk
2
sin
,k
x1

Ta có:
 
VT * 1 VP *
không có nghiệm trên
3
cos 0x
Chia hai vế của (*) cho
3
cos x
, ta được
22
1xtanx 1 tan 3 x 0tan

32 2
x 2tan x tan 1 0 tanx 1 tan x 2tanx 1 0tan 

2
x
tan x 1 0
tanx 1
4
tanx 1 2
tan
xarct
x2tan
an 1 2 k
x10





Vậy nghiệm của (*) là
x;xarctan12k,
4
k

Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 94
Ví dụ 5. Xác định a để

22
x 2sin2x 3acosas *2in x
có nghiệm.
Giải


1 cos2x 1 cos2x
*a 2sin2x3a 2
22
2sin2x a cos2x 2 2a 1






(*) có nghiệm
1
có nghiệm

2
22
a222a
222
8
4a 48a4a 3a 0 0a
3
8a

Vậy với
8
0a
3

thì phương trình đã cho có nhiệm.
Ví dụ 6. Cho phương trình:

32 3
xxcosxsin 2m 1 sin 3m 1 sin x x 0cos *
.
Xác định m để phương trình có ba nghiệm phân biệt

x;0.
2
Giải
Khi
2
cox 0
xk
2
sin
,k
x1

Ta có:
 
VT * 1 VP *
không có nghiệm trên
3
cos 0x
Chia hai vế của (*) cho
3
cos x
, ta được:

32
tan 2m 1 tan 3m 1 tanx m 1x0x 
Đặt
ttanx.
với
x;0t;0
2



Ta có:

32
t2m1t3m1tm10


 
2
2
t1
t1t 0
ft
2mt m 1
2mt m 1t01




Để (*) có ba nghiệm phân biệt
x;0
2



khi và chỉ khi (1) có hai nghiệm phân biệt

1
1
2
2
2
12
0
m10,
P0
S0
f
mm
tt0
m-1 0
t,t : m 1
t,t 1
m0
12m m10
10











Vậy
m1
thỏa mãn đề bài.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 95
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Giải phương trình
()
22
sin 3 1 sin cos 3 cos 0.xxxx-+ + =
A.
()
2 .
3
xkk
p
p
=+ Î B.
()
.
4
xkk
p
p
=+ Î
C.
()
2
3
.
2
4
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
D.
()
3
.
4
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
Lời giải
Chọn D
Phương trình
()
2
t
tan 3 1 t 3 0
an 1
an
tan 3x
x
x
x
é
=
-+ =
=
+
ê
ê
ê
ë
()
4
.
3
xk
k
xk
p
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
ê
=+
ê
ê
ë
Câu 2:
Phương trình nào dưới đây có tập nghiệm trùng với tập nghiệm của phương trình
2
sin 3 sin cos 1xxx+=?
A.
()
2
cos cot 3 0xx-=
. B.
sin . tan 2 3 0
24
xx
pp
é
ù
æöæö
÷÷
çç
êú
++--=
÷÷
çç
÷÷
çç
êú
èøèø
ë
û
.
C.
()
2
cos 1 . tan 3 0
2
xx
p
éù
æö
÷
ç
êú
+- - =
÷
ç
÷
ç
êú
èø
ëû
. D.
()
()
sin 1 cot 3 0xx--=.
Lời giải
Chọn B
Phương trình
222
sin 3 sin cos sin cos
x
xx x x+ =+
()
2
3 sin cos cos 0 cos 3 sin cos 0.xx x x x x-= -=
cos 0 sin 0.
2
xx
p
æö
÷
ç
= + =
÷
ç
÷
ç
èø
1
3 sin cos 0 tan .
3
xx x-==
Ta có
1
1
tan tan
3
4
tan 2 3 tan 2 3 0.
1
44
1 tan .tan 1 .1
4
3
x
xx
x
p
pp
p
+
+
æö æö
÷÷
çç
+= = =+ +-- =
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
--
Vậy phương trình đã cho tương đương với
sin . tan 2 3 0
24
xx
pp
é
ù
æöæö
÷÷
çç
êú
++--=
÷÷
çç
÷÷
çç
êú
èøèø
ë
û
.
Câu 3:
Cho phương trình
2
cos 3sin cos 1 0xxx-+=. Mệnh đề nào sau đây là sai?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 96
A.
x
kp=
không là nghiệm của phương trình.
B. Nếu chia hai vế của phương trình cho
2
cos
x
thì ta được phương trình
2
tan 3tan 2 0xx-+=.
C. Nếu chia 2 vế của phương trình cho
2
sin
x
thì ta được phương trình
2
2cot 3cot 1 0xx++=
.
D. Phương trình đã cho tương đương với cos2 3sin 2 3 0xx-+=.
Lời giải
Chọn C
Với
2
sin 0
sin 0
.
cos 1
cos 1
x
x
xk
x
x
p
ì
ì
=
=
ï
ï
ïï
=¾¾
íí
ïï
=
=
ï
îï
î
Thay vào phương trình ta thấy thỏa mãn. Vậy
A đúng. ( vì thay x =
k
không thỏa mãn pt)
Phương trình
222
cos 3sin cos sin cos 0xxxxx- ++=
222
sin 3sin cos 2 cos 0 tan 3tan 2 0xxx x x x- + =- +=. Vậy B đúng.
Phương trình
222
cos 3sin cos sin cos 0xxxxx- ++=
222
2cos 3sin cos sin 0 2 cot 3cot 1 0xxxx xx- +=-+=. Vậy C sai.
Phương trình
1cos2 sin2
310cos23sin230.
22
xx
xx
+
-+=-+=
Vậy D đúng.
Câu 4:
Số vị trí biểu diễn các nghiệm phương trình
22
sin 4 sin cos 4 cos 5xxx x-+= trên đường tròn
lượng giác là?
A. 4 . B.
3
. C. 2 . D. 1.
Lời giải
Chọn C
Phương trình
()
2222
sin 4 sin cos 4 cos 5 sin cos
x
xx x x x- + = +
()
2
22
4sin 4sin cos cos 0 2sin cos 0 2sin cos 0xxxx xx xx- - - = + = + =
1
tan
2
x=-¾¾
có 2 vị trí biểu diễn nghiệm trên đường tròn lượng gác.
Câu 5:
Số nghiệm của phương trình
22
cos 3sin cos 2sin 0xxx x-+= trên
()
2;2pp- ?
A. 2 . B. 4 . C. 6 . D. 8 .
Lời giải
Chọn D
Phương trình
2
tan 1
4
13tan 2tan 0 .
1
1
tan
arctan
2
2
x
xk
xx
x
x
k
p
p
p
é
é
=
ê
=+
ê
ê
ê
- + =
ê
ê
ê
=
ê
=+
ê
ë
ê
ë
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 97
Vì
() {}
97
2;2 2 2 2; 1;0;1
444
k
xkkk
p
pp p p p
Î
Î- ¾¾- < + < - < < ¾¾¾Î--
.
Vì
()
1
2 ;2 2 arctan 2
2
xkpp p p pÎ- ¾¾- < + <
{
}
CASIO
xapxi
28,565 24,565 28; 27; 26; 25
k
kk
Î
¾¾¾- < <- ¾¾¾Î- - - -
.
Vậy có tất cả 8 nghiệm.
Câu 6:
Nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình
22
4sin 3 3sin2 2cos 4xxx+-= là:
A.
12
p
. B.
6
p
. C.
4
p
. D.
3
p
.
Lời giải
Chọn B
Phương trình
()
2222
4 sin 3 3 sin 2 2cos 4 sin cos
x
xx xx+ -= +
()
2
cos 0
3 3 sin 2 6cos 0 6 cos 3 sin cos 0
1
tan
3
x
xx xxx
x
é
=
ê
ê
-= -=
ê
=
ê
ë
min
Cho 0
min
1
00
22 2 2
.
1
00
66 6 6
k
k
xk k k k x
xk k k k x
pp p
pp
pp p
pp
Î
>
Î
éé
êê
=+ + >>-¾¾¾==
êê
¾¾¾
êê
êê
=+ + >>-¾¾¾==
êê
êê
ëë
So sánh hai nghiệm ta được
6
x
p
=
là nghiệm dương nhỏ nhất.
Câu 7:
Cho phương trình
() ()
22
21sin sin2 21cos 2 0xx x-+++ -=. Trong các mệnh đề sau,
mệnh đề nào
sai?
A.
7
8
x
p
=
là một nghiệm của phương trình.
B. Nếu chia hai vế của phương trình cho
2
cos
x
thì ta được phương trình
2
tan 2 tan 1 0xx--=
.
C. Nếu chia hai vế của phương trình cho
2
sin
x
thì ta được phương trình
2
cot 2cot 1 0xx+-=.
D. Phương trình đã cho tương đương với
cos2 sin 2 1xx-=
.
Lời giải
Chọn D
Câu 8:
Nghiệm âm lớn nhất của phương trình là
() ()
22
2sin 1 3 sin cos 1 3 cos 1.xxx x+- +- =
A.
6
p
- . B.
4
p
- . C.
2
3
p
- . D.
12
p
- .
Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 98
Chọn B
Phương trình
() ()
2 222
2sin 1 3 sin cos 1 3 cos sin cos
x
xx xxx+- +- =+
()
22
sin 1 3 sin cos 3 cos 0xxxx+- - =
()
2
tan
tan
1
4
an
tan 3
3
13t 30
x
k
x
xx
x
xk
p
p
p
p
é
ê
=- +
é
=-
ê
ê
ê
ê
ê
=
ê
ë
=+
ê
ê
ë
+- -=
max
Cho x 0
max
1
00
44 4
.
12
01
33 3
k
k
kk k x
kk k x
pp
p
pp
p
Î
<
Î
é
ê
-+ <<¾¾¾==-
ê
¾¾¾¾
ê
ê
+<<-¾¾¾=-=-
ê
ê
ë
So sánh hai nghiệm ta được
4
x
p
=- là nghiệm âm lớn nhất.
Câu 9:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn
]
10;10- để phương trình
()
22
11sin 2 sin 2 3cos 2xm x x+- + =
có nghiệm?
A. 16. B. 21. C. 15. D. 6.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
()
22
9sin 2 sin 2 cos 0xm x x+- +=
() ()
1cos2 1cos2
9. 2sin2 0 2sin2 4cos2 5.
22
xx
mx mxx
-+
+-+=--=-
Phương trình có nghiệm
() ()
22
5
21625 2 9
1
m
mm
m
é
³
ê
-+³- ³
ê
£-
ë
[]
{
}
10;10
10; 9;...; 1;5;6;...;10
m
m
m
Î
Î-
¾¾¾¾Î- - - ¾¾
có 16 giá trị nguyên.
Câu 10:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc để phương trình
() ()
22
sin 2 1 sin cos 1 cos
x
mxxm xm-- -- = có nghiệm?
A. 2. B. 1. C. 0. D. Vô số.
Lời giải
Chọn A
Phương trình
() () ( )
22
1sin21sincos21cos 0mxm xxm x- - - - - =
() () ( )
1cos2 1cos2
1. 1sin221. 0
22
xx
mmxm
-+
- - - - - =
()
21sin2 cos223.mxmxm- + =-
Phương trình có nghiệm
() ( )
22
22
41 23 4400 1mm mmm m- + ³- - £££
{
}
0;1
m
m
Î
¾¾¾Î ¾¾
có 2 giá trị nguyên.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 99
Câu 11: Tìm điều kiện để phương trình
22
sin sin cos cos 0axaxxb x++=
với
0a ¹
có nghiệm.
A. 4ab³ . B. 4ab£- . C.
4
1
b
a
£ . D.
4
1
b
a
£
.
Lời giải
Chọn C
Phương trình
2
tan tan 0axaxb++=.
Phương trình có nghiệm
()
2
40 40aab aabD= - ³ - ³
()
44
40 0 1.
ba b
aba
aa
-
- £ £ £
Câu 12:
Tìm tất cả các giá trị của tham số
m
để phương trình
2
2sin sin2 2
x
mxm+= vô nghiệm.
A.
4
0
3
m££
. B. 0m < ,
4
3
m >
. C.
4
0
3
m<<
. D.
4
3
m <-
,
0m >
.
Lời giải
Chọn B
Phương trình
1cos2
2. sin 2 2 sin 2 cos2 2 1.
2
x
mxmmx xm
-
+=-=-
Phương trình vô nghiệm
()
2
22
0
12 1 3 4 0 .
4
3
m
mm mm
m
é
<
ê
ê
+< - ->
ê
>
ê
ë
Câu 13:
Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn
]
3;3- để phương trình
()
22
2cos 2 sin2 1 0mxmx+- +=
có nghiệm.
A. 3 . B. 7 . C. 6 . D. 4 .
Lời giải
Chọn C
Phương trình
()
2
1cos2
2. 2 sin2 1 0
2
x
mmx
+
+ - +=
()
22
4sin2 2cos2 4mxm xm-+=+.
Phương trình có nghiệm
()()
22
22 2 2 2
16 2 4 12 12 1 1mm m m m m++³+³³³
[]
{
}
3;3
3; 2; 1;1;2;3
m
m
m
Î
Î-
¾¾¾¾Î--- ¾¾
có 6 giá trị nguyên.
Dạng 5. Phương trình chứa sin cos
x
x và sin cos .
x
x
1. Phương pháp
Bài toán 1:
a.(sinx cosx) + b.sinx.cosx + c = 0
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 100
Đặt:
t cosx sinx 2.cos x ; t 2.
4




22
1
t12sinx.cosx sinx.cosx (t1).
2

Thay vào phương trình đã cho, ta được phương trình bậc hai theo t. Giải phương trình này
tìm t thỏa
t2. Suy ra x.
Lưu ý dấu
cosx sinx 2 cos x 2 sin x
44
 


 
 
cosx sinx 2 cos x 2 sin x
44





Bài toán 2: a.|sinx cosx| + b.sinx.cosx + c = 0
Đặt:
tcosxsinx 2.cosx ;Ñk:0t 2.
4





2
1
sinx.cosx (t 1).
2
Tương tự dạng trên. Khi tìm x cần lưu ý phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối.
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1.
Giải các phương trình
a)

sin x cosx 2sin x cosx 1 0 1
b)

6 sin x cosx sinx cosx 6 0 2
Giải
a) Đặt
tsinxcosx 2x ,t 2
4




Phương trình (1) trờ thành:
2
2
1
t2
t
t2 10 t
2
0



t1
2sin x 1
4
t2 2
1
sin x 1 sin
44
2
xk2
xk2
44
,k
3
xk2
44
xk2
2




 











Vậy nghiệm của phương trình (1) là
 ;x k2 ,k .
2
xk2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 101
b) Đặt
tsinxcosx 2sinx ,t 2
4




Phương trình (2) trờ thành:
2
2
12t 13
1t
6t 6 t
2
00






t1
2sin x
4
t13 2
1
sin x sin
44
2



 






3
xk2
xk2
xk2
44
,k
2
xk2
44






Vậy nghiệm của phương trình (2) là
 
;x kk2
2
,kx2 .
Ví dụ 2. Giải phương trình:
sin2x 2 2 sinx cosx 5
.
Giải
Đặt

2
sinx cosx t t 2 sin2x t 1 .
2
PT t 2 2t 6 0 t 2 (thỏa mãn)
Giải phương trình

ππ
π
5
sinx cosx 2 cos x 1 x k2 k
44




.
Vậy nghiệm của phương trình là

π
π
5
xk2k
4

.
Ví dụ 3. Giải phương trình
33
xcosx2sin sinx cosx 1 *
Định hướng: Ta sử dụng hằng đẳng thức
33
sin inx cosx 1x cos x s sinxcosx
Giải
Ta có:

* s inx cosx 1 sinxcosx 2 sinx cosx 1 1
Đặt
tsinxcosx 2sinx ,t 2
4




Phương trình (1) trở thành:
2
t
t1 2t 1
2
1





Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 102



23
22
t20
t1t t2 0 t
t3 t 4t
1do t t 2 0, t
2t



xk2
xk2
1
2
sin x sin ,k
44
2






Vậy nghiệm của phương trình đã cho là
;x k2 ,k
2
xk2

.
Ví dụ 4. Giải phương trình:
2
cos3x 3cosx 4cos x 8sinx 8 0 .
Định hướng: Ta sử dụng công thức nhân 3 cho cos3x để triệt tiêu phần 3cosx phía liền kề sau đó.
Như vậy, phương trình viết thành:
32
4cos x 4cos x 8sinx 8 0
, nhóm các cụm

322
4cos x 4cos x 4cos x cosx 1 ,
8sinx 8 8 1 sinx
. Sử dụng hằng đẳng thức

22
cos x 1 sin x 1 sinx 1 sinx . Đưa phương trình đã cho về phương trình tích với nhân tử
chung là
1sinx
.
Giải
Ta có:

 


π
π
32
2
PT 4cos x 3cosx 3cosx 4cos x 8sinx 8 0
cos x cosx 1 2 1 sinx
1sinx1sinxcosx1 21sinx
sinx 1
xk2
2
1sinxcosx1 2
sinx cosx sinx.cosx 1 *


 




Đặt

2
t1
sinx cosx t t 2 sinx.cosx
2
 .

*
trở thành
2
2
t1
t1
t1t2t30
2
t3 (loaïi)


πk
t1 sin2x0 x
2
 .
Vậy phương trình đã cho có một họ nghiệm là:
πk
x(k)
2
.
Ví dụ 5. Giải phương trình :

32
2cos sinx 1 2sxxin *
Định hướng : Biến đổi
22
sin x 1 cos x
, chuyển vế phương trình ta được

32
2cos sinx xcosx 120
, đến đây hoàn toàn tương tự ví dụ 4.
Giải
Ta có :
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 103




32 32
*2cos 1cos sinx 102x2 x cos sinx 2cos x 1x0

 


2
2cos cosx 1 1 sinx 0
2 1 sinx 1 sinx cosx 1 1 sinx
x
0



 




1 sinx 2 1 sinx cosx 1 1 0
1 sinx 2 sinx cosx 2sinx cosx 1 0



1sinx 0 1
2sinx cosx 2sinxcosx 1 0 2
Ta có :

1x k2,
2
k

Giải (2), ta đặt
t sinx cosx= 2 sin x , t 2
4




(2) trở thành :

2
2t t 1 0 t 2 0 t 01t
2sin x 0 x k
44
,k






Vậy nghiệm của phương trình (*) là
xk2, ,kxk
24



Ví dụ 6. Cho

 
sin 2x 2m 2 sin x cosx 2m 2 1 0 *
. Xác định m để phương trình (*) có
đúng hai nghiệm
5
x0;
4



Giải
Đặt
tsinxcosx 2sinx
4




Với
53
0x x
44 42


Phương trình (*) trờ thành

2
t2m2t2m2110

2
t2m2t2m20t2
hoặc
t2m
Với




 

t2sinx 1x k2 x k2
44
,k
24
Mà
511
0k2 k
5
0x k0
4482
4
kk









Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 104
Do đó
x
4
là một nghiệm của (*)
Để (*) có đúng hai nghiệm
5
x0;
4



khi
2
1sinx
42




21
22m1 m
22
 
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1:
Giải phương trình
()
sin cos 2 sin cos 2xx x x++=.
A.
, .
2
xk
k
xk
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
=
ê
ë
B.
2
, .
2
2
xk
k
xk
p
p
p
é
ê
=+
ê
Î
ê
=
ê
ë
C.
2
, .
2
2
xk
k
xk
p
p
p
é
ê
=- +
ê
Î
ê
=
ê
ë
D.
, .
2
xk
k
xk
p
p
p
é
ê
=- +
ê
Î
ê
=
ê
ë
Lời giải
Chọn B
Đặt
sin cos 2 sin
4
txx x
p
æö
÷
ç
=+ = +
÷
ç
÷
ç
èø
. Vì
[]
sin 1;1 2; 2
4
xt
p
æö
é
ù
÷
ç
+Î- Î-
÷
ç
ê
ú
÷
ç
ë
û
èø
.
Ta có
()
2
2
222
1
sin cos sin cos 2sin cos sin cos
2
t
txx xxxxxx
-
=+ =+ + =
.
Khi đó, phương trình đã cho trở thành
()
2
2
1
1
22 450 .
5
2
t
t
ttt
t
é
=
-
ê
+=+-=
ê
=-
ë
loaïi
Với
1t = , ta được
1
sin cos 1 sin sin sin
444
2
xx x x
ppp
æö æö
÷÷
çç
+= += +=
÷÷
çç
÷÷
çç
èø èø
.
2
44
2
44
xk
x
k
pp
p
pp
pp
é
ê
+=+
ê
ê
ê
+=-+
ê
ê
ë
2
,
2
2
xk
k
xk
p
p
p
é
=
ê
ê
Î
ê
=+
ê
ë
.
Câu 2:
Cho phương trình
()
32sin cos 2sin2 4 0xx x++ +=. Đặt sin costxx=+, ta được phương
trình nào dưới đây?
A.
2
23220.tt++= B.
2
43240.tt++=
C.
2
23220.tt+-= D.
2
43240.tt+-=
Lời giải
Chọn A
Đặt
2
sin cos sin 2 1.txx xt=+ ¾¾=-
Phương trình đã cho trở thành
()
22
32 2 1 4 0 2 32 2 0.tt t t+-+=+ +=
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 105
Câu 3: Nghiệm âm lớn nhất của phương trình
1
sin cos 1 sin 2
2
x
xx+=-
là:
A.
.
2
p
-
B. .p- C.
3
.
2
p
-
D. 2.p-
Lời giải
Chọn C
Đặt
sin cos 2 sin
4
txx x
p
æö
÷
ç
=+ = +
÷
ç
÷
ç
èø
. Điều kiện
22.t-££
Ta có
()
2
222 2
sin cos sin cos 2sin cos sin 2 1.txx xxxxxt=+ =+ + =-
Phương trình đã cho trở thành
()
2
2
1
1
1230 .
3
2
t
t
ttt
t
é
=
-
ê
=- + -=
ê
=-
ë
loaïi
Với
1t = , ta được
1
2 sin 1 sin sin sin
44 44
2
xx x
pp pp
æö æö æö
÷÷ ÷
çç ç
+= += +=
÷÷ ÷
çç ç
÷÷ ÷
çç ç
èø èø èø
2
2
44
,
2
2
2
44
xk
xk
k
xk
xk
pp
p
p
p
pp
p
pp
é
é
=
ê
+=+
ê
ê
ê
Î
ê
ê
ê
=+
ê
+=-+
ê
ë
ê
ë
.
TH1. Với
max
20 0 1 2.
k
xk k k xpp
Î
=<<¾¾¾=-=-
TH2. Với
max
13
20 1 .
24 2
k
xk k k x
pp
p
Î
=+ <<-¾¾¾=-=-
Vậy nghiệm âm lớn nhất của phương trình là
3
2
x
p
=- .
Câu 4:
Từ phương trình
()
()
1 3 cos sin 2sin cos 3 1 0xx xx++- --=, nếu ta đặt cos sintxx=+ thì
giá trị của
t nhận được là:
A. 1t = hoặc 2t = . B. 1t = hoặc 3t = .
C. 1t = . D. 3t = .
Lời giải
Chọn C
Đặt
()
2
1
sin cos 2 2 sin cos .
2
t
txx t xx
-
=- -££¾¾=
Phương trình trở thành
()
()
2
13 1 310tt+----=
()
()
2
1
13 30 1.
3
t
tt t
t
é
=
ê
-+ + = =
ê
=
ê
ë
loaïi
Câu 5:
Cho
x
thỏa mãn 2 sin 2 3 6 sin cos 8 0xxx-++=. Tính sin 2 .
x
A.
1
sin 2 .
2
x
=- B.
2
sin 2 .
2
x =-
C.
1
sin 2 .
2
x
= D.
2
sin 2 .
2
x =
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 106
Lời giải
Chọn C
Đặt
sin cos 2 sin
4
txx x
p
æö
÷
ç
=+ = +
÷
ç
÷
ç
èø
. Vì
[]
sin 1;1 0; 2
4
xt
p
æö
é
ù
÷
ç
+Î- Î
÷
ç
ê
ú
÷
ç
ë
û
èø
.
Ta có
()
2
222 2
sin cos sin cos 2sin cos sin2 1.txx xxxxxt=+ =+ + =-
Phương trình đã cho trở thành
()
()
2
6
213680
2
6
t
tt
t
é
ê
=
ê
-- +=
ê
ê
=
ê
ë
loaïi
2
1
sin 2 1 .
2
xt
=-=
Câu 6:
Hỏi trên đoạn
]
0;2018p
, phương trình
in coss4sin21xxx+=-
có bao nhiêu nghiệm?
A. 4037. B. 4036. C. 2018. D. 2019.
Lời giải
Chọn A
Đặt
sin cos 2 sin
4
txx x
p
æö
÷
ç
=- = -
÷
ç
÷
ç
èø
. Vì
[]
sin 1;1 0; 2
4
xt
p
æö
é
ù
÷
ç
-Î- Î
÷
ç
ê
ú
÷
ç
ë
û
èø
.
Ta có
()
2
222 2
sin cos sin cos 2sin cos sin 2 1 .txx xxxxxt=- = + - =-
Phương trình đã cho trở thành
()
()
2
1
41 1 .
3
4
t
tt
t
é
=
ê
ê
+-=
ê
=-
ê
ë
loaïi
Với
1t = , ta được sin 2 0 2 ,
2
k
xxkxk
p
p
= = = Î .
Theo giả thiết
[]
0;2018 0 2018 0 4046
2
k
xk
p
ppξ¾£ £ ££
{
}
0;1;2;3;...;4036
k
k
Î
¾¾¾Î ¾¾
có
4037
giá trị của
k
nê có
4037
nghiệm.
Câu 7:
Từ phương trình
()
2sin cos tan cot
x
xxx+=+, ta tìm được
cos
x
có giá trị bằng:
A. 1. B.
2
.
2
-
C.
2
.
2
D. 1.-
Lời giải
Chọn C
Điều kiện
sin 0
sin 2 0
cos 0
x
x
x
ì
¹
ï
ï
¹
í
ï
¹
ï
î
.
Ta có
() ()
sin cos
2 sin cos tan cot 2 sin cos
cos sin
x
x
xx xx xx
x
x
+=+ +=+
() ()
22
sin cos
2 sin cos 2 sin cos . 2 sin cos 2.
sin cos
xx
xx xx xx
xx
+
+= +=
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Trang 107
Đặt
()
2
1
sin cos 2 2 sin cos .
2
t
txx t xx
-
=+ -££¾¾=
Phương trình trở thành
()
23
212 20 2tt t t t -= -- ==
sin cos 2 sin 2 cos .
x
xxx+ ==-
Mà
()
2
22 2 2
sin cos 1 cos 2 cos 1 2cos 2 2 cos 1 0xx x x x x+=+- = - +=
()
2
1
2cos 1 0 cos
2
xx-==
.
Câu 8:
Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số
m
để phương trình
sin cos sin cos 0xx x xm-- +=
có nghiệm?
A.
1.
B.
2.
C.
3.
D.
4.
Lời giải
Chọn C
Đặt
()
2
1
sin cos 2 2 sin cos .
2
t
txx t xx
-
=+ -££¾¾=
Phương trình trở thành
()
2
2
2
1
02 21 1 22
2
t
tm mt t t m
-
-+ = - = - - - =- +
.
Do
()
2
22 2112101322tt t-££ ¾¾- -£-£ -¾¾£ - £+ .
Vậy để phương trình có nghiệm
0322
122
22 1
2
mm
+
-+ -£ £+££
{
}
1; 0;1 .
m
m
Î
¾¾¾Î-

Preview text:

CHƯƠNG I. HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC VÀ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
BÀI 1. HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC A. LÝ THUYẾT I – ĐỊNH NGHĨA 1) Hàm số sin
Quy tắc đặt tương ứng với mỗi số thực x với số thực sin x sin x :   
x y = sin x
được gọi là hàm số sin, kí hiệu là y = sin x.
Tập xác định của hàm số sin là .  2) Hàm số côsin
Quy tắc đặt tương ứng với mỗi số thực x với số thực cos x cos x :   
x y = cos x
được gọi là hàm số sin, kí hiệu là y = cos x.
Tập xác định của hàm số cô sin là .  3) Hàm số tang
Hàm số tang là hàm số được xác định bởi công thức sin x y =
(cos x ¹ 0), kí hiệu là cos x y = tan x. ìï ü
Tập xác định của hàm số p ï ï y = tan x là D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ 4) Hàm số côtang
Hàm số côtang là hàm số được xác định bởi công thức cos x y =
(sin x ¹ 0), kí hiệu là sin x y = cot x.
Tập xác định của hàm số y = cot x là D =  \ {k , p k Î }.
II – TÍNH TUẦN HOÀN VÀ CHU KÌ CỦA HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC 1) Định nghĩa
Hàm số y = f (x) có tập xác định D được gọi là hàm số tuần hoàn, nếu tồn tại một số
T ¹ 0 sao cho với mọi x Î D ta có: ● x T
- Î D và x +T Î D.
● f (x +T )= f (x).
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 1
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Số dương T nhỏ nhất thỏa mãn các tính chất trên được gọi là chu kì của hàm số tuần hoàn đó.
Người ta chứng minh được rằng hàm số y = sin x tuần hoàn với chu kì T = 2p ; hàm số
y = cos x tuần hoàn với chu kì T = 2p ; hàm số y = tan x tuần hoàn với chu kì T = p ; hàm
số y = cot x tuần hoàn với chu kì T = . p 2) Chú ý ● Hàm số 2p
y = sin (ax + b) tuần hoàn với chu kì T = . 0 a ● Hàm số 2p
y = cos(ax +b) tuần hoàn với chu kì T = . 0 a ● Hàm số p
y = tan (ax + b) tuần hoàn với chu kì T = . 0 a ● Hàm số p
y = cot (ax + b) tuần hoàn với chu kì T = . 0 a
● Hàm số y = f x tuần hoàn với chu kì T và hàm số y = f x tuần hoàn với chu kì T 2 ( ) 1 ( ) 1 2
thì hàm số y = f x f x tuần hoàn với chu kì T là bội chung nhỏ nhất của T và T . 1 ( ) 2 ( ) 0 1 2
Lưu ý 2 số thực không xác đinh được bội chung nn, nên là T mT nT với m,n là 2 số 0 1 2
tự nhiên nguyên tố cùng nhau )
III – SỰ BIẾN THIÊN VÀ ĐỒ THỊ CỦA HÀM SỐ LƯỢNG GIÁC
1) Hàm số y = sin x
● Tập xác định D =  , có nghĩa và xác định với mọi x Î ;
● Tập giá trị T = [-1; ]
1 , có nghĩa -1 £ sin x £1;
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì 2 ,
p có nghĩa sin (x + k2p) = sin x với k Î ;  æ ö
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng p p ç- ç
+ k2p; + k2p÷÷ ç
và nghịch biến trên mỗi khoảng è 2 2 ÷ø æp 3p ö
çç +k2p; + k2p÷÷ ç , k Î ;  è 2 2 ÷ø
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ O làm tâm đối xứng.
2) Hàm số y = cos x
● Tập xác định D =  , có nghĩa và xác định với mọi x Î .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 2
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
● Tập giá trị T =[ 1; - ]
1 , có nghĩa -1 £ cos x £1;
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì 2 ,
p có nghĩa cos(x + k2p) = cos x với k Î ; 
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng ( p
- + k2p;k2p) và nghịch biến trên mỗi khoảng
(k2p;p + k2p) , k Î ; 
● Là hàm số chẵn nên đồ thị nhận trục tung làm trục đối xứng.
3) Hàm số y = tan x ìï ü ● Tập xác định p ï ï D  \ í k , p k = + Î ý  ; ïî2 ï ï ïþ
● Tập giá trị T = ;
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì ,
p có nghĩa tan (x + kp) = tan x với k Î ;  æ ö
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng p p ç- ç
+ kp; + kp÷÷ , k Î ; ç  è 2 2 ÷ø
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ O làm tâm đối xứng. y x p p - p 3 - O p p 3p - 2 2 2 2
4) Hàm số y = cot x
● Tập xác định D =  \ {k , p k Î };
● Tập giá trị T = ;
● Là hàm số tuần hoàn với chu kì p, có nghĩa tan (x + kp) = tan x với k Î ; 
● Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng (kp;p + kp ), k Î ; 
● Là hàm số lẻ nên đồ thị hàm số nhận gốc tọa độ O làm tâm đối xứng.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 3
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 y p - p 2 - p 3p - O p p 3p 2p x - 2 2 2 2
B. PHÂN LOAIJVAF PHƯƠNG PHÁP GIẢI BAIF TÂP
Dạng 1: Tìm tập xác đinh của hàm số 1. Phương pháp
Để tìm tập xác định của hàm số ta cần lưu ý các điểm sau
 y  ux có nghĩa khi và chỉ khi ux xác định và u(x)  0 . u(x)  y 
có nghĩa khi và chỉ ux , vx xác định và v(x)  0. v(x) u(x)  y 
có nghĩa khi và chỉ ux , vx xác định và v(x)  0 . v(x)
 Hàm số y  sinx, y  cosx xác định trên  và tập giá trị của nó là: 1  sin x  1 ; 1  cosx  1. Như vậy, y  sin u
 x , y  cos u 
 x xác định khi và chỉ khi ux xác định. 
 y  tan ux có nghĩa khi và chỉ khi ux xác định và ux   k ,  k  2
 y  cot ux có nghĩa khi và chỉ khi ux xác định và x  k ,  k  . 2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Tìm tập xác định của các hàm số sau:  5x  a) y  sin ; b) 2 y  cos 4  x ; c) y  sin x; d) y  2  sin x . 2   x 1 Giải  5x  a) Hàm số y  sin xác định 2
 x 1  0  x  1. 2   x 1 Vậy D   \   1 . b) Hàm số 2
y  cos x  4 xác định  2 2
4  x  0  x  4  2   x  2.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 4
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Vậy D  x | 2   x   2 .
c) Hàm số y  sin x xác định  sinx  0  k2  x    k2 ,k   .
Vậy D  x | k2  x    k2 ,  k . d) Ta có: 1
  sinx  1 2  sinx  0 .
Do đó, hàm só luôn luôn xác định hay D  .
Ví dụ 2. Tìm tập xác định của các hàm số sau:       sin x 1 a) y  tan x  ; b) y  cotx  ; c) y  ; d) y  . 6     3  cos(x  )  tan x 1 Giải      2
a) Hàm số y  tan x 
xác định  x    k  x   k ,  k  . 6    6 2 3 2  Vậy D   \   k,k  .  3      
b) Hàm số y  cot  x 
xác định  x   k  x    k ,  k  . 3    3 3   Vậy D   \   k ,  k  .  3  sin x   c) Hàm số y  xác định    3 cos x
 0  x     k  x   k ,  k  . cos(x  ) 2 2 3  Vậy D   \   k ,  k  .  2  1  d) Hàm số y 
xác định tan x  1  x   k,k  . tan x 1 4   Vậy D   \   k ,  k  . 4 
Ví dụ 3. Tìm tập xác định của các hàm số sau: 1 3cos2x a) y  cos2x  ; b) y  . cosx sin3x cos3x Giải 1  a) Hàm số y  cos2x 
xác định  cosx  0  x   k ,  k  . cosx 2  
Vậy D   \   k,k  . 2 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 5
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 3cos2x b) Hàm số y  xác định  sin3x cos3x 1 k sin3x cos3x 0 sin6x 0 6x k x          ,k  . 2 6  k 
Vậy D   \  ,k  .  6 
Ví dụ 4. Tìm m để hàm số sau đây xác định trên  : y  2m  3cosx. Giải 2m
Hàm số đã cho xác định trên R khi và chỉ khi 2m  3cosx  0  cosx  3 2m 3
Bất đẳng thức trên đúng với mọi x khi 1  m  . 3 2
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1. Tìm tập xác định D của hàm số 2021 y = . sin x A. D = .  B. D =  \ {0}. ìï ü C. p ï ï D =  \ {k , p k Î }. D. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ Lời giải Chọn C
Hàm số xác định khi và chỉ khi sin x ¹ 0  x ¹ k , p . k Î 
Vật tập xác định D =  \ {k , p k Î }.
Câu 2. Tìm tập xác định + x D của hàm số 1 sin y = . cos x -1 ìï ü A. p ï ï D = .  B. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ
C. D =  \ {k , p k Î }. D.
D =  \ {k2p, k Î }. Lời giải Chọn D
Hàm số xác định khi và chỉ khi cos x -1 ¹ 0  cos x ¹ 1  x ¹ k2p, . k Î 
Vậy tập xác định D =  \ {k2 , p k Î }.
Câu 3. Tìm tập xác định x D của hàm số cos y = . æ pö sinç ÷ çx - ÷ çè 2 ÷ø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 6
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ìï ü A. p ï ï D  \ ík , k = Î ý .
B. D =  \ {k , p k Î }. ïî 2 ï ï ïþ ìï ü C. p ï ï D  \ ( í 1 2k) , k = + Î ý . D. D =  \ ( { 1+2k) , p k Î } . ïî 2 ï ï ïþ Lời giải Chọn C æ ö Hàm số xác định p p p  sin ççx ÷
- ÷ ¹ 0  x - ¹ kp x ¹ + k , p . k Î ç  è 2 ÷ø 2 2 ìï ü Vậy tập xác định p ï ï D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ
Câu 4. Tìm tập xác định D của hàm số 2021 y = . sin x -cos x ìï ü A. p ï ï D = .  B. D  \ í k , p k = - + Î ý  . ïî 4 ï ï ïþ ìï ü ìï ü C. p ï ï p ï ï D  \ í k2 , p k ï = + Î ý  . D. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî4 ï ï ïþ ïî4 ï ï ïþ Lời giải Chọn D Hàm số xác định p
 sin x -cos x ¹ 0  tan x ¹ 1  x ¹ + k , p k Î .  4 ìï ü Vậy tập xác định p ï ï D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî4 ï ï ïþ æ ö
Câu 5. Tìm tập xác định p
D của hàm số y = cot çç2x ÷ - ÷+ sin 2x. ç è 4 ÷ø ìï ü A. p ï ï D  \ í k , p k = + Î ý  . B. D = . Æ ïî4 ï ï ïþ ìï ü C. p p ï ï D  \ í k , k = + Î ý  . D. D = .  ïî8 2 ï ï ïþ Lời giải Chọn C æ ö Hàm số xác định p p p kp sin çç2x ÷
- ÷ ¹ 0  2x - ¹ kp x ¹ + , . k Î ç  è 4 ÷ø 4 8 2 ìï ü Vậy tập xác định p p ï ï D  \ í k , k = + Î ý  . ïî8 2 ï ï ïþ æ ö
Câu 6. Tìm tập xác định x p D của hàm số 2 y = 3 tan ç ÷ ç - ÷. ç è2 4 ÷ø ìï ü ìï ü A. 3p ï ï p ï ï D  \ í k2 , p k ï = + Î ý  . B. D  \ í k2 , p k = + Î ý  . ïî 2 ï ï ïþ ïî2 ï ï ïþ
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 7
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ìï ü ìï ü C. 3p ï ï p ï ï D  \ í k , p k ï = + Î ý  . D. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî 2 ï ï ïþ ïî2 ï ï ïþ Lời giải Chọn A æ ö Hàm số xác định x p x p p 3p 2  cos ç ÷
ç - ÷ ¹ 0  - ¹ + kp x ¹ + k2 , p . k Î ç  è2 4 ÷ø 2 4 2 2 ìï ü Vậy tập xác định 3p ï ï D  \ í k2 , p k = + Î ý  . ïî 2 ï ï ïþ
Câu 7. Tìm tập xác định 3 tan x -5 D của hàm số y = . 2 1-sin x ìï ü ìï ü A. p ï ï p ï ï D  \ í k2 , p k ï = + Î ý  . B. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ ïî2 ï ï ïþ
C. D =  \ {p + k , p k Î }. D. D = .  Lời giải Chọn B
Hàm số xác định khi và chỉ khi 2
1-sin x ¹ 0 và tan x xác định 2 sin ìï x ¹ 1 p ï  í
 cos x ¹ 0  x ¹ + k , p k Î .  co ï s x ¹ 0 2 ïî ìï ü Vậy tập xác định p ï ï D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ
Câu 8. Tìm tập xác định D của hàm số y = sin x + 2. A. D = .  B. D = [-2;+¥). C. D = [0;2p]. D. D = . Æ Lời giải Chọn A
Ta có -1£ sin x £1 ¾¾
1 £ sin x + 2 £ 3, "x Î . 
Do đó luôn tồn tại căn bậc hai của sin x + 2 với mọi x Î .  Vậy tập xác định D = . 
Câu 9. Tìm tập xác định D của hàm số y = sin x -2. A. D = .  B.  \ {k , p k Î }. C. D =[-1; ] 1 . D. D = . Æ Lời giải Chọn D
Ta có -1£ sin x £1 ¾¾ 3
- £ sin x -2 £ -1, . "x Î 
Do đó không tồn tại căn bậc hai của sin x -2. Vậy tập xác định D = . Æ
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 8
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 10. Tìm tập xác định D của hàm số 1 y = . 1-sin x ìï ü A. p ï ï D =  \ {k , p k Î }. B. D  \ í k , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ ìï ü C. p ï ï D  \ í k2 , p k = + Î ý  . D. D = . Æ ïî2 ï ï ïþ Lời giải Chọn C
Hàm số xác định khi và chỉ khi 1-sin x > 0  sin x <1. ( ) * Mà p
-1 £ sin x £1 nên ( )
*  sin x ¹ 1  x ¹ + k2 , p k Î .  2 ìï ü Vậy tập xác định p ï ï D  \ í k2 , p k = + Î ý  . ïî2 ï ï ïþ
Câu 11. Tìm tập xác định D của hàm số y = 1-sin 2x - 1+ sin 2x. A. D = . Æ B. D = .  é ù é ù C. p 5p p p D = ê + k2p;
+ k2pú , k Î .  D. 5 13 D = ê + k2p;
+ k2pú , k Î .  ê 6 6 ú ë û ê 6 6 ú ë û Lời giải Chọn B 1 ìï +sin 2x ³ 0 Ta có 1 sin 2x 1 ï - £ £  í , "x Î .  1 ï -sin 2x ³ 0 ïî Vậy tập xác định D = .  æ ö
Câu 12. Tìm tập xác định p
D của hàm số y = tan çç cos x÷÷. ç è 2 ÷ø ìï ü ìï ü A. p ï ï p ï ï D  \ í k , p k ï = + Î ý  . B. D  \ í k2 , p k = + Î  . ï ý î2 ï ï ïþ ïî2 ï ï ïþ C. D =  .
D. D =  \ {k , p k Î } . Lời giải Chọn D
Hàm số xác định khi và chỉ khi p p
.cos x ¹ + kp  cos x ¹ 1+ 2k . ( ) * 2 2 Do k Î  nên ( )
*  cos x ¹ 1  sin x ¹ 0  x ¹ k , p k Î . 
Vậy tập xác định D =  \ {k , p k Î }.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 9
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Dạng 2: Xét tính chẵn lẻ của hàm số 1. Phương pháp:
Giả sử ta cần xét tính chẵn, lẻ của hàm số y  f(x)
 Bước 1: Tìm tập xác định D của hàm số; kiểm chứng D là tập đối xứng qua số 0 tức là x  ,xD  xD (1)
 Bước 2: Tính f(x) và so sánh f(x) với f(x)
- Nếu f(x)  f(x) thì f(x) là hàm số chẵn trên D (2)
- Nếu f(x)  f(x) thì f(x) là hàm số lẻ trên D (3) Chú ý:
- Nếu điều kiện (1) không nghiệm đúng thì f(x) là hàm không chẵn và không lẻ trên D;
- Nếu điều kiện (2) và (3) không nghiệm đúng, thì f(x) là hàm không chẵn và cũng không lẻ trên D .
Lúc đó, để kết luận f(x) là hàm không chẵn và không lẻ ta chỉ cần chỉ ra điểm x  0 D sao cho f(x0)  f(x0)  f(x  0 )  f(x0 ) 2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau: a) y = sin2x; b) y = tan x ; c) 4 y  sin x . Giải a) TXĐ: D  . Suy ra x   D  x  D .
Ta có: f x  sin2x  sin2x  f x .
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.   
b) TXĐ: D   \   k ,  k  . Suy ra x   D  x  D .  2 
Ta có: f x  tan x  tan x  f x .
Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn. c) TXĐ: D  . Suy ra x   D  x D . Ta có:   4    4 f x sin x  sin x  f x .
Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn.
Ví dụ 2. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau: a) y = tanx + cotx; b) y = sinx.cosx.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 10
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Giải  k 
a) TXĐ: D   \  ,k  . Suy ra x  D  x D  2 
Ta có: f x  tanx  cotx  tanx -cot x  tanx  cot x  f x
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ. b) TXĐ: D   . Suy ra x   D  x  D
Ta có: f x  sinx.cosx  sinxcosx  f x
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
Ví dụ 3. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau: a) y = 2sinx + 3; b) y  sinx  cosx . Giải a) TXĐ: D  . Suy ra x   D  x D Ta có:             f    2sin
  3  1 ; f    2sin   3  5  2   2   2   2         f     f   2    2  Nhận thấy          f    f 2  2      
Do đó hàm số không chẵn không lẻ. b) TXĐ: D  . Suy ra x   D  x D   
Ta có: y  sinx  cosx  2 sinx  4                 
f    2 sin    0; f    2 sin    2  4   4 4   4   4 4         f     f  4    4   Nhận thấy          f    f 4  4      
Do đó hàm số không chẵn không lẻ.
Ví dụ 4. Xét tính chẵn, lẻ của các hàm số sau: sinx tanx 3 cos x 1 a) y  ; b) y  . sinx  cot x 3 sin x
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 11
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Giải a) Hàm số xác định khi cosx  0 cosx  0   cosx  0 k sin  x  0  s  inx  0    x   ,k  . sin    x  0 2 2 sinx  cot x  0  si  n x  cosx  0    TXĐ: k D  \ ,k   Suy ra x   D  x D  2  sin x  tan x sin x  tan x sin x - tan x Ta có: f x        
sinx  cotx f x
sin x  cot x sin x  cot x
Do đó hàm số đã cho là hàm số chẵn. b) TXĐ: D   \ k ,  k   Suy ra x   D  x  D 3 3 3 cos x 1 cos x 1 cos x 1 Ta có: f x        f x 3 sin x 3 3 sin x sin x
Do đó hàm số đã cho là hàm số lẻ.
Ví dụ 5. Xác định tham số m để hàm số sau: y  f x  3msin4x  cos2x là hàm số chẵn. Giải TXĐ: D  . Suy ra x  D  x D Ta có: f x  3msin 4  x  cos 2  x  3m  sin4x  cos2x
Để hàm số đã cho là hàm số chẵn thì: f x  fx, x
 D  3msin4x  cos2x  -3msin4x  cos2x, x  D  6msin4x  0  m  0
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A. y = sin x.
B. y = cos x.
C. y = tan x.
D. y = cot x. Lời giải Chọn B
Nhắc lại kiến thức cơ bản:
 Hàm số y = sin x là hàm số lẻ.
 Hàm số y = cos x là hàm số chẵn.
 Hàm số y = tan x là hàm số lẻ.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 12
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
 Hàm số y = cot x là hàm số lẻ.
Vậy B là đáp án đúng.
Câu 2: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
A. y = - sin x. B.
y = cos x -sin x. C. 2
y = cos x + sin x. D.
y = cos x sin x. Lời giải Chọn C
Tất các các hàm số đều có TXĐ: D =  . Do đó "x Î D  -x Î D.
Bây giờ ta kiểm tra f (-x)= f (x) hoặc f ( x - ) = - f (x).
 Với y = f (x) = - sin x . Ta có f (-x) = - sin (-x) = sin x = -(-sin x) ¾¾  f ( x
- ) = - f (x) . Suy ra hàm số y = - sin x là hàm số lẻ.
 Với y = f (x) = cos x -sin x. Ta có f ( x - ) = cos( x
- )-sin (-x) = cos x + sin x ¾¾
f (-x) ¹ {- f (x), f (x)} . Suy ra hàm số y = cos x -sin x không chẵn không lẻ.
 Với y = f (x) 2
= cos x + sin x . Ta có f (-x) = (-x) 2 cos + sin (-x) =
(-x)+ é (-x) 2ù = x +[- x ]2 2 cos sin cos sin = cos x + sin x ë û ¾¾  f ( x
- ) = f (x) . Suy ra hàm số 2
y = cos x + sin x là hàm số chẵn.
 Với y = f (x) = cos x sin x. Ta có f (-x) = cos(-x).sin (-x) = -cos x sin x ¾¾  f ( x
- ) = - f (x) . Suy ra hàm số y = cos x sin x là hàm số lẻ.
Câu 3: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn? A. x y = sin 2x.
B. y = x cos x.
C. y = cos x.cot x. D. tan y = . sin x Lời giải Chọn D
Xét hàm số y = f (x) = sin 2x.
TXĐ: D =  . Do đó "x Î D  -x Î D. Ta có f ( x - ) = sin ( 2
- x) = -sin 2x = - f (x) ¾¾
f (x) là hàm số lẻ.
Xét hàm số y = f (x) = x cos x.
TXĐ: D =  . Do đó "x Î D  -x Î D. Ta có f ( x
- ) = (-x).cos(-x) = -x cos x = - f (x) ¾¾
f (x) là hàm số lẻ.
Xét hàm số y = f (x) = cos x cot x. TXĐ: D =  \ {kp (
k Î )}. Do đó "x Î D  -x Î D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 13
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Ta có f ( x
- ) = cos(-x).cot (-x) = -cos x cot x = - f (x) ¾¾
f (x) là hàm số lẻ. x
Xét hàm số y = f (x) tan = . sin x ìï ü TXĐ: p ï ï D  \ ík ( k ) = Î
ý. Do đó "x Î D  -x Î D. ïî 2 ï ï ïþ tan (-x) Ta có (- ) -tan x tan x f x = = = = f (x) ¾¾
f (x) là hàm số chẵn. sin (-x) -sin x sin x
Câu 4: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn? A. x y = sin x . B. 2
y = x sin x. C. y = .
D. y = x + sin x. cos x Lời giải Chọn A
Ta kiểm tra được A là hàm số chẵn, các đáp án B, C, D là hàm số lẻ.
Câu 5: Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua trục tung? æ ö A. p tan x
y = sin x cos 2x. B. 3
y = sin x.cosççx ÷ - ÷. ç C. y = . D. 3
y = cos x sin x. è 2 ÷ø 2 tan x +1 Lời giải Chọn B
Ta dễ dàng kiểm tra được A, C, D là các hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ O . æ ö Xét đáp án B, ta có p y = f (x) 3 3 4 = sin x.cosççx ÷
- ÷ = sin x.sin x = sin x ç
. Kiểm tra được đây là è 2 ÷ø
hàm số chẵn nên có đồ thị đối xứng qua trục tung.
Câu 6: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ? A. 2
y = cos x + sin x. B.
y = sin x + cos x.
C. y = -cos x. D.
y = sin x.cos3x. Lời giải Chọn D
Ta kiểm tra được đáp án A và C là các hàm số chẵn. Đáp án B là hàm số không chẵn,
không lẻ. Đáp án D là hàm số lẻ.
Câu 7: Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ? A. x + y = cot 4x. B. sin 1 y = . C. 2 y = tan x.
D. y = cot x . cos x Lời giải Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 14
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Ta kiểm tra được đáp án A là hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ.
Đáp án B là hàm số không chẵn, không lẻ. Đáp án C và D là các hàm số chẵn.
Câu 8: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ? æ ö A. p x x
y = sin çç - x÷÷. ç B. 2
y = sin x. C. cot y = . D. tan y = . è 2 ÷ø cos x sin x Lời giải Chọn C æ ö Viết lại đáp án A là p
y = sin çç - x÷÷ = cos x. ç è 2 ÷ø
Ta kiểm tra được đáp án A, B và D là các hàm số chẵn. Đáp án C là hàm số lẻ.
Câu 9: Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ? A. 2
y = 1-sin x. B. 2
y = cot x . sin x. C. 2
y = x tan 2x -cot x. D.
y = 1+ cot x + tan x . Lời giải Chọn C
Ta kiểm tra được đáp án A, B và D là các hàm số chẵn. Đáp án C là hàm số lẻ.
Câu 10: Cho hàm số f (x) = sin 2x và g(x) 2
= tan x. Chọn mệnh đề đúng
A. f (x) là hàm số chẵn, g(x) là hàm số lẻ.
B. f (x) là hàm số lẻ, g(x) là hàm số chẵn.
C. f (x) là hàm số chẵn, g(x) là hàm số chẵn.
D. f (x) và g(x) đều là hàm số lẻ. Lời giải Chọn B
Xét hàm số f (x) = sin 2x.
TXĐ: D =  . Do đó "x Î D  -x Î D.
Ta có f (-x)= sin (-2x)= -sin 2x = - f (x) ¾¾
f (x) là hàm số lẻ.
Xét hàm số g(x) 2 = tan x. ìï ü TXĐ: p ï ï D  \ í kp ( k ) = + Î
ý. Do đó "x Î D  -x Î D. ïî2 ï ï ïþ Ta có g(-x)= é (-x) 2ù = (- x )2 2 tan tan
= tan x = g(x) ë û ¾¾
f (x) là hàm số chẵn. sin 2x -cos3x Câu 11: cos 2x
Cho hai hàm số f (x) = và g(x)=
. Mệnh đề nào sau đây là đúng? 2 1+ sin 3x 2 2 + tan x
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 15
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
A. f (x) lẻ và g(x) chẵn.
B. f (x) và g(x) chẵn.
C. f (x) chẵn, g(x) lẻ.
D. f (x) và g(x) lẻ. Lời giải Chọn B cos 2x
Xét hàm số f (x) = . 2 1+ sin 3x
TXĐ: D =  . Do đó "x Î D  -x Î D. cos(-2x) Ta có (- ) cos 2x f x = = = f (x) ¾¾
f (x) là hàm số chẵn. 2 1+ sin (-3x) 2 1+ sin 3x sin 2x -cos3x
Xét hàm số g(x) = . 2 2 + tan x ìï ü TXĐ: p ï ï D  \ í kp (k ) = + Î
ý . Do đó "x Î D  x - Î D. ïî2 ï ï ïþ
sin (-2x) -cos(-3x) sin 2x -cos3x Ta có g(-x)= = = g(x) ¾¾
g(x) là hàm số chẵn. 2 2 + tan (-x) 2 2 + tan x
Vậy f (x) và g(x) chẵn.
Câu 12: Trong các hàm số sau, hàm số nào có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ? æ ö æ ö A. 1 p p y = .
B. y = sin ççx + .÷÷
C. y = 2 cosççx ÷
- ÷. D. y = sin 2x. 3 sin x çè 4 ÷ø çè 4 ÷ø Lời giải Chọn A æ ö Viết lại đáp án B là p 1 y = sin ççx ÷ + ÷ = (sin x +cos x). ç è 4 ÷ø 2 æ ö Viết lại đáp án C là p y = 2 cosççx ÷
- ÷ = sin x + cos x. ç è 4 ÷ø
Kiểm tra được đáp án A là hàm số lẻ nên có đồ thị đối xứng qua gốc tọa độ.
Ta kiểm tra được đáp án B và C là các hàm số không chẵn, không lẻ. Xét đáp án D. é p ù
 Hàm số xác định  sin 2x ³ 0  2x Î[k2p;p + k2p]  x Î êkp; + kpú ê 2 ú ë û é p ù ¾¾
D = êkp; + kpú (k Î ). ê 2 ú ë û p p
 Chọn x = Î D nhưng x
- = - Ï D. Vậy y = sin 2x không chẵn, không lẻ. 4 4
Câu 13: Mệnh đề nào sau đây là sai?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 16
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
A. Đồ thị hàm số y = sin x đối xứng qua gốc tọa độ . O
B. Đồ thị hàm số y = cos x đối xứng qua trục Oy.
C. Đồ thị hàm số y = tan x đối xứng qua trục Oy.
D. Đồ thị hàm số y = tan x đối xứng qua gốc tọa độ . O Lời giải Chọn A
Ta kiểm tra được hàm số y = sin x là hàm số chẵn nên có đồ thị đối xứng qua trục Oy . Do đó đáp án A sai.
Dạng 3. Tìm giá trị lớn nhất và và giá trị nhỏ nhất của hàm số lượng giác 1. Phương pháp:
Cho hàm số y  f(x) xác định trên tập D f(x)  M,xD  M  max f(x)   D x  D : f(x )   0 0 M f(x)  m, x   D  m  min f(x)   D  x   0  D : f(x0 )  m Lưu ý:  1
  sinx  1; 1 cosx  1.  2 2
0  sin x  1; 0  cos x  1.
 0  sinx 1; 0  cosx 1.
 Dùng điều kiện có nghiệm của phương trình cơ bản   0 o Phương trình bậc hai: 2
ax  bx  c  0 có nghiệm x khi và chỉ khi  a  0
o Phương trình asin x  b cosx  c có nghiệm x   khi và chỉ khi 2 2 2 a  b  c a sinx  b cosx  c o Nếu hàm số có dạng: 1 1 1 y  a2 sinx  b2 cosx  2 c
Ta tìm miền xác định của hàm số rồi quy đồng mẫu số, đưa về phương trình asinx  bcosx  c . 2. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số:   
a) y  2sin x   1 ; b) y  2 cosx 1  3 .  4  Giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 17
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 a) Ta có:          1
  sinx   1 2
  2sinx    2  1
  2sinx   1 3  4   4   4 
Hay 1  y  3 . Suy ra:    Maxy 
 3 khi sinx   1 x   k2 ,  k  .  4  4    Miny 3  1
 khi sinx    1 x    k2 ,  k  .  4  4 b) Ta có: 1
  cosx  1 0  cosx 1 2  0  cosx 1  2
 0  2 cosx 1  2 2  3
  2 cosx 1  3  2 2  3
Hay 3  y  2 2  3 Suy ra
Maxy  2 2  3 khi cosx 1  x  k2 ,  k  . Miny   3
 khi cosx  0  x   k ,  k  . 2
Ví dụ 2. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số: a) y  sinx  cosx ; b) y  3 sin2x  cos2x . Giải   
a) Ta có: y  sinx  cosx  2 sinx     2  y  2 .  4  Suy ra:    Maxy 
 2 khi sinx   1 x   k2 ,  k  .  4  4    Miny  3
  2 khi sinx    1 x    k2,k  .  4  4  3 1    
b) Ta có: y  3 sin2x  cos2x  2
sin2x  cos2x  2sin2x  2 2 6       
Suy ra: 2  y  2 . Do đó:    Maxy   
 2 khi sin2x   1 2x    k2  x   k2 ,  k  .  6  6 2 3    Miny     2
 khi sin2x    1 2x     k2  x    k2,k .  6  6 2 6
Ví dụ 3. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 18
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 a) 2
y cos x  2sinx  2 ; b) 4 2 y  sin x  2cos x 1. Giải a) Ta có:
y cos x  2sin x  2  1sin x2 2 2  2sin x  2
 sin x  2sin x  3  sinx  2 2 1  4 Vì             2 1 sinx 1 2 sin x 1 0 4 sin x 1  0      2      2 4 sin x 1 0 0 sin x 1  4  4 Hay 0  y  4 Do đó: Maxy 
 4 khi sin x  1  x   k2 ,  k  . 2 Miny   0 khi sin x  1   x    k2 ,  k  . 2 Lưu ý:
Nếu đặt t  sin x,t   1  ;1   . Ta có (P):    2
y f t  t  2t  3 xác định với mọi t  1  ;1   , (P) có
hoành độ đỉnh t  1 và trên đoạn  1  ;1 
 hàm số đồng biến nên hàm số đạt giá trị nhỏ nhất tại t  1  hay sin x  1
 và đạt giá trị lớn nhất khi t  1 hay sin x  1. b) Ta có
y  sin x  2cos x 1  1 cos x2 4 2 2 2  2cos x 1
 cos x  4cos x  2  cos x  22 4 2 2  2 Vì             2 2 2 2 0 cos x 1 2 cos x 2 1 4 cos x 2 1     2 2 2 cos x 2  2  1   2  y  1  Do đó: Maxy  2 khi
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 19
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 2 cos x 0 cosx 0 x        k ,  k  . 2 Miny  1  khi 2
cos x 1 sinx  0  x  k ,  k  . Lưu ý: Nếu đặt 2 t  cos x,t  0;1   . Ta có (P):    2
y f t  t  4t  2 xác định với mọi t  0;1   , (P) có hoành
độ đỉnh t  20;    1 và trên đoạn 0;1 
 hàm số nghịch biến nên hàm số đạt giá trị nhỏ nhất tại t  1
và đạt giá trị lớn nhất khi t  0. 2sin x  cos x 1
Ví dụ 4. Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số: y  sin x  cos x  2 Giải Ta có:  π 
sin x  cos x  2  2 sin x   2    4  Vì  π   2  2 sin x   2, x      nên  4   π    2 sin π
 x    2  2  2  0, x
    sin x  cosx  2  2 sinx    2  0, x     4   4  Do đó: D   2sin x  cos x 1 Biến đổi y  sin x  cos x  2
 ysin x  ycos x  2y  2sin x  cos x 1
 y  2sin x  y   1 cos x  2y 1 *
Điều kiện để phương trình (*) có nghiệm x là 2 2 2 a  b  c
   2    2    2 2 3   17 3   17 y 2 y 1
2y 1  2y  6y  4  0   y  2 2 3   17 3   17 Kết luận: max y  ;min y   2  2
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Tìm giá trị lớn nhất M và giá trị nhỏ nhất m của hàm số y = 3sin x -2. A. M = 1, 5 m = - . B. M = 3, 1 m = . C. M = 2, 2 m = - . D. M = 0, 2 m = - . Lời giải Chọn A
Ta có -1£ sin x £1 ¾¾
-3 £ 3sin x £ 3 ¾¾ -5 £ 3sin x -2 £1
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 20
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ìïM = 1 5 y 1 ï ¾¾ - £ £ ¾¾ í . m ï = -5 ïî
Câu 2: Tìm tập giá trị T của hàm số y = 3cos2x +5. A. T =[ 1; - ] 1 . B. T = [-1;1 ] 1 . C. T = [2;8]. D. T = [5;8]. Lời giải Chọn C
Ta có -1£ cos2x £1 ¾¾
-3 £ 3cos 2x £ 3 ¾¾
2 £ 3cos 2x + 5 £ 8 ¾¾
2 £ y £ 8 ¾¾ T  = [2;8].
Câu 3: Tìm tập giá trị T của hàm số y = 5-3sin x. A. T = [-1; ] 1 . B. T = [-3;3]. C. T = [2;8]. D. T = [5;8]. Lời giải Chọn C
Ta có -1£ sin x £1 ¾¾ 1 ³ -sin x ³ 1 - ¾¾ 3 ³ 3 - sin x ³ -3 ¾¾
8 ³ 5-3sin x ³ 2 ¾¾
2 £ y £ 8 ¾¾ T  = [2;8].
Câu 4: Hàm số y = 5+ 4 sin 2x cos2x có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên? A. 3. B. 4. C. 5. D. 6. Lời giải Chọn C
Ta có y = 5 + 4 sin 2x cos 2x = 5 + 2 sin 4x .
Mà -1£ sin 4x £1 ¾¾ 2
- £ 2 sin 4x £ 2 ¾¾
3 £ 5 + 2 sin 4x £ 7 3 7 y y Î ¾¾  £ £ ¾¾¾
 y Î {3;4;5;6;7} nên y có 5 giá trị nguyên.
Câu 5: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số y = - 2 sin (2016x +2017) .
A. m = -2016 2. B. m = - 2. C. m = -1. D. m = -2017 2. Lời giải Chọn B
Ta có-1£ sin (2016x +2017)£1 ¾¾
 2 ³ - 2 sin (2016x + 2017)³ - 2.
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là - 2.
Câu 6: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số 1 y = . cos x +1 A. 1 m = . B. 1 m = . C. m = 1. D. m = 2. 2 2 Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 21
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Chọn A
Ta có -1£ cos x £1 . Ta có 1
nhỏ nhất khi và chỉ chi cos x lớn nhất  cos x = 1 . cos x +1 Khi 1 1 cos x = 1 ¾¾  y = = . cos x +1 2
Câu 7: Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số y = sin x + cos x . Tính
P = M -m.
A. P = 4. B. P = 2 2. C. P = 2. D. P = 2. Lời giải Chọn B æ ö Ta có p
y = sin x + cos x = 2 sin ççx ÷ + ÷. ç è 4 ÷ø æ ö æ ö Mà p p -1 £ sin ççx ÷ + ÷ £1 ¾¾ - 2 £ 2 sin ç ç ÷ çx ÷ + ÷ £ 2 è 4 ø çè 4 ÷ø ìïM = 2 ï ¾¾ í
P = M -m = 2 2. m ïï = - 2 ïî
Câu 8: Tập giá trị T của hàm số y = sin 2017x -cos2017x.
A. T = [-2;2]. B.
T = [-4034;4034]. C. T é 2; 2 ù = - . ù ê D. ë úû T é = 0; 2 . êë úû Lời giải Chọn C æ ö Ta có p
y = sin 2017x -cos 2017x = 2 sin çç2017x ÷ - ÷ ç . è 4 ÷ø æ ö æ ö Mà p p -1 £ sin çç2017x ÷ - ÷ £1 ¾¾
- 2 £ 2 sin çç2017x ÷ - ÷ £ 2 ç è 4 ÷ø çè 4 ÷ø 2 y 2 T é 2; 2 ù ¾¾ - £ £ ¾¾  = - . ê ë úû æ ö Câu 9: p
Hàm số y = sin ççx ÷ + ÷-sin x ç
có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên? è 3 ÷ø A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn C Áp dụng công thức a + b a - b
sin a - sin b = 2 cos sin , ta có 2 2 æ pö æ pö p æ pö sin ççx ÷
+ ÷-sin x = 2 cosççx ÷
+ ÷sin = cosççx + .÷÷ ç è 3 ÷ø çè 6 ÷ø 6 çè 6 ÷ø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 22
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 æ ö Ta có p -1 £ cosç ÷ ç + ÷ £1 ¾¾ -1 £ £1 y x y Î ¾¾¾  y Î {-1;0; } 1 . ç è 6 ÷ø Câu 10: Hàm số 4 4
y = sin x -cos x đạt giá trị nhỏ nhất tại x = x . Mệnh đề nào sau đây là đúng? 0
A. x = k2 , p k Î .  B. x = k , p k Î .  0 0 C. p
x = p + k2 , p k Î .  D. x = + k , p k Î .  0 0 2 Lời giải Chọn B Ta có 4 4 y = x - x = ( 2 2 x + x )( 2 2 sin cos sin cos
sin x - cos x) = -cos 2x. Mà -1£ cos2x £1 ¾¾
-1 ³ -cos 2x ³1 ¾¾ -1 ³ y ³1 .
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là -1 .
Đẳng thức xảy ra  cos2x =1  2x = k2p x = kp (k Î ) .
Câu 11: Tìm giá trị lớn nhất M và giá trị nhỏ nhất m của hàm số y = 1-2 cos3x . A. M = 3, 1 m = - . B. M = 1, 1 m = - . C. M = 2, 2 m = - . D. M = 0, 2 m = - . Lời giải Chọn B
Ta có -1£ cos3x £1 ¾¾ 0 £ cos3x £1 ¾¾ 0 ³ -2 cos3x ³ -2 ìïM =1 1 1 2 cos3x 1 1 y 1 ï ¾¾  ³ - ³ - ¾¾  ³ ³ - ¾¾ í . m ï = -1 ïî æ ö Câu 12: p
Tìm giá trị lớn nhất M của hàm số 2
y = 4 sin x + 2 sin çç2x ÷ + ÷. ç è 4 ÷ø
A. M = 2. B. M = 2 -1.
C. M = 2 +1. D. M = 2 + 2. Lời giải Chọn D æ ö æ - ö Ta có p 1 cos 2x 2
y = 4 sin x + 2 sin çç2x ÷ + ÷ = 4ç ÷ ç
÷+ sin 2x + cos 2x ç è 4 ÷ø çè 2 ÷ø æ pö
= sin 2x -cos 2x + 2 = 2 sin çç2x ÷ - ÷+ 2. ç è 4 ÷ø æ ö æ ö Mà p p -1 £ sin çç2x ÷ - ÷ £1 ¾¾ - 2 + 2 £ 2 sin ç ç ÷ ç2x ÷ - ÷+ 2 £ 2 + 2 . è 4 ø çè 4 ÷ø
Vậy giá trị lớn nhất của hàm số là 2 + 2.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 23
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 13: Tìm tập giá trị T của hàm số 6 6
y = sin x + cos x. é ù é ù é ù
A. T = [0;2]. B. 1
T = ê ;1ú. C. 1
T = ê ;1ú. D. 1 T = ê0; ú. ê2 ú ë û ê 4 ú ë û ê 4 ú ë û Lời giải Chọn C Ta có y = x + x = ( x + x )2 6 6 2 2 2 2 - x x ( 2 2 sin cos sin cos 3 sin cos sin x + cos x) 3 3 1-cos 4x 5 3 2 2 2
= 1-3sin x cos x = 1- sin 2x = 1- . = + cos 4x. 4 4 2 8 8 Mà 1 5 3 1 -1 £ cos 4x £1 ¾¾
 £ + cos 4x £1 ¾¾  £ y £1. 4 8 8 4
Câu 14: Tìm giá trị lớn nhất M và nhỏ nhất m của hàm số 2 2
y = sin x + 2 cos x. A. M = 3, 0 m = . B. M = 2, 0 m = . C. M = 2, 1 m = . D. M = 3, 1 m = . Lời giải Chọn C Ta có 2 2 y = x + x = ( 2 2 x + x) 2 2 sin 2 cos sin cos
+ cos x = 1+ cos x ìïM = 2 Do 2 2 1 cos x 1 0 cos x 1 1 1 cos x 2 ï - £ £ ¾¾  £ £ ¾¾  £ + £ ¾¾ í . m ï = 1 ïî Câu 15: 2
Tìm giá trị lớn nhất M của hàm số y = . 2 1+ tan x A. 1 M = . B. 2 M = . C. M = 1. D. M = 2. 2 3 Lời giải Chọn D Ta có 2 2 2 y = = = 2 cos x . 2 1+ tan x 1 2 cos x Do 2 0 £ cos x £1 ¾¾ 0 £ y £ 2 ¾¾  M = 2.
Câu 16: Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số 2
y = 8 sin x + 3 cos 2x . Tính 2
P = 2M -m .
A. P =1. B. P = 2. C. P = 112. D. P = 130. Lời giải Chọn A Ta có 2 2 y = x + x = x + ( 2 - x) 2 8 sin 3 cos 2 8 sin 3 1 2 sin = 2 sin x + 3. Mà 2 2 -1 £ sin x £1 ¾¾ 0 £ sin x £1 ¾¾
3 £ 2 sin x + 3 £ 5
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 24
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ìïM = 5 ï 2 ¾¾ 3 £ y £ 5 ¾¾ í ¾¾
P = 2M -m = 1. m ï = 3 ïî
Câu 17: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số 2
y = 2 sin x + 3 sin 2x .
A. m = 2- 3. B. m = 1. - C. m = 1. D. m = - 3. Lời giải Chọn B Ta có 2
y = 2 sin x + 3 sin 2x = 1- cos 2x + 3 sin 2x æç 3 1 ö
= 3 sin 2x -cos 2x +1 = 2ç
sin 2x - cos 2x÷÷ ç ÷+1 çè 2 2 ÷ø æ p p ö æ pö
= 2ççsin 2x cos -sin cos2x÷÷+1 = 2 sin ç ç ÷ ç2x ÷ - ÷+1. è 6 6 ø çè 6 ÷ø æ ö æ ö Mà p p -1 £ sin çç2x ÷ - ÷ £1 ¾¾ 1 - £1+ 2 sin ç ç ÷ ç2x ÷ - ÷ £ 3 ¾¾ 1 - £ y £ 3. è 6 ø çè 6 ÷ø
Do đó giá trị nhỏ nhất của hàm số là -1.
Câu 18: Tìm tập giá trị T của hàm số y = 12 sin x -5cos x. A. T = [ 1; - ] 1 . B. T = [-7;7]. C. T = [ 13 - ;13]. D. T = [ 17 - ;17]. Lời giải Chọn C æ ö Ta có 12 5
y = 12 sin x -5 cos x = 13çç sin x - cos x . ÷÷ ç è13 13 ÷ø Đặt 12 5 = cosa ¾¾ 
= sin a . Khi đó y = 13(sin x cosa - sin a cos x) = 13sin (x -a) 13 13 ¾¾ 13 - £ y £13 ¾¾ T = [-13;13].
Câu 19: Tìm giá trị lớn nhất M của hàm số y = 4 sin 2x -3cos2x.
A. M = 3. B. M = 1. C. M = 5. D. M = 4. Lời giải Chọn C æ ö Ta có 4 3
y = 4 sin 2x -3cos 2x = 5çç sin 2x - cos2x÷÷ ç . è5 5 ÷ø Đặt 4 3 = cosa ¾¾
 = sin a . Khi đó y = 5(cosa sin 2x -sin a cos 2x) = 5sin (2x -a) 5 5 ¾¾ -5 £ y £ 5 ¾¾  M = 5.
Câu 20: Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số 2
y = sin x - 4 sin x + 5 . Tính 2
P = M -2m .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 25
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
A. P =1. B. P = 7. C. P = 8. D. P = 2. Lời giải Chọn D Ta có y = x - x + = ( x - )2 2 sin 4 sin 5 sin 2 +1. Do - £ x £ ¾¾ - £ x - £ - ¾¾  £( x - )2 1 sin 1 3 sin 2 1 1 sin 2 £ 9 ìïM = ¾¾ 2 £(sin x -2)2 10 ï 2 +1 £10 ¾¾ í
P = M -2m = 2. m ï = 2 ïî Câu 21: Hàm số 2
y = cos x -cos x có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn C 2 æ ö Ta có 1 1 2
y = cos x -cos x = ççcos x ÷ - ÷ - . ç è 2÷ø 4 2 æ ö Mà 3 1 1 1 9 -1 £ cos x £1 ¾¾ - £ cos x - £ ¾¾ 0 £ççcos x ÷ - ÷ £ 2 2 2 çè 2÷ø 4 2 1 æ 1ö 1 1 ¾¾ - £ççcos ÷ - ÷ - £ 2 ¾¾ - £ £ 2 y x y Î ¾¾¾
 y Î {0;1;2} nên có 3 giá trị thỏa mãn. 4 çè 2÷ø 4 4 Câu 22: Hàm số 2
y = cos x + 2 sin x + 2 đạt giá trị nhỏ nhất tại x . Mệnh đề nào sau đây là đúng? 0 A. p p x = + k2 , p k Î .  B. x = - + k2 , p k Î .  0 2 0 2
C. x = p + k2 , p k Î .  D. x = k2 , p k Î .  0 0 Lời giải Chọn B Ta có 2 2
y = cos x + 2 sin x + 2 = 1-sin x + 2 sin x + 2 = - x + x + = ( - x - )2 2 sin 2 sin 3 sin 1 + 4. Mà - £ x £ ¾¾ - £ x - £ ¾¾  £( x - )2 1 sin 1 2 sin 1 0 0 sin 1 £ 4 ¾¾  ³ ( - x - )2 ³ - ¾¾  ³ -( x - )2 0 sin 1 4 4 sin 1 + 4 ³ 0 .
Suy ra giá trị nhỏ nhất của hàm số bằng 0 . Dấu p
'' = '' xảy ra  sin x = 1
-  x = - + k2p (k Î ) . 2
Câu 23: Tìm giá trị lớn nhất M và nhất m của hàm số 4 2
y = sin x -2 cos x +1 A. M = 2, 2 m = - . B. M = 1, 0 m = .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 26
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 C. M = 4, 1 m = - . D. M = 2, 1 m = - . Lời giải Chọn D Ta có y = x - x + = x - ( - x)+ = ( x + )2 4 2 4 2 2 sin 2 cos 1 sin 2 1 sin 1 sin 1 -2. Do £ x £ ¾¾  £ x + £ ¾¾  £ ( x + )2 2 2 2 0 sin 1 1 sin 1 2 1 sin 1 £ 4 ìïM = 1 (sin x )2 2 2 1 2 2 ï ¾¾ - £ + - £ ¾¾ í . m ï = 1 - ïî
Câu 24: Tìm giá trị nhỏ nhất m của hàm số 4
y = 4 sin x -cos 4x . A. m = 3. - B. m = 1. - C. m = 3. D. m = -5. Lời giải. Chọn B 2 æ - ö Ta có 1 cos 2x 4
y = 4 sin x -cos 4x = 4.ç ÷ ç ÷ -( 2 2 cos 2x - ) 1 ç è 2 ÷ø = - x - x + = ( - x + )2 2 cos 2 2 cos 2 2 cos 2 1 + 3 £ 3. Mà - £ x £ ¾¾  £ x + £ ¾¾  £( x + )2 1 cos 2 1 0 cos 2 1 2 0 cos 2 1 £ 4 ¾¾ - £ ( - x + )2 1 cos 2 1 + 3 £ 3 ¾¾ m = -1.
Câu 25: Tìm giá trị lớn nhất M và giá trị nhỏ nhất m của hàm số 2 y = 7 -3cos x . A. M = 10, 2 m = . B. M = 7, 2 m = . C. M = 10, 7 m = . D. M = 0, 1 m = . Lời giải Chọn B Ta có 2 -1 £ cos x £1 ¾¾ 0 £ cos x £1 2 2 ¾¾
 4 £ 7 -3cos x £ 7 ¾¾
2 £ 7 -3cos x £ 7 .
Câu 26: Số giờ có ánh sáng mặt trời của một thành phố A trong ngày thứ t của năm 2017 được é ù cho bởi một hàm số p y = 4 sin ê
(t -60)ú +10 với t Î  và 0 < t £ 365 . Vào ngày nào trong ê178 ú ë û
năm thì thành phố A có nhiều giờ có ánh sáng mặt trời nhất? A. 28 tháng 5. B. 29 tháng 5. C. 30 tháng 5. D. 31 tháng 5. Lời giải Chọn B é ù é ù Vì p p sin ê (t -60)ú £1 ¾¾  y = 4 sin ê (t -60)ú +10 £14. ê178 ú ê178 ú ë û ë û
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 27
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é ù
Ngày có ánh sáng mặt trời nhiều nhất py = 14  sin ê (t -60)ú =1 ê178 ú ë û p  ( p
t -60) = + k2p t = 149 + 356k. 178 2 Do 149 54 0 365 0 149 356 365 k t k k Î < £ ¾¾  < + £  - < £ ¾¾¾  k = 0 . 356 89 Với k = 0 ¾¾
t = 149 rơi vào ngày 29 tháng 5 (vì ta đã biết tháng 1 và 3 có 31 ngày,
tháng 4 có 30 ngày, riêng đối với năm 2017 thì không phải năm nhuận nên tháng 2 có 28
ngày hoặc dựa vào dữ kiện 0 < t £ 365 thì ta biết năm này tháng 2 chỉ có 28 ngày).
Câu 27: Hằng ngày mực nước của con kênh lên xuống theo thủy triều. Độ sâu h (mét) của mực
nước trong kênh được tính tại thời điểm t (giờ) trong một ngày bởi công thức æpt pö h = 3 cosç ÷ ç + ÷+12. ç
Mực nước của kênh cao nhất khi: è 8 4 ÷ø
A. t =13 (giờ).
B. t =14 (giờ).
C. t =15 (giờ).
D. t =16 (giờ). Lời giải . Chọn B
Mực nước của kênh cao nhất khi h lớn nhất æpt pö pt p  cosç ÷ ç + ÷ = 1  + = k2p ç
với 0 < t £ 24 và k Î .  è 8 4 ÷ø 8 4
Lần lượt thay các đáp án, ta được đáp án B thỏa mãn Vì với pt p t = 14 ¾¾  
+ = 2p (đúng với k = 1 Î  ). 8 4
Dạng 4. Chứng minh hàm số tuần hoàn và xác định chu kỳ của nó 1. Phương pháp
Muốn chứng minh hàm số tuần hoàn f(x) tuần hoàn ta thực hiện theo các bước sau:
 Xét hàm số y  f(x), tập xác định là D
 Với mọi xD , ta có x  T  0 D và x  0
T D (1) . Chỉ ra f(x  0 T )  f(x) (2)
Vậy hàm số y  f(x) tuần hoàn
Chứng minh hàm tuần hoàn với chu kỳ 0 T
Tiếp tục, ta đi chứng minh 0
T là chu kỳ của hàm số tức chứng minh 0
T là số dương nhỏ nhất thỏa
(1) và (2). Giả sử có T sao cho 0  T  0
T thỏa mãn tính chất (2)  ... mâu thuẫn với giả thiết 0  T  0
T . Mâu thuẫn này chứng tỏ 0
T là số dương nhỏ nhất thỏa (2). Vậy hàm số tuần hoàn với chu kỳ cơ sở 0 T
Một số nhận xét:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 28
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
- Hàm số y  sin x,y  cosx tuần hoàn chu kỳ 2 . Từ đó y  sinax  b,y  cosax  b có chu 2 kỳ T  0 a
- Hàm số y  tanx, y  cot x tuần hoàn chu kỳ  . Từ đó y  tanax  b,y  cotax  b có chu kỳ  0 T  a Chú ý: y  1f(x) có chu kỳ T1 ; y  2f(x) có chu kỳ T2
Thì hàm số y  1f(x)  2f(x) có chu kỳ T0 là bội chung nhỏ nhất của T1 và T2.
Các dấu hiệu nhận biết hàm số không tuần hoàn
Hàm số y  f(x) không tuần hoàn khi một trong các điều kiện sau vi phạm
Tập xác định của hàm số là tập hữu hạn
Tồn tại số a sao cho hàm số không xác định với x  a hoặc x  a
Phương trình f(x)  k có vô số nghiệm hữu hạn
Phương trình f(x)  k có vô số nghiệm sắp thứ tự ...  xm  xm 1  . . x  x  0  mà m m 1  hay 2. Ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Chứng minh rằng các hàm số sau là những hàm số tuần hoàn với chu kỳ cơ sở 0 T a)f(x) sinx,   0 T  2 ;  b)f(x)  tan2x, 0 T  2 Hướng dẫn giải
a) Ta có : f(x  2)  f(x), x   .
Giả sử có số thực dương T  2 thỏa f(x  T)  f(x)  sinx  T  sinx ,x (*)     
Cho x   VT(*)  sin  T  cosT 1; VP(*)  sin  1 2  2  2
 (*) không xảy ra với mọi x . Vậy hàm số đã cho tuần hoàn với chu kỳ 0 T  2 
b) Ta có : f(x  )  f(x), x D . 2 
Giả sử có số thực dương T  thỏa f(x  T)  f(x)  tan2x  2T  tan2x , x  D (**) 2
Cho x  0  VT(**)  tan2T  0; VP(**)  0
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 29
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
B  (**) không xảy ra với mọi xD . Vậy hàm số đã cho tuần hoàn với chu kỳ 0 T  2
Ví dụ 2. Xét tính tuần hoàn và tìm chu kỳ cơ sở (nếu có) của các hàm số sau 3x x a) f(x)  cos cos ; b)y  cosx  cos( 3x); c)f(x)  sin 2 x ; d)y  tan x. 2 2 Hướng dẫn giải c) Hàm số   2
f(x) sin x  không tuần hoàn vì khoảng cách giữa các nghiệm (không điểm) liên tiếp của nó dần tới 0 k 1 k        0 khi k   k  1  k
d) Hàm số f(x)  tan x không tuần hoàn vì khoảng cách giữa các nghiệm (không điểm) liên tiếp của nó dần tới    2 2 2
k 1   k    khi k  
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Mệnh đề nào sau đây là sai?
A. Hàm số y = sin x tuần hoàn với chu kì 2 . p
B. Hàm số y = cos x tuần hoàn với chu kì 2 . p
C. Hàm số y = tan x tuần hoàn với chu kì 2 . p
D. Hàm số y = cot x tuần hoàn với chu kì . p Lời giải Chọn C
Vì hàm số y = tan x tuần hoàn với chu kì . p
Câu 2: Trong các hàm số sau đây, hàm số nào là hàm số tuần hoàn? A. x y = sin x
B. y = x + sin x
C. y = x cos x. D sin y = . x Lời giải Chọn A
Hàm số y = x +sin x không tuần hoàn. Thật vậy:
 Tập xác định D =  .
 Giả sử f (x +T ) = f (x), "x Î D
 (x +T )+ sin (x +T ) = x + sin x, D "x Î
T + sin (x +T ) = sin x, D "x Î . ( ) *
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 30
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 T
ìï + sin x = sin 0 = 0
Cho x = 0 và x = p , ta được ïí T
ï + sin (p +T )= sin p = 0 ïî ¾¾
 2T + sinT + sin (p +T ) = 0  T = 0 . Điều này trái với định nghĩa là T > 0 .
Vậy hàm số y = x +sin x không phải là hàm số tuần hoàn.
Tương tự chứng minh cho các hàm số y = x cos x và sin x y = không tuần hoàn. x
Câu 3: Trong các hàm số sau đây, hàm số nào không tuần hoàn?
A. y = cos x.
B. y = cos2x. C. 2
y = x cos x . D. 1 y = . sin 2x Lời giải. Chọn C æ ö Câu 4: p
Tìm chu kì T của hàm số y = sin 5 çç x - .÷÷ ç è 4 ÷ø A. 2p p p p T = . B. 5 T = . C. T = . D. T = . 5 2 2 8 Lời giải Chọn A Hàm số p
y = sin (ax + b) tuần hoàn với chu kì 2 T = . a æ ö Áp dụng: Hàm số p p y = sin 5 çç x ÷ - ÷ ç tuần hoàn với chu kì 2 T = . è 4 ÷ø 5 æ ö Câu 5: x
Tìm chu kì T của hàm số y = cosçç +2016 .÷÷ ç è2 ÷ø A. T = 4 . p B. T = 2 . p C. T = -2 . p D. T = . p Lời giải Chọn A Hàm số p
y = cos(ax +b) tuần hoàn với chu kì 2 T = . a æ ö Áp dụng: Hàm số x y = cosçç + 2016÷÷ ç
tuần hoàn với chu kì T = 4 . p è2 ÷ø Câu 6: 1
Tìm chu kì T của hàm số y = - sin (100px +50p). 2 A. 1 p T = . B. 1 T = . C. T = . D. 2 T = 200p . 50 100 50 Lời giải Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 31
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Hàm số 1 p
y = - sin (100px +50p) tuần hoàn với chu kì 2 1 T = = . 2 100p 50 Câu 7: x
Tìm chu kì T của hàm số y = cos2x +sin . 2 A. p T = 4 . p B. T = . p C. T = 2 . p
D. T = . 2 Lời giải Chọn A Hàm số 2p
y = cos 2x tuần hoàn với chu kì T = = . p 1 2 Hàm số x 2p y = sin
tuần hoàn với chu kì T = = 4 . p 2 2 1 2 Suy ra hàm số x y = cos 2x + sin
tuần hoàn với chu kì T = 4 . p 2
Nhận xét. T là của T và T . 1 2
Câu 8: Tìm chu kì T của hàm số y = cos3x + cos5x. A. T = . p B. T = 3 . p C. T = 2 . p D. T = 5 . p Lời giải Chọn C Hàm số 2p
y = cos3x tuần hoàn với chu kì T = . 1 3 Hàm số 2p
y = cos 5x tuần hoàn với chu kì T = . 2 5
Suy ra hàm số y = cos3x + cos5x tuần hoàn với chu kì T = 2 . p æ ö Câu 9: x
Tìm chu kì T của hàm số y = 3cos(2x + ) 1 -2 sin çç -3 .÷÷ ç è2 ÷ø A. T = 2 . p
B. T = 4p
C. T = 6p D. T = . p Lời giải Chọn B Hàm số 2p y = 3cos(2x + )
1 tuần hoàn với chu kì T = = . p 1 2 æ ö Hàm số x 2p y = -2 sin çç -3÷÷. ç
tuần hoàn với chu kì T = = 4 . p è 2 ÷ø 2 1 2 æ ö Suy ra hàm số x y = 3 cos(2x + ) 1 -2 sin çç -3÷÷ ç
tuần hoàn với chu kì T = 4 . p è 2 ÷ø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 32
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 æ ö æ ö Câu 10: p p
Tìm chu kì T của hàm số y = sin çç2x ÷ + ÷+ 2 cos 3 ç ç ÷ ç x - . ÷÷ è 3 ø çè 4 ÷ø A. T = 2 . p B. T = . p C. T = 3 . p D. T = 4 . p Lời giải Chọn A æ ö Hàm số p 2p y = sin çç2x ÷ + ÷ ç
tuần hoàn với chu kì T = = . p è 3 ÷ø 1 2 æ ö Hàm số p 2p y = 2 cos 3 çç x ÷ - ÷ ç
tuần hoàn với chu kì T = . è 4 ÷ø 2 3 æ ö æ ö Suy ra hàm số p p y = sin çç2x ÷ + ÷+ 2 cos 3 ç ç ÷ ç x ÷
- ÷ tuần hoàn với chu kì T = 2 . p è 3 ø çè 4 ÷ø
Câu 11: Tìm chu kì T của hàm số y = tan 3px. A. p p T = . B. 4 T = . C. 2 T = . D. 1 T = . 3 3 3 3 Lời giải Chọn D Hàm số p
y = tan (ax + b) tuần hoàn với chu kì T = . a
Áp dụng: Hàm số y = tan 3px tuần hoàn với chu kì 1 T = . 3
Câu 12: Tìm chu kì T của hàm số y = tan 3x + cot x. A. p T = 4 . p B. T = . p C. T = 3 . p
D. T = . 3 Lời giải Chọn B Hàm số p
y = cot (ax + b) tuần hoàn với chu kì T = . a Áp dụng: Hàm số p
y = tan 3x tuần hoàn với chu kì T = . 1 3
Hàm số y = cot x tuần hoàn với chu kì T = . p 2
Suy ra hàm số y = tan 3x + cot x tuần hoàn với chu kì T = . p
Nhận xét. T là bội chung nhỏ nhất của T và T . 1 2 Câu 13: x
Tìm chu kì T của hàm số y = cot + sin 2x. 3 A. p T = 4 . p B. T = . p C. T = 3 . p
D. T = . 3
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 33
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Lời giải Chọn C Hàm số x y = cot
tuần hoàn với chu kì T = 3 . p 3 1
Hàm số y = sin 2x tuần hoàn với chu kì T = . p 2 Suy ra hàm số x
y = cot + sin 2x tuần hoàn với chu kì T = 3 . p 3 æ ö Câu 14: x p
Tìm chu kì T của hàm số y = sin - tan çç2x ÷ + ÷. 2 çè 4 ÷ø A. T = 4 . p B. T = . p C. T = 3 . p D. T = 2 . p Lời giải Chọn A Hàm số x y = sin
tuần hoàn với chu kì T = 4 . p 2 1 æ ö Hàm số p p y = -tan çç2x ÷ + ÷ ç
tuần hoàn với chu kì T = . è 4 ÷ø 2 2 æ ö Suy ra hàm số x p
y = sin - tan çç2x ÷
+ ÷ tuần hoàn với chu kì T = 4 . p 2 çè 4 ÷ø
Câu 15: Tìm chu kì T của hàm số 2
y = 2 cos x + 2017. A. T = 3 . p B. T = 2 . p C. T = . p D. T = 4 . p Lời giải Chọn C Ta có 2
y = 2 cos x + 2017 = cos 2x + 2018.
Suy ra hàm số tuần hoàn với chu kì T = . p
Câu 16: Tìm chu kì T của hàm số 2 2
y = 2 sin x + 3 cos 3x. A. p T = . p B. T = 2 . p C. T = 3 . p D. T = . 3 Lời giải Chọn A Ta có 1-cos 2x 1+ cos 6x 1 y = 2. + 3.
= (3cos 6x -2 cos 2x +5). 2 2 2 Hàm số 2p p
y = 3 cos 6x tuần hoàn với chu kì T = = . 1 6 3 Hàm số y = 2
- cos 2x tuần hoàn với chu kì T = . p 2
Suy ra hàm số đã cho tuần hoàn với chu kì T = . p
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 34
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 17: Tìm chu kì T của hàm số 2
y = tan 3x -cos 2x. A. p p T = . p B. T = . C. T = . D. T = 2 . p 3 2 Lời giải Chọn C Ta có 1+ cos 4x 1 y = tan 3x -
= (2 tan 3x -cos 4x - ) 1 . 2 2 Hàm số p
y = 2 tan 3x tuần hoàn với chu kì T = . 1 3 Hàm số 2p p
y = -cos 4x tuần hoàn với chu kì T = = . 2 4 2
Suy ra hàm số đã cho tuần hoàn với chu kì T = . p
Câu 18: Hàm số nào sau đây có chu kì khác p ? æ ö æ ö A. p p
y = sin çç -2x÷÷. = ç ÷ ç
B. y cos2çx + ÷. C. y = tan ( 2 - x + ) 1 .
D. y = cos x sin x. è 3 ÷ø çè 4 ÷ø Lời giải Chọn C Vì p p y = tan (-2x + ) 1 có chu kì T = = . -2 2 Nhận xét. Hàm số 1
y = cos x sin x = sin 2x có chu kỳ là . p 2
Câu 19: Hàm số nào sau đây có chu kì khác 2p ? A. 3 x x y = cos x. . y = sin cos . 2 2 æ ö C. x 2
y = sin (x + 2). D. 2 y = cos çç +1 .÷÷ ç è2 ÷ø Lời giải. Chọn C Hàm số 1 3
y = cos x = (cos3x +3cos x) có chu kì là 2 . p 4 Hàm số x x 1 y = sin cos
= sin x có chu kì là 2 . p 2 2 2 Hàm số 1 1 2
y = sin (x + 2) = - cos(2x + 4) có chu kì là . p 2 2 æ ö Hàm số x 1 1 2
y = cos çç +1÷÷ = + cos(x + 2) ç có chu kì là 2 . p è2 ÷ø 2 2
Câu 20: Hai hàm số nào sau đây có chu kì khác nhau?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 35
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 A. x
y = cos x và y = cot .
B. y = sin x và y = tan 2x. 2 C. x x y = sin và y = cos .
D. y = tan 2x và y = cot 2x. 2 2 Lời giải Chọn B Hai hàm số x
y = cos x và y = cot có cùng chu kì là 2 . p 2 Hai hàm số p
y = sin x có chu kì là 2p , hàm số y = tan 2x có chu kì là . 2 Hai hàm số x x y = sin
và y = cos có cùng chu kì là 4 . p 2 2 Hai hàm số p
y = tan 2x và y = cot 2x có cùng chu kì là . 2
Dạng 5. Đồ thị của hàm số lượng giác 1. Phương pháp
1/ Vẽ đồ thị hàm số lượng giác: - Tìm tập xác định D.
- Tìm chu kỳ T0 của hàm số.
- Xác định tính chẵn – lẻ (nếu cần).
- Lập bảng biến thiên trên một đoạn có độ dài bằng chu kỳ T0 có thể chọn:  T T  x  0,   0 T  hoặc 0 0 x   , . 2 2   
- Vẽ đồ thị trên đoạn có độ dài bằng chu kỳ.  
- Rồi suy ra phần đồ thị còn lại bằng phép tịnh tiến theo véc tơ v  k 0
.T .i về bên trái và phải 
song song với trục hoành Ox (với i là véc tơ đơn vị trên trục Ox).
2/ Một số phép biến đổi đồ thị:
a) Từ đồ thị hàm số y = f(x), suy ra đồ thị hàm số y = f(x) + a bằng cách tịnh tiến đồ thị y =
f(x) lên trên trục hoành a đơn vị nếu a > 0 và tịnh tiến xuống phía dưới trục hoành a đơn vị nếu a < 0.
b) Từ đồ thị hàm số y = f(x), suy ra đồ thị hàm số y  f(x  a) bằng cách tịnh tiến đồ thị y =
f(x) sang phải trục hoành a đơn vị nếu a > 0 và tịnh tiến sang trái trục hoành a đơn vị nếu a < 0.
c) Từ đồ thị y = f(x), suy ra đồ thị y = –f(x) bằng cách lấy đối xứng đồ thị y = f(x) qua trục hoành.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 36
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 f(x), neáu f(x)  0 d) Đồ thị y  f(x)  
nên suy ra đồ thị y = f(x) bằng cách giữ nguyên -f(x), neáu f(x) < 0
hần đồ thị y = f(x) phía trên trục hoành và lấy đối xứng y = f(x) phía dưới trục hoành qua trục hoành
Mối liên hệ đồ thị giữa các hàm số Đối xứng qua Ox y=-f(x)
Tịnh tiến theo Ox, a đơn vị y=f(x+a)
Tịnh tiến theo Oy, b đơn vị Đối xứng qua Oy Tịnh tiến theo
Đối xứng qua gốc O y=-f(-x) y=f(x+a)+b y=f(x) vec tơ v=(a;b)
Tịnh tiến theo Ox, a đơn vị Đối xứng qua Ox y=f(-x) y=f(x)+b Đối xứng qua Oy
Tịnh tiến theo Oy, b đơn vị 2. Các ví dụ mẫu
Ví dụ 1. Vẽ đồ thị các hàm số sau: y = sin 4x Hướng dẫn giải a) Haøm soá y = sin 4x. Mieàn xaùc ñònh: D=.   
Ta chæ caàn veõ ñoà thò haøm soá treân mieàn 0;   2  2  (Do chu kì tuaàn hoaøn T=  ) 4 2   
Baûng giaù trò cuûa haøm soá y =sin 4x treân ñoaïn 0;  laø:  2  x   3 5  5 3  0 16 8 16 24 4 16 8 3  2 y 2 2 3 2 3 0 1 0 - -1 - 0 2 2 2 2 2  
Ta có đồ thị của hàm số y = sin4x trên đoạn 0;  và sau đó tịnh tiến cho các  2       đoạn: ...,  ,0 , ,     ,....  2   2 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 37
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 x
Ví dụ 2: Vẽ đồ thị hàm số y = cos . 3 Hướng dẫn giải x Haøm soá y = cos . 3 Mieàn xaùc ñònh: D=.
Ta chæ caàn veõ ñoà thò haøm soá treân mieàn 0;6   2 (Do chu kì tuaàn hoaøn T=  6) 1/ 3 x
Baûng giaù trò cuûa haøm soá y = cos treân ñoaïn 0;6 laø: 3 x 3 3  21 15 9 33 0
3 4 2 6 4 2 6 6 y 2 3 2 3 1 0 - -1 - 0 1 2 2 2 2 x
Ta có đồ thị của hàm số y= cos trên đoạn 0;6và sau đó tịnh tiến cho các 3
đoạn: ...,6,0,6,12,....
Ví dụ 3. Cho đồ thị của hàm số y =sinx, (C) . Hãy vẽ các đồ thị của các hàm số sau:       a) y = sin x+ b) y= sin x+      2.  4   4 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 38
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Hướng dẫn giải
Từ đồ thị của hàm số y = sinx, (C) như sau:    a)
Từ đồ thị (C), ta có đồ thị y = sin x+  bằng cách tịnh tiến (C) sang trái  4     
một đoạn là đơn vị, ta được đồ thị hàm số y = sin x+
, (C') như (hình 8) 4    4  sau:    b)
Từ đồ thị (C’) của hàm số y = sin x+  , ta có đồ thị hàm số  4     y = sin x+  
 2 bằng cách tịnh tiến (C’) lên trên một đoạn là 2 đơn vị, ta  4    
được đồ thị hàm số y = sin x+    2, (C' ) như sau:  4  y
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 39
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
3. Bài tập trắc nghiệm æ ö Câu 1: p
Đồ thị hàm số y = cosççx ÷ - ÷ ç
được suy từ đồ thị (C) của hàm số y = cos x bằng cách: è 2 ÷ø A. Tịnh tiến ( p
C) qua trái một đoạn có độ dài là . 2 B. Tịnh tiến ( p
C) qua phải một đoạn có độ dài là . 2 C. Tịnh tiến ( p
C) lên trên một đoạn có độ dài là . 2 D. Tịnh tiến ( p
C) xuống dưới một đoạn có độ dài là . 2 Lời giải Chọn B Nhắc lại lý thuyết
Cho (C) là đồ thị của hàm số y = f (x) và p > 0 , ta có:
+ Tịnh tiến (C) lên trên p đơn vị thì được đồ thị của hàm số y = f (x)+ p .
+ Tịnh tiến (C) xuống dưới p đơn vị thì được đồ thị của hàm số y = f (x)- p .
+ Tịnh tiến (C) sang trái p đơn vị thì được đồ thị của hàm số y = f (x + p).
+ Tịnh tiến (C) sang phải p đơn vị thì được đồ thị của hàm số y = f (x - p) . æ ö Vậy đồ thị hàm số p y = cosççx ÷ - ÷ ç
được suy từ đồ thị hàm số y = cos x bằng cách tịnh tiến è 2 ÷ø
sang phải p đơn vị. 2
Câu 2: Đồ thị hàm số y = sin x được suy từ đồ thị (C) của hàm số y = cos x bằng cách: A. Tịnh tiến ( p
C) qua trái một đoạn có độ dài là . 2 B. Tịnh tiến ( p
C) qua phải một đoạn có độ dài là . 2 C. Tịnh tiến ( p
C) lên trên một đoạn có độ dài là . 2 D. Tịnh tiến ( p
C) xuống dưới một đoạn có độ dài là . 2 Lời giải Chọn B æ ö æ ö Ta có p p
y = sin x = cosçç - x÷÷ = cosç ç ÷ çx - . ÷÷ è 2 ø çè 2 ÷ø
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 40
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 3: Đồ thị hàm số y = sin x được suy từ đồ thị (C) của hàm số y = cos x +1 bằng cách: A. Tịnh tiến ( p
C) qua trái một đoạn có độ dài là và lên trên 1 đơn vị. 2 B. Tịnh tiến ( p
C) qua phải một đoạn có độ dài là và lên trên 1 đơn vị. 2 C. Tịnh tiến ( p
C) qua trái một đoạn có độ dài là và xuống dưới 1 đơn vị. 2 D. Tịnh tiến ( p
C) qua phải một đoạn có độ dài là và xuống dưới 1 đơn vị. 2 Lời giải Chọn D æ ö æ ö Ta có p p
y = sin x = cosçç - x÷÷ = cosç ç ÷ çx - . ÷÷ è 2 ø çè 2 ÷ø p
 Tịnh tiến đồ thị y = cos x +1 sang phải
đơn vị ta được đồ thị hàm số 2 æ pö y = cosççx ÷ - ÷+1. ç è 2 ÷ø æ pö
 Tiếp theo tịnh tiến đồ thị y = cosççx ÷ - ÷+1 ç
xuống dưới 1 đơn vị ta được đồ thị hàm số è 2 ÷ø æ pö
y = cosççx - .÷÷ ç è 2 ÷ø
Câu 4: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = 1+ sin 2x.
B. y = cos x.
C. y = -sin x.
D. y = -cos x. Lời giải Chọn B
Ta thấy tại x = 0 thì y =1. Do đó loại đáp án C và D. Tại p x =
thì y = 0 . Do đó chỉ có đáp án B thỏa mãn. 2
Câu 5: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 41
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Hỏi hàm số đó là hàm số nào? æ ö A. x x x x y = sin . B. y = cos . C. y = -cos . D. y = sin ç- ç . ÷÷ 2 2 4 çè 2÷ø Lời giải Chọn D Ta thấy:
Tại x = 0 thì y = 0 . Do đó loại B và C.
Tại x = p thì y = -1. Thay vào hai đáp án còn lại chỉ có D thỏa.
Câu 6: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C, D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào? A. 2x x x x y = cos . B. 2 y = sin . C. 3 y = cos . D. 3 y = sin . 3 3 2 2 Lời giải Chọn A Ta thấy:
Tại x = 0 thì y =1. Do đó ta loại đáp án B và D.
Tại x = 3p thì y =1. Thay vào hai đáp án A và C thì chit có A thỏa mãn.
Câu 7: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 42
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Hỏi hàm số đó là hàm số nào? æ ö æ ö æ ö æ ö A. p p p p
y = sin ççx - .÷÷ = ç ÷ = ç ÷ = ç ÷ ç B. 3 y cosçx + . ÷ C. y
2 sin çx + .÷ D. y cosçx - .÷ è 4 ÷ø çè 4 ÷ø çè 4 ÷ø çè 4 ÷ø Lời giải Chọn A
Ta thấy hàm số có GTLN bằng 1 và GTNN bằng -1 . Do đó loại đáp án C. Tại x = 0 thì 2 y = -
. Do đó loại đáp án D. 2 Tại 3p x =
thì y = 1. Thay vào hai đáp án còn lại chỉ có A thỏa mãn. 4
Câu 8: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = sin x.
B. y = sin x .
C. y = sin x .
D. y = -sin x. Lời giải Chọn D
Ta thấy tại x = 0 thì y = 0 . Cả 4 đáp án đều thỏa. Tại p x =
thì y = -1. Do đó chỉ có đáp án D thỏa mãn. 2
Câu 9: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C, D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 43
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = cos x.
B. y = -cos x
C. y = cos x .
D. y = cos x . Lời giải Chọn B
Ta thấy tại x = 0 thì y = -1. Do đó chỉ có đáp án B thỏa mãn.
Câu 10: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B,C,D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = sin x .
B. y = sin x .
C. y = cos x .
D. y = cos x . Lời giải Chọn A
Ta thấy hàm số có GTNN bằng 0 . Do đó chỉ có A hoặc D thỏa mãn.
Ta thấy tại x = 0 thì y = 0 . Thay vào hai đáp án A và D chỉ có duy nhất A thỏa mãn.
Câu 11: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 44
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = tan x.
B. y = cot x.
C. y = tan x .
D. y = cot x . Lời giải Chọn C
Ta thấy hàm số có GTNN bằng 0 . Do đó ta loại đáp án A và B.
Hàm số xác định tại x = p và tại x = p thì y = 0 . Do đó chỉ có C thỏa mãn.
Câu 12: .Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C,D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào? æ ö æ ö æ ö A. p p p y = sin ççx ÷ - ÷-1. = ç ÷ = - ç ÷ ç
B. y 2 sin çx - .÷ C. y
sin çx - ÷-1. D. è 2 ÷ø çè 2 ÷ø çè 2 ÷ø æ pö y = sin ççx ÷ + ÷+1. ç è 2 ÷ø Lời giải Chọn A
Ta thấy hàm số có GTLN bằng 0 , GTNN bằng -2. Do đó ta loại đán án B vì æ pö y = 2 sin ççx ÷ - ÷ Î[ 2 - ;2]. ç è 2 ÷ø
Tại x = 0 thì y = -2 . Thử vào các đáp án còn lại chỉ có A thỏa mãn.
Câu 13: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C, D
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = 1+ sin x .
B. y = sin x .
C. y = 1+ cos x .
D. y = 1+ sin x . Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 45
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Chọn A
Ta có y = 1+ cos x ³1 và y = 1+ sin x ³1 nên loại C và D.
Ta thấy tại x = 0 thì y =1. Thay vào hai đáp án A và B thì chỉ có A thỏa mãn.
Câu 14: Đường cong trong hình dưới đây là đồ thị của một hàm số trong bốn hàm số được liệt kê
ở bốn phương án A, B, C, D.
Hỏi hàm số đó là hàm số nào?
A. y = 1+ sin x .
B. y = sin x .
C. y = 1+ cos x .
D. y = 1+ sin x . Lời giải Chọn B
Ta có y = 1+ cos x ³1 và y = 1+ sin x ³1 nên loại C và D.
Ta thấy tại x = p thì y = 0 . Thay vào hai đáp án A và B thì chỉ có B thỏa.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 46
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
BÀI 2. PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM
1) Phương trình sin x = a
Trường hợp a >1 ¾¾
 phương trình vô nghiệm, vì -1 £ sin x £1 với mọi x .
Trường hợp a £1 ¾¾
phương trình có nghiệm, cụ thể: ìï üï ▪ 1 2 3 ï ï a Î 0; í  ; ; ;1ý . Khi đó ï 2 2 2 ï ïî ïþ
éx = a + k2p
sin x = a  sin x = sin a  ê , k Î ê  .
x = p -a + k 2p ë ìï üï
éx = arcsin a + k2p ▪ 1 2 3 ï ï a Ï 0; í  ; ;
;1ý . Khi đó sin x = a  ê , Î  . ï k 2 2 2 ï ï ê î ïþ
x = p - arcsin a + k2p ë
2) Phương trình cos x = a
Trường hợp a >1 ¾¾
 phương trình vô nghiệm, vì -1 £ cos x £1 với mọi x .
Trường hợp a £1 ¾¾
phương trình có nghiệm, cụ thể: ìï üï ▪ 1 2 3 ï ï a Î 0; í  ; ; ;1ý . Khi đó ï 2 2 2 ï ïî ïþ
éx = a + k2p
cos x = a  cos x = cosa  ê , k Î ê  . x = a - + k2p ë ìï üï
éx = arc cos a + k2p ▪ 1 2 3 ï ï a Ï 0; í  ; ;
;1ý . Khi đó cos x = a  ê , Î  . ï k 2 2 2 ï ï ê î ïþ
x = -arc cos a + k2p ë
3) Phương trình tan x = a Điều kiện: p x ¹
+ kp (k Î ). 2 ìï ü ● 1 ï ï ï a Î 0; í 
;1; 3ý . Khi đó tan x = a x =
a x = a + kp tan tan , Î  . ï k î 3 ï ï ïþ ìï ü ● 1 ï ï ï a Ï 0; í 
;1; 3ý . Khi đó tan x = a x = arctan a + k , p Î  . ï k î 3 ï ï ïþ
4) Phương trình cot x = a
Điều kiện: x ¹ p + kp (k Î ). ìï ü ● 1 ï ï ï a Î 0; í 
;1; 3ý . Khi đó cot x = a  cot x = cot a x = a + k , p Î  . ï k î 3 ï ï ïþ ìï ü ● 1 ï ï ï a Ï 0; í  ; 1
 ; 3ý . Khi đó cot x = a x = a + kp arccot , Î  . ï k î 3 ï ï ïþ
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 47
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
B. CÁC VÍ DỤ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
Ví dụ 1. Giải các phương trình         
a) cos2x    0 ; b) cos4x   1; c) cos  x  1  ;  6   3   5      x      d) sin3x    0 e) sin   1; f) sin  2x  1  ;  3   2 4   6  Hướng Dẫn Giải      k
a) cos2x    0  2x   k  x    ,k   6  6 12 2      k
b) cos 4x   1 4x   k2  x   ,k   3  3 12 2     4
c) cos  x  1  x    k2  x   k2,k   5  5 5      k
d) sin3x    0  3x   k  x    ,k   3  3 9 3  x   x    3
e) sin   1     k2  x   k4,k   2 4  2 4 2 2      
f) sin  2x  1  2x    k2  x    k,k   6  6 2 3
Ví dụ 2. Giải phương trình a) 1 1 sin 3x    1 ; b) cos 2x   2 2 2 x   c)  tan  2 3; d) cot 2x   3   4 3  4  Giải a) Ta có:     k2 3x   k2 x        6 18 3 1  sin 3x  sin     , k   6      5 k2 3x     k2   x     6    18 3    
Vậy nghiệm của phương trình (1) là k2 5 k2 x   ; x   , k  .  18 3 18 3 b) Ta có:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 48
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133     2x   k2 x   k      2 3 3 2  cos 2x  cos     , k  3  2  2x    k2   x    k   3    3 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là: x    k ,  k  3
c) 3  x  3arctan 2  k3 ,  k 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x  3arctan 2  k3,k   d) Ta có:          k 4  cot 2x 
 cot  2x    k  x    ,k  .     4  6 4 6 24 2  k
Vậy nghiệm của phương trình là: x    ,k  .  24 2
Lời bình: Những phương trình ch trên là nhưng phương trình lượng giác cơ bản. Sử dụng MTCT ta
có thể tìm được các giá trị đặc biệt của hàm số lượng giác  1 Ở câu a) sin3x 
. Dùng MTCT (ở chế độ rad ) ta ấn SHIF sin 1  2  ta được kết quả là 2 π 1 . Do đó: π sin3x   sin 6 2 6  1
Hoàn toàn tương tự cho câu b) cos2x   . Ta ấn: 2 2 1 2
SHIF cos  1  2  ta được kết quả là π . Do đó: π cos2x    cos 3 2 3
 Ở câu c) nếu ta dùng MTCT: Thử ấn SHIFT tan 2  ta được kết quả x x
Do đó, phương trình tan  2 ta chỉ có thể ghi  arctan2  kπ 3 3  1
Trên MTCT không có hàm cot, tuy nhiên ta thừa biết cot α 
. Do đó, đối với câu d) tanα    cot 2x   3   ta ấn máy như sau:  4  SHIT tan 1      3  π
ta được kết quả là . Do đó: cot 2x   3  cot 6    4  6
Ví dụ 3. Giải phương trình
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 49
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133  a)   sin 4x  sin x  x   ; b) cot gx  0 30   cot g .  3  2 2 3  2 c) cos x  ; d) sin 2x  cos3x. 4 Giải a) Ta có:     k2 4x  x   k2 x     3    9 3 sin 4x  sin x        , k    3       2 k2 4x    x   k2   x     3   15 5    
Vậy nghiệm của phương trình (*) là k2 2 k2 x   ; x   9 3 15 5 0 0 x  30  k.180 0      b) Điều kiện: x 30    k,n x  0 0   n.180 x  n.360 2   0 x   0  x cot g x 30 cot g x 30  0 k.180  2x  0 60  x  0 k.360 2 2  x   0 60  0 k.360 , k  
Vậy nghiệm của phương trình là:   0  0 x 60 k.360 , k   c) Ta có 2 3  2 1  cos 2x 3  2 cos x   
 21 cos 2x  3  2 4 2 4 3     cos 2x 
 cos  2x    k2  x   k ,  k   2 6 6 12 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x   k,k   12
Nhận xét: Ngoài cách giải trên ta có thể giải theo cách sau:   3  2   3  2 x  arccos   k2 cos x    4  2 3  2 4    cos x     ,k  4   3  2   3  2  cos x   x   arccos    k2  4   4    
Tuy nhiên không nên giải theo cách này vì mất đi cái vẻ đẹp của toán học. Lời giải ban đầu sử dụng
dụng công thức hạ bậc với các phép biến đổi hết sức đơn giản đưa về phương trình rất đẹp với đáp số. d) Ta có
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 50
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133   3x   2x  k2      2
sin 2x  cos3x  cos3x  cos  2x      2      3x    2x  k2       2      k2 5x   k2 x    2  10 5     ;k      x    k2 x    k2    2  2    Vậy nghiệm của (*) là k2 x  
; x    k2, k   10 5 2 
Nhận xét: Phương trình  
sin 2x  cos3x được chuyển thành cos3x  cos  2x   , ta cũng có thể  2    chuyển thành dạng sau:  sin 2x  sin  3x   .  2 
Ví dụ 4. Giải và biện luận phương trình sinx  4m  1* Giải  1 4m 1 1   m Trường hợp 1: 4m 1 1       2 4m 1 1  m  0
Phương trình (*) vô nghiệm  1
Trường hợp 2: 4m 1  1  1
  4m 11  0  m  2 x  arcsin4m   1  k2
Phương trình (*) có nghiệm  ,k  x    arcsin4m 1  k2   Tóm lại:  1   m Nếu 
2 thì phương trình (*) vô nghiệm  m  0 x  arcsin4m   1  k2 Nếu 1
0  m  thì phương trình (*) có nghiệm  2 x    arcsin  4m  1  k2
Ví dụ 5. Tìm m để phương trình       2 sin x   m   có nghiệm x  0;    4   2  Giải    3 2    Ta có: 0  x    x     sin x   1 2 4 4 4   2  4 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 51
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Phương trình đã cho có nghiệm   2 m x  0; khi  1  1 m  2    2  2 2
Ví dụ 6. Giải phương trình
a) sin 2x  sin 2x cos x  0   1 ;
b) sin x cos 2x  sin 2x cos3x 2. Giải a) Ta có   sin 2x 0 2x k k 1  sin 2x 1  cosx      0    x  , k     cosx  1 x  k2 2 k
Vậy nghiệm của phương trình là x  , k  . 2
Lưu ý: Một số học sinh mắc sai lầm nghiệm trọng (lỗi rất cơ bản) là rút gọn phương trình ban đầu
cho sin 2x , dẫn đến thiếu nghiệm
b) Định hướng: Cả hai vế phương trình đều cho dưới dạng tích của hai hàm lượng giác. Thông
thường ta sử dụng công thức biến đổi tích thành tổng. 1
Ta nhắc lại: sinacosb  sin 
a bsina b 2  Ta có   1     1 2
sin 3x sinx  sin 5x sinx  sin 5x  sin 3x 2 2 x  k      5x 3x k2     k ,k    5x    3x  k2   x    8 4  
Vậy nghiệm của phương trình (*) là k x  k ;  x   ,k   8 4
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1. Nghiệm của phương trình x 1 sin   là 5 2  
A. x    2k, k và 7 x   2k, k . 6 6   B. 5 x    2k, k và 35 x   2k, k . 6 6   C. 5 x    10k, k và 35 x   10k, k . 6 6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 52
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133   D. 5 o 35 x    k1800 , k và o x   k1800 , k . 6 6 Hướng dẫn giải CHỌN C. x   5    2k x    10k x      5 6         6 sin sin k   k 5  6  x   35     2k x   10k  5 6    6
Câu 2. Nghiệm của phương trình sinx  1 là         A. x k2 , k  x 
 kk B. x  k C.
D. x k2, k 2 2 2 Hướng dẫn giải CHỌN D.  sin x  1  x   k2, k . 2
Câu 3. Nghiệm của phương trình sinx  1  là 
B. x    k2, k  
A. x   k2, k C. 3 x   k2, k D.
x    k, k  2 2 2 Hướng dẫn giải CHỌN C. 3 sin x  1   x   k2, k . 2
Câu 4. Nghiệm của phương trình sinx  0 là  
C. x  k, k D. B và C đúng
A. x   k, k B.
x    k, k  2 2 Hướng dẫn giải CHỌN C.
sin x  0  x  k2, k  .
Câu 5. Nghiệm của phương trình cosx  1 là
A. x  k2, k B. x  k, k  
C. x   k, k D. x   k2, k 2 2 Hướng dẫn giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 53
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 CHỌN A.
cos x  1  x  k2, k  .
Câu 18. Nghiệm của phương trình cosx  1  là
A. x  k, k B.
x    k2, k 
D. x    k, k
C. x   k2, k 2 Hướng dẫn giải CHỌN B. cos x  1
  x    k2, k .
Câu 6. Nghiệm của phương trình cosx  0 là A. o o
x  180  k360 , k  B. o o
x  90  k180 , k  C. o o
x  90  k360 , k  D. o x  k90 , k  Hướng dẫn giải CHỌN B. o o
cos x  0  x  90  k180 , k  .
Câu 7. Nghiệm của phương trình tanx  1 là    
A. x   k2, k B. x   k, k C. 3 x   k, k D.
x    k, k  4 4 4 4 Hướng dẫn giải CHỌN B.  tan x  1  x   k, k . 4
Câu 8. Nghiệm của phương trình tanx  1  là  
A. x   k2, k B.
x    k2, k  4 4  
D. B và C đúng C.   2k 1 x 1  k, k 4 Hướng dẫn giải CHỌN C.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 54
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
         2k1  tan x 1 x k 1 .  k . 4 4
Câu 9. Phương trình tanx  0 có nghiệm là 
B. x  k, k C. x  k2, k 
A. x   k, k D. 3 x   k, k 2 2 Hướng dẫn giải CHỌN B.
tan x  0  x  k, k .
Câu 10. Phương trình cot x  1 có nghiệm là    
A. x   k2, k B.
x    k2, k  C. x   k2, k D. x   k, k 4 4 6 4 Hướng dẫn giải CHỌN D.  cot x  1  x   k, k . 4
Câu 11. Phương trình cot x  1  có nghiệm là    A.   2k 1 x 1  k, k B.
x    k2, k  4 4 
D. tất cả đều đúng C. 3 x   k2, k 4 Hướng dẫn giải CHỌN A.
          2k 1   cot x 1 x k , k 1 .  k, k  . 4 4
Câu 12. Phương trình cot x  0 có nghiệm là   
D. tất cả đều đúng
A. x   k, k B.
x    k2, k  C. 3 x   k2, k 2 2 2 Hướng dẫn giải CHỌN A.  cot x  0  x   k, k . 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 55
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 13. Nghiệm của phương trình 1 cot x  là 2    
A. x    k2, k B.
x    k, k  C.
x    k, k  D.
x    k2, k  3 6 3 4 Hướng dẫn giải CHỌN A. 1   cos x 
 cosx  cos  x    k2, k . 2 3 3
Câu 14. Nghiệm của phương trình 3 cos 2x   là 2     A. 5 x    k, k B. 5 x    k, k C.
x    k, k  D. 5 x    k, k 6 12 8 6 Hướng dẫn giải CHỌN B.    Ta có: 3 5 5 5 cos 2x    cos  2x    k2  x    k, k . 2 6 6 12
Câu 15. Nghiệm của phương trình tan 2x   3 là      
A. x    k, k B. x   k, k C. x    k , k D. k x    , k  6 6 12 2 12 2 Hướng dẫn giải CHỌN D.       Ta có: k tan 2x   3  tan 
 2x    k  x    , k     .  6  6 12 2
Câu 16. Nghiệm của phương trình cot x   3 là    
A. x   k, k B.
x    k, k  C.
x    k, k  D. 4 x   k2, k 6 6 3 3 Hướng dẫn giải CHỌN B.    
Ta có: cot x   3  cot   x    k, k    .  6  6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 56
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 17. Nghiệm của phương trình o tan x  tan 25 là A. o o x  25  k360 và o o
x  155  k360 , k . B. o o x  25  k180 và o o
x  155  k180 , k C. o o x  25  k360 và o o x  2
 5  k360 , k D. o o
x  25  k180 , k Hướng dẫn giải CHỌN D.   
Câu 18. Nghiệm của phương trình tan x     5 là  12  A. o o
x  20  k180 , k B. o o
x  15  5  k180 , k C. o o
x  15  arctan5  k180 , k D. x 
 arctan5  k, k 12 Hướng dẫn giải CHỌN D.     o
tan x  15   5  tan x     arctan5  12     x   arctan5  k  x   arctan5  k, k 12 12 æ ö
Câu 19: Giải phương trình 2 sin x p ç ÷ ç - ÷ = 0 ç . è 3 3 ÷ø A. 2p k3p
x = kp (k Î ). B. x = + (k Î ). 3 2 C. p p k3p x =
+ kp (k Î ). D. x = + (k Î ). 3 2 2 Lời giải. Chọn D æ ö Phương trình 2x p 2 p sin ç ÷ ç - ÷ = 0 x  - = kp ç è 3 3 ÷ø 3 3 2x p p k3p  = + kp x = + (k Î ). 3 3 2 2
Câu 20: Số nghiệm của phương trình sin ( 3 0 2x - 40 ) = với 0 0
-180 £ x £180 là? 2 A. 2. B. 4. C. 6. D. 7. Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 57
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Chọn B Phương trình sin ( 3 0 2x - 40 ) =  sin ( 0 2x - 40 ) 0 = sin 60 2 0 0 0 0 0 0 0
é2x -40 = 60 + k360 é2x =100 + k360 éx = 50 + k180 ê ê ê    . ê 0 0 0 0 ê 0 0 ê 0 0
ê2x - 40 = 180 -60 + k360 ë
ê2x = 160 + k360 ë êx = 80 + k180 ë  Xét nghiệm 0 0
x = 50 + k180 . Vì 0 0 0 0 0 0
-180 £ x £180 ¾¾ 180 - £ 50 + k180 £180 0 23 13
ék = -1  x = -130 k k Î ê  - £ £ ¾¾¾  . ê 0 18 18
êk = 0  x = 50 ë  Xét nghiệm 0 0
x = 80 + k180 . Vì 0 0 0 0 0 0 -180 £ x £180 ¾¾
-180 £ 80 + k180 £180 0 13 5
ék = -1  x = -100 k k Î ê  - £ £ ¾¾¾  . ê 0 9 9
êk = 0  x = 80 ë
Vậy có tất cả 4 nghiệm thỏa mãn bài toán.
Cách 2 (CASIO). Ta có 0 0 0 0 -180 £ x £180 ¾¾ -360 £ 2x £ 360 .
Chuyển máy về chế độ DEG, dùng chức năng TABLE nhập hàm f (X ) = ( X - ) 3 sin 2 40 -
với các thiết lập Start = -360, End = 360, Step = 40 . Quan sát 2
bảng giá trị của f (X ) ta suy ra phương trình đã cho có 4 nghiệm. æ ö
Câu 21: Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình p 1 sin çç2x ÷ + ÷ = ç
trên đường tròn lượng giác è 3 ÷ø 2 là? A. 1. B. 2. C. 4. D. 6. Lời giải Chọn C é p p é p
ê2x + = + k2p êx = - + kp æ ö Phương trình p p ê 3 6 ê  ç ÷ 12
sin ç2x + ÷ = sin  ê  ê (k Î ). ç è 3 ÷ø 6 ê p p ê p
ê2x + = p - + k2p êx = + kp êë 3 6 êë 4 Biểu diễn nghiệm p x = -
+ kp trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí (hình 1). 12 Biểu diễn nghiệm p x =
+ kp trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí (hình 2). 4
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 58
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 sin sin p 4 cos O cos O p -12 Hình 1 Hình 2
Vậy có tất cả 4 vị trí biểu diễn các nghiệm các nghiệm của phương trình.
Cách trắc nghiệm. Ta đưa về dạng 2p x = a + k ¾¾
 số vị trí biểu diễn trên đường tròn n lượng giác là n . p p p  Xét 2 x = - + kp x = - + k ¾¾
 có 2 vị trí biểu diễn. 12 12 2 p p p  Xét 2 x =
+ kp x = + k ¾¾
 có 2 vị trí biểu diễn. 4 4 2
Nhận xét. Cách trắc nghiệm tuy nhanh nhưng cẩn thận các vị trí có thể trùng nhau.
Câu 22: Với những giá trị nào của x thì giá trị của các hàm số y = sin 3x và y = sin x bằng nhau? éx = k2p é = p ê x k ê A. ê p
(k Î ). B. ê p p (k Î ).
êx = + k2p ê ê x = + k ë 4 êë 4 2 C. p p x = k (k Î ).
D. x = k (k Î ). 4 2 Lời giải Chọn B
Xét phương trình hoành độ giao điểm: sin 3x = sin x é = p é3 = + 2 x k x x k p ê  ê  ê p
p (k Î ).
ê3x = p - x + k2p êx = + k ë êë 4 2 Câu 23: Gọi x
x là nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình 2 cos 2
= 0 . Mệnh đề nào sau đây là 0 1-sin 2x đúng? æ ö é ù æ ö é ù A. p p p p 3p 3p x Î çç0; . ÷÷
B. x Î ê ; ú. C. x Îçç ; . ÷÷ D. x Î ê ;pú. 0 çè 4÷ø 0 ê 4 2 ú ë û 0 çè2 4 ÷ø 0 ê 4 ú ë û Lời giải Chọn D
Điều kiện: 1-sin 2x ¹ 0  sin 2x ¹1.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 59
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 2 cos 2 ésin 2x =1 loaïi 2 2 x ( ) Phương trình
sin 2 x +cos 2 x 1 0 cos 2 ê =  x = 0 = ¾¾¾¾¾¾  1 sin 2 ê - x sin 2x = - ê ( 1 thoûa maõn) ë p p  sin 2x = 1
-  2x = - + k2p x = - + kp (k Î ) . 2 4 Cho p 1 - + kp > 0 ¾¾  k > . 4 4 é ù
Do đó nghiệm dương nhỏ nhất ứng với 3p 3p k = 1  x = Î ê ;pú. 4 ê 4 ú ë û
Câu 24: Hỏi trên đoạn [-2017;2017], phương trình (sin x + )
1 (sin x - 2) = 0 có tất cả bao nhiêu nghiệm? A. 4034. B. 4035. C. 641. D. 642. Lời giải. Chọn D ésin x = -1 Phương trình p ê 
 sin x = -1  x = - + k2p (k Î ). ê sin x = 2 ê (vo nghiem) 2 ë p p -2017 + 2017 + Theo giả thiết p 2 2
-2017 £ - + k2p £ 2017  £ k £ 2 2p 2p xap xi 320,765 321, 265 k k Î ¾¾¾ - £ £ ¾¾¾  k Î { 320 - ;-319;...;32 } 1 .
Vậy có tất cả 642 giá trị nguyên của k tương úng với có 642 nghiệm thỏa mãn yêu cầu bài toán. æ ö
Câu 25: Tổng nghiệm âm lớn nhất và nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình p 3 sin 3 çç x ÷ - ÷ = ç è 4 ÷ø 2 bằng:
A. p . B. p p p - . C. . D. - . 9 6 6 9 Lời giải Chọn B é p p
ê3x - = + k2p æ ö æ ö Ta có p 3 p p ê ç ÷ ç - ÷ =  ç ÷ 4 3 sin 3x sin 3 ç ÷ ç x - ÷ = sin  ê è 4 ø 2 çè 4 ÷ø 3 ê p p
ê3x - = p - + k2p êë 4 3 é 7p é 7p k 2p ê3x = + k2p êx = + ê 12 ê 36 3  ê  ê (k Î ). ê 11p ê 11p k2p ê3x = + k2p êx = + êë 12 êë 36 3
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 60
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é 7 7p
êx > 0  k > -  k = 0  = min x TH1. Với 7p k2p ê Cho 24 36 x = + ¾¾¾  ê . 36 3 ê 7 17p
êx < 0  k < -  k = 1 -  = - max x êë 24 36 é 11 11p
êx > 0  k > -  k = 0  = min x TH2. Với 11p k 2p ê Cho 24 36 x = + ¾¾¾  ê . 36 3 ê 11 13p
êx < 0  k < -  k = 1 -  = - max x êë 24 36
So sánh bốn nghiệm ta được nghiệm âm lớn nhất là 13p x = -
và nghiệm dương nhỏ nhất 36 là 7p p p p x =
. Khi đó tổng hai nghiệm này bằng 13 7 - + = - . 36 36 36 6
Câu 26: Tổng các nghiệm của phương trình ( 0
tan 2x -15 ) = 1 trên khoảng ( 0 0 -90 ;90 ) bằng: A. 0 0 . B. 0 -30 . C. 0 30 . D. 0 -60 . Lời giải Chọn B Ta có ( 0 x - ) 0 0 0 0 0 tan 2
15 = 1  2x -15 = 45 + k180  x = 30 + k90 (k Î ) . Do x Î( 4 2 0 0 -90 ;90 ) 0 0 0 0 ¾¾
-90 < 30 + k90 < 90  - < k < 3 3 0
ék = -1  x = -60 k Î 0 0 0 ê ¾¾¾  ¾¾ -60 + 30 = -30 . ê 0
êk = 0  x = 30 ë
Câu 27: Giải phương trình cot(3x - ) 1 = - 3. A. 1 5p p 1 p p x = +
+ k (k Î ). B. x = + + k (k Î ). 3 18 3 3 18 3 C. 5p p 1 p x =
+ k (k Î ).
D. x = - + kp (k Î ). 18 3 3 6 Lời giải Chọn A æ ö Ta có p cot (3x - ) 1 = - 3  cot (3x - ) 1 = cot ç ÷ - ç ÷ ç è 6 ÷ø p 1 p p = p
 3x -1 = - + kp x = - + k (k Î ) k 1 5 1 ¾¾ x = + . 6 3 18 3 3 18 æ ö
Câu 28: Số nghiệm của phương trình 3p p tan x = tan
trên khoảng çç ;2p÷÷ là? 11 çè4 ÷ø A. 1 B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 61
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Ta có 3p 3p tan x = tan  x = + kp (k Î ) . 11 11 æ ö Do p p 3p CASIO
Î çç ;2p÷÷  <
+ p < 2p ¾¾¾-0, 027 < <1,72 k x k k Î ¾¾¾  k Î {0; } 1 . ç ÷ xap xi è 4 ø 4 11
Câu 29: Tổng các nghiệm của phương trình tan 5x -tan x = 0 trên nửa khoảng [0;p) bằng: A. p p p . B. 3 . C. 2p . D. 5 . 2 2 Lời giải Chọn B Ta có p
tan 5 - tan = 0  tan 5 = tan  5 k x x x x
x = x + kp x = (k Î ) . 4 Vì kp
x Î [0;p) , suy ra 0 p 0 k 4 kÎ £ <  £ < ¾¾¾  k = {0;1;2; } 3 . 4 ìï ü
Suy ra các nghiệm của phương trình trên [ p p p ï ï 0;p) là 3 0; ; ; í ý. ïî 4 2 4 ï ï ïþ Suy ra p p 3p 3p 0 + + + = . 4 2 4 2
Câu 30: Giải phương trình tan 3x.cot 2x =1. A. p p p x = k (k Î ).
B. x = - + k (k Î ). 2 4 2
C. x = kp (k Î ). D. Vô nghiệm. Lời giải Chọn D ìï p p ï ¹ + co ìï s3x ¹ 0 x k ï Điều kiện: ï ï 6 3 í  í (k Î ). sin ï 2x ¹ 0 ï p ïî ïïx ¹ k ïïî 2 Phương trình 1  tan 3x =
 tan 3x = tan 2x  3x = 2x + kp x = kp (k Î ) . cot 2x
Đối chiếu điều kiện, ta thấy nghiệm p
x = kp không thỏa mãn x ¹ k . 2
Vậy phương trình đã cho vô nghiệm.
Câu 31: Giải phương trình cos2x tan x = 0. é p é p p ê ê A. p x = + kp x = + k x = k (k Î ). B. ê 2
(k Î ). C. ê 4
2 (k Î ). D. 2 ê ê êx = kp ë êx = kp ë p x =
+ kp (k Î ). 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 62
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Lời giải Chọn C Điều kiện: p
cos x ¹ 0  x ¹ + kp (k Î ) . 2 écos 2x = 0
Phương trình cos2x tan x = 0  ê êtan x = 0 ë é p é p p ê2x = + kp
êx = + k (thoûa maõn)  ê 2  ê 4 2 (k Î ). ê ê êx = kp
êx = kp(thoûa maõn) ë ë
Câu 32: Tìm tất các các giá trị thực của tham số m để phương trình sin x = m có nghiệm.
A. m £1. B. m ³ -1. C.
-1 £ m £1. D. m £ -1. Lời giải Chọn C Với mọi x Î ,
 ta luôn có -1 £ sin x £1 .
Do đó, phương trình sin x = m có nghiệm khi và chỉ khi -1£ m £1.
Câu 33: Tìm tất các các giá trị thực của tham số m để phương trình cos x -m = 0 vô nghiệm. A. m Î(- ; ¥ - ) 1 È(1;+¥).
B. m Î(1;+¥). C. m Î[-1; ] 1 . D. m Î (- ; ¥ - ) 1 . Lời giải Chọn A
Áp dụng điều kiện có nghiệm của phương trình cos x = a .
 Phương trình có nghiệm khi a £1.
 Phương trình vô nghiệm khi a >1.
Phương trình cos x -m = 0  cos x = m. ém < -1
Do đó, phương trình cos x = m vô nghiệm  m >1  ê . êm >1 ë
Câu 34: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình cos x = m +1 có nghiệm? A. 1. B. 2. C. 3. D. Vô số. Lời giải Chọn C
Áp dụng điều kiện có nghiệm của phương trình cos x = a .
 Phương trình có nghiệm khi a £1.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 63
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
 Phương trình vô nghiệm khi a >1.
Do đó, phương trình cos x = m +1 có nghiệm khi và chỉ khi m +1 £1 1 1 1 2 0 m m m Î  - £ + £  - £ £ ¾¾¾
m Î {-2;-1;0}.
Câu 35: Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị nguyên của tham số m để phương trình æ pö cosçç2x ÷ - ÷-m = 2 ç
có nghiệm. Tính tổng T của các phần tử trong S. è 3 ÷ø
A. T = 6. B. T = 3. C. T = 2. - D. T = 6. - Lời giải Chọn D æ ö æ ö Phương trình p p cosçç2x ÷ - ÷-m = 2  cosç ç ÷ ç2x ÷ - ÷ = m + 2. è 3 ø çè 3 ÷ø
Phương trình có nghiệm  1
- £ m + 2 £1  -3 £ m £ 1 - mÎ ¾¾¾ S = { 3; - 2 - ;- } 1 ¾¾ T  = (-3)+(-2)+(- ) 1 = 6 - .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 64
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
BÀI 3. MỘT SỐ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC THƯỜNG GẶP
A. KIẾN THỨC LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM
1) Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác
Định nghĩa. Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác là phương trình có dạng at + b = 0 trong đó ,
a b là các hằng số (a ¹ 0) và t là một hàm số lượng giác.
Cách giải. Chuyển vế rồi chia hai vế phương trình cho a , ta đưa về phương trình lượng giác cơ bản.
2) Phương trình bậc nhất đối với sin x và cos x
Định nghĩa. Phương trình bậc nhất đối với sin x và cos x là phương trình có dạng
asin x + b cos x = c
Cách giải. Điều kiện để phương trình có nghiệm: 2 2 2
a + b ³ c .
Chia hai vế phương trình cho 2 2
a + b , ta đựợc a b c sin x + cos x = . 2 2 2 2 2 2 a + b a + b a + b 2 2 æ ö æ ö Do ç a ÷ ç b ÷ ç ÷ a b ç ÷ +ç ÷ nên đặt = cosa ¾¾  = sin . a ç ÷ ç ÷ = 1 2 2 2 2 a + b ÷ ç a +b ÷÷ è ø è ø 2 2 2 2 a + b a + b
Khi đó phương trình trở thành c c
cos a sin x + sin a cos x = s  in (x +a) = . 2 2 2 2 a + b a + b
3) Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác
Định nghĩa. Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác là phương trình có dạng 2
at + bt + c = 0 trong đó , a ,
b c là các hằng số (a ¹ 0) và t là một hàm số lượng giác.
Cách giải. Đặt biểu thức lượng giác làm ẩn phụ và đặt điều kiện cho ẩn phụ (nếu có) rồi giải
phương trình theo ẩn phụ này. Cuối cùng, ta đưa về việc giải các phương trình lượng giác cơ bản.
4) Phương trình bậc hai đối với sin x và cos x
Định nghĩa. Phương trình bậc hai đối với sin x và cos x là phương trình có dạng 2 2
asin x + bsin x cos x + c cos x = 0 Cách giải.
● Kiểm tra cos x = 0 có là nghiệm của phương trình.
● Khi cos x ¹ 0 , chia hai vế phương trình cho 2
cos x ta thu được phương trình
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 65
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 2
a tan x + b tan x + c = 0.
Đây là phương trình bậc hai đối với tan x mà ta đã biết cách giải.
Đặc biệt. Phương trình dạng 2 2
a sin x + b sin x cos x + c cos x = d ta làm như sau: Phương trình 2 2
a sin x + bsin x cos x + c cos x = d.1 2 2
a sin x +bsin x cos x + c cos x = d ( 2 2 sin x + cos x)  (a-d) 2
sin x +b sin x cos x +(c-d) 2 cos x = 0.
5) Phương trình chứa sin x  cos x và sin x.cos x
Định nghĩa. Phương trình chứa sin x  cos x và sin x.cos x
a(sin x  cos x)+ bsin x cos x +c = 0
Cách giải. Đặt t = sin x cos x (điều kiện - 2 £ t £ 2 )
Biểu diễn sin x.cos x theo t ta được phương trình cơ bản.
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁO GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1. Phương trình bậc nhất đối với một hàm số lượng giác 1. Phương pháp
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1: Giải phương trình 2 cos x - 3 = 0 . Lời giải é p
êx = + k2p Ta có p ê 6
2 cos x - 3 = 0  cos x = cos  ê (k Î ) . 6 ê p
êx = - + k2p êë 6
Ví dụ 2: Giải phương trình 2sin x 1  0 Lời giải   x   k2 1   Ta có: 6
2sin x 1  0  sin x   sin x  sin   k 2 6 5   x   k2  6 æ ö
Ví dụ 3: Giải phương trình p tan çç2x ÷ - ÷+ 3 = 0 ç è 3 ÷ø Lời giải æ ö æ ö æ ö æ ö Ta có p p p p tan çç2x ÷
- ÷+ 3 = 0  tan çç2x ÷
- ÷ = - 3  tan çç2x ÷ - ÷ = tan ç ÷ - ç ÷ ç è 3 ÷ø çè 3 ÷ø çè 3 ÷ø çè 3÷ø p p kp
 2x - = - + kp  2x = kp x = (k Î ). 3 3 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 66
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 sin B cos C A O D
Quá dễ để nhận ra có 4 vị trí biểu diễn nghiệm của phương trình đã cho trên đường tròn
lượng giác là A, B, C,D.
Cách trắc nghiệm. Ta có kp 2p x = = k ¾¾
 có 4 vị trí biểu diễn. 2 4
Ví dụ 4: Hỏi trên đoạn [0;2018p] , phương trình 3 cot x -3 = 0 có bao nhiêu nghiệm? Lời giải Ta có p p
cot x = 3  cot x = cot
x = + kp (k Î ) . 6 6 Theo giả thiết, ta có p 1 xap xi
0 £ + kp £ 2018p ¾¾¾ - £ k £ 2017,833 6 6 3 kÎ ¾¾¾
 k Î {0;1;...;2017} . Vậy có tất cả 2018 giá trị nguyên của k tương ứng với có 2018
nghiệm thỏa mãn yêu cầu bài toán.
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Phương trình 2sin x 1  0 có nghiệm là:    
x    k2 
x    k2  A. 6  B. 6  7  7 x    k2   x   k2  6  6     x   k2  x   k  C. 6  D. 6  5  7 x   k2   x    k  6  6 Lời giải Chọn B 1   
Ta có: 2sin x 1  0  sin x    sin    2  6   
x    k2  6   k    7 x   k2  6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 67
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 x  x
Câu 2: Giải phương trình 2 cos 1 sin  2  0     2  2  2  A. x  
k2 ,k  B. x  
k2 ,k  3 3  2 C. x  
k4 ,k  D. x  
k4 ,k  3 3 Lời giải Chọn D x x Vì 1   sin 1, x
    sin  2  0 2 2
Vậy phương trình tương đương x x 1 x  2 cos 1  0  cos      k2 2 2 2 2 3 2  x  
k4 ,k  3
Câu 3: Phương trình 2sin x  3  0 có tập nghiệm là:      
A.   k2 , k   .
B.   k2 , k   .  6   3   5   2 
C.   k2 ,
k2 , k   .
D.   k2 ,
k2 , k    .  6 6   3 3  Lời giải   x   k2 3  3
2sin x  3  0  sin x    k  . 2 2   x   k2  3  2 
Vậy tập nghiệm của phương trình là: S    k2 ,
k2 , k    3 3  æ ö
Câu 4: Tìm nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình p 2 sin çç4x ÷ - ÷-1 = 0. ç è 3 ÷ø A. p p p p x = . B. 7 x = . C. x = . D. x = . 4 24 8 12 Lời giải Chọn C æ ö æ ö æ ö Ta có p p 1 p p 2 sin çç4x ÷ - ÷-1 = 0  sin ç ç ÷ ç4x ÷ - ÷ =  sin ç è ø ç ÷ ç4x ÷ - ÷ = sin 3 è 3 ø 2 çè 3 ÷ø 6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 68
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é p p é p é p kp
ê4x - = + k2p
ê4x = + k2p êx = + ê 3 6 ê 2 ê 8 2  ê  ê  ê (k Î ). ê p p ê 7p ê 7p kp
ê4x - = p - + k2p ê4x = + k2p êx = + êë 3 6 êë 6 êë 24 2 TH1. Với p kp > p kp 1 p Cho 0 x = + ¾¾¾ +
> 0  k > -  k = 0  x = . min 8 2 8 2 4 8 TH2. Với 7p kp > 7p kp 7 7p Cho 0 x = + ¾¾¾ + > 0  k > -  k = 0  x = . min 24 2 24 2 12 24
So sánh hai nghiệm ta được p x =
là nghiệm dương nhỏ nhất. 8
Câu 5: Giải phương trình 2 4 sin x = 3 . é p é p
êx = + k2p
êx = + k2p A. ê 3 ê ê , (k Î ) . B. 3 ê , (k Î ) . ê p ê 2p
êx = - + k2p êx = + k2p êë 3 êë 3 ìï p kp ì ï ï kp = + ï = C. x ï x í 3
3 (k,  Î ). D. ïí
3 (k,  Î ). ïï ï ïk ¹ 3 ï î  ïk ¹ 3 î  Lời giải Chọn D Ta có 3 3 2 2
4 sin x = 3  sin x =  sin x =  . 4 2 é p
êx = + k2p 3 p ê  Với 3 sin x =  sin x = sin  ê (k Î ) . 2 3 ê 2p êx = + k2p êë 3 é p
êx = - + k2p 3 æ pö ê  Với = -  = ç ÷ 3 sin x sin x sin - ç ÷  ê (k Î ) . 2 çè 3÷ø ê 4p êx = + k2p êë 3
Nhận thấy chưa có đáp án nào phù hợp. Ta biểu diễn các nghiệm trên đường tròn lượng giác (hình vẽ). sin p p 2 3 3 cos B A O p 2p - - 3 3
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 69
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Nếu tính luôn hai điểm A, B thì có tất cả 6 điểm cách đều nhau nên ta gộp được 6 điểm
này thành một họ nghiệm, đó là p x = k . 3 ìï p ïx = k ìï kp ï ï ï =
Suy ra nghiệm của phương trình ï 3 x ï í  í 3 (k,  Î ). ï p ï
ïïk ¹ lp ïïk ¹ 3 3 î ïïî
Câu 6: Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình 3 cos x + m -1 = 0 có nghiệm? A. 1. B. 2. C. 3. D. Vô số. Lời giải Chọn C Ta có 1-m
3 cos x + m -1 = 0  cos x = . 3 Phương trình có nghiệm 1-m  -1 £
£1  1- 3 £ m £1+ 3 mÎ ¾¾¾ m Î {0;1;2}. 3
Vậy có tất cả 3 giá trị nguyên của tham số m .
Câu 7: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-2108;2018] để phương trình
m cos x +1 = 0 có nghiệm? A. 2018. B. 2019. C. 4036. D. 4038. Lời giải Chọn A Ta có 1
m cos x +1 = 0  cos x = - . m Phương trình có nghiệm 1  -1 £ - £1  m ³1 mÎ ¾¾¾¾¾ 
m Î {1;2;3;...;2018} . m [ Î -2018;2018] m
Vậy có tất cả 2018 giá trị nguyên của tham số m .
Câu 8: Tìm giá trị thực của tham số p
m để phương trình (m -2)sin 2x = m +1 nhận x = làm 12 nghiệm. 2( 3 + ) 1
A. m ¹ 2. B. m = . C. m = -4. D. m = -1. 3 -2 Lời giải Chọn C Vì p x =
là một nghiệm của phương trình (m -2)sin 2x = m +1 nên ta có: 12 ( p - m - ) 2 m 2 2 .sin = m +1 
= m +1  m -2 = 2m + 2  m = -4 . 12 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 70
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Vậy m = -4 là giá trị cần tìm.
Câu 9: Tìm tất cả các giá trị của tham số m để phương trình (m + )
1 sin x + 2 -m = 0 có nghiệm.
A. m £ -1. B. 1 m ³ . C. 1 1
- < m £ . D. m > 1. - 2 2 Lời giải Chọn B Phương trình ( - m + )
x + -m =  (m + ) m 2 1 sin 2 0
1 sin x = m -2  sin x = . m +1
Để phương trình có nghiệm m -2  1 - £ £1 m +1 ìï m -2 ìï2m -1 ìïé 1 0 ï £1+ ï ³ 0 ï ï ï ïêm ³ ïï m +1 ïï m +1 ïê ï 2 1  í  í  íê
m ³ là giá trị cần tìm. ïm -2 ï 3 ïêm < 1 - ï ï ïë 2 ï -1 £ 0 - ï £ 0 ï ïïîm 1 ïïî m 1 m ï + + ï > 1 - î
Câu 10: Tìm tất cả các giá trị của tham số m để phương trình (m -2)sin 2x = m +1 vô nghiệm. é ù æ ö A. 1 1 m Î ê ;2ú. B. m Î ç- ç ; ÷ ¥ ÷È(2;+¥). ê 2 ú ë û çè 2÷ø æ ö æ ö C. 1
m Î çç ;2÷÷È(2;+¥). Î ç ÷ ç D. 1 m ç ;+¥÷. è2 ÷ø çè2 ÷ø Lời giải Chọn D
TH1. Với m = 2 , phương trình (m -2)sin 2x = m +1  0 = 3 : vô lý.
Suy ra m = 2 thì phương trình đã cho vô nghiệm. TH2. Với m +
m ¹ 2 , phương trình (m - ) 1
2 sin 2x = m +1  sin 2x = . m -2 é m +1 ê > 1 ém > 2 + ê - ê Để phương trình ( ) m 1 * vô nghiệm  Ï [- ] m 2 1;1  ê  ê1 . m -2 ê m +1 ê < m < 2 ê < 1 - êë2 êëm -2
Kết hợp hai trường hợp, ta được 1
m > là giá trị cần tìm. 2
Dạng 2. Phương trình bậc nhất đối với sin x và cos x 1. Phương pháp Cách 1
 Chia hai vế phương trình cho 2 2 a  b ta được:
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 71
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 a b c (1)  sinx  cosx  2 2 2 2 2 2 a  b a  b a  b a b  Đặt: sin  , cos 
 0, 2 phương trình trở thành: 2 2 2 2 a  b a  b c c sin .  sin x  cos .  cosx   cos(x  )   cos 2 2 2 2 a  b a  b
 x      k2 (k  Z)
 Điều kiện để phương trình có nghiệm là: c 2 2 2  1  a  b  c . 2 2 a  b Cách 2 x 
 Xét x    k2 
  k có là nghiệm hay không? 2 2 x
 Xét x    k2  cos  0. 2 2 x 2t 1 t
Đặt: t  tan , thay sin x  , cosx 
, ta được phương trình bậc hai theo t: 2 2 2 1 t 1 t 2
(b  c)t  2at  c  b  0 (3) Vì
x    k2  b  c  0, nên (3) có nghiệm khi: 2 2 2 2 2 2
'  a  (c  b )  0  a  b  c . x
Giải (3), với mỗi nghiệm t0, ta có phương trình: tan  t0. 2 Ghi chú
1/ Cách 2 thường dùng để giải và biện luận.
2/ Cho dù cách 1 hay cách 2 thì điều kiện để phương trình có nghiệm: 2 2 2 a  b  c . 3/ Bất đẳng thức B.C.S: 2 2 2 2 2 2
y  a.sinx  b.cosx  a  b . sin x  cos x  a  b 2 2 2 2 sinx cosx a
 min y   a  b vaø max y  a  b    tan x  a b b
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1. Giải phương trình a)sin x  2 cosx  5; b)sin x  3 cosx  1; c)5cosx  3sin x  4 2. Giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 72
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 a) Ta thấy 2 a  2   2 b
5 c  25  phương trình đã cho vô nghiệm.
b) Chia hai vế của (1) cho 2  2 a b  2 , ta được : 1 3 1   1 sin x  cos x   sinxcos  cosxsin  2 2 2 3 3 2      x    k2 x   k2        3 6 2  sin x   sin       , k    3  6     7 x      k2 x   k2    3 6  6  
Vậy nghiệm của phương trình (1) là 7 x   k2 ;  x   k2 ,  k  2 6
b) Chia hai vế của (1) cho 2 2
a  b  34 , ta được : 5 3 4 cos x  sin x  * 34 34 17  Đặt 5 3   cos   ,sin   ,  0;   34 34  2  Lúc đó : 
   4    4 pt cos x x arccos    k2,k  17 17 2 6
Ví dụ 2. Tìm nghiệm của phương trình cos7x  3sin7x   2 * thỏa mãn điều kiện  x  . 5 7 Giải Ta có :   1 3 2      *  cos 7 x sin 7x  
 sin cos7x  cos sin7x  sin    2 2 2 6 6  4             sin  7x  sin   sin 7x   sin        6   4   6  4     5 k2 7x    k2 x     6 4 84 7     k,m   3  11 m2 7x    m2 x    6 4    84 7 Do 2  5 k2 6 2 5 2k 6 5           5 84 7 7    5 84 7 7 84   2 6 k  k   x      5 7 2 1  1 m2 6       
2  11  2m  6  11  5 84 7 7 5 84 7 7 84   m  m 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 73
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 7 5 5    k  3    5 24 24 k   2 k     m    1  7  11    11 m 3 m    2 5 24 24  m  52  35 59
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x  ;x  ;x  . 84 84 84
Ví dụ 3. Giải phương trình sin2x 1 6sinx  cos2x .
Định hướng: Chuyển cos2x sang vế trái, dùng công thức nhân đôi 2
1 cos2x  2sin x . Lúc đó
phương trình đưa về phương trình tích với sự xuất hiện của nhân tử chung là sinx Giải Ta có:
sin2x 1  6sinx  cos2x  sin2x  6sinx  1 cos2x  0  2sin xcosx  3 2
 2sin x  0  2sin xcosx  3  sinx  0 sinx  0    x  π k ,k  sin x  cosx  3 (VN)
Vậy nghiệm của phương trình là x  π k , k.
Ví dụ 4. Giải phương trình: 2sin2x  cos2x  7sinx  2cosx  4 .
Định hướng: Chuyển toàn bộ vế phải của phương trình sang vế trái, nhóm
2sin2x  2cosx  2cosx2sinx   1 , sử dụng công thức 2
cos2x  1 2sin x để nhóm 2 2
2sin x 1 7sinx  4  2sin x  7sinx  3  sinx  32sinx   1
Chú ý rằng: nếu f x 2
 ax  bx  c  ax  x ,x 1
x x  x2  với 1 2 là nghiệm của phương trình f x  0 Giải Ta có: 2
PT  4sin x.cosx  2cosx  2sin x 1 7sin x  4  0  2cosx2sinx   2
1  2sin x  7sin x  3  0  2cosx2sinx  
1  sinx  32sinx   1  0  2sinx  
1 sinx  2cosx  3  0  π  1 x   k2π sin x    6  2   (k )   5π 2 2 2
sinx  2cosx  3  0 (VN vì 1  2  3 ) x   k2π  6 5
Vậy nghiệm của phương trinh là: π π x   k2π, x   k2π, k. 6 6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 74
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Ví dụ 5. Giải phương trình: sin x2sinx   1  cosx2cosx  3.
Định hướng: Khai triển cả hai vế phương trình ta thấy vế trái xuất hiện 2 2sin x và vế phải xuất hiện 2
2cos x , như vậy nếu đặt 2 ra ngoài ta se được công thức nhân hai:  2 2
2 cos x  sin x  2cos2x .
Chuyển vế, phương trình đã cho trở thành:
sinx  3 cosx  2cos2x . Giải Ta có:     2 2 PT sinx
3 cosx 2 cos x  sin x  sinx  3cosx  2cos2x 1 3  π   π   sin x 
cosx  cos2x  sinx    sin  2x 2 2 3 2       π π  5π 2π x    2x  k2π x   k  3 2  18 3     (k )  π π  5π x    2x  k2π x    k2π  3 2    6 5 2 5
Vậy phương trình có nghiệm là: π π π x   k ; x    k2π, k . 18 3 6
Ví dụ 6. Giải phương trình : cos7xcos5x  3 sin2x  1 sin7xsin5x*
Định hướng : Ở cả hai vế phương trình đều xuất hiện 7x,5x . Chuyển vế ta được :
cos7xcos5x sin 7xsin 5x  cos7x  5x  cos2x Giải Ta có :
*  cos7xcos5x sin7xsin5x 3sin2x 1
 cos7x  5x  3sin2x 1  cos2x  3sin2x 1  1
Chia hai vế của phương trình (1) cho   2 2 1 3  2   Ta được: 1 3 1 1 cos2x  sin 2x 
 cos cos2x  sin sin2x  2 2 2 3 3 2 x  k        cos 2x  cos    k2     3 3 3    x    k  3 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x  k ,  x    k ,  k  3
Ví dụ 7. Xác định m để phương trình 2 sin x  m cosx  m  2 * có nghiệm.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 75
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Định hướng : Phương trình asin x  bcosx  c có nghiệm khi 2 2 2 a  b  c . Giải Ta có : (*) có nghiệm      2 2 2 2 2 2 m m 2
 2  m  m  2 2m  2  m  0
Vậy m  0 thì phương trình đã cho có nghiệm.
Ví dụ 8. Giải và biện luận các phương trình sau theo tham số m
a)sin x  m cos x  1  m 1        2 3 b) 2m 1 sin x 2m 1 cos x  2m  2 2 Giải
a) Cách 1. Thay x   k ,
 k  hay x    k2 ,
 k  vào (1). Ta có : 2 2 VT  
1  0  m  m, nên (1) không có nghiệm x    k2 ,  k   2    Đặt x 2t 1 t t  tan . Ta có (1) trở thành:  m   1 m 2 2  2  1  t 1   t  2 2 2 2
 2t  m  mt 1 t  m  mt  t  2t 1 2m  0*
 1 1 2m  2m
 Nếu m  0 thì   0  * vô nghiệm    1 vô nghiệm  b '
Nếu m  0 thì   0  * có nghiệm kép t  t    1 1 2 a      1 có nghiệm x   k hay x   k2 ,  k  2 4 2
 Nếu m  0 thì   0  * có nghiệm t 1 2m hoặc t 1 2m   
1 có nghiệm là x  2arctan 1 2m   k2 ,  k  Tóm lại :
Nếu m  0 thì (1) vô nghiệm 
Nếu m  0 thì có nghiệm x   k2 ,  k  2
Nếu m  0 thì (1) có nghiệm là x  2arctan1 2m   k2 ,x  2arctan1 2m   k2 ,k Cách 2
(1) có dạng asinX bcosX  c với a  1,b  m,c  1,X  x Ta có :
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 76
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 2 2 2 1 2
A  a  b  c  1  m  1  m2  2m Nếu m  0 thì 2 2 2
A  0  a  b  c  (1) vô nghiệm  Nếu m  0 :   1  sin x  1  x   k2 .  k  2 Nếu m  0 thì 2 2 2
A  0  a  b  c    1 có nghiệm
Chia hai vế của phương trình (1) cho 2 m  1  Ta được: 1 m 1 m sin x  cos x  * 2 2 2 m  1 m  1 m  1  Đặt m 1 1 m  cos ,   sin ,   cos .  2 2 2 m  1 m  1 m  1
*  cosx   cos  x     k2 hoặc x      k2 ,k
b) (1) có dạng asinX bcosX  c với 2 3
a  2m, b  2m  1,c  2m  , X  x . Ta có 2 2 2  b    2    2 2 a 2m 1 2m 1  8m  2 2   2 2 3 4 2 9 c  2m   4m  6m     2  4 2 (2) có nghiệm 2 2 2 4 2 1 2 1 a  b c 4m  2m        0  2m   0   4  2  2 1 2 1 1
 2m   0  m   m  2 4 2  Với 1 m 
: 2  sin x  1  x   k2 ,  k  2 2 Với 1 m  
: 2  cos x  1  x    k2 .k   2
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Gọi S là tập nghiệm của phương trình cos2x -sin 2x =1. Khẳng định nào sau đây là đúng? A. p p p p Î S. B. Î S. C. 3 Î S. D. 5 Î S. 4 2 4 4 Lời giải Chọn C æ ö æ ö Phương trình p p 1  2 cosçç2x ÷ + ÷ = 1  cosç ç ÷ ç2x ÷ + ÷ = è 4 ø çè 4 ÷ø 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 77
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é p p
ê2x + = + k2p éx = kp æ pö p ê  ç ÷ 4 4 ê
cosç2x + ÷ = cos  ê  ê p , k Î . ç  è 4 ÷ø 4 ê p p êx = - + kp
ê2x + = - + k2p êë 4 êë 4 4 Xét nghiệm p p
x = - + kp , với k = 1 ta được 3 x = . 4 4 æ ö
Câu 2: Số nghiệm của phương trình p
sin 2x + 3 cos 2x = 3 trên khoảng çç0; ÷÷ ç là? è 2 ÷ø A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn A æ ö Phương trình 1 3 3 p 3  sin 2x + cos 2x =  sin çç2x ÷ + ÷ = 2 2 2 çè 3 ÷ø 2 é p p
ê2x + = + k2p éx = kp æ pö p ê  ç ÷ 3 3 ê
sin ç2x + ÷ = sin  ê  ê p , . k Î ç  è 3 ÷ø 3 ê p p êx = + kp
ê2x + = p - + k2p êë 6 êë 3 3 p  1 0 p 0 k k k Î < <  < < ¾¾¾
 không có giá trị k thỏa mãn. 2 2 p p Î p  1 1 0 k
< + kp <  - < k < ¾¾¾
k = 0  x = . 6 2 6 3 6
Câu 3: Tính tổng T các nghiệm của phương trình 2 2
cos x -sin 2x = 2 + sin x trên khoảng (0;2p). A. 7p p p p T = . B. 21 T = . C. 11 T = . D. 3 T = . 8 8 4 4 Lời giải Chọn C Phương trình 2 2
 cos x -sin x -sin 2x = 2  cos 2x -sin 2x = 2 æ pö p p  cosçç2x ÷
+ ÷ = 1  2x + = k2p x = - + kp (k Î ) . ç è 4 ÷ø 4 8 é 7p êk = 1  x = Do p 1 17  ê kÎ 8
0 < x < 2p ¾¾
0 < - + kp < 2p  < k < ¾¾¾  ê 8 8 8 ê 15p êk = 2  x = êë 8 7p 15p 11 ¾¾ T  = + = . p 8 8 4 æ ö
Câu 4: Số nghiệm của phương trình p
sin 5x + 3 cos5x = 2 sin 7x trên khoảng çç0; ÷÷ ç là? è 2 ÷ø A. 2. B. 1. C. 3. D. 4. Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 78
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Chọn D æ ö Phương trình 1 3 p  sin 5x +
cos5x = sin 7x  sin 5 çç x ÷ + ÷ = sin 7x 2 2 çè 3 ÷ø é p é
ê7x = 5x + + k2 p p êx = + kp æ pö ê 3 ê  = ç ÷ 6 sin 7x sin 5 ç x + ÷  ê  ê (k Î ) . ç è 3 ÷ø ê æ pö ê p kp ê7x = p - 5 çç x ÷ + ÷+ k2p êx = + ê çè 3 ÷ø ê ë ë 18 6 p p Î p  1 1 0 k
< + kp <  - < k < ¾¾¾
k = 0  x = . 6 2 6 3 6 é p êk = 0  x = ê 18 ê p p p 1 8  ê Î p k 2  0 < + k <
 - < k < ¾¾¾
 êk = 1  x = . 18 6 2 3 3 ê 9 ê ê 7p êk = 2  x = êë 18
Vậy có 4 nghiệm thỏa mãn. æ ö æ ö
Câu 5: Giải phương trình p p 3 cosççx ÷ + ÷+ sin ç ç ÷ çx ÷ - ÷ = 2 sin 2x. è 2 ø çè 2 ÷ø é 5p é p ê 7 x = + k2p êx = + k2p A. ê 6 ê ê , k Î .  B. 6 ê , k Î .  ê p 2p ê p 2p êx = + k êx = - + k êë 18 3 êë 18 3 é 5p é p p ê 2 x = + k2p êx = + k C. ê 6 ê ê , k Î .  D. 18 3 ê , k Î .  ê 7p ê p 2p êx = + k2p êx = - + k êë 6 êë 18 3 Lời giải Chọn B æ ö æ ö Ta có p p cosççx ÷ + ÷ = -sin x ç ÷ ç
và sin çx - ÷= -cos x . è 2 ÷ø çè 2 ÷ø
Do đó phương trình  - 3 sin x -cos x = 2 sin 2x  3 sin x + cos x = -2 sin 2x 3 1 æ pö æ pö 
sin x + cos x = -sin 2x  sin ççx ÷
+ ÷ = -sin 2x  sin ç ç ÷ çx ÷ + ÷ = sin (-2x) 2 2 è 6 ø çè 6 ÷ø é p é p 2p
êx + = -2x + k2p êx = - + k ê 6 ê 18 3  ê  ê (k Î ). ê p ê 5p
êx + = p + 2x + k2p êx = - -k2p êë 6 êë 6 Xét nghiệm 5p =- - p k k 7 1 ' x = -
-k2p ¾¾¾¾ x = + k '2p . kÎ, ' 6 k Î 6
Vậy phương trình có nghiệm p 2p 7p x = - + k , x =
+ k ' 2p (k k Î ) , ' . 18 3 6
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 79
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 6: Gọi x là nghiệm âm lớn nhất của sin 9x + 3 cos7x = sin 7x + 3 cos9x . Mệnh đề nào sau đây 0 là đúng? æ ö é ù é ö é ö A. p p p p p p p x Î ç- ç ;0÷÷.
B. x Î ê- ;- ú. C. x Î - ; ÷ ê - ÷. D. x Î - ; ÷ ê - ÷. 0 çè 12 ÷ø 0 ê 6 12 ú ë û 0 3 6 ÷ ê ø ë 0 2 3 ÷ ê ø ë Lời giải Chọn A
Phương trình  sin 9x - 3 cos9x = sin 7x - 3 cos7x é p p
ê9x - = 7x - + k2p éx = kp æ pö æ pö ê 3 3 ê  sin çç9x ÷ - ÷ = sin 7 ç ç ÷ ç x ÷ - ÷  ê  ê 5p kp è 3 ø çè 3 ÷ø ê p æ pö êx = + ê9x - = p - 7 çç x ÷ - ÷+ k2p ê ê ç ÷ ë 48 8 3 è 3 ø ë
ékp < 0  k < 0 kÎ ¾¾¾  k = -1 x = p - max ê Cho x <0 ¾¾¾¾  ê p p
So sánh hai nghiệm ta được Î p . 5 k 5 ê + < 0 kk < - ¾¾¾  k = -1 x = - ê max ë 48 8 6 48 æ ö
nghiệm âm lớn nhất của phương trình là p p x = - Î ç- ç ;0÷÷. 48 çè 12 ÷ø
Câu 7: Biến đổi phương trình cos3x -sin x = 3(cos x -sin 3x) về dạng sin (ax +b) = sin (cx + d) với b , æ p pö d thuộc khoảng ç- ç ; ÷÷ ç
. Tính b+d . è 2 2 ÷ø A. p p p p b + d = .
B. b+d = .
C. b+d = - .
D. b+d = . 12 4 3 2 Lời giải Chọn D
Phương trình  3 sin 3x + cos3x = sin x + 3 cos x 3 1 1 3 æ pö æ pö 
sin 3x + cos3x = sin x + cos x  sin 3 çç x ÷ + ÷ = sin ççx ÷ + ÷. 2 2 2 2 çè 6 ÷ø çè 3 ÷ø Suy ra p p p b + d = + = . 6 3 2
Câu 8: Giải phương trình cos x - 3 sin x = 0. 1 sin x - 2 A. p p x = + k , . p k Î 
B. x = + k2 , p k Î .  6 6 C. 7p p x = + k2 , p k Î .  D. 7 x = + k , p k Î .  6 6 Lời giải Chọn C
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 80
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ìï p
ïx ¹ + k2p ï Điều kiện 1 1 p ï 6
sin x - ¹ 0  sin x ¹  sin x ¹ sin  í (k Î ) . 2 2 6 ï 5p ïïx ¹ + k2p ïïî 6 sin 5p p 6 6 cos O Hình 1
Điều kiện bài toán tương đương với bỏ đi vị trí hai điểm trên đường tròn lượng giác (Hình 1).
Phương trình  cos x - 3 sin x = 0  cos x = 3 sin x p p
 cot x = 3  cot x = cot
x = + lp (l Î ) . 6 6 sin p 6 O cos Hình 2 Biểu diễn nghiệm p
x = + lp trên đường tròn lượng giác ta được 2 vị trí như Hình 2. 6
Đối chiếu điều kiện, ta loại nghiệm p
x = + k2p . Do đó phương trình có nghiệm 6 7p x = + 2lp ( l Î ). 6 Câu 9: Hàm số
2 sin 2x + cos 2x y =
có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên?
sin 2x -cos 2x + 3 A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn B Ta có
2 sin 2x + cos 2x y =
 (y -2)sin 2x -(y + ) 1 cos 2x = -3y.
sin 2x -cos 2x + 3
Điều kiện để phương trình có nghiệm  (y - )2 +(y + )2 ³(- y)2 2 2 1 3
 7 y + 2 y -5 £ 0
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 81
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 5 1 y y Î  - £ £ ¾¾¾
 y Î {-1;0} nên có 2 giá trị nguyên. 7
Câu 10: Gọi x là nghiệm dương nhỏ nhất của cos2x + 3 sin 2x + 3 sin x -cos x = 2. Mệnh đề nào 0 sau đây là đúng? æ ö é ù æ ù æ ù A. p p p p p p p x Î çç0; ÷÷.
B. x Î ê ; ú.
C. x Îçç ; ú.
D. x Îçç ; ú. 0 çè 12÷ø 0 ê12 6 ú ë û 0 çè6 3 úû 0 çè3 2 úû Lời giải Chọn B Phương trình 1 3 3 1  cos 2x + sin 2x +
sin x - cos x = 1 2 2 2 2 æp ö æ pö
 sin çç +2x÷÷+sin ç ç ÷ çx ÷ - ÷ = 1 . è 6 ø çè 6 ÷ø Đặt p p p p p t = x - ¾¾
x = t +  2x = 2t +  2x + = 2t + . 6 6 3 6 2 æ ö Phương trình trở thành p  sin çç2t ÷
+ ÷+ sin t = 1  cos2t + sin t = 1 ç è 2 ÷ø 2
 2 sin t -sin t = 0  sin t (2 sin t - ) 1 = 0. p 1 Î p
 sin = 0  = p ¾¾  = + p > 0 k t t k x kk > - ¾¾¾  k = 0  x = . min 6 6 6 é p p 1 Î p
êt = + k2p ¾¾
x = + k2p > 0 kk > - ¾¾¾  k = 0  x = . min 1 ê  6 3 6 3 sin t =  ê 2 ê 5p 1 êt = + k2p ¾¾
x = p + k2p > 0 kk Î > - ¾¾¾  k = 0  x = . p min êë 6 2 é ù
Suy ra nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình là p p p x = Î ê ; ú. 6 ê12 6 ú ë û
Câu 11: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-10;10] để phương trình æ pö æ pö sin ççx ÷ - ÷- 3 cosç ç ÷ çx ÷
- ÷ = 2m vô nghiệm. è 3 ø çè 3 ÷ø A. 21. B. 20. C. 18. D. 9. Lời giải Chọn C ém < 1 -
Phương trình vô nghiệm  1 +(- 3)2 <(2m)2 2 2  4m -4 > 0  ê êm >1 ë mÎ ¾¾¾¾m Î { 1
- 0;-9;-8;...;-2;2;...;8;9;10} ¾¾
 có 18 giá trị. m [ Î -10;10]
Câu 12: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình x + x = ( 2 cos sin 2 m + ) 1 vô nghiệm.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 82
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 A. m Î(- ; ¥ - )
1 È(1;+¥). B. m Î[ 1; - ] 1 . C. m Î(- ; ¥ +¥) D. m Î (- ;0 ¥ )È(0;+¥). Lời giải Chọn D
Phương trình vô nghiệm é (m ) 2 2 2 2 1 1 2 1 ù  + < + ê ë úû 4 2 2
m + m >  m ( 2 m + ) 2 2 0
2 > 0  m > 0  m ¹ 0.
Câu 13: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-10;10] để phương trình (m + )
1 sin x -m cos x = 1-m có nghiệm. A. 21. B. 20. C. 18. D. 11. Lời giải Chọn C ém ³ 0
Phương trình có nghiệm  (m + )2 1 + m ³ (1-m)2 2 2
m + 4m ³ 0  ê êm £ 4 - ë mÎ ¾¾¾¾  m Î {-10; 9 - ; 8 - ;...; 4 - ;0;1;2;...;8;9;10} ¾¾
 có 18 giá trị. m [ Î -10;10]
Câu 14: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-2018;2018] để phương trình (m + ) 2
1 sin x -sin 2x + cos 2x = 0 có nghiệm. A. 4037. B. 4036. C. 2019. D. 2020. Lời giải Chọn D
Phương trình  ( + )1-cos2x m 1
-sin 2x + cos 2x = 0 2
 -2 sin 2x +(1-m)cos 2x = m - -1.
Phương trình có nghiệm  (- )2 +( -m)2 ³( m - - )2 2 1
1  4m £ 4  m £1 mÎ ¾¾¾¾¾  m Î { 2018 - ;-2017;...;0; } 1 ¾¾
 có 2020 giá trị. m [ Î -2018;2018]
Dạng 3. Phương trình bậc hai đối với một hàm số lượng giác 1. Phương pháp
Phương trình bậc hai đối với phương trình lương giác là phương trình có một trong 4 dạng sau: 1. 2
asin x  bsin x  c  0 . Cách giải: t  sinx, 1 t  1 2. 2
acos x  bcosx  c  0 . Cách giải: t  cosx, 1 t  1
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 83
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133  3. 2
atan x  btan x  c  0 . Cách giải: t  tanx, x    k ,k  2 4. 2
acot x  bcot x  c  0 . Cách giải: t  cot x, x  k ,  k 
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1. Giải các phương trình sau a) 2
2sin x  5cosx  1  0 ; b) 2
tan x  1 3tan x  3  0 c) 2 2 tan x  cot x  2 ; d) 2 cot 2x – 4cot2x  3  0 Hướng dẫn giải a) 2      2   2 2sin x 5cosx 1 0
2 1 cos x  5cosx  1  0  2
 cos x  5cos x  3  0  1 cos x   1 2   2  cos x    x    k2,k    2 3 cos x  3
b) Điều kiện: cos x  0   x   k    2     tan x 3 3 tan x 1 3 tan x  3  0     , k   tan x  1   x    k  4
a) Điều kiện: sin 2x  0 Đặt 2
t  tan x , phương trình đã cho trở thành 1  2 2
t   2  0  t  2t  1  0  t  1  tan x  1  x    k,k  t 4 b) Điều kiện: sinx  0  1 k x  arc cot 3  cot 2x  3  2 2 2
cot 2x – 4cot2x  3  0     , k   cot 2x  1   k x    8 2
Ví dụ 2. Giải các phương trình sau a) 1 cos2x  9cosx  5  0 ; b)
 3  3 tan x  3  3  0 2   cos x Hướng dẫn giải  1    a) cos x 2  2
cos2x  9cosx  5  0  2 cos x  9 cos x  4  0  2  x    k2,k    3 cos x  4
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 84
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 b) Điều kiện: cosx  0 1  3 3 2
tan x  1  3  0  tan x  3  3 tan x  3  2  0 2   cos x    tan x  1 x   k     4            ,k tan x 3 2 x arctan 3 2  k   
Ví dụ 3. Xác định m để phương trình  
cosx  2mcosx  6m  9  0* có nghiệm x   ;    2 2  Hướng dẫn giải  
Đặt t  cosx. Với   x   0  t  1 2 2 Ta có 2
t  2m  6m  9  0  t  2m  3 hoặc t  3  1 (loại)  
Phương trình (*) có nghiệm          3 x ; 0 2m 3 1  m    2.  2 2  2
Ví dụ 4. Xác định m để phương trình 2  
2cos x  m  2cosx  m  0* có đúng hai nghiệm x  0;    2  Hướng dẫn giải  Đặt  
t  cosx, t  1. với x  0;  t    0; 1  2  t 10;  1 Ta có: 2 
2t  m  2 t  m  0   m t   2
Để (*) có đúng hai nghiệm    m x  0;   thì   0;1  m 0;2  2  2
3. Bài tập trắc nghiệm é ö Câu 1: Hỏi trên p 0; ÷ ê ÷ , phương trình 2
2 sin x -3sin x +1 = 0 có bao nhiêu nghiệm? 2 ÷ ê ø ë A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn A é 1 ê Phương trình sin x = 2
2 sin x -3 sin x +1 = 0  ê 2 ê êsin x = 1 ë
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 85
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é p
êx = + k2p ê 6 é p ê êsin x = sin ê 5p  ê 6  êx = + k2p ( k Î ). ê ê 6 êsin x = 1 ë ê ê p
êx = + k2p êë 2 é p p é 1 1 Î p ê0 £ + k2 k p < ê- < k < ¾¾¾
k = 0  x = ê 6 2 ê 12 6 6 ê ê Theo giả thiết p ê 5p p ê 5 1 0 £ x <  ê0 £ + k2 k p <  - ê < k Î < - ¾¾¾  k Î Æ . 2 ê 6 2 ê 12 12 ê ê ê p p ê 1
ê0 £ + k2p < - ê < k < 0 kÎ ¾¾¾  k Î Æ êë 2 2 êë 4 é ö
Vậy phương trình có duy nhất một nghiệm trên p 0; ÷ ê ÷ . 2 ÷ ê ø ë
Câu 2: Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình 2
2 cos x + 5 cos x + 3 = 0 trên đường tròn lượng giác là? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn A écos x = -1 ê Phương trình 2
 2 cos x + 5cos x + 3 = 0  ê 3 êcos x = - (loaïi) êë 2
 cos x = -1  x = p + k2p(k Î ).
Suy ra có duy nhất 1 vị trí biểu diễn nghiệm của phương trình trên đường tròn lượng giác.
Câu 3: Cho phương trình 2
cot 3x -3cot 3x + 2 = 0. Đặt t = cot 3x , ta được phương trình nào sau đây? A. 2
t -3t + 2 = 0. B. 2
3t -9t + 2 = 0. C. 2
t -9t + 2 = 0. D. 2
t -6t + 2 = 0. Lời giải Chọn A
Câu 4: Số nghiệm của phương trình 2
4 sin 2x -2(1+ 2)sin 2x + 2 = 0 trên (0;p) là? A. 3. B. 4. C. 2. D. 1. Lời giải Chọn B é 2 êsin 2x = ê Phương trình 2 x - ( + ) 2 4 sin 2 2 1 2 sin 2x + 2 = 0  ê . ê 1 êsin 2x = êë 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 86
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é p é p (0;p) p
ê2x = + k2p
êx = + kp ¾¾¾  x = 2 p ê ê  4 8 8 sin 2x = = sin  ê  ê . 2 4 ê 3p ê 3p (0;p) 3p ê2x = + k2p êx = + kp ¾¾¾  x = êë 4 êë 8 8 é p é p (0;p) p
ê2x = + k2p êx = + kp ¾¾¾  x = 1 p ê ê  6 12 12 sin 2x = = sin  ê  ê . 2 6 ê 5p ê 5p (0;p) 5p ê2x = + k2p êx = + kp ¾¾¾  x = êë 6 êë 12 12
Vậy có tất cả 4 nghiệm thỏa mãn.
Câu 5: Số nghiệm của phương trình 2
sin 2x -cos 2x +1 = 0 trên đoạn [ p - ;4p] là? A. 2. B. 4. C. 6. D. 8. Lời giải Chọn C Phương trình 2 2
sin 2x -cos 2x +1 = 0  -cos 2x -cos 2x + 2 = 0 écos 2x = 1  ê
 cos 2x = 1  2x = k2p x = k , p k Î . ê  cos 2x = -2(loaïi) ë Do [ p;4p] p p 4p 1 4 k x k k Î Î - ¾¾ - £ £  - £ £ ¾¾¾
 k Î {-1;0;1;2;3;4}.
Vậy phương trình có 6 nghiệm thỏa mãn. Câu 6: Tính tổng x x
T tất cả các nghiệm của phương trình 2 2 sin
-3cos = 0 trên đoạn [0;8p]. 4 4 A. T = 0. B. T = 8 . p C. T = 16 . p D. T = 4 . p Lời giải Chọn B æ ö Phương trình x x x x 2 2 2 sin -3cos = 0  2 1 çç -cos ÷÷-3cos = 0 4 4 çè 4 ÷ø 4 é x 1 êcos = x x ê 4 2 x 1 x p 2  -2 cos -3cos + 2 = 0  ê  cos =  cos = cos 4 4 ê x ê = - (loaïi) 4 2 4 3 cos 2 êë 4 é x p é 4p x [ Î 0;8p] 4p ê = + k2p êx = + k8p ¾¾¾¾  x = ê 4 3 ê 3 3 4p 20p  ê  ê T = + = 8 . p ê x p ê 4p x [ Î 0;8p] 20p 3 3 ê = - + k2p êx = - + k8p ¾¾¾¾  x = êë 4 3 êë 3 3
Câu 7: Số nghiệm của phương trình 1 - 3 -1 cot x - 3 +1 = 0 trên (0;p) là? 2 ( ) ( ) sin x A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 87
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Điều kiện: sin x ¹ 0  x ¹ kp (k Î ) . Phương trình  ( 2 + x )-( - ) x -( + ) 2 1 cot 3 1 cot
3 1 = 0  cot x -( 3 - ) 1 cot x - 3 = 0 é æ pö é p x ê = ç ÷ ( Î 0;p) 3p cot x cot - é ç ÷
êx = - + kp ¾¾¾ x = (thoûa maõn) cot x = 1 - ê çè 4÷ø ê 4 4 ê   ê  ê . ê êcot x = 3 ê p ê p x ( Î 0;p) p ë êcot x = cot
êx = + kp ¾¾¾ x = (thoûa maõn) êë 6 êë 6 6
Vậy phương trình đã cho có 2 nghiệm thỏa mãn.
Câu 8: Tính tổng T tất cả các nghiệm của phương trình 2 cos2x +2 cos x - 2 = 0 trên đoạn [0;3p] . A. 17p T = . B. T = 2 . p C. T = 4 . p D. T = 6 . p 4 Lời giải Chọn A Phương trình x + x - =  ( 2 2 cos 2 2 cos 2 0 2 2 cos x - ) 1 + 2 cos x - 2 = 0 é 2 êcos x = ê 2 2 2
 4 cos x + 2 cos x -2 - 2 = 0  ê  cos x = ê 2 +1 2 êcos x = - (loaïi) êë 2 é p x [ Î 0;3p] p 9p
êx = + k2p ¾¾¾¾  x = ; x = ê 4 4 4 p 9p 7p 17p  ê ¾¾ T = + + = . ê p x [ Î 0;3p] 7p 4 4 4 4
êx = - + k2p ¾¾¾¾  x = êë 4 4
Câu 9: Số vị trí biểu diễn các nghiệm của phương trình cos2x +3sin x + 4 = 0 trên đường tròn lượng giác là? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn A Phương trình  ( 2 - x ) 2 1 2 sin
+ 3sin x + 4 = 0  -2 sin x +3sin x + 5 = 0 ésin x = -1 ê p  ê 5
 sin x = -1  x = - + k2p (k Î ) . êsin x = (loaïi) 2 êë 2
Suy ra có duy nhất 1 vị trí đường tròn lượng giác biểu diễn nghiệm.
Câu 10: Cho phương trình x x
cos x + cos +1 = 0 . Nếu đặt t = cos , ta được phương trình nào sau đây? 2 2 A. 2 2t + t = 0. B. 2 -2t + t +1 = 0. C. 2 2t + t -1 = 0. D. 2 -2t + t = 0. Lời giải Chọn A
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 88
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Ta có x 2 cos x = 2 cos -1. 2 æ ö Do đó phương trình x x x x 2 2  çç2 cos -1÷÷+ cos +1 = 0  2 cos + cos = 0. ç è 2 ÷ø 2 2 2 Đặt x
t = cos , phương trình trở thành 2
2t + t = 0. 2 æ ö æ ö
Câu 11: Số nghiệm của phương trình p p 5 cos 2ççx ÷ + ÷+ 4 cosç ç ÷
ç - x÷÷ = thuộc [0;2p] là? è 3 ø çè6 ÷ø 2 A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn B æ ö æ ö æ ö Ta có p p p 2 2 cos 2ççx ÷ + ÷ = 1-2 sin ç ç ÷ çx ÷ + ÷ = 1-2 cos ç . è ø ç ÷ ç - x÷÷ 3 è 3 ø çè6 ÷ø æ ö æ ö Do đó phương trình p p 3 2
 -2 cos çç - x÷÷+ 4 cosç ç ÷ ç - x÷÷- = 0 è 6 ø çè6 ÷ø 2 é æp ö 1 é êcosçç - x÷ p ÷ = ê ê ç ÷
x = - + k2p è 6 ø 2 æp ö 1 p p ê  ê  ç ÷ 6
cosç - x÷ =  - x =  + k2p  ê , k Î ê  . æp ö 3 ç ÷ è ø ê p êcosç ê ç - x÷÷ = (loaïi) 6 2 6 3
êx = + k2p çè6 ÷ø 2 êë 2 ë Ta có p x [0;2p] 11p p p x k2p Î = - + ¾¾¾¾  x = ; x [0;2p] x k2p Î = + ¾¾¾¾  x = . 6 6 2 2
Vậy có hai nghiệm thỏa mãn.
Câu 12: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình tan x + m cot x = 8 có nghiệm.
A. m >16. B. m <16. C. m ³16. D. m £16. Lời giải Chọn D Phương trình m 2
tan x + m cot x = 8  tan x +
= 8  tan x -8 tan x + m = 0 . tan x
Để phương trình đã cho có nghiệm khi và chỉ khi D¢ = (- )2
4 -m ³ 0  m £16 .
Câu 13: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình cos2x -(2m + )
1 cos x + m +1 = 0 æ ö
có nghiệm trên khoảng p 3p çç ; ÷÷ ç . è 2 2 ÷ø
A. -1£ m £ 0 .
B. -1£ m < 0 .
C. -1< m < 0 . D. 1 1 - £ m < . 2 Lời giải Chọn B
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 89
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 é 1 ê Phương trình cos x = 2
 2 cos x -(2m + )
1 cos x + m = 0  ê 2 . ê êcos x = m ë sin cos O 1 m 2 æ ö Nhận thấy phương trình 1 p p
cos x = không có nghiệm trên khoảng 3
çç ; ÷÷ (Hình vẽ). Do đó 2 çè2 2 ÷ø æ ö yêu cầu bài toán p p
 cos x = m có nghiệm thuộc khoảng 3
çç ; ÷÷  -1£ m < 0 ç . è 2 2 ÷ø
Câu 14: Biết rằng khi m = m thì phương trình 2 x -( m + ) 2 2 sin 5
1 sin x + 2m + 2m = 0 có đúng 5 0 æ ö
nghiệm phân biệt thuộc khoảng p ç- ç ;3p÷÷ ç
. Mệnh đề nào sau đây là đúng? è 2 ÷ø æ ù æ ö A. 3 7 3 2 m = -3. B. 1 m = .
C. m Îçç ; ú. D. m Îç- ç ; ÷ - ÷. 2 0 çè5 10úû 0 çè 5 5÷ø Lời giải Chọn D
Đặt t = sin x ( 1 - £ t £ ) 1 .
Phương trình trở thành 2t -( m + ) 2 2 5
1 t + 2m + 2m = 0. ( ) * sin sin t2 cos cos O O t2 Hình 1 Hình 2
Yêu cầu bài toán tương đương với:
TH1: Phương trình ( )
* có một nghiệm t = -1 (có một nghiệm x ) và một nghiệm 1
0 < t <1 (có bốn nghiệm x ) (Hình 1). 2 c  Do 2 t = -1 ¾¾ t = - = m - -m . 1 2 a
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 90
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 ém = -3 ¾¾ t = -6 Ï 0;1 loaïi 2 ( )( ) ê
 Thay t = -1 vào phương trình ( ) * , ta được ê . 1 1 1 êm = - ¾¾ t = Î 0;1 ê thoûa 2 ( )( ) ë 2 4
TH2: Phương trình ( )
* có một nghiệm t = 1 (có hai nghiệm x ) và một nghiệm 1
-1 < t £ 0 (có ba nghiệm x ) (Hình 2). 2 c  Do 2 t = 1 ¾¾
t = = m + m . 1 2 a ém =1 ¾¾ t = 2 Ï -1;0 loaïi 2 ( ]( ) ê
 Thay t = 1 vào phương trình ( ) * , ta được ê . 1 1 3 êm = ¾¾ t = Ï -1;0 ê loaïi 2 ( ]( ) ë 2 4 æ ö Vậy 1
m = - thỏa mãn yêu cầu bài toán. Do 1 3 2 m = - Î ç- ç ; ÷ - ÷. 2 2 çè 5 5÷ø
Câu 15: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để phương trình æ p pö 2
2 cos 3x +(3-2m)cos3x + m -2 = 0 có đúng 3 nghiệm thuộc khoảng ç- ç ; ÷÷. ç è 6 3 ÷ø A. -1£ m £1.
B. 1< m £ 2. C. 1£ m £ 2.
D. 1£ m < 2. Lời giải Chọn B
Đặt t = cos x ( 1 - £ t £ )
1 . Phương trình trở thành 2
2t +(3-2m)t + m -2 = 0. é 1 ê Ta có t = D = ( m - )2 2
5 . Suy ra phương trình có hai nghiệm 1 ê 2 . ê êt = m -2 ë 2 sin cos O t 1 2 t = 1 2 æ ö
Ta thấy ứng với một nghiệm 1 p p
t = thì cho ta hai nghiệm x thuộc khoảng ç- ç ; ÷÷. Do đó 1 2 çè 6 3÷ø
yêu cầu bài toán -1< t £ 0  -1< m -2 £ 0  1< m £ 2. 2
Cách 2. Yêu cầu bài toán tương đươn với phương trình 2
2t +(3-2m)t + m -2 = 0 có hai ìïP £ 0 ïï
nghiệm t , t thỏa mãn 1 t 0 t 1 ï - < £ < <  í . a f 1 > 0 . 2 1 ( ) 1 2 ïïïï .af (- )1>0 î
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 91
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Dạng 4. Phương trình bậc hai đối với sin x và cos x 1. Phương pháp Cách 1:
 Kiểm tra cosx = 0 có thoả mãn hay không?  Lưu ý: cosx = 0 2
 x   k  sin x  1  sin x 1. 2  Khi
cosx  0 , chia hai vế phương trình (1) cho 2 cos x  0 ta được: 2 2
a.tan x  b.tan x  c  d(1 tan x)
 Đặt: t = tanx, đưa về phương trình bậc hai theo t: 2
(a  d)t  b.t  c  d  0
Cách 2: Dùng công thức hạ bậc 1 cos2x sin2x 1 cos2x (1)  a.  b.  c.  d 2 2 2
 b.sin2x  (c  a).cos2x  2d  a  c
(đây là phương trình bậc nhất đối với sin2x và cos2x)
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1. Giải phương trình 2 sin  x  2 x 3sinxcos 4cos x  0*. Giải  cosx  0 Khi  x   k ,  k    2 2 sin x 1
Ta có VT * 1  VP  * không có nghiệm trên 2  cos x  0 Chia hai vế của (*) cho 2 cos x, ta được: 2 tan x  3tanx  4  0     tan x  1  tan x   k    4  4 , k     tanx  4  x  arctan 4    k  
Vậy nghiệm của (*) là x   k ;
 x  arctan4  k ,  k  4
Ví dụ 2. Giải phương trình 2 2
2sin x  3 3 sin xcosx  cos x  2* Giải  cosx  0 Khi  x   k ,  k    2 2 sin x 1
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 92
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Ta có: VT *  2  VP*  * có nghiệm x   k ,  k  2  Khi 2 x   k ,
 k  : cos x  0 , chia hai vế của (*) cho 2 cos x 2 1    tanx   tan  x   k ,  k  3 6 6  
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x   k ,
 k  ; x   k,k . 2 6
Ví dụ 3. Giải phương trình 3 cos  2x  3 x 2sinxcos 3sin x  0*. Giải  cox  0 Khi  x   k ,  k    2 2 sin x 1  Ta có: VT*  3
  VP* không có nghiệm x   k ,  k  3  cos x  0 2 Chia hai vế của (*) cho 3 cos x , ta được: 3
1  2 tanx 3tan x  0  tan x   1  2 3tan x  3tanx   1  0  0  
 tanx  1  tan  x   k ,  k  4 4 
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x   k ,  k  4
Ví dụ 4. Giải phương trình 3 c s o   2
x sinx 3sin xcosx  0*. Giải  cox  0 Khi  x   k ,  k    2 2 sin x 1 Ta có: VT *  1
  VP  * không có nghiệm trên 3  cos x  0 Chia hai vế của (*) cho 3
cos x , ta được  tan x  2 1  tan  2 1 x  3tan x  0 3 2  tan         2 x 2tan x tan 1 0 tanx 1 tan x  2tanx   1  0        x tan x 1 0 tan x 1        4  2 tan x  2tanx 1  0 tan x  1 2
x  arctan1 2  k  
Vậy nghiệm của (*) là x  ;x  arctan 1 2   k ,k  4
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 93
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Ví dụ 5. Xác định a để 2 2
asin x  2sin2x  3acos x  2* có nghiệm. Giải    1 cos2x   1 cos2x  *  a  2sin2x 3a  2      2   2 
 2sin 2x  a cos2x  2  2a  1 (*) có nghiệm    1 có nghiệm 2 2
 2  a  2  2a2 2 2 2 8
 4  a  4  8a  4a  3a  8a  0  0  a  3 Vậy với 8 0  a 
thì phương trình đã cho có nhiệm. 3
Ví dụ 6. Cho phương trình: 3 sin  2m   2 1 sin  3m   3 x xcosx 1 sin xcos x  0* . 
Xác định m để phương trình có ba nghiệm phân biệt  x    ;0.  2  Giải  cox  0 Khi  x   k ,  k    2 2 sin x 1 Ta có: VT *  1
  VP  * không có nghiệm trên 3  cos x  0 Chia hai vế của (*) cho 3 cos x , ta được: 3 x     2 tan 2m 1 tan x  3m   1 tanx  m 1  0  Đặt  
t  tanx. với x   ;0  t    ;0  2  Ta có: 3     2 t 2m 1 t  3m   1 t  m 1  0     t   1  t 1 2 t  2mt  m   1  0   f  t 2
 t  2mt  m 1  0  1 
Để (*) có ba nghiệm phân biệt   x   ;0 
 khi và chỉ khi (1) có hai nghiệm phân biệt  2   2   0 m  m 1  0, m    t  t  0 P  0 1 2 m-1  0 t , t :       m  1 1 2 t , t  1 S  0     1 2 m 0 f    1  0 1   2m  m 1  0
Vậy m  1 thỏa mãn đề bài.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 94
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Giải phương trình 2 x -( + ) 2 sin
3 1 sin x cos x + 3 cos x = 0. A. p p x = + k2p (
k Î ). B. x = + kp (k Î ). 3 4 é p é p
êx = + k2p êx = + kp C. ê 3 ê ê (k Î ). D. 3 ê (k Î ). ê p ê p
êx = + k2p êx = + kp êë 4 êë 4 Lời giải Chọn D étan x = 1 Phương trình 2  tan x -( 3 + ) 1 tan x + 3 0 =  êê êtan x = 3 ë é p êx = + kp ê 4  ê (k Î ). ê p êx = + kp êë 3
Câu 2: Phương trình nào dưới đây có tập nghiệm trùng với tập nghiệm của phương trình 2
sin x + 3 sin x cos x = 1 ? æ ö é æ ö ù A. p p x ( 2 cos cot x -3) = 0 . B. sin ççx ÷ + ÷. êtan ç ç ÷ çx ÷ + ÷-2 - 3ú = 0 . è 2 ø ê çè 4 ÷ø ú ë û é æ ö ù C. p 2 êcos ççx ÷ + ÷-1ú. . D. (sin x - ) 1 (cot x - 3) = . ê ç ÷ (tan x - 3)= 0 0 è 2 ø ú ë û Lời giải Chọn B Phương trình 2 2 2
 sin x + 3 sin x cos x = sin x + cos x 2
 3 sin x cos x -cos x = 0  cos x ( 3 sin x -cos x) = 0. æ pö
 cos x = 0  sin ççx ÷ + ÷ = 0. ç è 2 ÷ø  1
3 sin x -cos x = 0  tan x = . 3 p 1 tan x + tan +1 æ ö æ ö Ta có p ç ÷ 4 3 p tan çx + ÷ = = = 2 + 3  tan ç ç ÷ çx ÷ + ÷-2 - 3 = 0. è 4 ø p 1 çè 4 ÷ø 1- tan x. tan 1- .1 4 3 æ ö é æ ö ù
Vậy phương trình đã cho tương đương với p p sin ççx ÷ + ÷. êtan ç ç ÷ çx ÷ + ÷-2 - 3ú = 0 . è 2 ø ê çè 4 ÷ø ú ë û
Câu 3: Cho phương trình 2
cos x -3 sin x cos x +1 = 0 . Mệnh đề nào sau đây là sai?
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 95
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
A. x = kp không là nghiệm của phương trình.
B. Nếu chia hai vế của phương trình cho 2
cos x thì ta được phương trình 2
tan x -3 tan x + 2 = 0 .
C. Nếu chia 2 vế của phương trình cho 2
sin x thì ta được phương trình 2
2 cot x + 3 cot x +1 = 0 .
D. Phương trình đã cho tương đương với cos2x -3sin 2x +3 = 0 . Lời giải Chọn C sin ìï x = 0 sin ìï x = 0  Với x kp ï ï = ¾¾ í  í
. Thay vào phương trình ta thấy thỏa mãn. Vậy 2 co ï s x = 1  ï co ï s x =1 î ïî
A đúng. ( vì thay x = k không thỏa mãn pt) Phương trình 2 2 2
 cos x -3sin x cos x + sin x + cos x = 0 2 2 2
 sin x -3sin x cos x + 2 cos x = 0  tan x -3 tan x + 2 = 0 . Vậy B đúng.  Phương trình 2 2 2
 cos x -3sin x cos x + sin x + cos x = 0 2 2 2
 2 cos x -3sin x cos x + sin x = 0  2 cot x -3cot x +1 = 0 . Vậy C sai. + x x Phương trình 1 cos 2 sin 2  -3
+1 = 0  cos 2x -3sin 2x + 3 = 0. Vậy D đúng. 2 2
Câu 4: Số vị trí biểu diễn các nghiệm phương trình 2 2
sin x - 4 sin x cos x + 4 cos x = 5 trên đường tròn lượng giác là? A. 4 . B. 3 . C. 2 . D. 1. Lời giải Chọn C Phương trình 2 2  x - x x + x = ( 2 2 sin 4 sin cos 4 cos
5 sin x + cos x)  - x - x x - x =  ( x + x)2 2 2 4 sin 4 sin cos cos 0 2 sin cos
= 0  2 sin x + cos x = 0 1  tan x = - ¾¾
 có 2 vị trí biểu diễn nghiệm trên đường tròn lượng gác. 2
Câu 5: Số nghiệm của phương trình 2 2
cos x -3 sin x cos x + 2 sin x = 0 trên ( 2 - p;2p) ? A. 2 . B. 4 . C. 6 . D. 8 . Lời giải Chọn D é p étan x = 1 êx = + kp ê Phương trình ê 2 4
 1-3 tan x + 2 tan x = 0  ê 1  ê . êtan x = ê 1 êë 2
êx = arctan + kp êë 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 96
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 p 9 7  Vì ( 2p;2p) 2p p 2 k x k p k Î Î - ¾¾ - < + <  - < < ¾¾¾  k Î {-2;-1;0; } 1 . 4 4 4
 Vì x Î(- p p) 1 2 ;2 ¾¾
-2p < arctan + kp < 2p 2 CASIO 28, 565 24,565 k k Î ¾¾¾- < < - ¾¾¾  k Î {-28; 2 - 7;-26;-2 } 5 . xapxi
Vậy có tất cả 8 nghiệm.
Câu 6: Nghiệm dương nhỏ nhất của phương trình 2 2
4 sin x + 3 3 sin 2x -2 cos x = 4 là: A. p . B. p . C. p . D. p . 12 6 4 3 Lời giải Chọn B Phương trình 2 2  x + x - x = ( 2 2 4 sin 3 3 sin 2 2 cos
4 sin x + cos x) écos x = 0 ê 2
 3 3 sin 2x -6 cos x = 0  6 cos x ( 3 sin x -cos x)= 0  ê 1 êtan x = êë 3 é p ép 1 Î p êx = + kp ê + kp > 0 kk > - ¾¾¾  k = 0  x = min ê 2 ê Cho>0 2 2 2  ê ¾¾¾ ê . ê p êp 1 Î p êx = + kp ê + kp > 0 kk > - ¾¾¾  k = 0  x = min êë 6 êë 6 6 6
So sánh hai nghiệm ta được p x =
là nghiệm dương nhỏ nhất. 6
Câu 7: Cho phương trình ( - ) 2 x + x +( + ) 2 2 1 sin sin 2
2 1 cos x - 2 = 0 . Trong các mệnh đề sau, mệnh đề nào sai? A. 7p x =
là một nghiệm của phương trình. 8
B. Nếu chia hai vế của phương trình cho 2
cos x thì ta được phương trình 2
tan x -2 tan x -1 = 0 .
C. Nếu chia hai vế của phương trình cho 2
sin x thì ta được phương trình 2
cot x + 2 cot x -1 = 0 .
D. Phương trình đã cho tương đương với cos2x -sin 2x =1. Lời giải Chọn D
Câu 8: Nghiệm âm lớn nhất của phương trình là 2 x +( - ) x x +( - ) 2 2 sin 1 3 sin cos 1 3 cos x = 1. A. p p p p - . B. - . C. 2 - . D. - . 6 4 3 12 Lời giải
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 97
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Chọn B Phương trình 2  x +( - ) x x +( - ) 2 2 2 2 sin 1 3 sin cos 1
3 cos x = sin x + cos x 2  x +( - ) 2 sin 1
3 sin x cos x - 3 cos x = 0 é p étan = -1 êx = - + k x p ê 2  tan x +(1- 3) 4 tan x - 3 = 0 ê   ê ê êtan x = 3 ê p ë êx = + kp êë 3 é p 1 Î p ê- + kp < 0 kk < ¾¾¾  k = 0  x = - max ê Cho x <0 4 4 4 ¾¾¾¾  ê . êp 1 Î p k 2
ê + kp < 0  k < - ¾¾¾  k = 1 -  x = - max êë 3 3 3
So sánh hai nghiệm ta được p
x = - là nghiệm âm lớn nhất. 4
Câu 9: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-10;10] để phương trình 2 x +(m - ) 2 11sin
2 sin 2x + 3 cos x = 2 có nghiệm? A. 16. B. 21. C. 15. D. 6. Lời giải Chọn A Phương trình 2  x +(m - ) 2 9 sin
2 sin 2x + cos x = 0 1-cos 2x ( +  + m - ) 1 cos 2x 9. 2 sin 2x +
= 0  (m -2)sin 2x -4 cos 2x = 5 - . 2 2 ém ³
Phương trình có nghiệm  (m - )2 + ³  (m - )2 5 2 16 25 2 ³ 9  ê êm £ 1 - ë mÎ ¾¾¾¾  m Î { 1 - 0; 9 - ;...;-1;5;6;...;10} ¾¾
 có 16 giá trị nguyên. m [ Î -10;10]
Câu 10: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc để phương trình 2 x - (m - ) x x -(m - ) 2 sin 2 1 sin cos
1 cos x = m có nghiệm? A. 2. B. 1. C. 0. D. Vô số. Lời giải Chọn A
Phương trình  ( -m) 2 x - (m - ) x x -( m - ) 2 1 sin 2 1 sin cos 2 1 cos x = 0 ( - +
 -m) 1 cos 2x -(m - )
x -( m - ) 1 cos 2x 1 . 1 sin 2 2 1 . = 0 2 2  2(m - )
1 sin 2x + m cos 2x = 2 -3m.
Phương trình có nghiệm (m - )2 +m ³( - m)2 2 2 4 1 2 3
 4m - 4m £ 0  0 £ m £1 mÎ ¾¾¾ m Î {0; } 1 ¾¾
 có 2 giá trị nguyên.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 98
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 11: Tìm điều kiện để phương trình 2 2
a sin x + a sin x cos x + bcos x = 0 với a ¹ 0 có nghiệm. A. b b a ³ 4b .
B. a £-4b . C. 4 £1 . D. 4 £1. a a Lời giải Chọn C Phương trình 2
a tan x + a tan x + b = 0 . Phương trình có nghiệm 2
 D = a - 4ab ³ 0  a(a-4b)³ 0 ( -  b-a) 4b a 4b a 4 £ 0  £ 0  £1. a a
Câu 12: Tìm tất cả các giá trị của tham số m để phương trình 2
2 sin x + m sin 2x = 2m vô nghiệm. A. 4 0 £ m £ . B. m < 0 , 4 m > . C. 4 0 < m < . D. 4 m < - , 3 3 3 3 m > 0 . Lời giải Chọn B Phương trình 1-cos 2x  2.
+ m sin 2x = 2m m sin 2x -cos 2x = 2m -1. 2 ém < 0 ê
Phương trình vô nghiệm  m +1<(2m - )2 2 2
1  3m - 4m > 0  ê 4 . êm > êë 3
Câu 13: Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-3;3] để phương trình ( 2 m + ) 2
2 cos x -2m sin 2x +1 = 0 có nghiệm. A. 3 . B. 7 . C. 6 . D. 4 . Lời giải Chọn C Phương trình  ( 1+ cos 2x 2 m + 2).
-2m sin 2x +1 = 0 2  m x -( 2 m + ) 2 4 sin 2
2 cos 2x = m + 4 .
Phương trình có nghiệm  m +(m + )2 ³(m + )2 2 2 2 2 2 16 2
4  12m ³12  m ³1  m ³1 mÎ ¾¾¾  ¾ m Î { 3; - 2 - ; 1 - ;1;2; } 3 ¾¾
 có 6 giá trị nguyên. m [ Î -3;3]
Dạng 5. Phương trình chứa sin x  cos x và sin x cos x. 1. Phương pháp
Bài toán 1: a.(sinx  cosx) + b.sinx.cosx + c = 0
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 99
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133   
 Đặt: t  cosx  sin x  2.cosx  ; t  2.  4  1 2 2
 t  1 2sin x.cosx  sin x.cosx   (t 1). 2
 Thay vào phương trình đã cho, ta được phương trình bậc hai theo t. Giải phương trình này
tìm t thỏa t  2. Suy ra x. Lưu ý dấu       
cosx  sin x  2 cosx    2 sin x  4 4            
cosx  sin x  2 cosx     2 sinx  4 4     
Bài toán 2: a.|sinx  cosx| + b.sinx.cosx + c = 0    
Đặt: t  cosx  sin x  2. cos x   ; Ñk : 0  t  2.  4  1  sin x.cosx   2 (t 1). 2
 Tương tự dạng trên. Khi tìm x cần lưu ý phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối.
2. Các ví dụ rèn luyện kĩ năng
Ví dụ 1. Giải các phương trình
a) sinx  cosx  2sinxcosx 1  0   1
b) 6sinx  cosx  sinxcosx  6  02 Giải  a) Đặt   t  sinx cosx  2 x  , t  2    4  2   
Phương trình (1) trờ thành: t 1 2 t  2
 1  0  t  t 2  0   2    t  1       2 sin x   1   t  2    2  4     1   sin x   1   sin    4  2 4    x    k2 x  k2   4 4      , k    3   x   k2 x    k2  2  4 4 
Vậy nghiệm của phương trình (1) là x  k2;x   k2,k . 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 100
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133  b) Đặt  
t  sin x  cos x  2 sin x  , t  2    4  2   
Phương trình (2) trờ thành: 1 t 2 6t  
  6  0  t 12t 13  0  2    t  1       2 sin x    t  1  3   2  4     1   sin x    sin    4  2 4    x    k2    x   k2 4 4      2 , k    3  x    k2 x    k2     4 4 
Vậy nghiệm của phương trình (2) là x   k2;x    k2,k . 2
Ví dụ 2. Giải phương trình: sin2x  2 2 sinx  cosx  5 . Giải Đặt      2 sinx cosx t t 2  sin2x  t 1. 2
PT  t  2 2t  6  0  t   2 (thỏa mãn) Giải phương trình  π  5π
sinx  cosx   2  cosx    1   x   k2π k .  4  4 5
Vậy nghiệm của phương trình là π x   k2π k. 4
Ví dụ 3. Giải phương trình 3 3
sin x  cos x  2sinx  cosx   1  *
Định hướng: Ta sử dụng hằng đẳng thức 3 3
sin x  cos x   isnx  cosx1 sinxcosx Giải Ta có:
*  sinx  cosx1 sinxcosx  2sinx cosx 1  1  Đặt  
t  sin x  cos x  2 sin x  , t  2    4  2   
Phương trình (1) trở thành: t 1 t 1    2t 1  2   
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 101
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133  t  2 3  t  3
 4t  2  t  t  2  0  t   1  2
t  t  2  0  t  1 2
do t  t  2  0,t    x  k2    1    sin x    sin   , k     4 2 4    x   k2  2 
Vậy nghiệm của phương trình đã cho là x  k2 ;x    k2 ,  k  . 2
Ví dụ 4. Giải phương trình: 2
cos3x  3cosx  4cos x  8sinx  8  0 .
Định hướng: Ta sử dụng công thức nhân 3 cho cos3x để triệt tiêu phần 3cosx phía liền kề sau đó.
Như vậy, phương trình viết thành: 3 2
4cos x  4cos x  8sin x  8  0 , nhóm các cụm 3 2 2
4cos x  4cos x  4cos xcosx  
1 , 8sin x  8  81 sinx. Sử dụng hằng đẳng thức 2 2
cos x 1 sin x  1 sinx1 sinx . Đưa phương trình đã cho về phương trình tích với nhân tử chung là 1 sinx . Giải Ta có: 3 2
PT  4cos x  3cosx  3cosx  4cos x  8sinx  8  0 2  cos xcosx   1  21 sinx
 1 sinx1 sinxcosx   1  21 sinx  π sinx  1 x   k2π       2 1 sinx cosx 1 2     
sin x  cosx  sin x.cosx  1  *  Đặt      2 t 1 sin x cosx t t 2  sin x.cosx  . 2  2   * t 1  trở thành 2 t 1 t 
 1  t  2t  3  0  2  t   3 (loaïi) kπ
t 1 sin2x  0  x  . 2 k
Vậy phương trình đã cho có một họ nghiệm là: π x  (k ). 2
Ví dụ 5. Giải phương trình : 3 2 2cos x  sinx 1   2sin x*
Định hướng : Biến đổi 2 2
sin x 1 cos x , chuyển vế phương trình ta được 3 x  2 2 cos
2cos x  sinx 1  0 , đến đây hoàn toàn tương tự ví dụ 4. Giải Ta có :
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 102
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133    3 x  2  2 x  1  0  3 2 cos x  2 * 2 cos 1 cos sinx 2cos x  sinx  1  0  2 2 cos xcosx   1  1  sinx  0
 21 sinx1 sinxcosx   1  1  sinx  0
 1 sinx21 sinxcosx   1   1    0
 1 sinx2sinx 
cosx  2sin x cosx   1    0 1 sinx  0  1   2sinx 
cosx  2sin x cosx  1  0 2 
Ta có : 1  x   k2 ,  k  2  Giải (2), ta đặt   t  sinx c  osx= 2 sin x  , t  2    4  (2) trở thành :   2 2t t  
1  1  0  t t  2  0  t  0      2 sin x   0  x    k ,  k      4  4  
Vậy nghiệm của phương trình (*) là x   k2 ,  x    k ,  k  2 4
Ví dụ 6. Cho sin2x  2m  2sinx  cosx  2m 2 1 0*. Xác định m để phương trình (*) có   đúng hai nghiệm 5  x  0;    4  Giải   Đặt 
t  sin x  cos x  2 sin x     4      Với 5 3 0  x    x   4 4 4 2
Phương trình (*) trờ thành 2
t 1  2m  2 t  2m 2 1  0 2
 t  2m  2t  2m 2  0  t  2 hoặc t  2m       Với t  2  sin x 
 1  x    k2  x   k2  , k     4  4 2 4   5  1 1          Mà 5 0 k2 k 0  x    4 4   8 2  k  0 4 k   k 
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 103
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Do đó x  là một nghiệm của (*) 4  
Để (*) có đúng hai nghiệm 5     x  0;   khi 2 1  sin x      4   4  2 2 1   2  2m  1    m  2 2
3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Giải phương trình sin x cos x + 2(sin x + cos x)= 2 . é p é p ê ê
A. x = + kp x = + k p ê 2 , k Î .  B. 2 ê 2 , k Î .  ê ê êx = kp ë êx = k2p ë é p é p ê ê
C. x = - + k2p x = - + kp ê 2 , k Î .  D. ê 2 , k Î .  ê ê êx = k2p ë êx = kp ë Lời giải Chọn B æ ö æ ö Đặt p p
t = sin x + cos x = 2 sin ççx ÷ + ÷ ç ÷ é ù ç . Vì sin çx + ÷Î[ 1 - ] ;1  t Î - 2; 2 . è 4 ÷ø çè 4 ÷ ê ø ë úû 2 Ta có = ( t - t sin x + cos x)2 1 2 2 2
= sin x + cos x + 2 sin x cos x  sin x cos x = . 2 2 t -1 ét = 1
Khi đó, phương trình đã cho trở thành 2
+ 2t = 2  t + 4t -5 = 0  ê . 2 êt = -5( ) ë loaïi æ ö æ ö Với p p p t = 1 , ta được 1
sin x + cos x = 1  sin ççx ÷ + ÷ =  sin ç ç ÷ çx ÷ + ÷ = sin . è 4 ø 2 çè 4 ÷ø 4 é p p
êx + = + k2p éx = k2p ê 4 4 ê  ê  ê p , k Î  . ê p p
êx = + k2p
êx + = p - + k2p ê ê ë 2 ë 4 4
Câu 2: Cho phương trình 3 2 (sin x +cos x)+2 sin 2x + 4 = 0 . Đặt t = sin x +cos x , ta được phương trình nào dưới đây? A. 2
2t + 3 2 t + 2 = 0. B. 2
4t + 3 2 t + 4 = 0. C. 2
2t + 3 2 t -2 = 0. D. 2
4t + 3 2 t - 4 = 0. Lời giải Chọn A Đặt 2
t = sin x + cos x ¾¾
sin 2x = t -1.
Phương trình đã cho trở thành t + ( 2 t - ) 2 3 2 2
1 + 4 = 0  2t + 3 2 t + 2 = 0.
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 104
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133
Câu 3: Nghiệm âm lớn nhất của phương trình 1
sin x + cos x = 1- sin 2x là: 2 A. p p - . B. - . p C. 3 - . D. -2 . p 2 2 Lời giải Chọn C æ ö Đặt p
t = sin x + cos x = 2 sin ççx ÷ + ÷ ç
. Điều kiện - 2 £ t £ 2. è 4 ÷ø Ta có t = ( x + x)2 2 2 2 2 sin cos
= sin x + cos x + 2 sin x cos x  sin 2x = t -1. 2 t -1 ét = 1
Phương trình đã cho trở thành 2 t = 1-
t + 2t -3 = 0  ê . 2 êt = -3( ) ë loaïi æ ö æ ö æ ö Với p p p p t = 1 , ta được 1 2 sin ççx ÷ + ÷ = 1  sin ç ç ÷ çx ÷ + ÷ =  sin ç è ø ç ÷ çx ÷ + ÷ = sin 4 è 4 ø 2 çè 4 ÷ø 4 é p p
êx + = + k2p éx = k2p ê 4 4 ê  ê  ê p , k Î  . ê p p
êx = + k2p
êx + = p - + k2p êë 2 êë 4 4 TH1. Với 2p 0 0 k x k k Î = <  < ¾¾¾  k = 1 -  x = -2 . p max TH2. Với p 1 Î p k 3
x = + k2p < 0  k < - ¾¾¾  k = 1 -  x = - . max 2 4 2
Vậy nghiệm âm lớn nhất của phương trình là 3p x = - . 2
Câu 4: Từ phương trình (1+ 3)(cos x +sin x)-2sin x cos x - 3 -1= 0 , nếu ta đặt t = cos x +sin x thì
giá trị của t nhận được là:
A. t =1 hoặc t = 2 .
B. t =1 hoặc t = 3 . C. t =1 . D. t = 3 . Lời giải Chọn C Đặt - = x - x (- £ t £ ) 2 1 t t sin cos 2 2 ¾¾ sin x cos x = . 2
Phương trình trở thành ( + )t -( 2 1 3 t - ) 1 - 3 -1 = 0 ét = 1 2 t (1 3)t 3 0 ê  - + + =   t = 1. ê t = 3 ê ( ) ë loaïi
Câu 5: Cho x thỏa mãn 2 sin 2x -3 6 sin x + cos x +8 = 0 . Tính sin 2x. A. 1 sin 2x = - . B. 2 sin 2x = - . C. 1 sin 2x = . D. 2 sin 2x = . 2 2 2 2
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 105
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Lời giải Chọn C æ ö æ ö Đặt p p
t = sin x + cos x = 2 sin ççx ÷ + ÷ ç ÷ é ù ç . Vì sin çx + ÷Î[ 1 - ] ;1  t Î 0; 2 . è 4 ÷ø çè 4 ÷ ê ø ë úû Ta có t = ( x + x)2 2 2 2 2 sin cos
= sin x + cos x + 2 sin x cos x  sin 2x = t -1. é 6 êt =
Phương trình đã cho trở thành 2( 2t ) 1 3 6 t 8 0 ê - - + =  2 ê êt = 6 ê ( ) ë loaïi 1 2
sin 2x = t -1 = . 2
Câu 6: Hỏi trên đoạn [0;2018p] , phương trình sin x -cos x + 4 sin 2x = 1 có bao nhiêu nghiệm? A. 4037. B. 4036. C. 2018. D. 2019. Lời giải Chọn A æ ö æ ö Đặt p p
t = sin x -cos x = 2 sin ççx ÷ - ÷ ç ÷ é ù ç . Vì sinçx - ÷Î[ 1 - ] ;1  t Î 0; 2 . è 4 ÷ø çè 4 ÷ ê ø ë úû Ta có t = ( x - x)2 2 2 2 2 sin cos
= sin x + cos x -2 sin x cos x  sin 2x = 1-t . ét = 1 ê
Phương trình đã cho trở thành t + 4( 2 1-t ) =1  ê 3 . êt = - (loaïi) êë 4 Với kp
t = 1 , ta được sin 2x = 0  2x = kp x = , k Î  . 2 Theo giả thiết Î[ kp x 0;2018p] ¾¾ 0 £
£ 2018p  0 £ k £ 4046 2 kÎ ¾¾¾
 k Î {0;1;2;3;...;4036} ¾¾
 có 4037 giá trị của k nê có 4037 nghiệm.
Câu 7: Từ phương trình 2 (sin x +cos x) = tan x + cot x , ta tìm được cos x có giá trị bằng: A. 1. B. 2 - . C. 2 . D. 1. - 2 2 Lời giải Chọn C si ìï n x ¹ 0 Điều kiện ïí  sin 2x ¹ 0 . co ï s x ¹ 0 ïî Ta có ( x + x) = x + x  ( x + x) sin x cos x 2 sin cos tan cot 2 sin cos = + cos x sin x 2 2 ( +  x + x) sin x cos x 2 sin cos =
 2 sin x cos x. 2 (sin x + cos x) = 2. sin x cos x
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 106
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133 Đặt - t = x + x (- £ t £ ) 2 t 1 sin cos 2 2 ¾¾ sin x cos x = . 2
Phương trình trở thành  t ( 2 t - ) 3 2
1 = 2  t -t - 2 = 0  t = 2
 sin x + cos x = 2  sin x = 2 -cos x. Mà x + x =  x +( - x)2 2 2 2 2 sin cos 1 cos 2 cos
= 1  2 cos x -2 2 cos x +1 = 0  ( x - )2 1 2 cos 1 = 0  cos x = . 2
Câu 8: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để phương trình sin x cos x -sin x -cos x + m = 0 có nghiệm? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải Chọn C Đặt - t = x + x (- £ t £ ) 2 t 1 sin cos 2 2 ¾¾ sin x cos x = . 2 2
Phương trình trở thành t -1-t +m = 0  -2m = t -2t -1  (t - )2 2 1 = -2m + 2 . 2 Do - £ t £ ¾¾ - - £ t - £ - ¾¾  £(t - )2 2 2 2 1 1 2 1 0 1 £ 3 + 2 2 .
Vậy để phương trình có nghiệm 1+ 2 2  0 £ 2
- m + 2 £ 3 + 2 2  - £ m £1 2 mÎ ¾¾¾ m Î { 1; - 0; } 1 .
Giáo viên có nhu cầu sở hữu file word vui lòng Trang 107
liên hệ. Face: Trần Đình Cư. SĐT: 0834332133