LƯỢNG
GIÁC
MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG
TẬP 2 : PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
VÕ ANH KHOA –
HO
ÀNG BÁ MINH
VÕ ANH KHOA – HOÀNG BÁ MINH
TP. HỒ CHÍ MINH
LƯỢNG GIÁC
MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG
TẬP 2 : PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
TOANMATH.com
CÁC TÁC GIẢ
VÕ ANH KHOA – HOÀNG BÁ MINH.
LỜI NÓI ĐẦU
Cuốn sách “LƯỢNG GIÁC – MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG” này được biên
soạn với mục đích cung cấp, bổ sung kiến thức cho học sinh THPT và một số bạn đọc
quan tâm đến mảng kiến thức này trong quá trình học tập và làm việc. Trong tập 2
“PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH, BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC”
này, chúng tôi sẽ xoáy vào trọng tâm là “PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC”, một dạng
toán quen thuộc trong các đề thi THPT, đặc biệt là đề thi tuyển sinh Đại Học.
Ở các chương chính, chúng tôi chia làm 3 phần :
- Phần I : Nêu lý thuyết cùng ví dụ minh họa ngay sau đó, giúp bạn đọc hiểu và biết
cách trình bày bài. Đồng thời đưa ra các dạng toán cơ bản, thường gặp trong quá trình
làm bài trên lớp của học sinh THPT. Ở phần này, chúng tôi sẽ trình bày một số bài để bạn
đọc có thể nắm vững hơn, tránh sai sót.
- Phần II : Trong quá trình tham khảo và tổng hợp tài liệu, chúng tôi sẽ đưa vào
phần này các dạng toán khó nhằm giúp cho các học sinh bồi dưỡng, rèn luyện kĩ năng
giải LƯỢNG GIÁC thành thạo hơn khi gặp phải những dạng toán này.
- Phần III : Chúng tôi sẽ đưa ra lời giải gợi ý cho một số bài, qua đó bạn đọc kiểm
tra lại đáp số, lời giải hoặc cũng có thể tham khảo thêm.
Trong quá trình biên soạn, mặc dù chúng tôi đã cố gắng bằng việc tham khảo một lượng
rất lớn các tài liệu có sẵn và tiếp thu có chọn lọc ý kiến từ các bạn đồng nghiệp để dần
hoàn thiện cuốn sách này, nhưng khó tránh khỏi những thiếu sót bởi tầm hiểu biết và kinh
nghiệm còn hạn chế, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của bạn đọc
gần xa.
Chi tiết liên hệ tại : anhkhoavo1210@gmail.com
minh.9a1.dt@gmail.com
TOANMATH.com
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi xin cám ơn đến những bạn đã cung cấp tài liệu tham
khảo và vui lòng nhận kiểm tra lại từng phần của bản thảo hoặc bản đánh máy, tạo điều
kiện hoàn thành cuốn sách này :
- Ngô Minh Nhựt (Đ
H Kinh Tế Tp.HCM)
- Mai Ngọc Thắng (ĐH Kinh Tế Tp.HCM)
- Nguyễn Thị Thanh Huyền (THPT Chuyên Lương Thế Vinh Đồng Nai)
- Nguyễn Huy Hoàng (THPT Chuyên Lê Hồng Phong Tp.HCM)
- Trần Lam Ngọc (THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa Tp.HCM)
- Vương Tuấn Phong (THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa Tp.HCM)
- Lê Quang Hiếu (THPT Chuyên Lương Thế Vinh Đồng Nai)
- Hoàng Minh Quân (ĐH Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội)
và một số thành viên diễn đàn MathScope.
TOANMATH.com
MỤC LỤC
TẬP 2 :
PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
II.
I.
1.
2.
3.
4.
BÀ
I TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 67
5. CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC KHÁC ............................ 73
a. TỔNG HỢP
................................................................................................ 73
BÀ
I TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 95
CHƯƠNG 4 : SƠ
LƯỢC VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC
I. MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN
VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC ........................................................... 1
BÀI TẬP VÍ DỤ VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC ............................... 2
CHƯƠNG 5 : PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN ............................................ 3
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 13
II. CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ĐƯA VỀ
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN ........................................... 20
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI ...................................................................... 20
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 35
PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT THEO ݔ VÀ ݔ .............................. 41
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................. 50
PHƯƠNG TRÌNH ĐỐI XỨNG THEO ݔ VÀ ݔ ............................... 53
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................. 60
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI THUẦN NHẤT ĐỐI VỚI ݔǡݔ ......... 61
TOANMATH.com
b. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA CĂN THỨC.................................................... 100
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 103
c.
d.
I.
II.
I.
II.
PHƯƠNG TRÌ
NH KHÔNG MẪU MỰC .................................................. 107
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 127
PHƯƠNG TRÌNH CÓ CHỨA THAM SỐ ................................................ 131
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 148
CHƯƠNG 6 : HỆ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ........................................... 154
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP ....................... 154
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA .................................................................... 155
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 171
CHƯƠNG 7 : BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ......................................... 175
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP ....................... 175
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA .................................................................... 176
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 186
ĐỌC THÊM :
TẢN MẠN VỀ SỐ PI ............................................................................... 189
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................... 194
TOANMATH.com
Chương 4 : Sơ lược về hàm lượng giác ngược
1
CHƯƠNG 4
SƠ LƯỢC VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC
I. MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC
- Hàm số ݕൌݔ là hàm lượng giác ngược của
hàm số ݔൌݕ, có một số tính chất cơ bản sau
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݕאቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔאቂെ
ߨ
ʹ
ߨ
ቃ
൞
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ߨ
ʹ
ߨ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቁ
൞
ݕא
ሺ
ͲǢߨ
ሻ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔא
ሺ
ͲǢߨ
ሻ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔאԹ

ሺ
െݔ
ሻ
ൌߨെݔ
Ǣ
ʹ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ

ሺ
െݔ
ሻ
ൌെݔ
- Hàm số ݕൌݔ là hàm lượng giác ngược
của hàm số ݔൌݕ, có một số tính chất cơ bản sau
ݕא
ሾ
ͲǢߨ
ሿ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔא
ሾ
ͲǢߨ
ሿ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ

ሺ
െݔ
ሻ
ൌߨെݔ
- Hàm số ݕൌݔ là hàm lượng giác
ngược của hàm số ݔൌݕ, có một số tính
chất cơ bản sau
ʹ
ݕאቀെ Ǣ ቁ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔאቀെ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔǡݔאԹ

ሺ
െݔ
ሻ
ൌെݔ
- Hàm số ݕൌݔ là hàm lượng giác
ngược của hàm số ݔൌݕ, có một số tính
chất cơ bản sau
TOANMATH.com
Chương 4 : Sơ lược về hàm lượng giác ngược
2
II. BÀI TẬP VÍ DỤ
VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC
Ǥൌቆ
ߨ
ͳʹ
൅ቆ
ξ
ʹ
ʹ
ቇቇ
¿
൞

ߨ
Ͷ
ൌ
ξ
ʹ
ʹ
ߨ
Ͷ
אቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃ
²ቆ
ξ
ʹ
ʹ
ቇൌ
ߨ
Ͷ
Ǥ¯×ǡ
ൌቀ
ߨ
ͳʹ
൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ߨ
͵
ൌ
ξ
͵
ʹ
Ǥൌ
൬
ʹߨ
͵
൰

ʹߨ
͵
בቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃ²൬
ʹߨ
͵
൰്
ʹߨ
͵

ʹߨ
͵
ߨ
ቁൌ
ߨ
͵
Do đó,
ʹߨ
͵
൰ൌቀ
ߨ
͵
ቁൌ
ߨ
͵
Ǥൌ
൬
Ͷߨ
͵
൰
Ta thấy :

Ͷߨ
͵
ൌቀߨ൅
ߨ
͵
ቁൌെ
ߨ
͵
Do đó,
ൌ
൬
Ͷߨ
͵
൰ൌቀെ
ߨ
͵
ቁൌߨെቀ
ߨ
͵
ቁൌߨെ
ߨ
͵
ൌ
ʹߨ
͵
Ǥậ
ൌቀߨെ
͵
ൌ൬
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
3
CHƯƠNG 5
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
I. PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN
- CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN
ʹǤݑൌͲ฻ݑൌ
ߨ
ʹ
͵Ǥ
ݑൌͳ฻ݑൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
͸Ǥݑൌെͳ฻ݑൌߨ൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
͹Ǥݑൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݑൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݑൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
ͺǤݑൌ
ͳ
ʹ
฻ݑൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
Ǥݑ ൌݒ ฻ቂ
ݑ ൌݒ ൅݇ʹߨ
ݑ ൌߨ െݒ ൅݇ʹߨ
ሺ݇ אԺሻ
Ǥ
ݑ ൌݒ฻ቂ
ݑ ൌݒ ൅݇ʹߨ
ݑ ൌെݒ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
Ǥ
ݑ ൌݒ ฻ቊ
ݑ ൌݒ ൅݇ߨ
ݑ ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ݇ אԺሻ
Ǥݑ ൌݒ ฻ቄ
ݑ ൌݒ ൅݇ߨ
ݑ ്݇ߨ
ሺ݇ אԺሻ
- CÁC DẠNG PH
ƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN ĐẶC BIỆT
ͳǤݑൌͲ฻ݑൌ݇ߨሺ݇אԺሻ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ͶǤݑൌͳ฻ݑൌ݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ͷǤݑൌെͳ฻ݑൌെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
4
ͻǤݑൌ
ξ
͵
ʹ
฻൦
ݑൌ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݑൌ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
ͳͲǤݑൌ
ξ
͵
ʹ
฻ݑൌേ
ߨ
͸
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ͳͳǤݑൌെ
ͳ
ʹ
฻൦
ݑൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݑൌ
͹ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
ͳʹǤݑൌെ
ͳ
ʹ
฻ݑൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ͳ͵Ǥݑൌെ
ξ
͵
ʹ
฻൦
ݑൌെ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݑൌ
Ͷߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
ξ
͵
ʹ
ͷߨ
͸
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃǤ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቁǤ
Àệệ¯×݉Ǥ
Ͷሻươ¿ݔൌ݉
ሺ
݉אԹ
ሻ
×¯ïộệộ
ሺ
ͲǢߨ
ሻ
Ǥ
Àệệ¯×݉Ǥ
Chúng ta sử dụng các công thức biến đổi lượng giác đã nêu trong Chương 2, phân tích
phương trình thành các nhân tử để xuất hiện các dạng phương trình trên.
ͳͶǤݑൌെ ฻ݑൌേ ൅݇
ʹߨሺ݇אԺሻ
Chú ý rằng:
ͳሻươ¿ݔൌ݉
ሺ
݉א
ሾ
െͳǢͳ
ሿሻ
×¯ïộệộቂെ
Àệệ¯×݉Ǥ
ʹሻươ¿ݔൌ݉
ሺ
݉א
ሾ
െͳǢͳ
ሿሻ
×¯ïộệộ
ሾ
ͲǢߨ
ሿ
Ǥ
Àệệ¯×݉Ǥ
͵ሻươ¿ݔൌ݉
ሺ
݉אԹ
ሻ
×¯ïộệộቀെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5
Giải:
a. Ta có:
ʹݔൌͳ฻ʹݔൌ
ߨ
ʹ
b. Ta có:
͵ݔൌ
ͳ
ʹ
฻͵ݔൌേ
ߨ
͵
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ݇אԺሻ
c. Ta có:
ݔൌെ
ξ
͵
͵
฻
൞
ݔൌെ
ݔ്
฻ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
d. Ta có:
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔ്
݇ߨ
ʹ
฻ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
Ǥʹݔ ൌͳǤݔ ൌെ
ξ
͵
͵
Ǥ͵ݔ ൌ
ͳ
ʹ
Ǥʹݔ ൌͳ
Bài 1: Giải các phương trình sau
Ǥ
ሺ
ݔ ൅ʹ
ሻ
ൌ
ͳ
ʹ
Ǥ
ሺ
ʹݔ െͳ
ሻ
ൌξ͵
Ǥ
ሺ
ߨ െݔ
ሻ
ൌͳǤ
ሺ
͵ݔ െͳ
ሻ
ൌെξ͵
Bài 2: Giải các phương trình sau
൅݇ʹߨ฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
൅݇ʹߨ฻ݔൌേ
ߨ
ͻ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ʹݔൌͳ฻
൞
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
6
Giải:
a. Ta có:

ሺ
ݔ൅ʹ
ሻ
ൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔ൅ʹൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔ൅ʹൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨെʹ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨെʹ
ሺ݇אԺሻ
b. Ta có:

ሺ
ߨെݔ
ሻ
ൌͳ฻ߨെݔൌ݇ʹߨ฻ݔൌߨ൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
c. Ta
có:

ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
ൌξ͵
฻
൞
ʹݔെͳൌ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ʹݔെͳ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ߨ
ʹ
൅
ͳ
ʹ
ݔ്
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
൅
ͳ
ʹ
฻ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ߨ
ʹ
൅
ͳ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
d. Ta có:

ሺ
͵ݔ
െͳ
ሻ
ൌെξ͵
฻
൞
͵ݔെͳൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
͵ݔെͳ്݇ߨ
฻
൞
ݔൌെ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ߨ
͵
൅
ͳ
͵
ݔ്
݇ߨ
͵
൅
ͳ
͵
฻ݔൌെ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ߨ
͵
൅
ͳ
͵
ሺ݇אԺሻ
Giải:
a. Ta có:
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌቀʹݔ൅
ߨ
͵
ቁ฻
൞
ʹݔ൅
ߨ
͵
ൌݔ൅
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ʹݔ൅
ߨ
͵
്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
฻
൞
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݔ്
ߨ
ͳʹ
൅
݇ߨ
ʹ
฻ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
b. Ta có:
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെቀʹݔെ
ߨ
͵
ቁ฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌሺʹݔ൅
ߨ
͸
ሻ
Ǥቀݔ ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌቀʹݔ ൅
ߨ
͵
ቁ
Ǥቀݔ ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെቀʹݔ െ
ߨ
͵
ቁ
Ǥݔ ൌሺݔ ൅ߨሻ
Bài 3: Giải các phương trình sau
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
7
฻
൞
ʹݔ൅
ߨ
͸
ൌݔ൅
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ʹݔ൅
ߨ
͸
്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ݔ്
ߨ
͸
൅
݇ߨ
ʹ
฻ݔൌ
ߨ
ͳʹ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
c. Ta có:
ݔൌ
ሺ
ݔ൅ߨ
ሻ
฻ݔൌቀെݔെ
ߨ
ʹ
ቁ฻൦
ݔൌെݔെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨ൅ݔ൅
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
฻൦
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
Ͳݔൌ
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺØýሻ
฻ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
Giải:
a. Điều kiện :
ݔ്
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ

ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ͳ
ݔݔ
ൌെ
ʹ
ݔ
฻ݔൌെ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͹ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Ǥ Điều kiện :
൜
ʹݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
฻Ͷݔ്Ͳ֞ݔ്
݇ߨ
Ͷ
ሺ݇אԺሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ݔʹݔെݔʹݔ
ʹݔʹݔ
ൌͲ฻ݔൌͲ฻ݔൌ݇ߨሺ݇אԺሻ
Ǥݔ ൅ݔ ൌെ
ʹ
ݔ
Ǥ
ݔ
ͷݔ
െ
ݔ
ͷݔ
ൌͲ
Bài 4: Giải các phương trình sau
Ǥሺʹݔ െͳሻሺʹݔ ൅ݔሻൌʹݔ െݔ
(Tuyển sinh khối D 2004)
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
8
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
ta được nghiệm
là ݔൌߨ൅݉ʹߨሺ݉אԺሻ
c. Ta có:
ሺʹݔെͳሻሺʹݔ൅ݔሻൌʹݔെݔ
฻ሺʹݔെͳሻሺʹݔ൅ݔሻൌݔሺʹݔെͳሻ
฻ሺʹݔെͳሻሺݔ൅ݔሻൌͲ
฻ξʹ
ሺʹݔെͳሻቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
฻൦
ݔൌ
ͳ
ʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
฻൦
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
Giải:
a. Ta có:
ξ
͵

ሺ
ʹݔെ͵͸
଴
ሻ
െͳൌͲ (với ݔא
ሾ
ͻͲ
଴
ǢͳͺͲ
଴
ሿ
)
฻
ሺ
ʹݔെ͵͸
଴
ሻ
ൌ
ξ
͵
͵
฻൜
ʹݔെ͵͸
଴
ൌ͵Ͳ
଴
൅݇ͳͺͲ
଴
ʹݔെ͵͸
଴
്ͻͲ
଴
൅݇ͳͺͲ
଴
฻൜
ݔൌ͵͵
଴
൅݇ͻͲ
଴
ݔ്͸͵
଴
൅݇ͻͲ
଴
฻ݔൌ͵͵
଴
൅݇ͻͲ
଴
ሺ݇אԺሻ
Lại có:
ݔא
ሾ
ͻͲ
଴
ǢͳͺͲ
଴
ሿ
฻ቄ
ͻͲ
଴
൑͵͵
଴
൅݇ͻͲ
଴
൑ͳͺͲ
଴
݇אԺ
฻൝
ͳͻ
͵Ͳ
൑݇൑
Ͷͻ
͵Ͳ
݇אԺ
฻݇א
ሼ
ͳ
ሽ
Vậy nghiệm của phương trình là ݔൌͳʹ͵
଴
b. Ta có:

ሺ
͵ݔ൅ͳ
ሻ
൅
ሺ
͵ݔെͳ
ሻ
ൌͲ (với ݔא
ሾ
െߨǢߨ
ሿ
)
Ǥξ͵
ሺ
ʹݔ െ͵͸
଴
ሻ
െͳൌͲǡݔ א
ሾ
ͻͲ
଴
ǢͳͺͲ
଴
ሿ
Ǥ
ሺ
͵ݔ ൅ͳ
ሻ
൅
ሺ
͵ݔ െͳ
ሻ
ൌͲǡݔ א
ሾ
െߨǢߨ
ሿ
Bài 5: Giải các phương trình sau
Ǥ͵ݔ െͶʹݔ ൅͵ݔ െͶൌͲǡݔ א
ሾ
ͲǢͳͶ
ሿ
(Tuyển sinh khối D 2002)
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
9
฻ʹ͵ݔͳൌͲ฻͵ݔൌͲ฻ݔൌ
݇ߨ
͵
ሺ݇אԺሻ
Lại có:
ݔא
ሾ
െߨǢߨ
ሿ
฻൝
െߨ൑
݇ߨ
͵
൑ߨ
݇אԺ
฻ቄ
െ͵൑݇൑͵
݇אԺ
฻݇א
ሼ
ͲǢേͳǢേʹǢേ͵
ሽ
ậệዚዛዓ¿ݔא൜ͲǢേ
ߨ
͵
Ǣേ
ʹߨ
͵
Ǣേߨൠ
c. Ta có:
͵ݔെͶʹݔ൅͵ݔെͶൌͲ (với ݔאሾͲǢͳͶሿ)
฻Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔെͶሺʹ
ଶ
ݔെͳሻ൅͵ݔെͶൌͲ
฻Ͷ
ଶ
ݔሺݔെʹሻൌͲ
฻൤
ݔൌͲ
ݔൌʹ൐ͳሺạ¿ݔ൑ͳሻ
฻ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
Lại có:
ݔא
ሾ
ͲǢͳͶ
ሿ
฻ቊ
Ͳ൑
ߨ
ʹ
൅݇ߨ൑ͳͶ
݇אԺ
฻൝
െ
ͳ
ʹ
൑݇൑
ͳͶ
ߨ
െ
ͳ
ʹ
݇אԺ
฻݇א
ሼ
ͲǢͳǢʹǢ͵
ሽ
ậệủươ¿ݔא൜
ߨ
ʹ
Ǣ
͵ߨ
ʹ
Ǣ
ͷߨ
ʹ
Ǣ
͹ߨ
ʹ
ൠ
Giải:
a. Ta có :
൬ʹݔ൅
ͷߨ
ʹ
൰ൌቀʹݔ൅
ߨ
ʹ
ቁൌʹݔ
൬ݔെ
͹ߨ
ʹ
൰ൌቀݔ൅
ߨ
ʹ
െͶߨቁൌെݔ
Như vậy, phương trình viết lại thành
ʹݔ൅͵ݔൌͳ൅ʹݔ
฻ʹʹݔ൬ݔെ
ͳ
ʹ
൰ൌͲ
Ǥ൬ʹݔ ൅
ͷߨ
ʹ
൰െ͵൬ݔ െ
͹ߨ
ʹ
൰ൌͳ൅ʹݔ ǡݔ אቂ
ߨ
ʹ
ǡ͵ߨቃ
Ǥ
͵ݔ െݔ
ξ
ͳെʹݔ
ൌʹݔ ൅ʹݔ ǡݔ א
ሺ
Ͳǡʹߨ
ሻ
Bài 6: Giải các phương trình sau
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
10
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
¿ݔאቂ
ߨ
ʹ
ǡ͵ߨቃ²ệủươ¿ݔא൜ߨǢʹߨǢ͵ߨǢ
ߨ
͸
Ǣ
ͷߨ
ʹ
Ǣ
ͳ͹ߨ
͸
ൠ
b. Phương trình tương đương với
ʹʹݔݔ
ξ
ʹ
ȁ
ݔ
ȁ
ൌξʹቀʹݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ
Nếu ݔא
ሺ
Ͳǡߨ
ሻ
thì ݔ൐Ͳ nên
ʹݔൌቀʹݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ฻ݔൌ
ߨ
ͳ͸
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Khi đó,
ݔא൜
ߨ
ͳ͸
Ǣ
ͻߨ
ͳ͸
ൠ
Nếu ݔא
ሺ
ߨǡʹߨ
ሻ
thì ݔ൏Ͳ nên
ʹݔൌെቀʹݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ฻ݔൌ
ͷߨ
ͳ͸
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Khi đó,
ݔא൜
ʹͳߨ
ͳ͸
Ǣ
ʹͻߨ
ͳ͸
ൠ
ኼệủươ¿ݔא൜
ߨ
ͳ͸
Ǣ
ͻߨ
ͳ͸
Ǣ
ʹͳߨ
ͳ͸
Ǣ
ʹͻߨ
ͳ͸
ൠ
Giải:
a. Phương trình tương đương với
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ʹݔ൅ݔ
ሻ
ൌݔ
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
ݔ ൅ݔ ቀͳ൅ݔ 
ݔ
ʹ
ቁൌͶሺểnốʹͲͲ͸ሻ
ͳ
ͳ
͹ߨ
ển
ố
(Tuyển sinh khối D 2004)
ݔ ൅ݔ ൅ͳ൅ʹݔ ൅ʹݔ ൌͲ (Tuyển sinh khối B 2005)
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
11
฻൦
ݔൌ
ͳ
ʹ
ξʹቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
฻൦
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
b. Phương trình tương đương vớ
i
ʹ
ଶ
ݔ൅ʹݔݔ൅ݔ൅ݔൌͲ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻൦
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
c. 0ều kiệnǣ
ቐ
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ

ݔ
ʹ
്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ฻ݔ്
݇ߨ
Ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Ta thấy :
ͳ൅ݔ
ݔ
ʹ
ൌͳ൅
ݔ
ݔ
ʹ
ݔ
ݔ
ʹ
ൌ
ݔ
ݔ
ʹ
൅ݔ
ݔ
ʹ
ݔ
ݔ
ʹ
ൌ
ͳ
ݔ
Do đó, phương trình tương
đương với
ݔ൅ݔൌͶ฻ʹݔൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ݔൌ
ͷߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Điều kiện :
൝
ݔ്Ͳ
൬ݔെ
͵ߨ
ʹ
൰്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ͳ
ݔ
൅
ͳ
ݔ
ൌെʹξʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
12
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൬
ͳ
ʹݔ
൅ξʹ൰ൌͲ฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌെ
ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌ
ͷߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Giải: Phương trình tương đương với
ߨ
Ͷ
ቀ͵ݔെ
ඥ
ͻݔ
ଶ
െͳ͸ݔെͺͲቁൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻
ඥ
ͻݔ
ଶ
െͳ͸ݔെͺͲൌ͵ݔെͺ݇
฻൜
͵ݔെͺ݇൒Ͳ
ͻݔ
ଶ
െͳ͸ݔെͺͲൌ
ሺ
͵ݔെͺ݇
ሻ
ଶ
฻൝
͵ݔെͺ݇൒Ͳ
ͻݔൌͳʹ݇൅Ͷ൅
Ͷͻ
͵݇െͳ
ሺ
כ
ሻ
Do đó, ͵݇െͳ là ước nguyên của 49. Ta được : ͵݇െͳൌേͳǡേ͹ǡേͶͻ
Vì ݇אԺ nên ݇ൌͲǡെʹǡെͳ͸. Thay vào
ሺ
כ
ሻ
, ta được ݔൌെ͵ǡെʹͳ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
13
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.1.1. Giải các phương trình sau:
Ǥʹݔൌ
ξ
͵
͵
Ǥ
ͳͲݔൌͳ
ǤͶ
ଶ
ݔെ͵ൌͲ
Ǥ͵ݔെʹൌͲ
Ǥͳ൅ʹݔൌ
ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
5.1.2. Giải các phương trình sau:
Ǥ൬
ʹݔ
͵
െ
ߨ
͵
൰ൌͲ
Ǥͳ൅ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁൌͲ
Ǥቀ
ݔ
ʹ
൅
ߨ
͵
ቁൌ
ξ
͵
͵
Ǥ
ଶ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͳ
Ǥʹቈ
ߨ
͸
ቆݔെͳ൅
ξ
ʹ
ʹ
Ǥ
ݔൌ൬
Ͷݔ
ߨ
͵
ቁൌͲ
Ǥͷݔെሺ͵ݔ൅ɎሻൌͲ
5.1.4. Giải các phương trình sau:
ǤͶݔݔʹݔൌͳ
ǤݔʹݔͶݔͺݔͳ͸ݔ͵ʹݔൌ
ͳ
͸Ͷݔ
Ǥ
ݔ
൅
ݔ
ͳ൅ݔ
ൌͳ
Ǥ͵ݔെʹݔെݔൌʹݔെݔെͳ
Ǥሺͳെݔሻ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
ൌͳ൅ݔ
ቇ቉ൌξ͵
5.1.3.
Giải các phương trình sau:
൅͵ߨ൰
ͷ
Ǥሺʹݔ൅ߨሻൌെݔ
Ǥݔൌെʹݔ
Ǥݔ൅ቀʹݔ൅
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
14
ǤͳͲݔ൅ʹ
ଶ
Ͷݔ൅͸͵ݔݔൌݔ൅ͺݔ
ଷ
͵ݔ
ǤͶ
ଷ
ݔ൅͵
ଶ
ݔെ͵ݔെ
ଶ
ݔݔൌͲ
Ǥ
଺
ݔ൅
଺
ݔൌʹሺ
଼
ݔ൅
଼
ݔሻ
Ǥ
ଶ
ݔെݔ͵ݔൌʹ
5.1.5. Giải các phương trình sau:
Ǥʹݔൌͳǡݔאቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃ
Ǥݔ൅͵ݔൌͲǡݔאቂͲǢ
ߨ
ʹ
ቃ
5.1.6. Giải các phương trình sau:
Ǥʹ൅͵ݔൌʹ
ݔ
ʹ
Ǥ
ݔ
െʹݔݔ
ݔ
ʹ
ߨ
Ͷ
ݔ
ʹ
Ǥݔ
ൌ
ߨ
ͳʹ
൅
݇ߨ
ʹ
Ǥݔൌ
ߨ
ʹͲ
൅
݇ߨ
ͷ
Ǥ൦
ݔൌേ
ݔൌ
േ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ʹ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌߨെ
ʹ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
Ǥݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
ሺọcệnͳͻͻͺሻ
ൌξ͵ሺ0ạiữͳͻͻͺሻ
ʹ
ଶ
ݔ൅ݔെͳ
Ǥݔ൅ʹݔ൅͵ݔൌݔ൅ʹݔ൅͵ݔ (ĐH Ngoại Thương 1999)
Ǥ
ଶ
͵ݔെ
ଶ
Ͷݔൌ
ଶ
ͷݔെ
ଶ
͸ݔሺểnốʹͲͲʹሻ
Ǥ
ଶ
ቀ െ ቁ
ଶ
ݔെ
ଶ
ൌͲሺểnốʹͲͲ͵ሻ
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.1.1.Nghiệm của phương trình là :
ሺ݇אԺሻ
ሺ݇אԺሻ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ͷߨ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
15
5.1.2. Nghiệm của phương trình là :
Ǥݔൌ
ߨ
ʹ
൅
͵݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
Ǥݔൌ
͹ߨ
ͳʹ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
Ǥݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨെͳ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅ʹߨെͳ
ሺ݇אԺሻ
Ǥݔൌ݇ߨ൅
ሺ
െͳ
ሻ
௡ାଵ
Ǥ
ߨ
Ͷ
5.1.3. Nghi
ệm của phương trình là :
Ǥ ൥
ݔൌͳͷߨ൅݇ͳͲߨ
ݔൌെ
ͳͲߨ
ͻ
൅
݇ͳͲߨ
ͻ
ሺ݇אԺሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
͵
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ݇אԺሻ
Ǥݔൌെ
ߨ
ͻ
൅
݇ߨ
͵
ሺ݇אԺሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳ͸
൅
݇ߨ
Ͷ
ሺ݇אԺሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
16
5.1.4.
a. ử dụng công
thức nhân đôi ʹܽൌʹܽܽ sẽ đưa phương trình trở thành :
Ͷݔൌͳ֞ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
b. Tương tự câu a, ta cũng sử dụng công thức nhân đôi ʹܽൌʹܽܽ sẽ đưa
phương trình trở thành :
͸Ͷݔൌͳ฻ݔൌ
ߨ
ͳʹͺ
൅
݇ߨ
͵ʹ
ሺ݇אԺሻ
c. Điều kiện :
ቄ
ݔ്Ͳ
ݔ്െͳ
฻ݔ്
ߨ
ʹ
Phương trình tương đương với
ሺ

ݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ฻ቂ
ݔൌെͳ
ݔൌͳ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
݇ʹߨ
฻ݔ
ൌ݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͹ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
0ặݐൌݔฺʹݔൌ
ʹݐ
ͳ൅ݐ
ଶ
Thay vào phương trình, ta được
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
฻ቈ
ݔൌെ
ʹ
ߨ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. ệm của phương trình là :
ۍ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۏ
ݔൌെ
e. Điều kiện :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
17
ቂ
ݐൌͲ
ݐൌെͳ
฻ቂ
ݔൌͲ
ݔൌെͳ
฻ቈ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
f. Để ý : ʹ
ଶ
Ͷݔൌͳ൅ͺݔ và Ͷ
ଷ
͵ݔൌ͵͵ݔെͻݔ
Phương trình có nghiệm ݔൌ݇ʹߨሺ݇אԺሻ
g. Phương trình tương đương với

ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌͲ
฻൦
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
֞͵
ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ

൬
ݔ
ݔ
െ
͵ݔ
͵ݔ
൰ൌʹ
฻ݔ
ሺ
ݔ͵ݔെ͵ݔݔ
ሻ
ൌʹ
ଶ
ݔ͵ݔ
฻െʹݔʹݔൌʹ
ଶ
ݔ͵ݔ
฻െ
ଶ
ݔൌݔ͵ݔሺݔ്Ͳሻ
฻ʹݔെͳൌͶݔ൅ʹݔ
h. Ph
ương
trình tương
đương với :

଺
ݔʹݔെ
଺
ݔʹݔൌͲ
฻ʹݔ
ሺ

଺
ݔെ
଺
ݔ
ሻ
ൌͲ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ ฻ݔൌ
i. Điều kiện :
ቄ
ݔ്Ͳ
͵ݔ്Ͳ
Phương trình tương đương với
ݔ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
18
฻Ͷݔൌെͳ֞ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
5.1.5.
a. Ta có:
ʹݔൌ
ͳ
ʹ
ቀݔאቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃቁ฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
ại có:
ݔאቂെ
ߨ
ʹ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቃ฻ቊ
െ
ߨ
ʹ
൑
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ൑
ߨ
Ͷ
݇אԺ
ኼệủươ¿ݔൌ
ߨ
Ͷ
Ǥ Ta có:
ݔ൅͵ݔൌͲቀݔאቂͲǢ
ߨ
ʹ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݉ߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݊ߨ
ʹ
ሺ݉ǡ݊אԺሻ
ại có:
ߨ
ʹ
ቃ฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቊ
Ͳ൑
ߨ
ʹ
൅݉ߨ൑
ߨ
ʹ
݉אԺ
ቊ
Ͳ൑
ߨ
Ͷ
൅
݊ߨ
ʹ
൑
ߨ
ʹ
݊אԺ
฻൤
݉א
ሼ
Ͳ
ሽ
݊א
ሼ
Ͳ
ሽ
ኼዉዚዛዓ¿ݔאቄ
ߨ
Ͷ
Ǣ
ߨ
ʹ
ቅ
5.1.6.
a. Gợi ý :
0ặݐൌ
ݔ
ʹ
ฺݔൌ
ͳെݐ
ଶ
ͳ൅ݐ
ଶ
ệủươ¿ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
֞݇א
ሼ
Ͳ
ሽ
ቃቁ฻ʹ
ʹݔݔൌͲ฻൦
ݔאቂͲǢ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
19
b. Điều kiện:
൝
ݔ്ͳ
ݔ്െ
ͳ
ʹ
ሺ
כ
ሻ
ương trình tương đương với
ݔെʹݔൌξ͵
ሺ
െʹ
ଶ
ݔ൅ݔ൅ͳ
ሻ
฻ݔെʹݔൌξ͵
ʹݔ൅ξ͵ݔ
฻ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ʹߨ
͵

ሺ
݇אԺ
ሻ
൅݇ʹߨ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ

ͳ
ʹ
ሺ
ͳെ͸ݔ
ሻ
െ
ͳ
ʹ
ሺ
ͳ൅ͺݔ
ሻ
ൌ
ͳ
ʹ
ሺ
ͳെͳͲݔ
ሻ
െ
ͳ
ʹ
ሺͳ൅ͳʹݔሻ
฻ͺݔെ͸ݔൌͳʹݔെͳͲݔ
฻ݔ
ሺ
ͳͳݔെ͹ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌെ
݇ߨ
ʹ
ݔൌ
݇ߨ
ͻ
ሺ݇אԺሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
,
ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
c. Phương trình tương đương với
ʹʹݔݔ൅ʹݔൌʹʹݔݔ൅ʹݔ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻሺ
ʹݔെʹݔ
ሻ
ൌͲ
฻൦
ݔൌേ
ʹߨ
͵
ݔൌ
d. Phương trình tương đương với
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
20
e. Điều kiện :
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳെݔ
ሻ
ሺͳ൅ݔሻ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ሺͳ൅ݔሻ
െ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቈ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ

ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Lưu ý các công
thức lượng
giác sau:
x 
ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔൌͳ
x 
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
x 
଺
ݔ൅
଺
ݔ ൌͳെ͵
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
x ܽ 
ଶ
ݔ ൅ܾ ݔ ൌܿ
x
x
x
ܽ 
ଶ
ݔ ൅ܾ ݔ ൌܿ
II. CÁC DẠNG
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ĐƯA VỀ PHƯƠNG TRÌNH
LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN
1. PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI
- Phương trình bậc hai theo các hàm số lượng giác là những phương trình có dạng
sau:
- Cách giải phương trình này thì ta sẽ coi các ẩn ݔǡݔǡݔǡݔ là các
nghiệm của phương trình ܽݐ
ଶ
൅ܾݐ൅ܿൌͲሺ്ܽͲሻ, đồng thời lưu ý đến các điều
kiện của ݐ.
- Chúng ta cũng sử dụng những phép biến đổi lượng giác để đưa phương trình ban
đầu về các phương trình loại này.
ܽ 
ଶ
ݔ ൅ܾ ݔ ൌܿ
ܽ 
ଶ
ݔ ൅ܾ ݔ ൌܿ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
21
Giải:
a. Phương trình tương đương với
൥
ݔൌͳ
ݔൌെ
ͷ
ʹ
൏െͳሺạ¿ݔ൒െͳሻ
฻ݔൌ
ߨ
ʹ
b. Ta có:
ʹ
ଶ
ʹݔ൅͵ʹݔ൅ͳൌͲ฻൦
ʹݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ
ݔൌെ
ͳ
฻൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൥
ݔൌͳ
ݔൌെ͵
฻൥
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ሺ
െ͵
ሻ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Ǥ
ସ
ݔ െʹ
ଶ
ݔ ൅ͳൌͲǤ
ଶ
ݔ ൅ʹݔ െ͵ൌͲ
Bài 1: Giải các phương trình sau
Ǥʹ
ଶ
ݔ ൅͵ݔ െͷൌͲǤʹ
ଶ
ʹݔ ൅͵ʹݔ ൅ͳൌͲ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
ʹݔൌ
െͳ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
c. Điều kiện:
ݔ്Ͳ֞ݔ്
Phương trình tương đương với
ሺ

ଶ
ݔെͳ
ሻ
ଶ
ൌͲ฻൦
ݔൌͳ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Điều kiện:
ݔ്Ͳ֞ݔ്݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
22
Giải:
฻൤

฻ݔൌ
ߨ
ʹ
ͳ
ʹ
ʹݔ
ʹ
ൌെ
ͳ
ʹ
ʹݔ
ݔൌͳ
ݔൌെʹ൏െͳሺ኶ሻ
฻ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
c. Điều kiện:
൜

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ฻ݔ്
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ݇אԺሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
Ǥ
ସ
ݔ ൅
ସ
ݔ ൌʹݔ െ
ͳ
ʹ
Ǥ
ସ
ݔ ൅
ସ
ݔ ൌെ
ͳ
ʹ
ʹݔ
Ǥ

ସ
ݔ ൅
ସ
ݔ

ଶ
ݔ െ
ଶ
ݔ
ൌെ
ͳ
ʹ
ʹݔ Ǥ
ସ
ݔ ൅
ସ
ݔ ൌ
ͳͳ
ͺ
െʹݔ
Bài 2: Giải các phương trình sau
ͳ
ʹ
a. Phương trình tương đương với
฻ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌʹݔെ
฻
ଶ
ʹݔ൅ʹʹݔെ͵ൌͲ
ݔൌͳ
ݔൌെ͵൏െͳሺạሻ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
b. Phương trình tương đương với
฻ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌെ
฻ͳെ

ଶ
ʹݔ
฻
ଶ
ʹݔ൅ʹݔെʹൌͲ
฻൤
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
23

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ʹݔ
ൌെ
ʹݔ
ʹʹݔ
฻
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌെ
ͳ
ʹ
ʹݔ
Đây chính là câu b của bài này.
Nghiệm của phương trình là:
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Phương trình tương đương với

ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌ
ͳͳ
ͺ
െʹݔ
฻ͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ൌ
ͳͳ
ͺ
฻൦
ʹ
ݔൌ
ʹݔൌ
͵
ʹ
฻൦
ߨ
ݔൌ
ͷߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ଶ
ቀݔ ൅
ߨ
͵
ቁ൅ʹቀെݔ ൅
ߨ
͸
ቁൌ͵
Ǥ
ସ
ʹݔ ൅
ସ
ʹݔ ൌʹݔ ʹݔ
Ǥ
଼
ݔ ൅
଼
ݔ ൌ
ͳ͹
ͳ͸

ଶ
ʹݔ
Ǥ
଺
ݔ ൅
଺
ݔ െʹݔ ൌͲ
Ǥ
ସ
ݔ
ͷ
൅
ଶ
ݔ
ͷ
ൌͳ
Bài 3: Giải các phương trình sau:
െʹݔ
฻Ͷ
ଶ
ʹݔെͺʹݔ൅͵ൌͲ
ͳ
ʹ
൐ͳሺạሻ
ݔൌ
ͳʹ
൅݇ߨ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
24
Giải:
a. Phương trình tương đương với

ଶ
ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁ൅ʹቀݔ൅
ߨ
͵
ቁെ͵ൌͲ
฻൦
ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌͳ
ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌെ͵൏െͳሺạሻ
฻ݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
฻൤

฻ݔൌ
ߨ
ͺ
൅ ሺ݇אԺሻ
c. Ta có:
ൌ
ቆͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ቇ
ଶ
െ
ͳ
ͺ

ସ
ʹݔ
Khi đó, phương trình tương đương:
ቆͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ቇ
ଶ
െ
ͳ
ͺ

ସ
ʹݔൌ
ͳ͹
ͳ͸
െ
ͳ͹
ͳ͸

ଶ
ʹݔ
฻ʹ
ସ
ʹݔ൅
ଶ
ʹݔെͳൌͲ
b. Ph
ương
trình tương
đương với
ͳെʹ
ଶ
ʹݔ
ଶ
ʹݔൌʹݔʹݔ
฻ʹെ
ሺ
ʹʹݔʹݔ
ሻ
ଶ
ൌʹʹݔʹݔ
฻
ଶ
Ͷݔ൅ͶݔെʹൌͲ
Ͷݔൌͳ
Ͷݔൌെʹ൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
݇ߨ
ʹ

଼
ݔ൅
଼
ݔൌ
ሺ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ሻ
ଶ
െʹ
ସ
ݔ
ସ
ݔ
ൌ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
ሻ
ଶ
െʹ
ସ
ݔ
ସ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
25
฻
቎

ଶ
ʹݔൌെͳሺạሻ

ଶ
ʹݔൌ
ͳ
ʹ
฻
ଶ
ʹݔൌ
ͳ
ʹ
֞ͶݔൌͲ
฻ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
Ͷ
ሺ݇אԺሻ
d. Phương trình tương đương với
ͳെ͵
ଶ

ଶ
ݔെʹݔൌͲ
฻͵
ଶ
ʹݔ൅ͶʹݔെͶൌͲ
฻൥
ʹݔൌ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ ൅݇ߨ
ݔൌ
൅݇ߨ
ሺ݇אԺሻ

ସ
ݔ
ͷ
൅ͳെ
ଶ
ݔ
ͷ
ൌͳ
ݔ
ͷ
െ
ଶ
ݔ
ͷ
ൌͲ

ଶ
ݔ
ͷ
ൌͲ

ଶ
ݔ
ͷ
ൌͳ
฻൦

ݔ
ͷ
ൌͲ

ݔ
ͷ
ൌͲ
͵
ʹݔ
ൌെʹ൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
ቀ
ʹ
͵
ቁ
ʹ
ߨെቀ
ʹ
͵
ቁ
ʹ
e. Phương trình tương đương với
฻
ସ
฻൦
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
26
฻൥
ݔൌ
ͷߨ
ʹ
൅݇ͳͲߨ
ݔൌ݇ͷߨ
ሺ݇אԺሻ
Giải:
a. Điều kiện:
ݔൌ
ξ
ʹ
฻ݔൌ
േ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨሺ݇אԺሻ
Ǥ
ݔ ൫ʹݔ ൅͵
ξ
ʹ൯െʹ
ଶ
ݔ െͳ
ͳ൅ʹݔ
ൌͳ
Ǥ
ቀʹݔ ൅
Ɏ
Ͷ
ቁ൅ቀʹݔ െ
Ɏ
Ͷ
ቁ൅Ͷݔ ൌʹ൅ξʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
Ǥ͵

ଶ
ݔ ൅ʹξʹ
ଶ
ݔ ൌ൫ʹ൅ξʹ൯ݔ
Ǥ
Ͷ

ଶ
ʹݔ ൅͸
ଶ
ݔ െͻെ͵ʹݔ
ݔ
ൌͲ
Ǥʹݔ
ሺ
ݔ ൅ʹݔ
ሻ
ൌͶ
ଶ
ݔ
Bài 4: Giải các phương trình sau:
ߨ
ʹݔ്െͳ֞ݔ്െ ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻሺ
כ
ሻ
Ͷ
Phương trình tương đương với
ʹݔݔ൅͵ξʹݔെʹ
ଶ
ݔെͳൌͳ൅ʹݔ
฻ʹ
ଶ
ݔെ͵ξʹݔ൅ʹൌͲ
฻
቎
ʹ
ݔൌξʹ൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
27
b. Phương trình tương đương với
ʹቌ
ʹݔ൅
ߨ
Ͷ
൅ʹݔെ
ߨ
Ͷ
ʹ
ቍቌ
ʹݔ൅
ߨ
Ͷ
െʹݔ൅
ߨ
Ͷ
ʹ
ቍ൅Ͷݔൌʹ൅ξʹሺͳെݔሻ
฻ʹʹݔ
ߨ
Ͷ
൅Ͷݔെʹെξʹ൅ξʹݔൌͲ
฻ξʹ
ʹݔ൅൫Ͷ൅ξʹ൯ݔെʹെξʹൌͲ
฻ʹξʹ

ଶ
ݔെ൫Ͷ൅ξʹ൯ݔ൅ʹൌͲ
฻
቎
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌξʹ൐ͳሺạሻ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ݇אԺሻ
c. Điều kiện:
͵

ଶ
ݔ

ଶ
ݔ
൅ʹξʹ
ଶ
ݔൌ൫ʹ൅ξʹ൯ݔ
฻͵

ଶ
ݔ

ସ
ݔ
െ
൫ʹ൅
ξ
ʹ
൯ݔ

ଶ
ݔ
൅ʹξʹൌͲ
0ặݐൌ
Ǥươ¿ở
͵ݐ
ଶ
െ൫ʹ൅ξʹ൯ݐ൅ʹξʹൌͲ฻
቎
ݐൌξʹ
ݐൌ
ʹ
͵
Khi ݐൌ
ξ
ʹ
, ta có:
ξʹ

ଶ
ݔ൅ݔെξʹൌͲ
ݔ്Ͳ֞ݔ്݇ߨ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương
đương với
ݔ

ଶ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
28
฻
቎

ݔൌ
ξ
ʹ
ʹ
ݔൌξʹ൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݐൌ
ʹ
͵
ǡ×ǣ
ݔ

ଶ
ݔ
ൌ
ʹ
͵
฻
ݔ
ͳെ
ଶ
ݔ
ൌ
ʹ
฻൥

ݔൌ
ͳ
฻ݔ
ൌേ
ߨ
͵
ʹݔൌ
െ
ͳ
ʹ
฻ݔൌ
േ
ߨ
͵
൅݇ߨሺ݇אԺሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
͵
฻
ʹ
ଶ
ݔ൅͵ݔെʹൌͲ
ʹ
ݔൌെʹ൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận các nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻
ଶ
ݔ്Ͳ฻ʹݔ്െͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
Ͷ
ሺ
ͳെ
ଶ
ʹݔ
ሻ
൅͵
ሺ
ͳെʹݔ
ሻ
െͻെ͵ʹݔൌͲ
฻ʹ
ଶ
ʹݔ൅͵ʹݔ൅ͳൌͲ
฻
቎
ʹݔൌെͳ൫ạ
ሺ
כ
ሻ
൯
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
29
e. Điều kiện:
ቄ
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
฻ቄ
ʹݔ്ͳ
ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ʹ
ଶ
ݔ൅

ଶ
ʹݔ
ʹݔ
ൌͶ
ଶ
ݔ
฻
ͳെ
ଶ
ʹݔ
ʹݔ
ൌʹ
ଶ
ݔ
฻
൥
ʹݔൌെͳ
ʹݔൌ
ͳ
ʹ
฻
൥
ݔൌേ
͵
ସ
ସ
ͺ
͵
͸
ộ
ݔ െʹൌ͵
ሺ
ͳെݔ
ሻ

ଶ
ݔ ൫ểnốʹͲͲͶ൯
ଶ
͵ݔ ʹݔ െ
ଶ
ݔ ൌͲ൫ểnốʹͲͲͷ൯
ସ
ݔ ൅
ସ
ݔ ൅ቀݔ െ
ߨ
Ͷ
ቁቀ͵ݔ െ
ߨ
Ͷ
ቁെ
͵
ʹ
ൌͲ൫ểnố
଺
଺
ển
ố
฻ͳെ
ଶ
ʹݔൌʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
฻ʹ
ଶ
ʹݔ൅ʹݔെͳൌͲ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ߨ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
30
Giải:
a. Điều kiện :
൞
ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁ്Ͳ
ቀ
ߨ
͸
െݔቁ്Ͳ
฻
൞
ݔ്െ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ݔ്
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌ
͹
ͺ
฻ͳ
െ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ൌ
͹
ͺ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ʹݔൌ
ξ
ʹ
ʹ
ʹݔൌെ
ξ
ʹ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌ
͵ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌ
ͷߨ
ͺ
൅݇ߨ

ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ്Ͳ֞ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ

ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ͷݔെʹൌ
͵
ሺ
ͳെݔ
ሻ

ଶ
ݔ

ଶ
ݔ
฻ͷ
ݔെʹൌ
͵
ሺ
ͳെݔ
ሻ

ଶ
ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
,
ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Điều kiện :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
31
฻ͷݔെʹൌ
͵
ଶ
ݔ
ͳ൅ݔ
฻ʹ

ଶ
ݔ൅͵ݔെʹൌͲ
฻൥
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌെʹ൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻൥
ͳ
Ͷ
ሺ
Øý
ሻ
݇ߨ
Ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
ቁݏ݅݊ቀ͵ݔെ
ߨ
Ͷ
ቁെ͵ൌͲ
฻െ
ଶ
ʹݔ൅ቀͶݔെ
ߨ
ʹ
ቁ൅
ሺ
ʹݔ
ሻ
െͳൌͲ
฻െ
ଶ
ʹݔെͶݔ൅ʹݔെͳൌͲ
฻
ଶ
ʹݔ൅ʹݔെʹൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
,
ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
c. Phương trình tương đương với
ʹ
ଶ
͵ݔʹݔെʹ
ଶ
ݔൌͲ
฻
ሺ
͸ݔ൅ͳ
ሻ
ʹݔെʹݔെͳൌͲ
฻͸ݔʹݔെͳൌͲ
฻Ͷ
ସ
ʹݔെ͵
ଶ
ʹݔെͳൌͲ

ଶ
ʹݔൌͳ

ଶ
ʹݔൌെ
฻ʹݔൌͲ
฻ݔൌ
d. Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
ሻ
൅ʹቀݔെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
32
฻൤
ʹݔൌ
ͳ
ʹݔൌെʹ൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
e. Điều kiện :
ξʹ
െʹݔ്Ͳ֞ݔ്
ξ
ʹ
ʹ
ሺ
כ
ሻ
฻ʹ
െ
͵
ଶ
ʹݔ
ʹ
െ
ʹݔ
ʹ
฻൥

ݔൌെ
Ͷ
͵
Ǥ
ଶ
ቀ
ߨ
ʹ
൅ʹݔቁെ
ଶ
ʹݔെ͵ቀ
ߨ
ʹ
െʹݔቁ൅ʹൌͲ
Phương trình tương đương
với
ʹെ͸
ଶ
ݔ
ଶ
ݔെݔݔൌͲ
ൌͲ
ݔൌͳ
൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
ߨ
฻ݔൌ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.1. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ଶ
ݔെ൫ξ͵െͳ൯ݔെξ͵ൌͲ
Ǥ
ଶ
ݔ൅ͶݔെͶൌͲ
Ǥͳ൅Ͷݔൌʹݔ
Ǥʹʹݔ൅ݔൌͳ
Ǥʹ
ଶ
ʹݔെʹ൫ʹ൅ξʹ൯ݔݔ൅ξʹൌͲ
Ǥʹݔ൅൫ͳͲെξ͵൯ݔ൅ͷξ͵െͳൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
33
5.2.2. Giải các phương trình sau:
Ǥͷ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ൌʹ൅
ସ
ݔെ
ସ
ݔ
Ǥ
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌ
ʹ
͵

ଶ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൅
ͳ
͵
Ǥ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ͷʹݔ
ൌ
ͳ
ʹ
ʹݔെ
ͳ
ͺʹݔ
Ǥ
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌെ
ͷ
ͳʹ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁቀ͵ݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ൅
ʹͳ
ʹͶ
5.2.3. Giả
i các phương trình sau:
ǤͶͺെ
ͳ

ସ
ݔ
െ
ʹ

ଶ
ݔ
Ǥ

ସ
ʹݔ൅
ସ
ʹݔ
ቀ
ߨ
Ͷ
െݔቁቀ
ߨ
Ͷ
൅ݔቁ
Ǥ
ଷ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
Ǥݔൌ
ݔ൅
ͷ
ͺ
Ǥ
ൌͲ
ሺ
ͳ൅
ʹݔݔ
ሻ
ൌͲ
ൌ
ସ
Ͷݔ
ቁൌݔെͳ
ʹͶ
ʹݔ
Ǥ
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌʹݔݔെ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔ
Ǥ
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌ
ͷ
ʹ
ʹݔെ
ʹ
ሺ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ሻ
െͶݔݔ൅ͳ
ξ
ʹെʹݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
34
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ
LUYỆN
5.2.1. Nghiệm của phương trình là :
Ǥ൦
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔൌേ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൥
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ݔൌേ൬
͵
Ͷ
൰൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ݔൌ
͵ߨ
ͺ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൦
ݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ
Ͷߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.2.2.
a. Phương trình tương đương với
ͷ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ൌʹ൅
ሺ

ଶ
െ
ଶ
ݔ
ሻሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
฻ͷ൅ͷݔൌʹ൅ͳെ
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
35
฻ʹ
ଶ
ݔ൅ͷݔ൅͵ൌͲ
฻൥
ݔൌെͳ
ݔൌെ
͵
ʹ
൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với

ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌ
ͳ
͵
ቂͳെቀʹݔ൅
ߨ
ʹ
ቁቃ൅
ͳ
͵
฻ͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ൌ
ͳ
͵
െ
ͳ
͵
ʹݔ൅
ͳ
͵
฻͵
ଶ
ʹݔെʹʹݔെʹൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ͳെ
ξ
͹
ʹ
ݔൌ
ͳ൅
ξ
͹
ʹ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌቆ ቇ൅݇ʹߨ
ʹ
ቇ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ

ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
ͷʹݔ
ൌ
ʹݔ
ʹʹݔ
െ
ͳ
ͺʹݔ
฻ͺെͳ͸

ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌʹͲʹݔെͷ
฻Ͷ
ଶ
ʹݔ൅ʹͲʹݔെͳ͵ൌͲ֞െͶ
ଶ
ʹݔ൅ʹͲʹݔെͻൌͲ
ͳെ
ξ
͹
ʹ
ͳെ
ξ
͹
ݔൌߨെ
ቆ
c. Điều kiện :
ʹݔ്Ͳ֞ݔ്
Phương trình tương đương với
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
36
฻൦
ʹݔൌ
ͳ
ʹ
ʹݔൌ
ͻ
ʹ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌേ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Phương trình tương đương với
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌെ
ͷ
ʹͶ
ቂቀͶݔെ
ߨ
ʹ
ቁ൅ʹݔቃ൅
ʹͳ
ʹͶ
฻ͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
ൌെ
ͷ
ʹͶ
ሺ
െͶݔ൅ʹݔ
ሻ
൅
ʹͳ
ʹͶ
฻൥
ʹ
ݔൌ
ͳ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ͳʹ
ݔൌ
ͷߨ
ͳʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൞

ସ
ݔ്Ͳ

ଶ
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
Ͷͺെ
ͳ

ସ
ݔ
െ
ʹ

ଶ
ݔ
൬ͳ൅
ʹݔ
ʹݔ
ݔ
ݔ
൰ൌͲ
฻ʹͶെͳʹ
ଶ
ʹݔൌെͷ
ሺ
െͳ൅ʹ
ଶ
ʹݔ൅ʹݔ
ሻ
൅ʹͳ
฻ʹ
ଶ
ʹݔെͷʹݔ൅ʹൌͲ
ʹ
ʹݔൌʹ൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
൅݇ߨ
൅݇ߨ
5.2.3.
a. Điều kiện :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
37
฻Ͷͺെ
ͳ

ସ
ݔ
െ
ͳ

ସ
ݔ
ൌͲ
฻Ͷͺ
ସ
ݔ
ସ
ݔെ
ሺ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻͵
ସ
ʹݔ൅
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔെͳൌͲ
฻൦

ଶ
ʹݔൌ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔൌെ
ʹ
͵
ሺ
Øý
ሻ
֞ͶݔൌͲ฻ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
Ͷ
ە
ۖ
ۖ
۔
ۖ
ۖ
ۓ
ቀ
ߨ
Ͷ
െݔቁ്Ͳ
ቀ
ߨ
Ͷ
൅ݔቁ്Ͳ
ቀ
ߨ
Ͷ
െݔቁ്Ͳ
ቀ
ߨ
Ͷ
൅ݔቁ്Ͳ
฻
൞
ቀ
ߨ
ʹ
ቀ
ߨ
ʹ
฻ʹ
ݔ്Ͳ฻ʹݔ്േͳ
ሺ
כ
ሻ
Ta có:
ߨ
Ͷ
൅ݔቁൌ
ͳെݔ
ͳ൅ݔ
Ǥ
ͳ൅ݔ
ͳെݔ
ൌͳ
฻
ͳെ

ଶ
Ͷݔ
ʹ
ൌ
ସ
Ͷݔ
฻ʹ
ସ
Ͷݔെ
ଶ
ͶݔെͳൌͲ
฻൥

ଶ
Ͷݔൌͳ

ଶ
Ͷݔൌെ
ͳ
ʹ
ሺ
Øý
ሻ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết
hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Điều kiện :
െʹݔቁ്Ͳ
൅ʹݔቁ്Ͳ
ቀ
ߨ
Ͷ
െݔቁቀ
Khi đó, phương trình tương đương với

ସ
ʹݔ൅
ସ
ʹݔൌ
ସ
Ͷݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
38
฻ͶݔൌͲ
฻
ቂ
ʹݔൌͲ
ʹݔൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ݔൌ
݇ߨ
Ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Điều kiện :
ቊ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ്Ͳ
ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
0ặݐൌݔെ
ߨ
Ͷ
֞ݔൌݐ൅
ߨ
Ͷ
ߨ
Ͷ
ቁെͳ
ͳ൅
ݐ
ͳെݐ
െͳ


฻
ቈ
ݐൌ݇ߨ
ݐൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ቈ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ߨ
ớ
ሺ
כ
ሻ
¿
×ǣ്Ͳቀݐ൅ ቁ്Ͳ
Ͷ
¯×ǡương trình tương đương với

ଷ
ݐൌቀݐ൅
฻
ଷ
ݐൌ
฻
ሺ

ଶ
ݐ൅ݐ
ሻሺ

ଶ
ݐെʹݐ൅ʹ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ݐൌͲ
ݐൌെͳ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
39
d. Điều kiện :
൝
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ݔ
ݔ
ൌ
ݔ
ݔ
൅
ʹͶݔ
ʹݔݔ
฻
ଶ
ݔൌ
ଶ
ݔ൅Ͷݔ
฻ʹ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳൌͲ
฻൥
ʹݔൌͳ
ʹݔൌെ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌേ
ߨ
ʹ
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ͳ
ʹ
ሺ
ͳെ
ଶ
ʹݔ
ሻ
ൌʹݔെ
ͳ
ʹ
ሺ
ͳെ
ଶ
ʹݔ
ሻ
฻
ଶ
ʹݔ൅ʹʹݔെ͵ൌͲ
฻൤
ʹݔൌͳ
ʹݔൌെ͵൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
f. Phương trình tương đương với
൅݇ߨ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹߨ
͵
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ݔൌേ
e. Phương trình tương đương với
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌʹݔെ
฻ͳെ

ଶ
ʹݔ
ʹ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
40
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌ
ͷ
ʹ
ʹݔെ
ͷ
ͺ
฻െͶ
ଶ
ʹݔെʹͲʹݔ൅ʹͳൌͲ
฻ʹ
ଶ
ʹݔെͳͲʹݔ൅ͳ͵ൌͲ
ሺ
Øệ¿ȟԢൌെͳ൏Ͳ
ሻ
g. Điều kiện :
ξ
ʹ
ʹ
฻൤

฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
ሺ
כ
ሻ
ξʹെʹݔ്Ͳ฻ݔ്
Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
ሻ
െͶݔݔ൅ͳൌͲ
฻െ
ଶ
ʹݔെʹʹݔ൅͵ൌͲ
ʹݔൌͳ
ʹݔൌെ͵൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
41
2. PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT THEO ܛܑܖ࢞ VÀ ܋ܗܛ࢞
- Phương trình bậc nhất theo ݔ và ݔ là những phương trình có dạng tổng
quát :
Những trường hợp đặc biệt :
x ܽൌͲǡ്ܾͲ;
ሺ
כ
ሻ
có dạng :
ݔൌ
ܿ
ܾ
x ്ܽͲǡܾൌ
Ͳ;
ሺ
כ
ሻ
có dạng :
ݔൌ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
ݔൌ
ܿ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
൬
ܽ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
൰
ଶ
൅൬
ܾ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
൰
ଶ
ൌͳ
ە
۔
ۓ
ݑൌ
ܽ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
ݑൌ
ܾ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
ܽ ݔ ൅ܾ ݔ ൌܿ
ሺ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
്Ͳ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ܿ
ܽ
x ്ܽͲǡ്ܾͲǡܿൌͲ; do ݔൌͲ không là nghiệm nên
ሺ
כ
ሻ
có dạng :
ܽ
ݔൌെ
ܾ
Phương pháp giải : (trường hợp ്ܽͲǡ്ܾͲǡ്ܿͲ)
Chia 2 vế phương trình cho
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
ta sẽ được phương trình:
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
ݔ൅
ܽ ܾ
Ta thấy :
Nên có góc ݑ thỏa mãn :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
42
¯×ương trình trở thành
:
ݑݔ൅ݑݔൌ
ܿ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
฻
ሺ
ݔ൅ݑ
ሻ
ൌ
ܿ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
Phương trình ሺכሻ có ng
hiệm khi và chỉ khi ܿ
ଶ
൑ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
Khi đó, ta đặt
ߙൌ
ܿ
ξ
ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
Phương trình trở thành :
Cách
khác :
ݔ൅
ܾ
ܽ
ݔൌ
ܿ
ܽ
ܾ
ܽ
ܽ
ܾ
ܾ
ܿ
ܾ
ߙǡߙൌ
ܽ
ܾ
ݔ
ʹ
ʹݐ
ͳ൅ݐ
ଶ
൅ܾ
ͳെݐ
ଶ
ͳ൅ݐ
ଶ
ൌܿ
฻
ሺ
ܾ൅ܿ
ሻ
ݐ
ଶ
െʹܽݐ൅ܿെܾൌͲ
ሺ
ܾ൅്ܿͲ
ሻ
Giải ݐ rồi suy ra ݔ.

ሺ
ݔ൅ݑ
ሻ
ൌ
ߙ฻ቂ
ݔൌߙെݑ൅݇ʹߨ
ݔൌߨെߙെݑ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
x Chia 2 vế phương trình cho ܽ, phương trình trở thành :
฻
ሺ
ݔെߙ
ሻ
ൌ
ܿ
ܽ
ߙǡߙൌ
x Chia 2 vế phương trình cho ܾ, phương trình trở thành :
ܿ
ݔ൅ݔൌ ฻
ሺ
ݔ൅ߙ
ሻ
ൌ
x Với ݔ്ߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
thì ta đặt
ݐൌ
Khi đó,
ሺ
כ
ሻ
฻ܽ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
43
Một số công thức cần lưu ý :
ܽേܽൌξʹቀܽേ
ߨ
Ͷ
ቁ
ܽേܽൌξʹ
ቀܽט
ߨ
Ͷ
ቁ
ξ͵
ܽേܽൌʹቀܽേ
ߨ
͸
ቁൌʹቀܽט
ߨ
͵
ቁ
ܽേξ͵
ܽൌʹቀܽേ
ߨ
͵
ቁൌʹቀܽט
ߨ
͸
ቁ
Giải:
a. Ta có:
͹ݔെξ͵
͹ݔൌെξʹ
฻ቀ͹ݔെ
ߨ
͸
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻
൦
ݔൌ
ͷߨ
ͺͶ
൅
݇ʹߨ
͹
ݔൌ
ͳͳߨ
ͺͶ
൅
݇ʹߨ
͹
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Ta có:
͵ݔൌξʹ
൅͵ݔ
฻ቀ͵ݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Ta thấy ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
không là nghiệm của phương trình.
Ǥ͹ݔ െξ͵͹ݔ ൌെξʹ
Ǥ
͵ݔ ൌξʹ൅͵ݔ
Ǥ͵
ݔ ൅ݔ ൌͳ
Ǥ
ݔ ൅ͷݔ ൌͳ
Ǥ
ͳ൅
ξ
͵
ʹ
ξ
ʹ
ݔ ൅
ͳെ
ξ
͵
ʹ
ξ
ʹ
ݔ ൌ
ͳ
ξ
ʹ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
44

ݔ
ʹ
്Ͳ฻ݔ്ߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻሺ
כ
ሻ
Ǥ¯ặݐൌ
ݔ
ʹ

ương trình trở thành:
͸ݐ
ͳ൅ݐ
ଶ
൅
ͳെݐ
ଶ
ͳ൅ݐ
ଶ
ൌͳ
฻ʹݐ
ଶ
െ͸ݐൌͲ฻ቂ
ݐൌͲ
ݐൌ͵
฻൦

ݔ
ʹ
ൌͲ

ݔ
ʹ
ൌ͵
฻ቂ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌʹ͵൅݇ʹߨ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯

ݔ
ʹ

Phương trình trở thành:
ʹݐ
൅
฻
൥
ݐൌͳ
ݐൌെ
฻
൦
ൌͳ
ൌെ
ʹ
͵
ݔൌ
ߨ
൅݇ʹߨ
ʹ
͵
൰൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
¿Ȃ൫
ͳെξ͵
൯്ʹ²
ݔ
ʹ
ൌͲØệủươ¿

ݔ
ʹ
്Ͳ฻ݔ്ߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ¯ặݐൌ
ݔ
ʹ

ương trình
ሺ
כ
ሻ
trở thành:
d. Ta thấy ݔൌߨ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
không là nghiệm của phương trình.
്Ͳ฻ݔ്ߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ¯ặݐൌ
ݔ
ʹ
ͷ
ሺ
ͳെݐ
ଶ
ሻ
ൌͳ
ͳ൅ݐ
ଶ
ͳ൅ݐ
ଶ
฻͵ݐ
ଶ
െݐെʹൌͲ
͵
ʹ

ݔ
ʹ

ݔ
ʹ
฻൦
ʹ
ݔൌʹ൬െ
e. Ta có:
൫ͳ൅ξ͵൯ݔ൅൫ͳെξ͵൯ݔൌʹ
ሺ
כ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
45
൫ͳ൅
ξ
͵൯ʹݐ
ሺ
ͳ൅ݐ
ଶ
ሻ
൅
൫ͳെ
ξ
͵
൯
ሺ
ͳെݐ
ଶ
ሻ
ሺ
ͳ൅ݐ
ଶ
ሻ
ൌʹ
฻൫͵൅ξ͵
൯ݐ
ଶ
െʹ൫ͳ൅ξ͵൯ݐ൅ͳ൅ξ͵ൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݐൌ
ξ
͵
͵
ݐൌ
ͳ൅
ξ
͵
ͳെ
ξ
͵
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ

ݔ
ʹ
ൌ
ξ
͵
͵

ݔ
ʹ
ൌ
ͳ൅
ξ
͵
ͳെ
ξ
͵


฻
൦
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải:
a. Điều kiện:
ʹݔ്Ͳ֞ݔ്
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Với điều kiện
ሺ
כ
ሻ
, phương trình tương đương với :
ͺ
ଶ
ݔݔൌξ͵ݔ൅ݔ
฻Ͷ
ሺ
ͳെʹݔ
ሻ
ݔൌξ͵
ݔ൅ݔ
Ǥͺݔ ൌ
ξ
͵
ݔ
൅
ͳ
ݔ
Ǥ൫
ʹݔ ൅ξ͵ʹݔ൯
ଶ
െͷൌቀʹݔ െ
Ɏ
͸
ቁ
Ǥʹξʹ
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
ݔ ൌ͵൅ʹݔ
Bài 2: Giải các phương trình sau:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
46
฻െͶʹݔݔൌξ͵
ݔെ͵ݔ
฻െʹ͵ݔെʹݔൌξ͵
ݔെ͵ݔ
฻͵ݔൌቀݔ൅
ߨ
͵
ቁ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳʹ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Ta có:
൫ʹݔ൅ξ͵
ʹݔ൯
ଶ
െͷൌቀʹݔെ
Ɏ
͸
ቁ
฻Ͷ
ଶ
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁെቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁെͷൌͲ
฻൦
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁൌെͳ
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁൌ
ͷ
Ͷ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Ta có:
ʹξʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ݔൌ͵൅ʹݔ
฻ξʹʹݔ൅ξʹ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
ൌ͵൅͵ʹݔ
฻ξʹ
ʹݔ൅൫ξʹെͳ൯ʹݔൌ͵െξʹ
Vì ൫
ξ
ʹ൯
ଶ
൅൫
ξ
ʹെͳ൯
ଶ
൏൫͵െ
ξ
ʹ൯
ଶ
nên phương trình vô nghiệm.
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
47
Giải:
a. Phương trình tương đương với
ݔെʹݔൌʹ
ଶ
ݔെݔെͳ
฻ݔ൅ݔൌʹݔ൅ʹݔ
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌቀʹݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ
฻൥
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
ቁൌቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Điều kiện :
ݔ്Ͳ฻ݔ്݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
͵ݔെ͵ݔൌͳ
Ǥݔ
ሺ
ͳെʹݔ
ሻ
ൌ
ሺ
ݔ െͳ
ሻሺ
ʹݔ ൅ͳ
ሻ
ǤͶ
ଷ
ݔ ൅Ͷݔ 
ଶ
ݔ ൅ʹݔ ൌͲ
Ǥ͵െͶ
ଶ
ݔ ൌͶݔ 
ଶ
ݔ െ͵ݔ
Bài 3: Giải các phương trình sau:
b. Phương trình tương đương với
ʹݔെͶ
ଷ
ݔ൅Ͷ
ଷ
ݔെʹݔൌͲ
฻͵ݔെͶ
ଷ
ݔ൅Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔൌݔെݔ
฻͵ݔ൅͵ݔൌݔെݔ
฻ቀ͵ݔ൅
฻൦
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
48
฻ቀ͵ݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
͵
ݔൌ
ߨ
͵
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Giải:
฻൥
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ቀݔെ
ߨ
͸
ቁൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ଷ
ଷ
ଶ
ଶ
ố
ሺ
ͳെʹݔ
ሻ
ݔ
ͳ൅ʹݔ
ሻሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌξ͵൫዇ốʹͲͲͻ൯
ố
a. Phương trình tương đương với
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌξ͵ݔ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
฻
ሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൫ݔെξ͵ݔ൯ൌͲ
ݔെݔൌͲ
ݔ൅ݔൌͲ
ݔെξ͵ݔൌͲ
ቀݔെ
ቀݔ൅
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
49
b. Điều kiện :
൝
ݔ്െ
ͳ
ʹ
ݔ്ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ݔെʹݔݔൌξ͵
െξ͵ݔ൅ʹξ͵ݔെʹξ͵
ଶ
ݔ
฻ݔെʹݔൌξ͵
ʹݔ൅ξ͵ݔ
฻ݔെξ͵
ݔൌξ͵ʹݔ൅ʹݔ
฻ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
͸
ቁൌͶݔ
฻൦
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷʹ
൅
݇ʹߨ
͹
ሺ
݇אԺ
ሻ
Thay nghiệm vào
ሺ
כ
ሻ
ta sẽ có nghiệm của phương trình là:
ߨ
ͳͺ
ݔൌെ
c. Phương trình tương đương với
ʹݔ൅ʹݔʹݔ൅ʹξ͵͵ݔൌͶͶݔ൅Ͷ
ଷ
ݔ
฻ʹݔ൅͵ݔ൅ݔ൅ʹξ͵͵ݔൌͶͶݔ൅͵ݔെ͵ݔ
฻ʹ͵ݔെͶͶݔ൅ʹξ͵͵ݔൌͲ
฻ቀ͵ݔെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
50
- BÀI TẬP TỰ L
UYỆN
5.2.4. Giải các phương trình sau:
Ǥͷݔ൅ͷݔൌξʹ
Ǥξ
͵
͵ݔ൅͵ݔൌξʹ
Ǥʹ
ݔെͷݔൌͷ
Ǥቀݔ൅
ߨ
ʹ
ቁ൅ξ͵
ሺ
െݔ
ሻ
ൌξ͵
5.2.5. Giải các phương trình sau:
ǤͶݔ͵ݔ൅ʹʹݔൌξ͵
ݔ൅ݔ
Ǥʹξ͵
ݔെ
ͳ
ݔ
ൌͳ൅
ξ
͵
ݔ
ݔ
െ
ଶ
ݔ
Ǥʹݔെ͵ݔ൅ݔെʹൌͲ
5.2.6. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ൌͳ
Ǥቀ
ݔ
ʹ
൅
ݔ
Ǥ
ݔ
ൌ
ߨ
ʹͲ
൅
݇ʹߨ
ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൦
ݔൌെ
ߨ
͵͸
൅
݇ʹߨ
͵
ݔൌെ
͹ߨ
͵͸
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ʹെ
ξ
͵൯ݔെʹ
ଶ
ቀ
ݔ
ʹ
െ
Ͷ
ߨ
ቁ
ʹݔെͳ
Ǥͺ
ଶ
ʹݔʹݔൌξ͵ʹݔ൅ʹݔ
ሺ
዇ዎʹͲͲ͹
ሻ
ʹ
ቁ
ଶ
൅ξ͵ݔൌʹ൫዇ốʹͲͲ͹൯
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.4. Nghiệm của phương trình :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
51
Ǥݔൌʹ
ͷ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൥
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.2.5.
a. Phương trình tương đương vớ
i
ʹݔ͵ݔ൅ʹݔݔൌቀݔ൅
ߨ
͸
ቁ
฻ʹݔ
ሺ
͵ݔ൅ݔ
ሻ
ൌቀݔ൅
ߨ
͸
ቁ
ߨ

฻
Ͷݔൌቀݔ൅
ߨ
͸
ቁ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ʹߨ
͵
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
ͷ
฻
ቀʹݔ൅
ߨ
͸
ቁൌቀݔ൅
ߨ
͵
ቁ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
฻Ͷݔݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌቀݔ൅
͸
ቁ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Điều kiện :
ݔ്Ͳ฻ݔ്݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ξ͵ʹݔെݔൌʹ
ଶ
ݔ൅ξ͵ݔെͳ
฻ξ͵ʹݔ൅ʹݔൌݔ൅ξ͵ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
52
c. Phương trình tương đương với


ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ൅͵ݔെݔ൅ʹൌͲ
฻
ሺ
ݔെݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ൅ʹ
ሻ
ൌͲ
฻൦
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌെ
ξ
ʹ
ʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെξʹ൏െͳ
ሺ
኶
ሻ
฻൥
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.2.6.
a. Điều kiện :
ݔ്
ͳ
ʹ
Phương trình tương đương với
ߨ
ቁൌͲ
฻൦
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ͶʹݔͶݔൌξ͵
ʹݔ൅ʹݔ
฻ʹʹݔെʹ͸ݔൌξ͵
ʹݔ൅ʹݔ
฻െʹ͸ݔൌξ͵
ʹݔെʹݔ
฻ݔ്േ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ݔെξ͵ݔൌͲ
฻ቀݔെ
͵
ݔൌ
ݔൌ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ݔൌ
b. Phương trình tương đương với
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
53
฻
ሺ
ߨ൅͸ݔ
ሻ
ൌ൬
ʹߨ
͵
െʹݔ൰
฻൦
ݔൌെ
ߨ
ʹͶ
൅
݇ʹߨ
͹
ݔൌെ
ͷߨ
ͳʹ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Phương trình tương đương với
ͳ൅ʹ
ݔ
ʹ

ݔ
ʹ
൅ξ͵ݔൌʹ
฻ݔ൅ξ͵
ݔൌͳ
฻ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
െ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Phương pháp giải :
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ
ሺ
כ
ሻ
ǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
Khi đó,
ݔݔൌ
ݐ
ଶ
െͳ
ʹ
ܽ
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
൅ܾ ݔ ݔ ൌܿ
3. PHƯƠNG TRÌNH ĐỐI XỨNG THEO ܛܑܖ࢞ VÀ ܋ܗܛ࢞
Phương trình đối xứng theo ݔ và ݔ là phương trình có dạng sau :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
54
Thay vào phương trình, ta được
:
ܽݐ൅
ܾ
ሺ
ݐ
ଶ
െͳ
ሻ
ʹ
ൌܿ
฻ܾݐ
ଶ
൅ʹܽݐെܾെʹܿൌͲ
ሺ
ככ
ሻ
Ta giải
ሺ
ככ
ሻ
tính ra ݐ so điều kiện và thay ݐ vào
ሺ
כ
ሻ
để tính ݔ.
Ngoài ra, chúng ta còn một dạng có họ hàng với dạng ở trên :
Phương pháp giải :
0ặݐൌݔെݔൌξʹቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ
ሺ
כ
ሻ
ǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
Khi đó,
ݔݔൌ
ͳെݐ
ଶ
ʹ
Thay vào phương trình rồi làm tương
tự như dạng trên.
Giải:
a.
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ሺ
כ
ሻ
ܽ
ሺ
ݔ െݔ
ሻ
൅ܾ ݔ ݔ ൌܿ
Ǥξʹ
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
െݔ ݔ ൌͳ
Ǥ൫
ͳ൅ξʹ൯
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
െʹݔ െͳെξʹൌͲ
Ǥͷ
ʹݔ െͳʹ
ሺ
ݔ െݔ
ሻ
൅ͳʹൌͲ
Ǥݔ ݔ ൌ͸
ሺ
ݔ െݔ െͳ
ሻ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
55
Khi đó, phương trình trở thành
ݐെ
ݐ
ଶ
െͳ
ʹ
ൌͳ֞ݐൌͳ൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻ቈ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b.
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹ
ቀݔ൅
ߨ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ሺ
כ
ሻ
฻൤
ݐൌͳ
ݐൌξʹ
฻൦

ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ሺ
כ
ሻ
ͷ
ሺ
ͳെݐ
ଶ
ሻ
െͳʹݐ൅ͳʹൌͲ
฻ͷݐ
ଶ
൅ͳʹݐെͳ͹ൌͲ
Ͷ
Khi đó, ph
ương trình trở thành
൫ͳ൅ξʹ൯ݐെ
ሺ
ݐ
ଶ
െͳ
ሻ
െͳെξʹൌͲ
฻ݐ
ଶ
െ൫ͳ൅ξʹ൯ݐ൅ξʹൌͲ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
฻
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ݔൌെ
c.
0ặݐൌݔെݔൌξʹቀݔെ
Khi đó, phương trình trở thành
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
56
฻൥
ݐൌͳ
ݐൌെ
ͳ͹
ͷ
൏െξʹ
ሺ
ạ
ሻ
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻ቈ
ݔൌ
݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d.
0ặݐൌݔെݔൌξʹ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ሺ
כ
ሻ
Khi đó, phương trình trở thành
ͳെݐ
ଶ
ʹ
฻
൤
ߨ
Ͷ
ξ
ʹ
ʹ
ݔൌ
݇
ʹ
ߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔ ൅ݔ ൅ݔ ݔ െͳൌͲ
Ǥ
ʹݔ ൅ͷൌ
ሺ
Ͷെʹݔ
ሻሺ
ݔ െݔ
ሻ
Ǥξ
ʹ
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
ൌݔ ൅ݔ
Ǥ
ଷ
ݔ ൅
ଷ
ݔ ൌʹݔ ൅ݔ ൅ݔ
Ǥʹ
ଷ
ݔ െʹݔ ൅ݔ ൌͲ
Bài 2: Giải các phương trình sau:
ൌ͸
ሺ
ݐെͳ
ሻ
฻ݐ
ଶ
൅ͳʹݐെͳ͵ൌͲ
ݐൌͳ
ݐൌെͳ͵൏െξʹ
ሺ
ạ
ሻ
฻ቀݔ൅ ቁൌ
฻ቈ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
57
Giải:
a.
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ሺ
כ
ሻ
Khi đó, phương trình trở thành
ݐ൅
ݐ
ଶ
െͳ
ʹ
െͳൌͲ
฻ݐ
ଶ
൅ʹݐെ͵ൌͲ
฻൤
฻
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
฻
ቈ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
Ǥ
0ặ
ݐൌ
ݔെݔൌξʹ
ቀݔെ
ߨ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ʹݐെ
ͳെݐ
ଶ
ʹ
െʹൌͲ
฻ݐ
ଶ
൅ͶݐെͷൌͲ
฻൤
ݐൌͳ
ݐൌെͷ൏െξʹ

ሺ
ạ
ሻ
฻ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
ݐൌͳ
ݐൌെ͵൏െξʹ
ሺ
ạ
ሻ
ξ
ʹ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Phương trình tương đương với

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ൅ͷൌͶݔെͶݔെʹݔݔ൅ʹ
ଶ
ݔ
฻ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
െݔݔെʹൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
Ͷ
Khi đó, phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
trở thành:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
58
฻ቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Điều kiện :
ቄ
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Ta biến đổi phương trình thành
ξʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌ
ͳ
ݔݔ
ሺ
ͳ
ሻ
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ương trình
ሺ
ͳ
ሻ
trở thành:
ξʹ
ݐൌ
ʹ
ݐ
ଶ
െͳ
฻ݐ
ଷ
െݐെξʹൌͲ
฻ቈ
0ặݐൌ
ݔ൅ݔൌξʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
Khi đó, phương trình ሺͳሻ trở thành:
ݐቆͳെ
ݐ
ଶ
െͳ
ʹ
ቇെ
ሺ
ݐ
ଶ
െͳ
ሻ
െݐൌͲ
ݐൌξʹ
ݐ
ଶ
൅ξʹݐ൅ͳൌͲ
ሺ
Øệ
ሻ
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
ߨ
฻ݔൌ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ͷ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Phương trình tương đương với
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሺ
ͳെݔݔ
ሻ
െʹݔݔെ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
59
฻ݐ
ଷ
൅ʹݐ
ଶ
െݐെʹൌͲ
฻൥
ݐൌͳ
ݐൌെͳ
ݐൌെʹ൏െξʹ
ሺ
ạ
ሻ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെ
ξ
ʹ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧
ݐൌͲ
ݐൌെ
ʹ
ሺ
኶
ሻ

ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ฻ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
e. Phương trình tương
đương với
ʹ
ଷ
ݔ൅ʹ
ଶ
ݔ൅ݔെͳൌͲ
฻ʹ
ሺ
ͳെ
ଶ
ݔ
ሻሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
൅ݔെͳൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሾ
ʹ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
െͳ
ሿ
ൌͲ
ݔൌͳ
ሺ
ͳ
ሻ
฻൤
ʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅ʹݔݔ൅ͳൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
ta có nghiệm ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta đặt
ݐൌݔ൅ݔൌξʹቀݔ൅
Khi đó, phương trình trở thành
ݐ
ଶ
൅ʹݐൌͲ฻൤
Với ݐൌͲ thì
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
60
- BÀI TẬP TỰ L
UYỆN
5.2.7. Giải các phương trình sau:
Ǥെͳ൅
ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔൌ
͵
ʹ
ʹݔ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
ʹ
ݔൌ
െ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
െʹ൅
ξ
͵
ξ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͹ߨ
ͳʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥͳ൅ݔൌʹξʹݔ
Ǥ
ݔݔ൅
ȁ
ݔ൅ݔ
ȁ
ൌͳ
5.2.8. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔൌʹݔ൅ݔ൅ݔ
Ǥ
ଷ
ݔെ
ଷ
ݔൌെͳ
Ǥͳ൅
ଷ
ݔെ
ଷ
ݔൌʹݔ
ߨ
Ǥʹݔ൅ξʹቀݔെ ቁൌͳ
Ͷ
Ǥʹʹݔ൅
ଶ
ݔݔ൅ݔ
ଶ
ݔൌʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.7. Nghiệm của phương trình là :
ݔൌ݇ʹߨ
൅݇ʹߨ
െʹ൅
ξ
͵
ξ
ʹ
െ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
61
5.2.8. Nghiệm của phương trình là :
Ǥݔൌߨ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ

ଶ
ݔൌ
ͳെʹݔ
ʹ

ଶ
ݔൌ
ͳ൅ʹݔ
ʹ
ݔݔൌ
ʹݔ
ʹ
¯ó đưa phương trình
về dạng:
ܿെܽ
ʹ
ʹݔ൅
ܾ
ʹ
ʹݔൌ݀െ
ܽ൅ܿ
ʹ
ܽ 
ଶ
ݔ ൅ܾ ݔ ݔ ൅ܿ 
ଶ
ݔ ൌ݀
4. PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI THUẦN NHẤT ĐỐI VỚI ܛܑܖ࢞ VÀ ܋ܗܛ࢞
Phương trình bậc hai thuần nhất đối với ݔ và ݔ là phương trình có dạng :
Phương pháp giải :
Cách 1: Ta sử dụng công thức
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
62
Cách 2: Thay ݀ൌ݀
ሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
; ta biến đổi đưa phương trình về dạng :

ଶ
ݔ൅ݔݔ൅
ଶ
ݔൌͲ
- Nếu ൌͲ (hoặc ൌͲ) : ta đặt ݔ (hoặc ݔ) làm nhân tử chung, ta sẽ có
phương trình tích.
- Nếu ്Ͳ, xét thấy ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình, ta tiến hành
chia 2 vế cho 
ଶ
ݔ thì đưa phương trình về dạng

ଶ
ݔ൅ݔ൅ൌͲ
ሺ
כ
ሻ
Giải phương trình
ሺ
כ
ሻ
rồi so với điều kiện.
Ngoài ra chúng ta cũng có một dạng phương trình tương tự :
Giải:
a. Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho 
ଶ
ݔ. Khi đó,
phương trình trở thành:
ʹ
ଶ
ݔ൅ʹξ͵ݔൌͲ
฻൤
ݔൌͲ
ݔൌെξ͵
฻ቈ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
ܽ 
ଷ
ݔ ൅ܾ 
ଷ
ݔ ൅ܿ 
ଶ
ݔ ݔ ൅݀ ݔ 
ଶ
ݔ ൅݁ ݔ ൅݂ ݔ ൌͲ
Ǥ
ଶ
ʹݔ െξ͵Ͷݔ ൌͳ൅
ଶ
ʹݔ
Ǥ
ݔ െͶ
ଷ
ݔ ൅ݔ ൌͲ
Ǥ
ଶ
ݔ െξ͵ʹݔ ൌͳ൅
ଶ
ݔ
Ǥ
ଷ
ݔ െͶ
ଷ
ݔ െ͵ݔ 
ଶ
ݔ ൅ݔ ൌͲ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Phương pháp giải : Chúng ta sử dụng cách 2 đã nêu ở trên (chia 2 vế cho 
ଷ
ݔ).
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
63
b. Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho 
ଷ
ݔǤ Khi đó,
phương trình trở thành:
ݔ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
െͶ
ଷ
ݔ൅ͳ൅
ଶ
ݔൌͲ
฻͵
ଷ
ݔെ
ଶ
ݔെݔെͳൌͲ
฻
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔ൅ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
฻ݔൌͳ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻൤
฻ቈ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa đi
ều kiện ݔ്Ͳ)
c. Phương trình tương đương với :

ଶ
ݔ൅ͳ൅ʹξ͵ݔݔെ
ଶ
ݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho 
ଶ
ݔ. Khi đó,
phương trình trở thành:

ଶ
ݔ൅ͳ൅
ଶ
ݔ൅ʹξ͵ݔെͳൌͲ
฻
ଶ
ݔ൅ξ͵ݔൌͲ
ݔൌͲ
ݔൌെξ͵
ݔൌ݇ߨ
ݔൌെ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
d. Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho 
ଷ
ݔ. Khi đó,
phương trình trở thành:
ͳെͶ
ଷ
ݔെ͵
ଶ
ݔ൅ݔ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
64
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌെͳ
ݔൌ
ξ
͵
͵
ݔൌെ
ξ
͵
͵
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
Giải:
a. Điều kiện:
ݔ്Ͳ֞ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ݔൌ͵

฻ቈ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ͵൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ ʹݔ ൅͵ݔ ൌ͸
ଷ
ݔ
ସ
ଶ
ସ
Phương trình tương đương với
ݔݔെʹ
ଶ
ݔൌ͵െ͸
ଶ
ݔ൅͵ݔݔ
฻Ͷ
ଶ
ݔെʹݔെ͵
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ଶ
ݔെʹݔെ͵ൌͲ
฻ቂ
ݔൌെͳ
TOANMATH.com
65
฻
቎

ݔ
ൌ
ξ͵
ݔൌെξ͵
ݔൌʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
͵
ݔൌെ
ߨ
൅݇ߨ
͵െͶ
ଶ
ݔ൅
ସ
ݔൌͲ
฻ቂ

ଶ
ݔൌͳ

ଶ
ݔൌ͵
Chương 5 : Phương trình lượn
g giác
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Phương trình tương đương với
ʹݔʹݔ൅ʹ͵ݔൌͳʹ
ଷ
ݔ
฻ݔെ͵ݔ൅͸ݔെͺ
ଷ
ݔൌͳʹ
ଷ
ݔ
฻ͳ͸
ଷ
ݔ൅ͺ
ଷ
ݔെͶݔെ͸ݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଷ
ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳ͸൅ͺ
ଷ
ݔെͶ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
െ͸ݔ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ଷ
ݔെʹ
ଶ
ݔെ͵ݔ൅͸ൌͲ
฻
ሺ

ଶ
ݔെ͵
ሻሺ
ݔെʹ
ሻ
ൌͲ
൅݇ߨ
͵
ݔൌʹ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
c. Ta đưa phương trình về dạng
͵
ସ
ݔെͶ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ൅
ସ
ݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ସ
ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
66
฻൦
ݔൌͳ
ݔ
ൌെͳ
ݔൌξ͵
ݔൌെξ͵
฻൦
ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
൅݇ߨ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺỏ¯ềệݔ്Ͳሻ
(thỏa đi
ều kiện ݔ്Ͳ)
d. Ta đưa phương trình về dạng
Ͷ
ଷ
ݔെͶ
ଷ
ݔെ͵ݔ൅ݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଷ
ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
Ͷ
ଷ
ݔെͶെ͵
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
൅ͳ൅
ଶ
ݔൌͲ
฻
ଷ
ݔ൅
ଶ
ݔെ͵ݔെ͵ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻሺ

ଶ
ݔെ͵
ሻ
ൌͲ
฻൥
ݔൌെͳ
ݔൌξ͵
ݔൌെξ͵
฻൦
ݔൌെ
Ͷ
ݔൌേ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
67
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.9. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ଶ
ݔെξ͵ʹݔൌͳ൅
ଶ
ݔ
Ǥʹݔ൅ʹݔൌ͵
Ǥ
ଶ
ݔ൅ξ͵ݔݔ൅ʹ
ଶ
ݔൌ
͵൅
ξ
ʹ
ʹ
Ǥʹ
ଶ
ݔ൅ʹݔ൅ݔൌͲ
ǤͶ
ሺ

ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔ
ሻ
ൌݔ൅͵ݔ
ǤͶξ͵
ݔݔ൅Ͷ
ଶ
ݔൌʹ
ଶ
ݔ൅
ͷ
ʹ
Ǥ
ଶ
ݔെ͵ݔݔ൅ͳൌͲ
5.2.10. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌʹʹݔʹݔെ
ͳ
ʹ
Ǥ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌെ
ͷ
Ͷ
ͳ
Ͷ

ଶ
ʹݔ൅
͵
ʹ
Ǥ͸
ݔെʹ
ଷ
ݔൌ
ቁെ͵ݔെݔൌͲ
Ǥξʹ

ଷ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌʹݔ
Ǥͺ
ଷ
ቀݔ൅
ߨ
͵
ቁൌ͵ݔ

ଶ
ʹݔ
ʹݔʹݔെ
ͷͶݔݔ
ʹʹݔ
Ǥݔ
ଶ
ݔെʹ
ଶ
ݔൌ͵
ሺ
ʹݔ൅ݔݔ
ሻ
Ǥʹξʹ
ଷ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
68
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ L
UYỆN
5.2.9. Nghiệm của phương trình là :
Ǥቈ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ξ
͵
൅
ξ
ʹ
ͳ൅
ξ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌ
ξ
͵
െ
ξ
ʹ
ͳ൅
ξ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൥
ݔൌെ
ߨ
Ͷͷ
൅݇ߨ
ݔൌ͵൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥቈ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൦
ݔൌ
ߨ
൅݇ߨ
ݔൌ
ͳ
ʹ
ͳെ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔൌʹʹݔʹݔെ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔ
฻
ଶ
ʹݔ൅Ͷʹݔʹݔെ
ଶ
ʹݔെʹൌͲ
Vì ʹݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଶ
ʹݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.
2.10.
a. Phương trình tương đương với
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
69

ଶ
ʹݔ൅Ͷʹݔെͳെʹ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ʹݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ଶ
ʹݔെͶʹݔ൅͵ൌͲ
฻ቂ
ʹݔൌͳ
ʹݔൌെ͵
฻൦
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔൌ
ͳ
ʹ

ሺ
െ͵
ሻ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ʹݔ്Ͳ)
b. Phương trình tương đương với
ͳെ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔൌെ
ͷ
Ͷ
ʹݔʹݔെ
ͳ
Ͷ
͵
ʹ
฻
൥
ͳ
ͷ
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔൌ
ͳ
ʹ

ͳ
ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ʹݔ്Ͳ)
c. Điều kiện:
ʹݔ്Ͳ฻
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ്Ͳ฻ݔ്േͳ
Phương trình tương đương với
͸ݔെʹ
ଷ
ݔൌ
ͳͲʹݔʹݔݔ
ʹʹݔ

ଶ
ʹݔ൅
฻Ͷ
ଶ
ʹݔെͷʹݔʹݔ൅
ଶ
ʹݔൌͲ
Vì ʹݔൌͲkhông là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଶ
ʹݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
Ͷ
ଶ
ʹݔെͷݔ൅ͳൌͲ
ʹݔൌͳ
ʹݔൌ
฻൦
TOANMATH.com
70
ߨ
ʹ
฻൥
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
e. Phương trình tương đương vớ
i

ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅͵
ଶ
ݔݔ൅͵ݔ
ଶ
ݔെ͵ݔെݔൌͲ
ݔ്Ͳ฻ݔ്
Do ݔ്
Ͳ nên chia 2 vế phương trình cho 
ଶ
ݔ. Khi đó, phương trình trở thành:

ଷ
ݔെʹ
ଶ
ݔൌ͵
ሺ
ͳെ
ଶ
ݔ൅ݔ
ሻ
฻
ଷ
ݔ൅
ଶ
ݔെ͵ݔെ͵ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻሺ

ଶ
ݔെ͵
ሻ
ൌͲ
ݔൌെͳ
ݔൌξ͵
ݔൌെξ͵
ݔൌെ
฻൦
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻͸ݔെʹ
ଷ
ݔൌͷʹݔݔ
฻ͳͲݔ
ଶ
ݔ൅ʹ
ଷ
ݔെ͸ݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଷ
ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳͲݔ൅ʹെ͸ݔ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻͵
ଶ
ݔെʹݔെͳൌͲ
฻
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔ൅͵ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
฻ݔൌͳ (loại vì ݔ്ͳ)
Vậy phương trình vô nghiệm.
d. Điều kiện:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
71
ͳǣݔൌͲ฻ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ฺݔൌേͳ
Thay vào phương trình ta có:
ሺ
േͳ
ሻ
ଷ
൅Ͳ൅͵
ሺ
േͳ
ሻ
ଶ
ǤͲ൅͵
ሺ
േͳ
ሻ
ǤͲെ͵ǤͲെ
ሺ
േͳ
ሻ
ൌͲ (đúng)
ậݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ệủươ¿
ʹǣݔ്Ͳ฻ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Khi đó phương trình trở thành:
฻
ݔൌͳ฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
Ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ͷ
(t
hỏa điều kiện ݔ്Ͳ)

ଷ
ݔ൅ͳ൅͵
ଶ
ݔ൅͵ݔെ͵
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
െ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
Vậy nghiệm của phương trình là:
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
൅݇ߨ
f. Phương trình tương đương với

ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅͵
ଶ
ݔݔ൅͵ݔ
ଶ
ݔെͶݔൌͲ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଷ
ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:

ଷ
ݔ൅ͳ൅͵
ଶ
ݔ൅͵ݔെͶ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻͵
ଷ
ݔെ͵
ଶ
ݔ൅ݔെͳൌͲ
฻
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
ߨ
֞ݔൌ ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
72
g. Phương trình tương đương với
ͺ൫
ݔെ
ξ
͵
ݔ൯
ଷ
ͺ
ൌͶ
ଷ
ݔെ͵ݔ
฻
ۏ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌͲ
ݔൌξ͵
ݔൌ
ξ
͵
͵
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
฻
ଷ
ݔെ͵ξ͵
ଶ
ݔݔ൅ͻݔ
ଶ
ݔെ͵ξ͵
ଷ
ݔൌͶ
ଷ
ݔെ͵ݔ
Vì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho 
ଷ
ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳെ͵ξ͵ݔ൅ͻ
ଶ
ݔെ͵ξ͵
ଷ
ݔൌͶെ͵
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
฻͵ξ͵
ଷ
ݔെͳʹ
ଶ
ݔ൅͵ξ͵ݔൌͲ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
(thỏa điều kiện ݔ്Ͳ)
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
73
5. CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC KHÁC
a. TỔNG HỢP
- Phương trình tổng hợp là những phương trình đưa về phương trình tích mà trong
đó, các nhân tử là các dạng phương trình đã nêu ở trên.
Giải:
ʹݔെ
ʹݔൌͲ
฻൦
ͳ
ʹ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
฻൦
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với
Ͷ
ଷ
ݔ൅͵
ଷ
ݔെ͵ݔെ
ଶ
ݔݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
൅ݔ
ሺ
͵
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
Ǥ
ሺ
ݔ ൅͵ݔ
ሻ
൅ʹݔ ൌ
ሺ
ݔ ൅͵ݔ
ሻ
൅ʹݔ
ǤͶ

ଷ
ݔ ൅͵
ଷ
ݔ െ͵ݔ െ
ଶ
ݔ ݔ ൌͲ
Ǥ
ଶ
ݔ 
ଶ
ʹݔ ͵ݔ ൌ
ଶ
ݔ െ
ଶ
ʹݔ ൅͵ݔ
Ǥ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ଶ
൅
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ଶ
Ͷ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
െ
ଶ
ݔ ݔ ൌ
ͳ
ʹ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
a. Phương trình tương đương với
ʹʹݔݔ൅ʹݔൌʹʹݔݔ൅ʹݔ
฻ʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻሺ
ʹݔെʹݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ʹݔ൅ͳൌͲ
ݔൌെ
ቀʹݔെ
ݔൌേ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
74
฻
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵ൌͲ
ݔെݔൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ξ
͵
ʹ
ݔൌെ
ξ
͵
ʹ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ʹߨשݔൌ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
͵
൅݇ʹߨשݔൌ
Ͷߨ
͵
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
฻൦
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Điều kiện:
൝ ฻ቄ
ʹݔ്Ͳ
͵ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
െͳ቉ൌ
ͳെ
ʹݔ
ͳ൅ʹݔ
െ
ͳ൅Ͷݔ
ͳെͶݔ
฻͵ݔ
ሾሺ
ͳെ
ʹݔ
ሻሺ
ͳ൅Ͷݔ
ሻ
െ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻሺ
ͳെͶݔ
ሻሿ
ൌ
ሺ
ͳെʹݔ
ሻሺ
ͳെͶݔ
ሻ
െ
ሺ
ͳ൅Ͷݔ
ሻሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
฻͵ݔ
ሺ
ʹͶݔെʹʹݔ
ሻ
ൌെʹ
ሺ
Ͷݔ൅ʹݔ
ሻ
฻
͵ݔ
͵ݔ
͵ݔݔൌ͵ݔݔ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ
്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
͵ݔ്Ͳ
Phương trình tương đương với
͵ݔ
ሺ

ଶ
ݔ
ଶ
ʹݔെͳ
ሻ
ൌ
ଶ
ݔെ
ଶ
ʹݔ
฻͵ݔቈ
ሺ
ͳെʹݔ
ሻሺ
ͳ൅Ͷݔ
ሻ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻሺ
ͳെͶݔ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
75
฻͵ݔ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
͵ݔൌͲ
ݔെݔൌͲ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ߨ
͵
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ቄ
ݔ്Ͳ
ݔ്ͳ
Phương trình tương đương với

ʹ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
Ͷ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
െ

ଷ
ݔ
ͳെ
ଶ
ݔ
ൌ
ͳ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
฻൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨשݔൌ
͵ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨשݔൌ
ͷߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
,
ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d. Điều kiện:
฻ݔ്Ͳ฻ݔ്േͳ
ሺ
כ
ሻ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
൅

ଶ
ݔ
ͳെ
ଶ
ݔ
฻
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
െ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ

ଶ
ݔെʹ
ଶ
ݔ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ

ଶ
ݔ൅ͳൌͲ
ʹݔെͳൌͲ
ݔൌെͳ
ሺ
ạ
ሻ
ݔൌ
ξ
ʹ
ݔൌെ
ʹ
ξ
ʹ
ʹ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
76
Giải:
฻൤

฻
ۏ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌͲ
ݔൌ
൅݇ߨ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Điều kiện:
ቄ
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ
͵ݔെ͵ݔ
ሻ
െ
ͳ
ݔ
െ
ͳ
ݔ
ൌͲ
ǤͶ
ଷ
ݔ ൅͵ξʹʹݔ ൌͺݔ
Ǥʹ
͵ݔ െ
ͳ
ݔ
ൌʹ͵ݔ ൅
ͳ
ݔ
Ǥ
ݔ 
ݔ
ʹ

͵ݔ
ʹ
െݔ 
ݔ
ʹ

͵ݔ
ʹ
ൌ
ͳ
ʹ
Ǥݔ ൅͵ݔ ൅ʹͷݔ ൌͲ
Bài 2: Giải các phương trình sau:
a. Phương trình tương đương với
ݔ൫ʹ
ଶ
ݔ൅͵ξʹݔെͶ൯ൌͲ
฻ݔ൫ʹ
ଶ
ݔെ͵ξʹݔ൅ʹ൯ൌͲ
ݔൌͲ
ʹ
ଶ
ݔെ͵ξʹݔ൅ʹൌͲ
ξ
ʹ
ʹ
ݔൌξʹ൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻
ۍ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۏ
ݔൌ
ߨ
ʹ
ݔൌ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
77
฻ʹ
ሺ
͵ݔെͶ
ଷ
ݔെͶ
ଷ
ݔ൅͵ݔ
ሻ
െ
ݔ൅ݔ
ݔݔ
ൌͲ
฻ʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሾ
͵െͶ
ሺ

ଶ
ݔെݔݔ൅
ଶ
ݔ
ሻሿ
െ
ݔ൅ݔ
ݔݔ
ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൤െʹ൅ͺݔݔെ
ͳ
ݔݔ
൨ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሺ
ʹ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ݔ൅ݔൌͲ
ʹ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ʹݔൌͳ
ʹݔൌെ
ͳ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ݔൌ
͹ߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ

ͳ
ʹ
ͳ
ʹ
ݔ
ሺ
ʹݔെݔ
ሻ
ൌ
ͳ
ʹ
ʹݔ൅
ݔെͳൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
,
ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
c. Phương trình tương đương với
ݔ
ሺ
ʹݔ൅ݔ
ሻ
൅
฻ʹݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅
ଶ
ݔെͳെݔݔൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
െݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሺ
ͳെݔെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ

ଶ
ݔ൅ݔൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
78
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ݔൌെͳ
ݔൌ
ͳ
ʹ

฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ

฻ቂ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ͳ൅
ξ
ͳ͹
ͺ
ͳെ
ξ
ͳ͹
ͺ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ͳ
ʹ
ቆ
ͳ൅
ξ
ͳ͹
ͺ
൅݇ʹߨቇ
ݔൌേ
ͳ
ʹ
ቆ
ͳെ
ξ
ͳ͹
ͺ
൅݇ʹߨቇ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Phương trình tương
đương với
ݔ൅ͷݔ൅͵ݔ൅ͷݔൌͲ
฻͵ݔʹݔ൅ͶݔݔൌͲ
฻
ሺ
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ
ሻ
ʹݔ൅
ሺ
ʹ
ଶ
ʹݔെͳ
ሻ
ݔൌͲ
฻ݔ
ሾሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
ʹݔ൅ʹ
ଶ
ʹݔെͳ
ሿ
ൌͲ
฻ݔ
ሾሺ
ʹʹݔെͳ
ሻ
ʹݔ൅ʹ
ଶ
ʹݔെͳ
ሿ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
ݔൌͲ
Ͷ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳൌͲ
ݔൌͲ
ʹݔൌ
ʹݔൌ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
79
Giải:
a.
ወấ
ݔ
ʹ
ݔ
ʹ
¯×ǡương trình trở thành:
ʹ
ͷݔ
ʹ
ݔ
ʹ

ݔ
ʹ

ݔ
ʹ
ൌͲ

ݔ
ʹ
ൌͲ
ሺ
ạ
ሻ
ͷ
ଷ
ݔെͶ
ଶ
ݔെʹݔ൅ͳൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ

ݔ
ʹ
ൌͲ
ݔൌͳ
ݔൌ
െͳ൅
ξ
ʹͳ
ͳͲ
ݔൌ
െͳെ
ξ
ʹͳ
ͳͲ
Ǥ
ͷݔ
ʹ
ൌͷ
ଷ
ݔ 
ݔ
ʹ
Ǥ
଼
ݔ ൅
଼
ݔ ൌʹ
ሺ

ଵ଴
ݔ ൅
ଵ଴
ݔ
ሻ
൅
ͷ
Ͷ
ʹݔ
Ǥʹ

ଶ
͸ݔ
ͷ
൅ͳൌ͵
ͺݔ
ͷ
Ǥʹݔ ൅ʹݔ ൌ͵
Bài 3: Giải các phương trình sau:
ൌͲØệủươ¿²ʹếʹ

ݔ
ʹ
ൌͳͲ
ଷ
ݔ
฻͵ݔ൅ʹݔൌͷ
ଷ
ݔݔ
฻͵ݔെͶ
ଷ
ݔ൅ʹݔݔൌͷ
ଷ
ݔݔ
฻ቂ
ݔൌͲ
͵െͶ
ଶ
ݔ൅ʹݔൌͷ
ଷ
ݔ
฻
ۍ
ێ
ێ
ێ
ۏ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
80
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌʹ݇ߨ
ݔൌേ
െͳ൅
ξ
ʹͳ
ͳͲ
൅݇ʹߨ
ݔൌേ
െͳെ
ξ
ʹͳ
ͳͲ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với

଼
ݔ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
൅
଼
ݔ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌ
ͷ
Ͷ
ʹݔ
฻
଼
ݔʹݔെ
଼
ݔʹݔൌ
ͷ
Ͷ
ʹݔ
฻Ͷʹݔ
ሺ

଼
ݔെ
଼
ݔ
ሻ
ൌͷʹݔ
฻൤
ʹݔൌͲ
Ͷ
ሺ

଼
ݔെ
଼
ݔ
ሻ
ൌͷ
฻൤

฻൥
ͳ
ʹ
฻൥
Ͷ൬ͳ
െ
ͳ
ʹ
฻൥
ʹ
ݔൌͲ
ʹ
ሺ
Øệ
ሻ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Phương trình tương đương với
ͳ൅
ͳʹݔ
ͷ
൅ͳൌ͵൬ʹ
ଶ
Ͷݔ
ͷ
െͳ൰
฻Ͷ
ଷ
Ͷݔ
ͷ
െ͸
ଶ
Ͷݔ
ͷ
െ͵
Ͷݔ
ͷ
൅ͷൌͲ
ʹݔൌͲ
Ͷ
ሺ

ସ
ݔെ
ସ
ݔ
ሻሺ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ሻ
ൌͷ
ʹݔൌͲ
Ͷ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
൬ͳെ 
ଶ
ʹݔ൰ൌͷ
ʹݔൌͲ

ଶ
ʹݔ൰ൌͷ

ଶ
ʹݔൌെ
ͳ
฻ݔൌ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
81
฻൬
Ͷݔ
ͷ
െͳ൰൬Ͷ
ଶ
Ͷݔ
ͷ
െʹ
Ͷݔ
ͷ
െͷ൰ൌͲ
฻൦

Ͷݔ
ͷ
െͳൌͲ
Ͷ
ଶ
Ͷݔ
ͷ
െʹ
Ͷݔ
ͷ
െͷൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ

Ͷݔ
ͷ
ൌͳ

Ͷݔ
ͷ
ൌ
ͳെ
ξ
ʹͳ
Ͷ

Ͷݔ
ͷ
ൌ
ͳ൅
ξ
ʹͳ
Ͷ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻
ۏ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ͷ݇ߨ
ʹ
ݔൌേ
ͷ
Ͷ

Ͷ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ

൅ʹݔൌ͵
ݔെͳ
ൌͲ
ʹ
ଶ
ݔെݔ൅͵ൌͲ
ሺ
Øệ
ሻ
฻ݔൌͳ֞ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ͳെ
ξ
ʹͳ
൅
ͳͷߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Đi
ều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
Khi đó, phương trình tương đương với
ʹݔ
ͳ൅
ଶ
ݔ
฻ʹ
ଷ
ݔെ͵
ଶ
ݔ൅Ͷݔെ͵ൌͲ
฻
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
ʹ
ଶ
ݔെݔ൅͵
ሻ
ൌͲ
฻൤
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
82
Giải:
ߨ
ʹ
൰ൌͳ൅ݔ
฻
ൌͳ൅ݔ
ʹെʹ
ଶ
ݔ
ͳ൅
ଶ
ݔ
െͳቇൌͲ


฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌെͳ
ݔൌ
ξ
͵
͵
ݔൌെ
ξ
͵
͵
฻൦
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
ൌͳ൅ݔ
Ǥ
ͳ
ξ
ʹ
ݔ ൅
ʹݔ
ݔ ൅ݔ
ൌʹቀݔ ൅
ߨ
ʹ
ቁ
Ǥͺ
ሺ

଺
ݔ ൅
଺
ݔ
ሻ
൅͵ξ͵Ͷݔ ൌ͵ξ͵ʹݔ െͳͳʹݔ ൅ͳͳ
Ǥξ͵ʹݔ
ሺ
ʹݔ ൅ͳ
ሻ
൅ʹൌ͵ݔ ൅ʹݔ െ͵ݔ
Bài 4: Giải các phương trình sau:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
a. Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
൬ͳ൅
ʹݔ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ଶ
ͳ൅
ଶ
ݔ
฻
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ቆ
฻
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ

ଶ
ݔ൅ͳൌͲ
͵
ݔെͳൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
83
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Điều kiện:
ቊ
ݔ്Ͳ
ݔ൅ݔ്Ͳ
฻ቊ
ݔ്݇ߨ
ݔ്െ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ݔ
ξ
ʹ
ݔ
൅
ʹݔݔ
ݔ൅ݔ
฻ݔ
൬
ͳ
൅
ʹݔ
฻൤
ߨ
Ͷ
ቁǡݐאൣെξʹǢξʹ൧Ǥ¯×ǡݔݔൌ
ݐ
ଶ
െͳ
ʹ
ݐ
ଶ
െͳ
ξ
ʹ
ൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݐൌ
ͳെ
ξ
͵
ξ
ʹ
ݐൌ
ͳ൅
ξ
͵
ʹ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
ൌʹݔ
െʹ൰ൌ
Ͳ
ξ
ʹݔ
ݔ൅ݔ
฻ݔൣݔ൅ݔ൅ʹξʹ
ଶ
ݔെʹξʹݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൧ൌͲ
฻ݔ൫ݔ൅ݔെξʹݔݔ൯ൌͲ
ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ݔ൅ݔെξʹݔݔൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có:
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta có:
0ặݐൌݔ൅ݔൌξʹቀݔ൅
ương trình
ሺ
ʹ
ሻ
trở thành:
ݐെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
84
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ͳെ
ξ
͵
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ͳെ
ξ
͵
ʹ
െ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨെ
ͳെ
ξ
͵
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là:

ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ͳെ
ξ
͵
ʹ
െ
ߨ
Ͷ
ݔൌ
ߨ
െ
ͳെ
ξ
͵
ʹ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
฻൤
ʹݔെͳൌͲ
ξ͵
ʹݔെʹݔ൅ͳൌͲ
฻൦
ቀʹݔ൅
ߨ
͵
ቁൌ
ͳ
ʹ
฻ቈ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൅݇ʹߨ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Ph
ương trình tương đương với

ሺ
ʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ଷ
൅
ሺ
ʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ଷ
൅͵ξ͵Ͷݔൌ͵ξ͵ʹݔെͻʹݔ൅ͳͳ
฻
ሺ
ʹʹݔ൅ͳ
ሻ
ଷ
൅
ሺ
ͳെʹʹݔ
ሻ
ଷ
൅͵ξ͵Ͷݔൌ͵ξ͵ʹݔെͻʹݔ൅ͳͳ
฻ʹ
ଶ
ʹݔ൅ʹξ͵ʹݔʹݔൌ͵ξ͵ʹݔെͻʹݔ൅ͳͳ
฻െʹ
ଶ
ʹݔ൅ʹξ͵ʹݔʹݔൌ͵ξ͵ʹݔെͻʹݔ൅ͳͳ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
൫ξ͵ʹݔെʹݔ൅ͳ൯ൌͲ
ݔൌ
ͳ
ʹ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
85
d. Phương trình tương đương với
ξ͵
ʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌͶ
ଷ
ݔ൅ʹ
ଶ
ݔെ͸ݔെ͵
฻ξ͵
ʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻሺ
ʹ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
൫ξ͵
ʹݔെʹ
ଶ
ݔ൅͵൯ൌͲ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
൫ξ͵
ʹݔെʹݔ൅ʹ൯ൌͲ
฻൤
ʹݔ൅ͳൌͲ
ξ͵
ʹݔെʹݔ൅ʹൌͲ
฻൦
ݔൌെ
ͳ
ʹ
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁൌെͳ
฻൦
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải:
a. Phương trình tương đương với
ݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ʹݔെͳ
ሻ
൅ʹݔ
ሺ
ʹݔݔെʹݔݔ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
͵
ଶ
ʹݔെʹ
ଶ
ݔʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ʹݔെʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻൥
ݔൌͲ
ʹݔൌ
ͳേ
ξ
ͳ͹
ͺ
Ǥݔ Ͷݔ ൅ʹݔ ͵ݔ ൌͲ
Ǥ
ȁ

ݔ ൅ʹʹݔ െ͵ݔ
ȁ
ൌͳ൅ʹݔ െʹݔ
Ǥʹ

ଷ
ݔ ൅ʹݔ ൅ݔ ൌͲ
Ǥͳ൅
ଷ
ʹݔ ൅
ଷ
ʹݔ ൌ
ͳ
ʹ
Ͷݔ
Bài 5: Giải các phương trình sau:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
86
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ͳ
ʹ

ͳ൅
ξ
ͳ͹
ͺ
ݔൌേ
ͳ
ʹ

ͳെ
ξ
ͳ͹
ͺ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Ta thấy :
ȁ
ݔ൅ʹʹݔെ͵ݔ
ȁ
ൌ
ȁ
Ͷݔ
ଶ
ݔ൅ʹʹݔ
ȁ
ൌʹ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ȁ
ʹݔ
ȁ
Và ͳ൅ʹݔെʹݔൌʹݔ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
. Nên phương trình đã cho viết thành
ʹ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
ȁ
ʹݔ
ȁ
ൌʹݔ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
฻൤
ͳ൅ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ȁ
ʹݔ
ȁ
ൌݔ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
có nghiệm là
ݔൌ
ߨ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൥
ݔൌͲ
ȁ
ݔ
ȁ
ൌ
ͳ
ʹ
฻ቈ
൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Phương trình tương đương vớ
i
ͳ൅
ሺ
ʹݔ൅ʹݔ
ሻሺ
ͳെʹݔʹݔ
ሻ
ൌʹݔʹݔ
฻
ሺ
ͳെʹݔʹݔ
ሻሺ
ʹݔ൅ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
ʹ
Với phương
trình
ሺ
ʹ
ሻ
chỉ thỏa mãn ݔ൒Ͳ. Trong điều kiện này, phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương với
ݔൌ݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Phương trình tương đương với
ʹ
ଷ
ݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͳ൅ݔൌͲ
฻ʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
െ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሾ
ʹ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
െͳ
ሿ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሾ
ͳ൅ʹݔݔ൅ʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሿ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
87
Nghiệm của phương trình là:
൦
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải:
ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với
ͳ൅ݔ൅ݔ൅ʹݔݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͳൌͲ
Ǥ
ሺ
ͳ൅ݔ ൅ʹݔ
ሻ
ቀݔ ൅
ߨ
Ͷ
ቁ
ͳ൅ݔ
ൌ
ͳ
ξ
ʹ
ݔ
ሺ
዇ዎʹͲͳͲ
ሻ
Bài 6: Giải các phương trình sau:
Ǥ
ଶ
͵ݔ ʹݔ െ
ଶ
ݔ ൌͲ
(Tuyển sinh khối A 2005)
Ǥͳ
൅ݔ ൅ݔ ൅ʹݔ ൅ʹݔ ൌͲ (Tuyển sinh khối B 2005)
Ǥ
͵ݔ ൅ʹݔ െݔ ൅ͳൌͲ (Tuyển sinh khối D 2006)
a. Phương trình tương
đương với

ሺ
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ
ሻ
ଶ
ʹݔെ
ଶ
ݔൌͲ
฻
ଶ
ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
ଶ
ʹݔെ
ଶ
ݔൌͲ
฻
ଶ
ݔ
ሾሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
ଶ
ʹݔെͳ
ሿ
ൌͲ
฻
ଶ
ݔ
ሾሺ
ͳ͸
ସ
ݔെʹͶݔ൅ͻ
ሻሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
െͳ
ሿ
ൌͲ
฻
ଶ
ݔ
ሺ
͵ʹ
଺
ݔെ͸Ͷ
ସ
ݔ൅Ͷʹ
ଶ
ݔെͳͲ
ሻ
ൌͲ
฻
ଶ
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെͳ
ሻሺ
͵ʹ
ସ
ݔെ͵ʹ
ଶ
ݔ൅ͳͲ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ݔൌͲ
ݔൌേͳ
Nghiệm của phương trình là:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
88
฻ݔ
ሺ
ʹݔ
൅ͳ
ሻ
൅ݔ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻൦
ݔൌെ
ͳ
ʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
൦
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
െͳ൅
ξ
ͳ͹
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൞
ݔ്Ͳ
ݔ്െͳ
฻
൞
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔ്െ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ሺ
ͳ൅ݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ξ
ʹ
Ǥ
ݔ൅ݔ
ݔ
ൌ
ͳ
ξ
ʹ
ݔ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Phương
trình tương đương với
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͳെݔ൅ͳൌͲ
฻ʹ
ଷ
ݔ൅
ଶ
ݔെʹݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔ൅ݔെʹ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ଶ
ݔൌͲ
ʹݔ൅ݔെʹൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
൦
ݔൌ
ݔൌേ
d. Điều kiện:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
89
฻
ሺ
ݔ൅ʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ݔൌݔ
฻ݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔ൅ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
ͳ൅ݔെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ቂ
ݔൌͲ
ʹ
ଶ
ݔെݔെͳൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
൦
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͹ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ͳ
ݔ
൰ൌͲ
Ǥ͵

ଷ
ݔെݔ൅
͵
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ

ଶ
ݔ
ൌͺ
ଶ
ቀ
ߨ
Ͷ
െ
ݔ
ʹ
ቁ
Ǥ͵
ሺ
ݔെݔ
ሻ
െͷ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌʹ
Ǥ
ଶ
ݔ
ሺ
ͳെ
ଷ
ݔ
ሻ
൅
ଷ
ݔെͳൌͲ
- BÀI TẬP TỰ
LUYỆN
5.2.11. Giải các phương trình sau:
Ǥʹʹݔെʹݔൌ͹ݔ൅ʹݔെͶ
Ǥͻݔ൅͸ݔെ͵ʹݔ൅ʹݔൌͺ
Ǥʹݔെʹݔൌ͵ݔ൅ݔെʹ
Ǥݔെʹݔെʹݔ൅ʹ൬ʹݔെ
Ǥ
ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔൌݔെݔ
5.2.12. Giải các phương trình sau:
Ǥݔ൅
ଶ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅
ସ
ݔൌݔ൅
ଶ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅
ସ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
90
5.2.13. Giải các phương trình sau:
Ǥ
ʹ
ଷ
ݔെݔൌʹ
ଷ
ݔെݔ൅ʹݔ
Ǥݔ
ሺ
Ͷݔ൅ʹ
ሻ
൅ʹݔ͵ݔൌͲ
Ǥͳ൅ʹݔൌ
ͳെʹݔ

ଶ
ʹݔ
Ǥ
ଷ
ݔ൅
ଶ
ݔ൅ʹݔെʹൌͲ
ǤͶ
ଶ
ݔെ͵ݔൌ͸ݔ൅ʹ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
Ǥͳ൅ݔ൅͵ݔൌݔ൅ʹݔ൅ʹݔ
5.2.14. Giải các phương trình sau:
Ǥʹݔ൅ݔെ
ͳ
ʹݔ
െ
ͳ
ʹݔ
ൌʹʹݔ
Ǥቀͷݔെ
ߨ
Ͷ
ቁെቀ
ݔ
ʹ
െ
ߨ
Ͷ
Ǥ
ସ
ݔ൅ͳൌ
ቁൌξʹ
͵ݔ
ʹ
Ǥʹݔ൅ʹݔ൅͵ݔെݔെʹൌͲ
ሺ
ʹെ
ଶ
ʹݔ
ሻ
͵ݔ

ସ
ݔ
Ǥ͵
ସ
ݔെͶ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ൅
ସ
ݔൌͲ
Ǥʹݔൌͳ൅ξʹݔ൅ʹݔ
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.11.
a. Phương trình tương đương với
Ͷݔݔെ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌ͹ݔ൅ʹݔെͶ
฻Ͷݔݔെ͹ݔെʹݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͷൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ݔെ͵
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ʹݔ൅ݔെ͵
ሻ
ൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
91
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ

฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
ܽ ʹݔ ൅ܾ ʹݔ ൅ܿ ݔ ൅݀ ݔ ൅݁ ൌͲ
ሺ
כ
ሻ
ሺ
ܽ
ଵ
ݔ ൅ܽ
ଶ
ݔ ൅ܽ
ଷ
ሻሺ
ܽ
ସ
ݔ ൅ܽ
ହ
ݔ ൅ܽ
଺
ሻ
ൌͲ
ሺ
ככ
ሻ
Qua các bài a, b và c thì ta thấy có cùng dạng phương trình là:
Nguyên gốc phương trình trên là xuất phát từ phương trình này:
Từ phương trình
ሺ
ככ
ሻ
người ta khai triển ra và thêm bớt vào để đưa về phương trình
ሺ
כ
ሻ
.
Cách giải thông thường là chúng ta sử dụng công thức
ʹݔ ൌʹݔ ݔ
và công
thức
ʹݔ ൌʹ
ଶ
ݔ െͳ
hay
ʹݔ ൌͳെʹ
ଶ
ݔ
xem cái nào có thể đưa phương
trình
ሺ
כ
ሻ
phương trình
ሺ
ככ
ሻ
.
b. Phương trình tương đương với
ͻݔ൅͸ݔെ͸ݔݔ൅ͳെʹ
ଶ
ݔൌͺ
฻͸ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
൅
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ʹݔെ͹
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
͸ݔ൅ʹݔെ͹
ሻ
ൌͲ
ߨ
฻ݔൌ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ
c. Phương trình tương đương với
ʹݔݔെͳ൅ʹ
ଶ
ݔൌ͵ݔ൅ݔെʹ
฻ݔ
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
92
d. Điều kiện:
ݔ
്Ͳ฻ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ݔ
ݔ
െʹݔെʹݔ൅Ͷݔെ
ʹ
ݔ
ൌͲ
ߨ
Ͷ
൅
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.2.12.
a. Phương trình tương đương với
ݔെݔ൅
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ൅
ଷ
ݔെ
ଷ
ݔ൅
ସ
ݔെ
ସ
ݔൌͲ
฻
ሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ൅ݔ൅ͳ൅ݔݔ൅ݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
฻ݔെݔʹݔെʹݔݔ൅Ͷ
ଶ
ݔെʹൌͲ
฻ݔ
ሺ
ͳെʹ
ଶ
ݔ
ሻ
െʹݔݔ൅ʹʹݔൌͲ
฻െݔʹݔെʹݔݔ൅ʹʹݔൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
ݔ൅ݔെʹ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔൌ
e. Phương trình tương đương với
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെͳ
ሻ
൅
ଷ
ݔ൅ݔൌͲ
฻െݔ
ଶ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅ݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
ʹݔെʹݔെ͵
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
93
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với :
ߨ
ʹ
െݔቁቃ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ξ
ʹ
െͳ
ξ
ʹ
െ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
͵ߨ
Ͷ
െ
ξ
ʹ
െͳ
ξ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൜
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
฻ʹݔ്Ͳ฻ݔ്
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với :
͵
ଶ
ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
െͷ
ଶ
ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌʹݔݔ
฻͵ݔ
ሺ
ݔെݔݔ൅ݔ
ሻ
െͷݔ
ሺ
ݔെݔݔ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
͵
ଷ
ݔെݔ൅͵
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͶቂͳ൅ቀ
฻ݔ
ሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
൅͵
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͶ
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻ
฻ݔ
ሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
൅
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
͵൅͵
ଶ
ݔെͶ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
൅
ሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ͳ൅ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
͵
ଶ
ݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ൅ݔݔ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ۍ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۏ
ݔൌേ
ݔൌ
ݔൌ
c. Điều kiện:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
94
฻
ሺ
ݔ൅
ݔെݔݔ
ሻሺ
͵ݔെͷݔ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ͳെ
ξ
ʹ
ʹ
െ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
െ
ͳെ
ξ
ʹ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͵
ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
ߨ
ʹ
ݔൌ݇ʹߨ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ξ
ʹ
െͳ
ξ
ʹ
൅
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
5.2.13.
a. Phương trình tương đương vớ
i
ݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌ
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
฻
ሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương
trình tương đương với

ଶ
ݔ
ሺ
ͳെ
ଷ
ݔ
ሻ
൅
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ

ଶ
ݔൌͲ
฻
ሺ
ͳെ
ଶ
ݔ
ሻሺ
ͳെ
ଷ
ݔ
ሻ
൅
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻሺ
ͳെ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳെݔ
ሻሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔݔെ
ଶ
ݔെݔ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ݔ൅ݔ൅ݔݔ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ۍ
ێ
ێ
ێ
ۏ
ݔൌ
ݔൌേ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
95
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌേ
͵ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với
ݔൌ
ߨ
ʹ
c. Điều
k
iệ
n:
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൥
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Phương trình tương đương với

ଶ
ݔ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
൅ʹ
ሺ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
ݔ
ሺ
Ͷݔ
൅ʹ
ሻ
൅ʹݔ
ሺ
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሾ
Ͷݔ൅ʹ൅ʹݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻሿ
ൌͲ
฻ݔ
ሾ
ʹ
ଶ
ʹݔെͳ൅ʹ൅ʹݔ
ሺ
ʹʹݔ൅ʹെ͵
ሻሿ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ʹݔെʹݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹݔ്Ͳ฻ݔ്
Phương trình tương đương với

ଶ
ʹݔ൅ʹݔʹݔൌͳെʹݔ
฻ͳെ
ଶ
ʹݔ൅ʹݔʹݔൌͳെʹݔ
฻ʹݔ
ሺ
ʹݔെʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
96
฻
ሺ
ͳെ
ݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
െʹ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሾሺ
ͳ൅ݔ
ሻሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
െʹ
ሿ
ൌͲ
฻
ሺ
ͳെݔ
ሻሺ
ݔ൅ݔ൅ݔݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
e. Phương trình tương đương vớ
i
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ሺ
݇א
Ժ
ሻ
ቈ
ݔൌ
݇ߨ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ͷ
ଶ
ݔ൅͵ݔെͶ
ଷ
ݔൌ͸ݔ൅ʹ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔ
ሻ
฻Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ݔൌേ
ݔൌߨ൅݇ߨ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨݔൌേ
f. Phương trình tương đương với
ͳ൅ݔ൅͵ݔെݔെʹݔെͳ൅ʹ
ଶ
ݔൌͲ
฻ݔെʹʹݔݔെʹݔݔ൅ʹ
ଶ
ݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
ͳെʹʹݔെʹݔ൅ʹݔ
ሻ
ൌͲ
฻ݔ
ሾሺ
ݔെݔ
ሻ
ଶ
൅ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻሿ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ݔെݔ൅ʹ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
97
5.2.14.
a. Điều kiện:
൜
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
฻ݔ്
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với


ଶ
ʹݔെͳ
ʹݔ
൅
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ݔ
ൌ
ʹʹݔ
ʹݔ
฻
െ
ଶ
ʹݔ
ʹݔ
െ
ʹݔ
ݔ
ൌ
ʹʹݔ
ʹݔ


฻

ʹݔ൬
ʹݔ
ʹݔ
൅
ͳ
ݔ
െ
ሺ
݇אԺ
ሻ

െ
ͷݔ
ʹ
൰െ
ξ
ʹ
ʹ
ቀ
ݔ
ʹ
൅
ݔ
ʹ
ቁൌξʹ
͵ݔ
ʹ
͵ݔ
ʹ
ʹݔെʹ
͵ݔ
ʹ
ʹݔൌʹ
͵ݔ
ʹ
͵ݔ
ʹ
ሺ
ʹݔെʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
͵
൅
ʹ݇ߨ
͵
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ
ʹݔ
൰ൌ
Ͳ
฻ʹݔ
ሺ
ʹݔ൅ݔെʹ
ሻ
ൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔ൅ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ݔൌ
b. Phương trình tương đương với
ξ
ʹ
ʹ
൬
ͷݔ
ʹ
฻ʹ
฻ʹ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
98
c. Phương trình tương đương với

ʹݔݔെݔെʹ
ଶ
ݔ൅͵ݔെͳൌͲ
฻ݔ
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
െ
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
ʹݔെͳ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሺ
ݔെݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Điều kiện:
ቄ
ݔ്Ͳ

ସ
ݔ്Ͳ
฻ݔ്
Phương trình tương đương với


൦
ݔൌ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ʹߨ
͵
ݔൌ
ͳ͹ߨ
ͳͺ
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇א
Ժ
ሻ
ሺ
כ
ሻ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ

ସ
ݔ
ൌ
ሺ
ʹെ
ଶ
ʹݔ
ሻ
͵ݔ

ସ
ݔ
฻
ସ
ݔ൅
ସ
ݔൌʹ͵ݔെ
ଶ
ʹݔ͵ݔ
฻ͳെʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݔൌʹ͵ݔെ
ଶ
ʹݔ͵ݔ
฻ʹെ
ଶ
ʹݔൌͶ͵ݔെʹ
ଶ
ʹݔʹݔ
฻
ଶ
ʹݔ
ሺ
ʹ͵ݔെͳ
ሻ
ൌʹ
ሺ
ʹ͵ݔെͳ
ሻ
฻
ሺ
ʹ͵ݔെͳ
ሻሺ

ଶ
ʹݔെʹ
ሻ
ൌͲ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
99
e. Phương trình tương đương với
฻͵
ଶ
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
െ
ଶ
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
͵
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
ൌͲ
฻ʹݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൅݇ߨ
൅݇ʹߨ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔൌേ
f. Ph
ương trình tương đương với
ʹݔݔൌͳ൅ξʹݔ൅ʹ
ଶ
ݔെͳ
฻ʹݔݔൌʹ
ଶ
ݔ൅ξʹݔ
฻ξʹݔ൫ξʹݔെξʹݔെͳ൯ൌͲ
Nghiệm của phương trình là:
ݔൌ
ߨ
ʹ
ݔൌ
ͷߨ
ͳʹ
ݔൌ
ͳ͵ߨ
ͳʹ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
100
b. PHƯƠNG TRÌNH CHỨA C
ĂN THỨC
- Ở dạng
phươn
g trình chứa căn thức này, chúng ta thường áp dụng các công thức
bên dưới. Sau khi giải đến phần so điều kiện thì chúng ta sẽ thử nghiệm trực tiếp.
Giải: Điều kiện:
൝
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
฻ቄ
ʹݔ്Ͳ
ʹݔ൒Ͳ
฻ቊ
ቀ
ݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൒Ͳ
ͳ൅ʹݔݔൌʹʹݔ
฻൝
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൒Ͳ
ʹݔൌͳ
ሺ
ỏ
ሺ
כ
ሻ
ሻ
x
ξ
ൌ
ξ
֞ൌ൒Ͳ
x
ξ
ൌ֞ቄ
൒Ͳ
ൌ
ଶ
x
ξ
൅
ξ
ൌ
ξ
฻൝
൒Ͳ
൒Ͳ
൅൅ʹ
ξ

ൌ
x
ξ

ൌቊ
ξ
Ǥ
ξ
ǡ൒Ͳ൒Ͳ
ξ
െ
Ǥ
ξ
െǡ൑Ͳ൑Ͳ

ଷ
ݔ ൅
ଷ
ݔ ൅
ଷ
ݔ ݔ ൅
ଷ
ݔ ݔ ൌξʹʹݔ
Bài 1: Giải phương trình sau:
฻ʹݔ൐Ͳ
ሺ
כ
ሻ
ʹݔ൒Ͳ
Phương trình tương đương với

ଷ
ݔ൅
ଷ
ݔ൅
ଶ
ݔݔ൅ݔ
ଶ
ݔൌξʹʹݔ
฻
ଶ
ݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌξʹʹݔ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌξʹʹݔ
฻ݔ൅ݔൌξʹʹݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
101
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൒Ͳ
൦
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
Ͷ
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Phương trình tương đương với

ξ
ͷݔെʹݔൌെʹݔ
฻ቄ
฻ቄ

฻
൞
൥
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ξ
ͷݔ െʹݔ
൅ʹݔ ൌͲ
Bài 2: Giải phương trình sau:
ଶ
(ĐH Kinh Tế Quố
ݔ൑Ͳ
ͷݔെʹݔൌͶ
ଶ
ݔ
ݔ൑Ͳ
ʹ
ଶ
ݔ൅ͷݔെ͵ൌͲ
ݔ൑Ͳ
ͳ
ʹ
ݔൌെ͵൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ቊ
ݔ൑Ͳ
ݔൌേ
฻ݔൌെ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
102
Giải: Phương trình tương đương
với
൞
ቀ͵ݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൒Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Ͷ
ଶ
ቀ͵ݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ൅ͺʹݔ
ଶ
ʹݔ
ሺ
ͳ
ሻ
Ta giải phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
:
ʹቂͳെቀ͸ݔ൅
ߨ
ʹ
ቁቃൌͳ൅ͶͶݔʹݔ
฻ʹݔൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ͳʹ
൅݇ߨ
ݔൌ
ͷߨ
൅݇ߨ
൦
ݔൌ
ͳʹ
ݔൌ
ݔൌെ
ͳ฻ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với ݔ൅ݔ൐Ͳ và ݔെݔ൒Ͳ thì
฻ʹ
ሺ
ͳ൅͸ݔ
ሻ
ൌͳ൅ʹ
ሺ
͸ݔ൅ʹݔ
ሻ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ͳʹ
Kiểm tra điều kiện
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm của phương trình là
ߨ
൅݉ʹߨ
ͳ͹ߨ
ͳʹ
൅݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
Giải: Điều kiện :
ቄ
ݔ

൅
ʹ
ݔ

൒
ݔ
Ͳ
൒Ͳ
฻ቄ


ݔ
ݔ
൅
െ

ݔ
ݔ
൒
൒
Ͳ
Ͳ
Phương trình tương đương với
ඥ
ሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅
ඥ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ଶ
ൌʹ
ξ
ݔ൅ݔ
Với ݔ൅ݔൌͲ, ta được
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
103
ξ
ݔ൅ݔ
൫
ξ
ݔെݔ൅
ξ
ݔ൅ݔ൯ൌʹ
ξ
ݔ൅ݔ
฻
ξ
ݔെݔ
൅
ξ
ݔ൅ݔൌʹ
฻ʹݔ൅ʹ
ඥ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔൌͶ
฻
ଶ
ݔെ
ଶ
ݔൌ
ሺ
ʹെݔ
ሻ
ଶ
฻
ଶ
ݔ൅ͶݔെͷൌͲ
฻൤
ݔൌͳ
ݔൌെͷ
ሺ
኶
ሻ
฻ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là
ቈ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
ͳ
ʹ
Ͷݔ
Ǥ
ൌͶݔ
Ǥݔ൅ξ͵
ݔ൅
ට
ݔ൅ξ͵ݔൌʹ
൅݇ߨ
ݔൌ݇ʹ
ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.15. Giải phương trình sau:
Ǥξͳ൅ݔ൅ݔൌͲ
Ǥ൫ξͳെݔ൅
ξ
ݔ൯ʹݔൌ
ξ
ͳെʹݔ൅
ξ
ͳ൅ʹݔ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
104
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ
LUYỆN
5.2.15.
a. Phương trình tương đương vớ
i
ξͳ൅ݔ
ൌെݔ
฻ቄ
ݔ൑Ͳ
ͳ൅ݔൌ
ଶ
ݔ
฻ቄ
ݔ൑Ͳ

ଶ
ݔ൅ݔൌͲ
฻ቊ
ݔ൑Ͳ
ቂ
ݔൌͲ
ݔൌെͳ
฻ቐ
ݔ൑Ͳ
ቈ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ

฻
ቈ
ݔൌ
ߨ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
ʹݔൌ
Ͳ
ሺ
ʹ
ሻ
൜
ʹݔ൒Ͳ
ͳ൅ʹ
ඥ
ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌ
ଶ
ʹݔ
฻൜
ʹݔ൒Ͳ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
ଶ
൅ʹ
ඥ
ݔ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌͲ
ሺ
Øዉ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
ta có
ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൅݇ʹ
ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ൒Ͳ
ሺ
כ
ሻ
b. Điều kiện :
Phương trình tương đương với
൫ξͳെݔ൅
ξ
ݔ൯ʹݔൌʹݔʹݔ
฻൤
ξͳെݔ൅
ξ
ݔൌʹݔ
ሺ
ͳ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
ta có
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
105
c. Điều kiện :
൝
ʹݔ൑ͳ
ʹݔ൒ͳ
ݔ്Ͳ
฻ݔ്Ͳ฻ݔ്݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ξͳെʹݔ
൅ξͳ൅ʹݔൌʹʹݔ
฻൜
฻൜
ʹݔ
൒Ͳ
ඥ
ͳെ
ଶ
ʹݔൌʹ
ଶ
ʹݔെͳ
฻
൞
ʹݔ൒Ͳ

ଶ
ʹݔ൒
ͳ
฻ቐ
ʹݔ
൒
ξ
ʹ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ʹݔ൒
ξ
ʹ
൥
฻
ξ
ʹ
ʹ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ʹݔൌ
ξ
͵
ʹ
ʹݔൌെ
ξ
͵
ʹ
฻
ʹݔൌ
ξ
͵
ʹ
ʹݔ൒Ͳ
ͳെʹݔ൅ͳ൅ʹݔ൅ʹ
ඥ
ͳെ
ଶ
ʹݔൌͶ
ଶ
ʹݔ
ʹ
ͳെ
ଶ
ʹݔൌͶ
ସ
ʹݔെͶ
ଶ
ʹݔ൅ͳ
ʹ
Ͷ
ସ
ʹݔെ͵
ଶ
ʹݔൌͲ

ଶ
ʹݔൌ
͵
Ͷ
ʹ

ଶ
ʹݔൌͲ
ۓ
ۖ
ۖ
۔
ۖ
ۖ
ە
ʹݔ൒
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
106
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
d.
0ặݐൌݔ൅ξ͵
ݔൌʹቀݔ൅
ߨ
͵
ቁǡݐ൒Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Khi đó, phương trình trở thành

ξ
ݐ
ൌʹെݐ

฻ቊ
ݐൌ
Ͷ
ߨ
͵
ቁൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ቊ
Ͳ൑ݐ൑
ʹቀếợ
ሺ
כ
ሻ
ቁ
ݐൌݐ
ଶ
െͶݐ൅Ͷ
฻ቄ
ଶ
Ͳ൑ݐ൑ʹ
ݐ െͷݐ൅ͶൌͲ
Ͳ൑ݐ൑ʹ
ቂ
ݐൌͳ
฻ݐൌͳ
Do đó,
ቀݔ൅
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
107
c. PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG MẪU MỰC
- Các phương trình không mẫu mực là các phương trình không có một cách giải cụ
thể nào, thường là sử dụng các bất đẳng thức hoặc đạo hàm hàm số để đánh giá và
tìm ra nghiệm.
- Chúng thường sử dụng các bất đẳng thức sau:
x െͳ൑ݔ൑ͳ
x െͳ൑ݔ൑ͳ
x ቄ
൒
൑
ฺൌ
x ൝
൒Ͳ
൒Ͳ
൅ൌͲ
ฺൌൌͲ
x ቄ
൑൑
൒൒
ฺൌൌ
x ቄ
൑
൑
ൌ
ฺ
ൌൌ
Giải:
൞
ቄ
ݔ൑ͳ

ଶ
ݔ൒Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଵ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ቄ
ݔ൑ͳ

ଶ
ݔ൒Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଶ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଵ
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଶ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi:
Ǥ
ଵଷ
ݔ ൅
ଵସ
ݔ ൌͳ
Ǥ
ହ
ݔ ൅
ହ
ݔ ൌͳ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
a. Phương trình tương đương với

ଵଷ
ݔ൅
ଵସ
ݔൌ
ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
฻
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଵ
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

ଵଶ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Ta có:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
108
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቄ
ݔൌͲ
ݔൌͲ
ቄ
ݔൌͳ

ଶ
ݔൌͳ
ቄ
ݔൌͳ
ݔൌͲ
ቄ
ݔൌͳ
ଶ
฻ቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൞
ቄ

ݔ൑ͳ

ଶ
ݔ൒Ͳ
ቄ
ݔ൑ͳ

ଶ
ݔ൒Ͳ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌͲ
ݔ
ൌͳ
ݔൌͲ
฻ቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
 ݔൌͳ
b. Phương
trình tương đương với

ହ
ݔ൅
ହ
ݔൌ
ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
฻
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Ta có:
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

ଷ
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi:
ቄ
ݔൌͲ
ቄ
ݔൌͲ
ቄ
ݔൌͳ
ቄ
ݔൌͳ
ݔൌͳ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
109

௔
ݔ ൅
௕
ݔ ൌͳ
ሺ
כ
ሻ


ሺ
כ
ሻ
฻
௔
ݔ ൅
௕
ݔ ൌ
ଶ
ݔ ൅
ଶ
ݔ

฻
ଶ
ݔ
ሺ

௔ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

௕ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
ൌͲ
൞
ቄ
ݔ ൑ͳ

ଶ
ݔ ൒Ͳ
֜
ଶ
ݔ
ሺ

௔ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
൑Ͳ
ቄ
ݔ ൑ͳ

ଶ
ݔ ൒Ͳ
֜
ଶ
ݔ
ሺ

௕ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
൑Ͳ
ฺ
ଶ
ݔ
ሺ

௔ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

௕ିଶ
ݔ െͳ
ሻ
൑Ͳ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ቄ
ݔ ൌͲ
ݔ ൌͲ
ቄ
ݔ ൌͲ

௕ିଶ
ݔ ൌͳ
ቄ

௔ିଶ
ݔ ൌͳ
ݔ ൌͲ
ቄ

௔ିଶ
ݔ ൌͳ

௕ିଶ
ݔ ൌͳ
൜

௔
ݔ ൑
ଶ
ݔ

௕
ݔ ൑
ଶ
ݔ
ฺ
௔
ݔ ൅
௕
ݔ ൑
ଶ
ݔ ൅
ଶ
ݔ ൌͳ
Qua 2 bài trên chúng ta thấy rằng với ܽǡܾ không đồng thời bằng 2, dạng phương trình:
Chúng ta thường giải như sau:
Khi đó, chúng ta sử dụng các đánh giá:
Đến đây, ta xét dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi:
Ngoài ra, chúng ta cũng có thể làm như sau :
Đ
ến đây, chúng ta cũng xét dấu
ൌ
xảy ra đối với phương trình
ሺ
כ
ሻ
.
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
110
Giải:
a. Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
ߨ
ʹ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ξ
͵
ʹ
ξ
͵
͵
฻
൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ǤͶ
ଶ
ݔ ൅͵
ଶ
ݔ െͶξ͵ݔ ൅ʹξ͵ݔ ൅ͶൌͲ
Ǥ

ଵ଴
ݔ ൅
ଵ଴
ݔ
Ͷ
ൌ

଺
ݔ ൅
଺
ݔ
Ͷ
ଶ
ʹݔ ൅
ଶ
ʹݔ
Ǥ
ହ
ݔ ൅
଻
ݔ ൅
ͳ
ʹ
ሺ

ଷ
ݔ ൅
ହ
ݔ
ሻ
ʹݔ ൌݔ ൅ݔ
Bài 2: Giải các phương trình sau:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
൫ʹݔെξ͵൯
ଶ
൅൫ξ͵ݔ൅ͳ൯
ଶ
ൌͲ
฻൜
ʹݔെξ͵ൌͲ
ξ͵ݔ൅ͳൌͲ
ݔൌ
ݔൌെ
ۓ
ۖ
۔
ۖ
ە
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
111
b. Điều kiện:
Ͷ
ଶ
ʹݔ൅
ଶ
ʹݔ്Ͳ฻Ͷ൬ͳെ
͵
ʹ

ଶ
ʹݔ൰്Ͳ฻
ଶ
ʹݔ്
ʹ
͵
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với


ଵ଴
ݔ൅
ଵ଴
ݔ
Ͷ
ൌ
ͳെ͵
ଶ
ݔ
ଶ
ݔ
Ͷ
ଶ
ʹݔ൅
ଶ
ʹݔ

฻

ଵ଴
ݔ൅
ଵ଴
ݔ
Ͷ
ൌ
ͳെ
͵
ʹ

ଶ
ʹݔ
൞
ቄ
ݔ൑ͳ

ଶ
ݔ൒Ͳ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
 ݔൌͳ
ቄ

଼
ݔൌͳ
ݔൌͲ
ቄ

଼
ݔൌͳ

଼
ݔൌͳ
฻ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
c. Phương trình tương đương với

ହ
ݔ൅
ସ
ݔݔ൅
଻
ݔ൅
଺
ݔݔൌݔ൅ݔ
฻
ସ
ݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅
଺
ݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌݔ൅ݔ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሺ

ସ
ݔ൅
଺
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Ͷቀͳെ
͵
ʹ

ଶ
ʹݔቁ
฻
ଵ଴
ݔ൅
ଵ଴
ݔൌͳ
฻
ଶ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
ൌͲ
Ta có:
֜
ଶ
ݔ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ቄ


ଶ
ݔ
ݔ൒
൑ͳ
Ͳ
֜
ଶ
ݔ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
ฺ
ଶ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
൅
ଶ
ݔ
ሺ

଼
ݔെͳ
ሻ
൑Ͳ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
ቄ
ݔൌͲ
ݔൌͲ
ቄ

଼
ݔൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
112
฻൤
ݔ൅
ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ

ସ
ݔ൅
଺
ݔൌͳ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
ta có nghiệm
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta thấy
൜

଺
ݔ൑
ଶ
ݔ

ସ
ݔ൑
ଶ
ݔ
ฺ
ସ
ݔ൅
଺
ݔ൑ͳ
Do đó,

ସ
ݔ൅
଺
ݔൌͳ฻൦
ቄ

ଶ
ݔൌͳ

ଶ
ݔൌͲ
ቄ

ଶ
ݔൌͲ

ଶ
ݔൌͳ
฻ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là
൦
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải:
ͳെ
͵ݔൌͲ
฻൝
Ͷݔൌെ
ͳ
ʹ
͵ݔൌͳ
ǤͺͶݔ 
ଶ
ʹݔ ൅ξͳെ͵ݔ ൅ͳൌͲ
Ǥ
ሺ
ʹݔ െͶݔ
ሻ
ଶ
ൌ͸൅ʹ͵ݔ
Ǥ
ξ
ݔ ൅
ଶ
ݔ ൅ݔ ൅ݔ ൌͳ
Bài 3: Giải các phương trình sau:
a. Phương trình tương đương với
ͶͶݔ
ሺ
ͳ൅Ͷݔ
ሻ
൅ξͳെ͵ݔ൅ͳൌͲ
฻
ሺ
ʹͶݔ൅ͳ
ሻ
ଶ
൅ξͳെ͵ݔൌͲ
฻ቄ
ʹͶݔ൅ͳൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
113
฻
൞
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔൌ
݊ʹߨ
͵
ሺ
݇ǡ݊אԺ
ሻ
฻ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với
Ͷ
ଶ
͵ݔ
ଶ
ݔൌ͸൅ʹ͵ݔ
Ta có :
൝
൰
൝ ฻ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔ൅
ξ
ݔ
൅
ͳ
Ͷ
െ൬
ଶ
ݔെݔ൅
ͳ
Ͷ
൰ൌͲ
฻൬
ξ
ݔ
൅
ͳ
ʹ
൰
ଶ
െ൬ݔെ
ͳ
ʹ
൰
ଶ
ൌͲ
฻൫
ξ
ݔ
൅ݔ൯൫
ξ
ݔെݔ൅ͳ൯ൌͲ
฻ቈ
ξ
ݔ
൅ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ξ
ݔ
െݔ൅ͳൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có :
͸൅ʹ͵ݔ൒Ͷ
ሺ
͵
ݔ൒െͳ
ሻ
Ͷ
ଶ
͵ݔ
ଶ
ݔ൑Ͷ൬൜

ଶ
ଶ
͵ݔ൑ͳ
 ݔ൑ͳ
Suy ra
Ͷ
ଶ
͵ݔ
ଶ
ݔ൑Ͷ൑͸൅ʹ͵ݔ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
͵ݔൌെͳ

ଶ
͵ݔൌͳ

ଶ
ݔൌͳ
Vậy nghiệm của phương trình là:
c. Điều kiện :
ݔ൒Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình đã cho có thể viết lại thành
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
114
ቄ
ݔ൑Ͳ
ݔ
ൌͳെ
ଶ
ݔ
฻ݔൌ
െͳ൅
ξ
ͷ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌቆ
െͳ൅
ξ
ͷ
ʹ
ቇ൅݇ʹߨ
ሺ
኶¿ݔ൑Ͳ
ሻ
ݔൌߨെቆ
െͳ൅
ξ
ͷ
ʹ
ቇ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta có :
ξ
ݔ
ൌݔെͳ
Mà với mọi ݔ, ta đều có
൜
ξ
ݔ
൒Ͳ
ݔ൑ͳ
Do đó,
቎
ݔൌߨെቆ
െͳ൅
ξ
ͷ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải:
a. Ta biến đổi phương trình trở thành
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁ൅ቀݔ൅
ߨ
͸
ቁൌʹ
Ta thấy :
൞
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁ൑ͳ
ቀݔ൅
ߨ
͸
ቁ൑ͳ
ฺቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁ൅ቀݔ൅
ߨ
͸
ቁ൑ʹ
Ǥʹݔ െξ͵ʹݔ െξ͵ݔ െݔ ൅ͶൌͲ
Ǥ
ʹݔ ൅
͵ݔ
Ͷ
െʹൌͲ
Ǥʹݔ ൅ξʹͳͲݔ ൌ͵ξʹ൅ʹʹͺݔ ݔ
Bài 4: Giải các phương trình sau:
ξ
ݔ
ൌݔെͳ฻ቄ
ݔൌͲ
ݔൌͳ
฻ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm của phương trình là
ቇ൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
115
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
൞
ቀʹݔെ
ߨ
͸
ቁൌͳ
ቀݔ൅
ߨ
͸
ቁൌͳ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
͵
൅݉ߨ
ݔൌ
ߨ
͵
൅݊ʹߨ
ߨ
͵
ݔൌ
ߨ
͵
Ta thấy :
൝

Ͷ
൑ͳ
ฺʹݔ൅
͵ݔ
Ͷ
൑ʹ
൝
ʹݔൌͳ

͵ݔ
Ͷ
ൌͳ
฻ቊ
ݔൌ݉ߨ
ݔൌ
ͺ݊ߨ
͵
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
฻ݔൌͺ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là:
ݔൌͺ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
൅݇ʹ
ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔൌ
Vậy nghiệm của phương trình là:
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Ta biến đổi phương trình trở thành
ʹݔ൅
͵ݔ
Ͷ
ൌʹ
ʹݔ൑ͳ
͵ݔ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
116
c. Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ

ݔെʹͺݔݔ
ሻ
ൌ͵ξʹ
െξʹͳͲݔ
Áp dụng bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có
ൌݔെʹͺݔݔ൑
ඥ
ͳ൅
ଶ
ʹͺݔ൑ξʹ
Mặt khác :
ൌ͵ξʹ
െξʹͳͲݔ൒͵ξʹെξʹൌʹξʹ
Do đó, phương trình trở thành
ቐ

ଶ
ʹͺݔൌͳ
ሺ
ͳ
ሻ
ݔʹͺݔൌെݔ
ሺ
ʹ
ሻ
ͳͲݔൌͳ
ሺ
͵
ሻ
Phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
cho nghiệm
ݔൌ
݇ߨ
ʹͺ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Phương trình
ሺ
͵
ሻ
cho nghiệm
ݔൌ
Suy ra
݇ߨ
ʹͺ
ൌ
ߨ
ʹͲ
൅
Khi đó,
ሺ
ݐאԺ
ሻ
Suy ra
ʹͺ
ൌ
ߨ
Ͷ
൅ݐߨ
ሺ
ݐאԺ
ሻ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
ଶ
ቚ
ݕ
ݔ

ݕ
ݔ
ቚ
ସ
ݔ ൅
ସ
ݕ ൅ʹ
ଶ
ݔ 
ଶ
ݕ ൌ͵൅
ଶ
ሺ
ݔ ൅ݕ
ሻ
ଶ
ݔ ൅
ଶ
ݕ ൅
ଶ
ሺ
ݔ ൅ݕ
ሻ
ൌͳ
ߨ
ʹͲ
൅
݊ߨ
ͷ
ሺ
݊אԺ
ሻ
݊ߨ
ͷ
฻ͷ
ሺ
݇െ͹
ሻ
ൌʹͺ
ሺ
݊െͳ
ሻ
ቄ
݇െ͹ൌʹͺݐ
݊െͳൌͷݐ
ݔൌ
ሺ
ʹͺݐ൅͹
ሻ
ߨ
Nghiệm này chỉ thỏa mãn phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
nếu ݐ chẵn. Do đó, nghiệm của phương trình
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
117
Giải:
a. Điều kiện :
൝
ݔ്Ͳ

ʹݕ
ݔ
്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Ta có :
൞
͸െͶݔെݔ
ଶ
ൌͳͲെ
ሺ
ʹ൅ݔ
ሻ
ଶ
൑ͳͲ
ͷ
ቚ
ݕ
ݔ

ݕ
ݔ
ቚ
ൌ
ͳͲ
ቚ
ʹݕ
ݔ
ቚ
൒ͳͲ
Vậy phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi
൝
͸െͶݔെݔ
ଶ
ൌͳͲ
ฬ
ʹݕ
ݔ
ฬൌͳ
฻ቊ
ݔൌെʹ
ݕൌെ
ߨ
ʹ
b. Điều
kiện :
൜
Theo bất đẳng thức Cauchy, ta có :

ଶ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌͳ
ሺ
͵
ሻ
Từ
ሺ
ͳ
ሻ
và
ሺ
ʹ
ሻ
ta có

ଶ
ݔൌ
ଶ
ݕൌͳ
Kết hợp với
ሺ
͵
ሻ
ta được
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݕൌ
ߨ
Ͷ
൅݉ߨ
ሺ
݇ǡ݉אԺ
ሻ
ש
൞
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݕൌെ
ߨ
Ͷ
൅݉ߨ
ሺ
݇ǡ݉אԺ
ሻ
Thử lại với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết
hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ʹݔ്Ͳ
ʹݕ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ

ସ
ݔ൅
ସ
ݕ൒ʹ
ଶ
ݔ
ଶ
ݕ
Suy ra
൒ʹ
ሺ

ଶ
ݔ
ଶ
ݕ൅
ଶ
ݔ
ଶ
ݕ
ሻ
Lại theo bất đẳng thức Cauchy, ta được :

ଶ
ݔ
ଶ
ݕ൅
ଶ
ݔ
ଶ
ݕ൒ʹ
Nên ൒Ͷ. Mặt khác, ta thấy
ൌ͵൅
ଶ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൑Ͷ
Do đó, phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi

ସ
ݔൌ
ସ
ݕ
ሺ
ͳ
ሻ
ቐ

ଶ
ݔ
ଶ
ݕൌ
ଶ
ݔ
ଶ
ݕ
ሺ
ʹ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
118
c. Điều kiện :
൝
ݔ്
Ͳ
ݕ്Ͳ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Ta có :

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌ
ͳെݔݕ
ݔ൅ݕ
ฺݔ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ݕ൅ݔݕൌͳ
Ta thấy :
ݔ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ݕ൅ݔݕ
൑

ଶ
ݔ൅
ଶ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ଶ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ଶ
ݕ൅
ଶ
ݕ൅
ଶ
ݔ
ە
۔
ۓ
ݔൌ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌݕ
ݔൌേ
ξ
͵
͵
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൞
ݔൌ
ߨ
͸
ݕൌ
൞
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݕൌെ
ߨ
൅݉ߨ
ሺ
݇ǡ݉אԺ
ሻ
d. Điều kiện :
Ta có :
ͳ

ସ
ݔ
ସ
ݔ
൰൅Ͷൌ൬ͳെ
ͳ
ʹ

ଶ
ʹݔ൰൬ͳ൅
ͳ͸

ସ
ʹݔ
൰൅Ͷ
ͳ
ʹ
൰
ሺ
ͳ൅ͳ͸
ሻ
൅Ͷൌ
ʹͷ
ʹ
ൌͳʹ൅
ͳ
ʹ
ݕ൑
ʹͷ
ʹ
Do đó, phương trình chỉ thỏ
a khi và chỉ khi
൜

ଶ
ʹݔൌͳ
ݕൌͳ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݉ʹߨ
ሺ
݇ǡ݉אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ʹ
Nên
ͳൌ
ݔ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ݕ൅ݔݕ൑
ଶ
ݔ൅
ଶ
ݕ൅
ଶ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
Vậy phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi
൅݇ߨ
ߨ
͸
൅݉ߨ
ݔൌെ
͸
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
ൌ
ሺ

ସ
ݔ൅
ସ
ݔ
ሻ
൬ͳ൅
൒൬ͳെ
Mặt khác,
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
119
Giải:
a. Điều kiện:
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
כ
ሻ
Ta đặt :
൅ͳ
Phương trình đưa về dạng
Mà
ta có :
൅
ሺ
ͳ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌ
ʹݔ൅ͳ

ଶ
ݔ
ൌ
ʹ
ଶ
ݔ

ଶ
ݔ
ൌʹ
வ଴
ൌͲ
฻ݑൌͳ
Thay vào
ሺ
ͳ
ሻ
, ta được :
ݔൌേͳ฻ݔൌേ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b. Nhận xét ݔൌേͳ không là nghiệm của phương trình vì nếu ݔൌേ thì
phương trình không thỏa mãn. Tương tự, ݔൌേͳ không là nghiệm của phương trình.

ଶ
ݔ
଺
ଵଽ଻ହ
ݔ െ
ଵଽ଻ହ
ݔ ൌ
ͳ

ଶ଴଴଻
ݔ
െ
ͳ

ଶ଴଴଻
ݔ
(Đề nghị Olympic 30-
(Đề nghị Olympic 30-
(Đề nghị Olympic 30-
൝
ݑൌ


ଶ
ʹ
ݔ
ݔ
ݒൌ
ଶ
ݔ
͵ݑ
ସ
൅Ͷݒ
ଷ
ൌ͹
ሺ
ͳ
ሻ
ݑ൅ݒൌ
ʹݔ

ଶ
ݔ
Do đó,
ሺ
ͳ
ሻ
฻͵ݑ
ସ
൅Ͷ
ሺ
ʹെݑ
ሻ
ଷ
ൌ͹
฻
ሺ
ݑെͳ
ሻ
ଶ
ሺ
ᇣ
͵ݑ
ᇧᇧ
ଶ
ᇧᇧ
൅ʹ
ᇤ
ݑ
ᇧᇧ
൅
ᇧ
ʹ
ᇧ
ͷ
ᇥ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
120
ảốǣ݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌݐ
ଵଽ଻ହ
െ
ͳ
ݐ
ଶ଴଴଻
²ݐא
ሺ
െͳǢͲ
ሻ
׫
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌͳͻ͹ͷݐ
ଵଽ଻ସ
൅
ʹͲͲ͹
ݐ
ଶ଴଴଼
൐Ͳớݐא
ሺ
െͳǢͲ
ሻ
׫
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
Nên hàmố tăng trên mỗi khoảng xác định. Ngoài ra hàm số này với ݐא
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
sẽ chỉ
nhận giá trị âm và với ݐא
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
chỉ nhận giá trị dương. Cho nên mỗi giá trị ݂
ሺ
ݐ
ሻ
trên
khoảng này không thể ứng với giá trị của ݂
ሺ
ݐ
ሻ
trên khoảng kia.
Cho nên phương trình ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌ݂
ሺ
ݔ
ሻ
tương đương với ݔൌݔ
ሺ
כ
ሻ
.
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ቈ
ߨ
ʹ
െݔቁ
฻
͵
ሺ
്݇͵݄ǡ݄אԺ
ሻ
൦
ݔൌ
ߨ
ͺ
൅
݉ߨ
ʹ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݊ߨ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
ả
ሺ
כ
ሻ
¿¯ượệݔൌ
c.
N
ếu ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ቄ
ൌͷ݇ߨ൅݇ߨൌേʹ
ൌ͵݇ߨെ͵݇ߨൌേͳ
Do đó, phương trình không có nghiệm ݔൌ݇ߨ.
Nếu ݔ്݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
. Ta nhân 2 vế phương trình cho ʹݔ, ta được
͸ݔെͶݔ൅ʹݔൌെͶݔ൅ʹݔെͶݔ൅ʹݔ
฻ʹ͵ݔ
ሺ
͵ݔെݔ
ሻ
ൌͲ
͵ݔൌͲ
͵ݔൌݔൌቀ
ۍ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۏ
ݔൌ
݇ߨ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
121
Giải:
a.
Lại đặt ݑൌ
ξ
͵ݐെͳ
య
. Ta có hệ
வ଴
ൌͲ
฻
͵ݔൌെ
ͳ
ʹ
฻ݔ
ൌേ
ʹߨ
ͻ
൅
݇ʹߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình tương đương với
͵
ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫
െ͵
ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱ
య
௫
ൌ͵
ሺ
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ
ሻ
฻͵
ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫
൅͵
ሺ
ʹͲͲͻݔ൅͵ݔ
ሻ
ൌ͵
ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱ
య
௫
൅͵
ሺ
ʹͲͲͻݔ൅Ͷ
ଷ
ݔ
ሻ
ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫
െ͵
ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱ
య
௫
െ͵͵ݔ ൌͲ
ݔ
ඥ

ଶ
ݔ ൅ʹͲͲͺ
మబబఴ
െ
ሺ
ݔ ൅ͳ
ሻ
ඥ

ଶ
ݔ ൅ʹݔ ൅ʹͲͲͻ
మబబఴ
ൌݔ െݔ ൅ͳ
ݔ ൌ
ଶ
൬ʹݔ ൅
ͷߨ
൰൅
ଶ
൬ݔ ൅
ͷߨ
൰൅ݔ ൬͵ݔ ൅
ͷߨ
൰
(Đề nghị Olympic 30-
(Đề nghị Olympic 30-
(Đề nghị Olympic 30-
(Đề nghị Olympic 30-
య
Đặt ݐൌʹݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൑ʹ. Ta có : ݐ
ଷ
൅ͳൌ͵
ξ
͵ݐെͳ
ቄ
ݐ
ଷ
ൌ͵ݑെͳ
ݑ
ଷ
ൌ͵ݐെͳ
Trừ 2 phương trình theo từng về, ta được
ݐ
ଷ
െݑ
ଷ
ൌ͵
ሺ
ݑെݐ
ሻ
฻
ሺ
ݐെݑ
ሻሺ
ᇣ
ݐ
ଶ
ᇧᇧᇧ
൅ݐ
ᇧᇧ
ݑ
ᇤ
൅
ᇧ
ݑ
ᇧ
ଶ
ᇧᇧ
൅͵
ᇧᇥ
ሻ
Từ đó suy ra ݐൌݑ฻ݐ
ଷ
െ͵ݐ൅ͳൌͲ
Vậy
ͺ
ଷ
ݔെ͸ݔ൅ͳൌͲ
฻ʹ͵ݔ൅ͳൌͲ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
122
Xét hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͵
௧
൅͵ݐǡݐאԹ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͵
௧
͵൅͵൐Ͳ
Do đó, ݂
ሺ
ݐ
ሻ
đồng biến. Vậy ta suy ra
ʹͲͲͻݔ൅͵ݔൌʹͲͲͻݔ൅Ͷ
ଷ
ݔ
฻͵ݔൌͲ
฻ݔൌ
ߨ
͸
൅
݇ߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Phương trình tương đương với
ݔ
ඥ

ଶ
ݔ൅ʹͲͲͺ
మబబఴ
Xét hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌݐ
൅ݐ
ඥ
ݐ
ଶ
൅ʹͲͲͺ
మబబఴ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌͳ൅
ඥ
ݐ
ଶ
൅ʹͲͲͺ
మబబఴ
൅
ݐ
ଶ
ͳͲͲͶ
Ǥ ൐Ͳ
ሺ
݇אԺ
ሻ
d. Ta có:

ଶ
൬ʹݔ൅
ͷߨ
ͳʹ
൰൅
ଶ
൬ݔ൅
ͷߨ
ͳʹ
൰൅ݔ൬͵ݔ൅
ͷߨ
͸
൰ൌͳ
Do đó, phương trình đã cho trở thành
ݔൌͳ฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
మబబఴ
൅ݔൌ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
ඥ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
ଶ
൅ʹͲͲͺ൅ݔ൅ͳ
ǡݐאԹ
ͳ
మబబఴ
ඥ
ሺ
ݐ
ଶ
൅ʹͲͲͺ
ሻ
ଶ଴଴଻
Do đó, ݂
ሺ
ݐ
ሻ
đồng biến. Khi đó, phương trình tương đương với
ݔൌݔ൅ͳ฻ቈ
ݔൌ
ʹ
ߨ
൅݇ʹߨ
ݔൌߨ൅݇ʹߨ

ሺ
ܽ൅ܾ
ሻ

ሺ
ܽെܾ
ሻ
ൌ
ଶ
ܽ
ଶ
ܾെ
ଶ
ܽ
ଶ
ܾ
ൌ
ሺ
ͳെ
ଶ
ܽ
ሻሺ
ͳെ
ଶ
ܾ
ሻ
െ
ଶ
ܽ
ଶ
ܾ
Suy ra

ଶ
ܽ൅
ଶ
ܾ൅
ሺ
ܽ൅ܾ
ሻ

ሺ
ܽെܾ
ሻ
ൌͳ
ሺ
ͳ
ሻ
0ặܽൌʹݔ൅
ͷߨ
ͳʹ
Ǣܾൌݔ൅
ͷߨ
ͳʹ
ương trình
ሺ
ͳ
ሻ
trở thành:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
123
Giải:
a. Ta xét các trường hợp :
- ʹݔ൐Ͳ thì 
ଶ
ݔ൐
ଶ
ݔ. Suy ra
൐ͳ
ξ
ʹ
ʹ
ቇ
ୡ୭ୱଶ௫
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ൅ξʹ൯
ୱ୧୬
మ
௫
െ൫ʹ൅ξʹ൯
ୡ୭ୱ
మ
௫
൅൫ʹെξʹ൯
ୡ୭ୱଶ௫
ൌቆͳ൅
ʹ
ቇ
ݔ ൅
ͳ
Ͷ
ݔ൰
௡
ൌ
௡
ݔ ൅
௡
ݔ ǡ݊ אԳǡ݊ ൒ʹ
൫ʹ൅ξʹ൯
ୡ୭ୱ
మ
௫
൐൫ʹ൅ξʹ൯
ୱ୧୬
మ
௫
ฺ൫ʹ൅ξʹ൯
ୱ୧୬
మ
௫
െ൫ʹ൅ξʹ൯
ୡ୭ୱ
మ
௫
൅൫ʹെξʹ൯
ୡ୭ୱଶ௫
൏൫ʹെξʹ൯
ୡ୭ୱଶ௫
൏ͳ
Mặt khác :
ቆͳ൅
ξ
ʹ
ʹ
ቇ
ୡ୭ୱଶ௫
Do đó, phương trình vô nghiệm.
- ʹݔ൏Ͳ, chứng minh tương tự, ta được :
൫ʹ൅ξʹ൯
ୱ୧୬
మ
௫
െ൫ʹ൅ξʹ൯
ୡ୭ୱ
మ
௫
൅൫ʹെξʹ൯
ୡ୭ୱଶ௫
൐ͳ൐ቆͳ൅
Do đó, phương trình vô nghiệm.
- ʹݔൌͲ, ta thấy họ nghiệm thỏa mãn phương trình đã cho.
Vậy phương trình có nghiệm
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
124
b. Điều kiện :

ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
- ݊ൌʹ, phương trình đã cho trở t
hành
൬
ݔ൅
ͳ
Ͷ
ݔ൰
ଶ
ൌͳ
Theo bất đẳng thức Cauchy, ta có :

ଶ
ݔ൅
ͳ
ͳ͸

ଶ
ݔ൅
ͳ
ʹ
൒ͳ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
ݔൌേ
ͳ
ʹ
฻ݔൌേ
ͳ
ʹ
- ݊൐ʹ, theo
bất đẳng thức Cauchy, ta có :
ฬݔ൅
ͳ
Ͷ
ݔฬ
௡ ௡
൒ͳ
Mặt khác :
൜ ฺ
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൅
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൑ͳ
ͳ
Ͷ
ݔฬ
௡
൞
ȁ
ݔ
ȁ
ൌ
ͳ
Ͷ
ȁ
ݔ
ȁ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ቈ
ݔൌ݉ߨ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݉ߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
ȁ
ݔ
ȁ
ൌ
ͳ
Ͷ
ȁ
ݔ
ȁ
Ta thấy hệ trên vô nghiệm. Do đó, kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta có nghiệm của phương trình :
ݔൌേ
ͳ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ൌ൬
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ͳ
Ͷ
ȁ

ݔ
ȁ
൰
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൑
ଶ
ݔ
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൑
ଶ
ݔ
Nên
ȁ

௡
ݔ൅
௡
ݔ
ȁ
൑
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൅
ȁ

௡
ݔ
ȁ
൑ͳ൑ฬݔ൅
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
ȁ

௡
ݔ
ȁ
ൌ
ଶ
ݔ
ȁ

௡
ݔ
ȁ
ൌ
ଶ
ݔ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
125
c. Ta có :
͵൅ݔ൅ݔൌ͵൅ξʹ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൐Ͳǡ׊ݔ
Ͷ൅ݔݔൌͶ൅
ͳ
ʹ
ʹݔ൐Ͳǡ׊ݔ
Do đó, phương trình luôn xác định. Khi đó, ta đưa phương trình trở thành

ሺ
Ͷ൅ݔݔ
ሻ
൅Ͷ൅ݔݔൌ
ሺ
͵൅ݔ൅ݔ
ሻ
൅͵൅ݔ൅ݔ
Ta đặt
ቄ
ݑൌͶ൅ݔݔ൐Ͳ
ݒൌ͵൅ݔ൅ݔ൐Ͳ
Phương trình đưa về dạng
Ta xét hàm số :
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ
฻ቂ
ݔൌ
ͳ
ݔൌͳ
฻ቈ
ݔൌ
ߨ
ʹ
Giải:
a. Theo bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có :
ݔ൅͵ݔ൅ʹݔൌʹݔʹݔ൅ʹݔݔ
൑ʹ
ඥ
ሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻሺ

ଶ
ʹݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌʹ
ඥ

ଶ
ʹݔ൅
ଶ
ݔ
ൌʹ
ඨ
ʹͷ
ͳ͸
െ൬ʹݔെ
ͳ
Ͷ
൰
ଶ
൑ʹǤ
ͷ
Ͷ
ൌ
ͷ
ʹ
Dấu ൌ xảy ra
khi và chỉ khi
ʹ
ଶ
ଶ
ଶ
ݑ൅ݑൌݒ൅ݒ
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌݐ൅ݐǡݐ൐Ͳ
ͳ
൅ͳ൐Ͳ
ݐ
Do đó, hàm số đồng biến trên
ሺ
Ͳǡλ
ሻ
. Khi đó,
݂
ሺ
ݑ
ሻ
ൌ݂
ሺ
ݒ
ሻ
฻ݑൌݒ
฻Ͷ൅ݔݔൌ͵൅ݔ൅ݔ฻
ሺ
ݔെͳ
ሻሺ
ͳെݔ
ሻ
ൌͲ
൅݇ʹߨ
ݔൌ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
126
൞
ʹݔൌ
ͳ
Ͷ
ݔ
ʹݔ
ൌ
ݔ
ݔ
฻
൞
ʹ
ଶ
ݔൌ
ͷ
Ͷ
ݔൌ
͵
Ͷ
Ta thấy, hệ này vô nghiệm. Do đó, phương trình vô nghiệm.
b. Điều kiện :
൝
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
͵ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Ta có :
ͳ
ൌ
ሺ
ʹݔ൅ݔ
ሻ
ൌ
ݔൌ
ʹݔൌ͵ݔ฻൝
͵ݔൌ
Ͳ
ሺ
݇אԺ
ሻ
c. Điều kiện :
ሺ
כ
ሻ

ଶ
ݔ
ͳെ
ଶ
ݔ
ൌ
ଶ
ݔ
Ͷ
௧
ͳെͶ
௧
ൌݐ฻൬
Ͷ
͵
൰
௧
൅Ͷ
௧
ൌͳ
ሺ
ͳ
ሻ
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ൬
Ͷ
͵
൰
௧
൅Ͷ
௧
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ൬
Ͷ
͵
൰
௧

Ͷ
͵
൅Ͷ
௧
Ͷ൐Ͳ
Do đó, hàm số đồng biến trên Թ. Mà ta thấy ݂
ሺ
െͳ
ሻ
ൌͳ nên ݐൌെͳ là nghiệm duy nhất
của phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
.
Với ݐൌെͳ thì
ʹݔ൅ݔ
͵ݔ ͳെ
ʹݔݔ
฻ݔʹݔ൅ʹݔ͵ݔ൅͵ݔݔൌͳ
Theo bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có :
ͳൌݔʹݔ൅ʹݔ͵ݔ൅͵ݔݔ൑
ଶ
ݔ൅
ଶ
ʹݔ൅
ଶ
͵ݔ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi
ʹݔ
ͳെ
ଶ
ݔ
ൌݔ
฻ቄ
ݔൌ݇ߨ
͵ݔൌݔ
Ta thấy, hệ trên vô nghiệm. Do đó, phương trình vô nghiệm.
ቄ
ݔ൐Ͳ
ݔ൐Ͳ
Phương trình tương đương với

ଷ

ଶ
ݔൌ
ଶ
ݔ฻
ଷ
Ta đặt ݐൌ
ଶ
ݔ thì ݔൌʹ
௧
. Khi đó,

ଷ
Ta xét hàm số :
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
127
ݔൌ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, nghiệm của phương trình là :
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
͵ݔ
൅
ͷݔ
Ͷ
Ǥ
ʹݔ൅͵ݔ൅
ͳ
ݔʹݔ͵ݔ
ൌͲ
Ǥ
ଶ
͵ݔʹݔെ
ଶ
ݔൌͲ
- BÀI TẬP TỰ
LUYỆN
5.2.16. Giải các phương trình sau:
Ǥ͵
ହ
ݔ൅ͷ
ହ
ݔൌͷ
Ǥ͹ݔ൅ʹݔൌʹ
െʹൌͲ
Ǥݔ൅ݔൌξʹ
ሺ
ʹെ͵ݔ
ሻ
Ǥݔ൅ݔൌξʹ
ሺ
ʹെ
଻
ݔ
ሻ
5.2.17. Giải các phương trình sau:
Ǥξ͵െݔെξݔ൅ͳൌʹ
Ǥ͵ݔ൅
ඥ
ʹെ
ଶ
͵ݔൌʹ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ʹݔ
ሻ
Ǥʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔൌݔʹݔ͵ݔ൅ʹ
TOANMATH.com
128
ቀͳǤ
͵ݔ൅ͳǤ
ඥ
ʹെ
ଶ
͵ݔቁ
ଶ
൑ʹ
ሺ

ଶ
͵ݔ൅ʹെ
ଶ
͵ݔ
ሻ
ൌͶ
ฺ͵ݔ൅
ඥ
ʹെ
ଶ
͵ݔ൑ʹ
Lại có:
ʹ
ሺ
ͳ൅
ଶ
ʹݔ
ሻ
൒ʹ
Chương 5 : Phương trình lượn
g giác
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.17.
a. Điều kiện:
ቄ


ݔ
ݔ
൒
൑
െ
͵
ͳ
฻ݔאԹ
Khi đó, phương trình tương đương:
ξ͵െݔൌʹ൅ξݔ൅ͳ
฻͵െݔൌͷ൅ݔ൅Ͷξݔ൅ͳ
฻െʹ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͶξݔ൅ͳ
ሺ
ͳ
ሻ
Lại có:
൜
Ͷξݔ൅ͳ൒Ͳ
െʹ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
൑Ͳ
Khi đó,

ሺ
ͳ
ሻ
฻൜
Ͷξݔ൅ͳൌͲ
െʹ
ሺ
ݔ൅ͳ
ሻ
ൌͲ
฻ݔൌെͳ
฻ݔൌߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Điều kiện:

ଶ
͵ݔ൑ʹ฻ݔאԹ
Áp dụng bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
129
Khi đó, phương trình tương đương với
ቊ
͵ݔൌ
ඥ
ʹെ
ଶ
͵ݔ

ଶ
ʹݔൌͲ
฻൝
͵ݔ൒Ͳ
͵ݔൌേͳ
ʹݔൌͲ
฻൝
͵ݔൌͳ
ݔൌ
݇ߨ
Ͷ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൝ ฺʹݔ
൅Ͷݔ൅͸ݔ൑͵
൝
ʹݔൌͳ
Ͷݔൌͳ
͸ݔൌͳ
฻ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là:
ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔൌ݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
Vậy
nghiệm của phương trình là:
ݔൌ݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
c. Phương trình tương đương với
ʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔൌݔʹݔ͵ݔ൅ʹ
฻ʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔൌ
ͳ
ʹ
ሺ
͵ݔ൅ݔ
ሻ
͵ݔ൅ʹ
฻ʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔൌ
ͳ
Ͷ
ሺ
ʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔ൅ͳ
ሻ
൅ʹ
฻ʹݔ൅Ͷݔ൅͸ݔൌ͵
Ta có:
ʹݔ൑ͳ
Ͷݔ൑ͳ
͸ݔ൑ͳ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
130
d. Điều kiện:

ʹݔʹݔ͵ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Khi đó, phương trình tương đương với:

ʹݔ
ʹݔ
൅
͵ݔ
͵ݔ
൅
ͳ
ݔʹݔ͵ݔ
ൌͲ
฻ݔ
ሺ
ʹݔ͵ݔ൅͵ݔʹݔ
ሻ
൅ͳൌͲ
฻ݔͷݔൌെͳ
฻
቎
ቄ
ݔൌͳ
ͷݔൌെͳ
ቄ
ݔൌെͳ
ͷݔൌͳ
ቄ
ͺݔൌ
ͳ
Ͷݔൌͳ
฻ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của phương trình là:
ݔൌ
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔא׎
Vậy phương
trình vô nghiệm.
e. Phương trình tương đương vớ
i

ሺ
ͳ൅͸ݔ
ሻ
ʹݔെʹ
ଶ
ݔൌͲ
฻ʹݔ൅͸ݔʹݔെʹ
ଶ
ݔൌͲ
฻͸ݔʹݔൌͳ
฻ͺݔ൅Ͷݔൌʹ
Ta có:
ቄ


ͺ
Ͷ
ݔ
ݔ
൑
൑
ͳ
ͳ
ฺͺݔ൅Ͷݔ൑ʹ
Dấu ൌ xảy ra khi và chỉ khi:
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
131
d. PHƯƠNG TRÌNH CÓ CHỨA THAM SỐ
- Ở những phương trình này, chúng ta có một số phương pháp thông dụng thường
gặp như sau :
x Phương pháp lượng giác :
- Nhắc lại công
thức so sánh nghiệm : Cho phương trình bậc hai ܽݔ
ଶ
൅ܾݔ൅ܿൌͲ,
với ്ܽͲ, kí hiệu là ݂
ሺ
ݔ
ሻ
, có hai nghiệm ݔ
ଵ
൏ݔ
ଶ
và hai số ߙ൏ߚ. Ta có
x ݔ
ଵ
൏ߙ൏ݔ
ଶ
khi và chỉ khi
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൏Ͳ
Phương trình
có dạng ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌ݉ǡ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌ݉ǡ݂
ሺ
ݔ
ሻ
אԹ có
nghiệm khi và chỉ khi
ȁ
݉
ȁ
൑ͳ.
Phương trình có dạng ܽ݂
ሺ
ݔ
ሻ
൅ܾ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌܿǡ݂
ሺ
ݔ
ሻ
אԹ có
nghiệm khi và chỉ khi ܽ
ଶ
൅ܾ
ଶ
൒ܿ
ଶ
.
Chú ý : Nếu miền giá trị của ݂
ሺ
ݔ
ሻ
không phải Թ thì điều kiện trên chỉ là
điều kiện cần.
x Phương pháp đại số : Cho phương trình lượng giác
ሺ
ͳ
ሻ
có chứa tham số, sơ
đồ giải và biện luận có thể theo các thứ tự sau :
Biến đổi
ሺ
ͳ
ሻ
thành phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
có thể đặt ẩn phụ, ở đây có thể
xuất hiện điều kiện
ሺ
ሻ
. Nghiệm của phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
cũng là nghiệm
của phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
với điều kiện
ሺ
ሻ
.
Xét phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, đặt ẩn phụ để trở thành phương trình đại số
ሺ
͵
ሻ
kèm điều kiện của ẩn phụ là
ሺ

ሻ
.
Nếu điều kiện
ሺ
ሻ
có thể biến đổi thành điều kiện
ሺ

ሻ
tương đương
trong ẩn phụ thì ta kết luận : Điều kiện cần và đủ để
ሺ
ͳ
ሻ
có nghiệm là
ሺ
͵
ሻ
ǡ
ሺ

ሻ
ǡ
ሺ

ሻ
có nghiệm.
Trong trường hợp
ሺ
ሻ
không thể biến đổi thành điều kiện mới trong ẩn
phụ, ta phải kiểm tra trực tiếp nghiệm của
ሺ
ͳ
ሻ
khi cần phải đối chiếu
điều kiện
ሺ
ሻ
.
Bài toán sẽ ít phức tạp hơn nếu ta có không có điều kiện
ሺ
ሻ
, nghĩa là
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương
ሺ
ʹ
ሻ
.
x Phương pháp dùng miền giá trị :
Phương pháp này chỉ dùng được sau khi biến đổi phương trình lượng
giác thành phương trình đại số chỉ có bậc nhất hoặc bậc hai. Bằng
phương pháp đạo hàm hay phương pháp bất đẳng thức, ta không cần vẽ
đồ thị hàm số mà chỉ cần miền giá trị khi cần tìm điều kiện để phương
trình có nghiệm.
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
132
x ݔ
ଵ
൏ݔ
ଶ
൏ߙ khi và chỉ khi
൞
ȟ൐Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൐Ͳ
ܵ
ʹ
െߙ൏Ͳ
x ߙ൏ݔ
ଵ
൏ݔ
ଶ
khi và chỉ khi
൞
ȟ൐Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൐Ͳ
ܵ
ʹ
െߙ൐Ͳ
x ߙ൏ݔ
ଵ
൏ߚ൏ݔ
ଶ
khi và chỉ khi
൜
x
x
x
݂ܽ
ሺ
ߚ
ሻ
൐Ͳ
ߙ൏
ܵ
ʹ
൏ߚ
Ǥ
ሺ
݉ െͳ
ሻ
ݔ ൅
ሺ
ʹെ݉
ሻ
ൌͲ
Ǥ݉ ݔ െͳൌ
ሺ
ʹ݉ ൅͵
ሻ
ݔ
Ǥʹ
ଶ
ݔ െݔ ݔ െ
ଶ
ݔ ൌ݉
Bài 1: Định m để phương trình sau có nghiệm:
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൐Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߚ
ሻ
൏Ͳ
ݔ
ଵ
൏ߙ൏ݔ
ଶ
൏ߚ khi và chỉ khi
൜
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൏Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߚ
ሻ
൐Ͳ
ݔ
ଵ
൏ߙ൏ߚ൏ݔ
ଶ
khi và chỉ khi
൜
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൏Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߚ
ሻ
൏Ͳ
ߙ൏ݔ
ଵ
൏ݔ
ଶ
൏ߚ khi và chỉ khi
ۓ
ۖ
۔
ۖ
ە
ȟ൐Ͳ
݂ܽ
ሺ
ߙ
ሻ
൐Ͳ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
133
Giải:
a. Ta xét 2 trường hợp
Khi ݉ൌͳ thì Ͳݔൌെͳ
ሺ
Øý
ሻ
.
Khi ്݉ͳ thì
ݔൌ
݉െʹ
݉െͳ
Phương trình có nghiệm
khi và chỉ khi
െͳ൑
݉െʹ
݉െͳ
൑ͳ֞݉൒
b. Đưa phương trình về dạ
ng
െͳ
݉൅͵
൑ͳ฻ቂ
݉൐͵
݉൑െͶ

฻
ͳെ
ξ
ͳͲ
ʹ
൑݉൑
ͳ൅
ξ
ͳͲ
ʹ
͵
ʹ
ሺ
݉൅͵
ሻ
ݔൌെͳ
Khi ݉ൌെ͵ thì Ͳݔൌെͳ
ሺ
Øý
ሻ
Khi ്݉െ͵ thì
െͳ
݉൅͵
ݔൌ
Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
െͳ൑
c. Ta biến đổi phương trình trở thành
ʹݔ൅͵ʹݔൌെʹ݉൅ͳ
Khi đó, để phương trình có nghiệm thì
ͳ൅ͻ൒
ሺ
െʹ݉൅ͳ
ሻ
ଶ
฻Ͷ݉
ଶ
െͶ݉െͻ൑Ͳ
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
134
Giải: Ta biến đổi phương trình trở
thành
a.
݉ൌ
͵
ʹ
ǡዛዓ¿ở
ሺ
כ
ሻ
฻൦
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌ
͵
ʹ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b.
ݔא൬
ߨ
ʹ
Ǣ
͵ߨ
ʹ
Khi đó,
ב
ሾ
െͳǢͲ
ሻ
ሺ
ạ
ሻ

ݔൌ݉
฻ݔൌ݉
ݔא
ሾ
െͳǢͲ
ሻ
฻݉א
ሾ
െͳǢͲ
ሻ
Ǥ
ả

ươ
¿݉ ൌ
͵
ʹ
Ǥ¿݉¯
ể

ươ
¿×
ệ

ả
൬
ߨ
ʹ
Ǣ
͵ߨ
ʹ
൰
Bài 2: Cho phương trình ʹݔ െ
ሺ
ʹ݉ ൅ͳ
ሻ
ݔ ൅݉ ൅ͳൌͲ
ʹ
ଶ
ݔെ
ሺ
ʹ݉൅ͳ
ሻ
ݔ൅݉ൌͲ฻ቈ
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌ݉
ሺ
כ
ሻ
൐ͳ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݔൌേ
൰¿ݔא
ሾ
െͳǢͲ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
฻ቈ
ݔൌ
ͳ
ʹ
Ta có :
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
135
Giải: Điều kiện:
ݔ്Ͳ฻ݔ്
݇ߨ
ʹ
Phương trình tương đương với

฻൥

ݔൌ
ሺ
ͳ
ሻ
a.
ͳ
ʹ
ͳ
ʹ
฻ݔൌേ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ
Ta có:
ሺ
ͳെܽ
ሻ

ଶ
ݔ െ
ʹ
ݔ
൅ͳ൅͵ܽ ൌͲ
Ǥ
ảዛዓ¿ܽ ൌ
ͳ
ʹ
Ǥ¿ܽ¯
ể
ዛዓ¿×
ề

ơ

ộ

ệ
²ቀͲǢ
ߨ
ʹ
ቁ
Bài 3: Cho phương trình sau:
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ

ሺ
ͳെܽ
ሻ

ଶ
ݔെʹݔ൅
ሺ
ͳ൅͵ܽ
ሻ

ଶ
ݔൌͲ
฻Ͷܽ
ଶ
ݔെʹݔ൅ͳെܽൌͲ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻሾ
ܽ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
െͳ
ሿ
ൌͲ
ͳ
ʹ
ܽ
ሺ
ʹݔ൅ͳ
ሻ
െͳൌͲ
ܽൌ ¿
ݔൌ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
b.
ߨ
ݔאቀͲǢ ቁ¿ݔא
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
136
ሺ
ͳ
ሻ
฻൥

ݔൌ
ͳ
ʹ
א
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
ʹܽݔൌͳെܽ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
്ܽͲ
Ͳ൏
ͳെܽ
ʹܽ
൏ͳ
ͳെܽ
ʹܽ
്Ͳ
฻
൞
ͳ
͵
൏ܽ൏ͳ
്ܽ
ͳ
ʹ
͵
ʹ
൏െͳ
ሺ
ạ
ሻ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔאቂͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ¿ʹݔא
ሾ
ͲǢͳ
ሿ
Đặt ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌʹ
ଶ
ʹݔെ͵ʹݔ൅݉െͳ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với
Ͷݔ ൅͸ݔ ݔ ൌ݉
Ǥ
ảዛዓ¿݉ ൌͳ
Ǥ¿݉¯
ể
ዛዓ¿×ʹ
ệ

ệ
²ቂͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ
Bài 4: Cho phương trình
Giải:Phương trình đưa về dạng
ʹ
ଶ
ʹݔെ͵ʹݔ൅݉െͳൌͲ
a.
Khi ݉ൌͳ, phương trình trở thành
ʹ
ଶ
ʹݔെ͵ʹݔൌͲ
฻൥
ʹݔൌͲ
ʹݔൌെ
݇ߨ
฻ݔൌ
b.
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
137
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ȟ൐Ͳ
݂
ሺ
Ͳ
ሻ
൒Ͳ
݂
ሺ
ͳ
ሻ
൒Ͳ
Ͳ൑
ܵ
ʹ
൑ͳ
฻ʹ൑݉൑
ͳ͹
ͺ
ݔא
൤െ
ߨ
͸
Ǣ
ʹߨ
͵
൨
Ta có :
Đặt ݐൌݔ
൅ݔ.
ߨ
͸
ʹߨ
͵
ξ
͵
െͳ
ʹ
Xét hàm số
ξ
͵
െͳ
ʹ
Ǣξʹ቉
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌʹ൅
Ͷݐ൅ʹ
ξ
ʹݐ
ଶ
൅ʹݐെͳ
൐Ͳ
ݐ
ଶ
ξ
ʹ
݂Ԣ
ሺ
ݐ
ሻ
൅
݂
ሺ
ݐ
ሻ
Ͷ൫
ξ
ʹ൅ͳ൯
ξ
͵
൅ͳ
(Đề nghị Olympic 30-
൜
ʹ൅ʹ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅ʹξͳ൅ʹݔξͳ൅ʹݔൌ݉
ଶ
ሺ
כ
ሻ
݉൐Ͳ
ớݔא൤െ Ǣ ൨¿ݐאቈ Ǣξʹ቉
Mặt khác, ta lại có : ݐ
ଶ
ൌͳ൅ʹݔݔ. Do đó,
ሺ
כ
ሻ
฻ʹ൅ʹݐ൅ʹ
ඥ
ʹݐ
ଶ
൅ʹݐെͳൌ݉
ଶ
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌʹݐ൅ʹ൅ʹ
ඥ
ʹݐ
ଶ
൅ʹݐെͳǡݐאቈ
ξ
ଷିଵ
Giải: Không mất tính tổng quát, ta chỉ cần xét nghiệm trên ൣȂߨǡߨ൧
Điều kiện:
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
138
Từ bảng biến thiên,
ta kết luận rằng phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
൜
ξ͵
൅ͳ൑݉
ଶ
൑Ͷ൫ξʹ൅ͳ൯
݉൐Ͳ
฻
ට
ξ͵
൅ͳ൑݉൑ʹ
ට
ξʹ൅ͳ
฻൤
ݔאቀെ
ߨ
ʹ
ݔൌ
ߨ
ʹ
שݔൌ
͵ߨ
ʹ
¿
ሺ
ʹ
ሻ
×ͷዉ
ዉዒ኷ቀെ
ߨ
ʹ
Ǣʹߨቁ൜
ߨ
ʹ
Ǣ
͵ߨ
ʹ
ൠ
Khi đó, phương trình
ሺ
͵
ሻ
có 2 nghiệm ݐ
ଵ
ǡݐ
ଶ
thỏa điều kiện
െͳ൏ݐ
ଵ
൏Ͳ൏ݐ
ଶ
൏ͳ
͹ዉዒቀെ
ߨ
Ǣʹߨቁ
(ĐH Y Dượ
Giải: Phương trình tương đương với
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔെ
ሺ
ʹ
ଶ
ݔെͳ
ሻ
൅݉ݔെͳൌͲ
฻ݔ
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔെʹݔ൅݉െ͵
ሻ
ൌͲ
ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
Ͷ
ଶ
ݔെʹݔ൅݉െ͵ൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có nghiệm
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǣʹߨቁ²
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta đặt ݐൌݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൑ͳ. Khi đó :
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌͶݐ
ଶ
െʹݐ൅݉െ͵ൌͲ
ሺ
͵
ሻ
Do phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
có 2 nghiệm phân biệt với mọi ݔ, nên ta cần xác định ݉ để phương
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
139
฻ቐ
ͶǤ݂
ሺ
Ͳ
ሻ
൏Ͳ
ͶǤ݂
ሺ
െͳ
ሻ
൐Ͳ
ͶǤ݂
ሺ
ͳ
ሻ
൐Ͳ
฻൝
݉൏͵
݉൐െ͵
݉൐ͳ
฻ͳ൏݉൏͵
฻൤
ሺ
͵
ሻ
฻ݐ
ଶ
െͶݐ൅͵ൌͲ฻൤
ݐൌͳ
ݐൌ͵
ሺ
኶
ሻ
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻ቈ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy phương trình có nghiệm
኷ዛዓ¿݉ ൌʹ
ߨ
Giải: Phương trình tương đương với
ʹ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
൅ݔݔ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
ൌ݉
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
฻
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሾ
ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൅ݔݔെ݉
ሿ
ൌͲ
ݔ൅ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൅ݔݔെ݉ൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có nghiệm
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, ta đặt ݐൌݔെݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൑
ξ
ʹ. Khi đó, phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
trở
thành
െݐ
ଶ
൅Ͷݐ൅ͳൌʹ݉
ሺ
͵
ሻ
a. Khi ݉ൌʹ thì
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
140
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Ta có :
Ͳ൑ݔ൑
ߨ
ʹ
ฺെͳ൑ξʹቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ൑ͳฺݐא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ
൜
Giải: Điều kiện :
൝
ݔ്Ͳ
ݔ്േͳ
ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
݉
ଶ

ଶ
ݔൌ
ଶ
ݔ൅݉
ଶ
െʹ
Khi đó, ta đặt ݐൌ
ଶ
ݔǡݐא
ሾ
Ͳǡͳ
ሿ
. Ta đưa phương trình về dạng
ሺ
݉
ଶ
൅ͳ
ሻ
ݐൌ݉
ଶ
െͳ฻ݐൌ
݉
ଶ
െͳ
݉
ଶ
൅ͳ
ሺ
ͳ
ሻ
Do đó, ta cần xác định ݉ để phương trình
ሺ
͵
ሻ
có nghiệm ݐא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ
. Xét hàm số :
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെݐ
ଶ
൅Ͷݐ൅ͳǡݐא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെʹݐ൅Ͷ൐Ͳ
Hàm số đồng biến trên
ሾ
െͳǢͳ
ሿ
. Ta có :
݂
ሺ
െͳ
ሻ
ൌെͶ
݂
ሺ
ͳ
ሻ
ൌͶ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với
െͶ൑ʹ݉൑Ͷ฻െʹ൑݉൑ʹ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
141
Tuy nhiên, do điều kiện
ሺ
כ
ሻ
ta được
ݐא
ሺ
Ͳǡͳ
ሿ
൜
ͳ
ʹ
ൠ
Do đó, để phương trình đã cho có nghiệm thì
ە
۔
ۓ
Ͳ൏
݉
ଶ
െͳ
݉
ଶ
൅ͳ
൑ͳ
݉
ଶ
െͳ
݉
ଶ
൅ͳ
്
ͳ
ʹ
฻൜
ȁ
݉
ȁ
൐ͳ
ȁ
݉
ȁ
്ξ͵
ݔൌേ

݉
ଶ
െ͵
݉
ଶ
൅ͳ
ሺ
כ
ሻ
ݐൌ
݉
݉െ
ͳ
Ta thấy, từ phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có thể suy ra nghiệm của phương trình là
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Ta có :
ʹʹݔെͳൌ
ଶ
ݔെ͵
ଶ
ݔൌͳെͶ
ଶ
ݔ
Nên ta có điều kiện của bài toán là
൝

ଶ
ݔ്
ͳ
Ͷ
ʹݔ്Ͳ
Phương trình đưa về dạng
݉ݔൌ݉൅ݔ
ሺ
ͳ
ሻ
Đặt ݐൌݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൑ͳ, phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
trở thành
ሺ
݉െͳ
ሻ
ݐൌ݉
ሺ
ʹ
ሻ
Ta thấy, ݉ൌͳ không là nghiệm của phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
nên
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
142
Tuy nhiên, do điều kiện
ሺ
כ
ሻ
ta được
ݐ്
൜Ͳǡേͳǡേ
ͳ
ʹ
ൠ
Khi đó, điều kiện cần và đủ để phương trình có nghiệm là
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
െͳ൏
݉
݉െͳ
൏ͳ
݉
݉െͳ
്Ͳ
݉
݉െͳ
്േ
ͳ
ʹ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
݉൏
ͳ
ʹ
്݉Ͳ
്݉
ͳ
͵
്݉െͳ
Do đó, ta tìm được giá trị của ݉ thỏa yêu cầu bài toán là
݉א൬െλǡ
ͳ
ʹ
൰൜ͲǢ
ͳ
͵
Ǣേͳൠ
Giải: Điều kiện :
൞
ݔ്
݉
ʹ
ݔ്
݉
ʹ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với
ሺ
݉ݔെʹ
ሻሺ
݉െʹݔ
ሻ
ൌ
ሺ
݉ݔെʹ
ሻሺ
݉െʹݔ
ሻ
฻െʹ݉
ଶ
ݔ൅
ሺ
݉
ଶ
൅Ͷ
ሻ
ݔെʹ݉ൌെʹ݉
ଶ
ݔ൅
ሺ
݉
ଶ
൅Ͷ
ሻ
ݔെʹ݉
฻ʹ݉
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻ
൅
ሺ
݉
ଶ
൅Ͷ
ሻሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌͲ
฻
ሺ
ݔെݔ
ሻሾ
ʹ݉
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
െ
ሺ
݉
ଶ
൅Ͷ
ሻሿ
ൌͲ
݉ െʹݔ
݉ െʹݔ
Khi
phương trình có bao nhiêu nghiệm nằm trong đoạn
(ĐH Cầ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
143
฻
቎
ݔൌݔ
ሺ
ͳ
ሻ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
݉
ଶ
൅Ͷ
ʹ
ξ
ʹ
݉
ሺ
ʹ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
, ta có nghiệm
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
, phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
݉
ଶ
൅Ͷ
ʹ
ξ
ʹ
ȁ
݉
ȁ
൑ͳ฻൫
ȁ
݉
ȁ
െξʹ൯
ଶ
൅ʹ൑Ͳ
ቊ
ʹͲߨ൑
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ൑ʹͷߨ
ʹݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Phương trình tương đương với

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ൅݉
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻ
൅͵ൌͲ
Đặt ݐൌݔ൅ݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൒ʹ. Khi đó, phương trình trở thành
ݐ
ଶ
൅݉ݐ൅ͳൌͲ฻݉ൌെݐെ
ͳ
ݐ

ଶ
ݔ
ଶ
Xác định
để phương trình vô nghiệm.
(ĐH Giao Thông Vận Tả
Do đó, phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
vô nghiệm. Mặt khác, ta thấy nghiệm của phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
thỏa
mãn điều kiện
ሺ
כ
ሻ
khi ്݉Ͳ, ta xét :
฻݇ൌ
ሼ
ʹͲǢʹͳǢʹʹǢʹ͵ǢʹͶ
ሽ
݇אԺ
Như vậy, phương trình đã cho có 5 nghiệm nằm trong đoạn
ሾ
ʹͲߨǢʹͷߨ
ሿ
.
Giải: Điều kiện :
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
144
Xét hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെݐെ
ͳ
ݐ
ǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൒ʹ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെͳ൅
ͳ
ݐ
ଶ
൏Ͳǡ׊ݐא
ሺ
െλǡെʹ
ሿ
׫
ሾ
ʹǡ൅λ
ሻ
ݐ
െλ െʹ ʹ λ
݂Ԣ
ሺ
ݐ
ሻ
െ
൅
݂
ሺ
ݐ
ሻ
൅λ
ͷ
ʹ
െ
ͷ
ʹ
െλ
Dựa vào bảng
biến thiên, giá trị của ݉ thỏa yêu cầu bài toán là :
െ
ͷ
ʹ
൏݉൏
ͷ
ʹ
Giải:
a. Phương trình tương đương với
͵ݔ൅ͳെʹ
ଶ
ݔൌͳ൅͵ݔെݔ
฻
ሺ
ʹݔെͳ
ሻ
ݔൌͲ
฻൥
ݔൌͲ
ݔൌ
ͳ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌ݇ߨ
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
b. Phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương vớ
i
͵
ݔെͶ
ଷ
ݔെ݉ݔൌ
ሺ
Ͷെʹ
ȁ
݉
ȁ
ሻ

ଶ
ݔ
͵ݔ ൅ʹݔ ൌͳ൅ʹݔ ʹݔ
ሺ
ͳ
ሻ
ଶ
a. Giải phương trình :
b. Tìm tất cả các giá trị của ݉ để phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương vớ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
145
฻ݔ
ሾ
Ͷ
ଶ
ݔ൅ʹ
ሺ
ʹെ
ȁ
݉
ȁ
ሻ
ݔ൅݉െ͵
ሿ
ൌͲ
฻൤
ݔൌͲ
Ͷ
ଶ
ݔ൅ʹ
ሺ
ʹെ
ȁ
݉
ȁ
ሻ
ݔ൅݉െ͵ൌͲ
ሺ
כ
ሻ
- Điều kiện cần
:
Phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
và
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương thì phương trình
ሺ
כ
ሻ
phải được thỏa bởi phương
trình
ݔൌ
ͳ
ʹ
Điều này tương đương với
ͶǤ
ͳ
Ͷ
൅ʹ
ሺ
ʹെ
ȁ
݉
ȁ
ሻ
Ǥ
ͳ
ʹ
൅݉െ͵ൌͲ
฻
ȁ
݉
ȁ
ൌ݉฻݉൒Ͳ
- Điều kiện đủ :
Với ݉൒Ͳ thì
ሺ
ʹ
ሻ
฻൤
ݔൌͲ
Ͷ
ଶ
ݔെʹ
ሺ
݉െʹ
ሻ
ݔ൅݉െ͵ൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌͲ
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌ
݉െ͵
ʹ
Như vậy, phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
và
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương với nhau khi và chỉ khi
ە
ۖ
ۖ
۔
ۖ
ۖ
ۓ
݉൒Ͳ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
݉െ͵
ʹ
ൌͲ
݉െ͵
ʹ
ൌ
ͳ
ʹ
ฬ
݉െ͵
ʹ
ฬ൐ͳ
฻൦
݉ൌ͵
݉ൌͶ
Ͳ൑݉൏ͳ
݉൐ͷ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
146
฻ቂ
൥

ݔൌͲ
ݔൌ
݉െͳ
݉
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
്݉Ͳ
൦
݉െͳ
݉
ൌͲ
ฬ
݉െͳ
݉
ฬ൐ͳ
฻
൞
്݉Ͳ
൥
݉ൌͳ
݉൏
ͳ
ʹ
Từ các giá trị trên, ta có giá trị ݉ thỏa yêu cầu bài toán là
݉൏
ͳ
ʹ
ש݉ൌͳ
ଶ
Giải: Phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương với
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔൌെͶݔ
฻
ሺ
Ͷ
ଶ
ݔ൅ͳ
ሻ
ݔൌͲ
฻ݔൌͲ
Phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương với
݉
ଶ
ݔ൅
ሺ
ͳെ݉
ሻ
ݔൌͲ
฻ݔ
ሺ
݉ݔ൅ͳെ݉
ሻ
ൌͲ
ݔൌͲ
݉ݔ൅ͳെ݉ൌͲ
Với ݉ൌͲ thì phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
và
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương với nhau.
Với ്݉Ͳ thì phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương
Do đó, phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
và
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương khi và chỉ khi
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
147
ዅݔ
ൌെ
ߨ
ͺ

ሺ
ͳ
ሻ
¿݉ൌെʹ
Với ݉ൌെʹ thì
ሺ
ͳ
ሻ
trở thành
฻
൤
ሺ
݇אԺ
ሻ
ቈ
൝
െξʹ
൑െ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
൑െͳ
݇אԺ
ฺݔא׎
Họ nghiệm vừa tìm được thỏa mãn
ሺ
ככ
ሻ
khi
Tìm tất cả các nghiệm của phương trình thỏa mãn bất phương trình ݔ
ସ
െ͵ݔ
ଶ
൅
Giải: Phương trình tương đương với
Ͷݔݔ
ሺ

ଶ
ݔെ
ଶ
ݔ
ሻሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌ
ଶ
Ͷݔ൅݉
฻ʹʹݔʹݔൌ
ଶ
Ͷݔ൅݉
฻Ͷݔൌ
ଶ
Ͷݔ൅݉
ሺ
ͳ
ሻ

ଶ
ͶݔെͶݔെʹൌͲ
Ͷݔൌെͳ
Ͷݔൌʹ
ሺ
኶
ሻ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
฻ݔൌെ
Bất phương trình tương đương với
െξʹ൑ݔ൑െͳ
ሺ
כ
ሻ
ͳ൑ݔ൑ξʹ
ሺ
ככ
ሻ
Họ nghiệm vừa tìm được thỏa mãn
ሺ
כ
ሻ
khi
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
148
൝
ͳ൑െ
ߨ
ͺ
൅
݇ߨ
ʹ
൑ξʹ
݇אԺ
ฺ݇ൌͳ
Do đó, ta có được nghiệm của phương trình thỏa yêu cầu bài toán là
ݔൌ
͵ߨ
ͺ
- BÀI TẬP TỰ L
UYỆN
5.2.18. Cho phương trình:
ͷ൅Ͷቀ
͵ߨ
ʹ
െݔቁ
ݔ
ൌ
Ǥ
ảươ¿ܽൌെ
ߨ
Ͷ
(ĐH Y Dược Tp.HCM 1998)
a. Giải phương trình khi ݉ൌ
െʹ.
b. Tìm ݉ để phương trình có nghiệm.
5.2.21. Cho phương trình sau:
ʹݔ൅Ͷ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
ൌ݉
Tìm ݉ để phương trình có nghiệm.
͸ܽ
ͳ൅
ଶ
ܽ
Ǥ¿ܽ¯ểươ¿×ệ
5.2.19. Cho 2 phương trình sau:
ʹݔʹݔൌͳ൅ʹݔ൅͵ݔ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵ݔൌܽݔ൅
ሺ
Ͷെܽ
ሻሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
Tìm ܽ để 2 phương trình tương đương.
5.2.20. Cho phương trình sau:

ଶ
ݔ൅
ሺ
ʹ݉െʹ
ሻ
ݔݔെ
ሺ
݉൅ͳ
ሻ

ଶ
ݔൌ݉
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
149
5.2.22. Tìm ݉ để hai phương trình sau tương đương
ʹ
଻
ݔ൅
ሺ
݉െͳ
ሻ

ଷ
ݔ൅
ሺ
ʹ݉
ଷ
െʹ݉െͳ
ሻ
ݔൌͲ
ʹ
଺
ݔ൅
ሺ
ʹെ݉
ሻ

ଶ
ݔ൅ʹ݉
ଷ
െ݉െʹൌͲ
ሺĐề nghị Olympic 30-4, 2007ሻ
5.2.23. Tìm tất cả các giá trị ݉ để phương trình ݉ݔ
ଶ
൅ʹݔൌʹ có đúng 2 nghiệm
ệቂͲǢ
ߨ
ʹ
ቃ
ሺ
כ
ሻ
a.
ܽൌെ
ߨ
Ͷ
͵
ͷ
ݔ൅
Ͷ
ͷ
ݔൌͳ
Ta đặt
൞
ݕൌെ
͵
ͷ
ݕൌ
Ͷ
ͷ
Khi đó, phương trình trở thành:
(Đề nghị Olympic 30-4, 2007)
-
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.18. Điều kiện:
ቄ
ݔ്Ͳ
്ܽͲ
Phương trình trở thành
͵ʹܽݔ൅Ͷݔൌͷ
ሺ
ͳ
ሻ
¿
ሺ
ͳ
ሻ
ở
െ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
150
ݕݔ൅ݕݔൌͳ
฻

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌͳ
฻ݔൌെݕ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻ݔൌെ
െ͵
ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ው
ሺ
כ
ሻ
൯
b. Yêu cầu bài toán tương đương với
ሺ
͵ʹܽ
ሻ
ଶ
൅
ሺ
Ͷ
ሻ
ଶ
൒
ሺ
ͷ
ሻ
ଶ
฻ቄ
്ܽͲ

ଶ
ʹܽ൒ͳ
฻ቄ
്ܽͲ

ଶ
ʹܽൌͳ
฻ቄ
്ܽͲ
ʹܽൌͲ
฻ܽൌ
ߨ
Ͷ
൅
݇ߨ
ʹ
5.2.19. Ta đặt
൜

฻൥

ݔൌͲ
ݔൌ
ͳ
ʹ
Lại có:

ሺ
ʹ
ሻ
฻Ͷ
ଶ
ݔെ
ሺ
Ͷ
ଷ
ݔെ͵ݔ
ሻ
ൌܽݔ൅ʹ
ሺ
Ͷെܽ
ሻ

ଶ
ݔ
฻Ͷ
ଷ
ݔ൅
ሺ
Ͷെʹܽ
ሻ

ଶ
ݔ൅
ሺ
ܽെ͵
ሻ
ݔൌͲ
฻ݔ
ሾ
Ͷ
ଶ
ݔ൅ʹ
ሺ
ʹെܽ
ሻ
ݔ൅ܽെ͵
ሿ
ൌͲ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹ
ݔʹݔൌͳ൅ʹݔ൅͵ݔ
ሺ
ͳ
ሻ
Ͷ
ଶ
ݔെ͵ݔൌܽݔ൅
ሺ
Ͷെܽ
ሻሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
ሺ
ʹ
ሻ
Ta có:

ሺ
ͳ
ሻ
฻͵ݔ൅ݔൌͳ൅ʹݔ൅͵ݔ
฻ʹ
ଶ
ݔെݔൌͲ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
151
฻ݔ൬ݔെ
ͳ
ʹ
൰
ሺ
ʹݔ൅͵െܽ
ሻ
ൌͲ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݔൌͲ
ݔൌ
ͳ
ʹ
ݔൌ
ܽെ͵
ʹ
Yêu cầu bài toán tương đương
với
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ܽെ͵
ʹ
ൌͲ
ܽെ͵
ʹ
ൌ
ͳ
ʹ
ܽെ͵
ʹ
൐ͳ
ܽെ͵
ʹ
൏െͳ
฻൦
ܽൌͶ
5.2.20. Khi ݔൌͲ ta có:
ቄ
ݔൌͲ

ଶ
ݔൌ݉
฻ቊ
݉ൌͳ
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
ውݔ്Ͳ
ሻ
b. Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
ቈ
݉ൌͳ
ቄ
്݉ͳ
ȟ
ᇱ
൒Ͳ
฻ቈ
݉ൌͳ
ቄ
്݉ͳ
െ݉
ଶ
െ݉൅ʹ൒Ͳ
฻െʹ൑݉൑ͳ
ܽൌ͵
ܽ൏ͳ
ܽ൐ͷ
฻ቄ

ଶ
ݔൌͳ

ଶ
ݔൌ݉
฻ቄ
݉ൌͳ
ݔൌͳ
Vậy khi ്݉ͳ thì ݔൌͲ không là nghiệm của phương trình. Khi ấy, ta chia 2 vế
phương trình cho 
ଶ
ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
ሺ
݉െͳ
ሻ

ଶ
ݔെʹ
ሺ
݉െͳ
ሻ
ݔ൅ʹ݉൅ͳൌͲ
a. Khi ݉ൌെʹ്ͳ thì ta có
ݔൌͳ฻ݔൌ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
152
5.2.21.
0ặݐൌ
ݔെݔൌξʹ
ቀ
ߨ
Ͷ
െݔቁǡݐאൣെξʹǡξʹ൧
ương trình trở thành
5.2.22. Ta đặ
t
൜

฻൥
݉ൌͲ
݉ൌ
ͳ
݉ൌെͳ
Khi ݉ൌͳ thay vào 2 phương trình và giải ra 2 tập nghiệm không trùng nhau nên loại
݉ൌͳ.
Khi ݉ൌെͳ và ݉ൌͲ thay vào 2 phương trình và giải ra 2 tập nghiệm trùng nhau nên
nhận ݉ൌെͳ.
െݐ
ଶ
൅Ͷݐ൅ͳൌ݉
Đặt ݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെݐ
ଶ
൅Ͷݐ൅ͳൌ݉ với ݐאൣെ
ξ
ʹǢ
ξ
ʹ൧
Suy ra ݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌͶെʹݐ൐Ͳ với ݐאൣെ
ξ
ʹǢ
ξ
ʹ൧
Nên ݂
ሺ
ݐ
ሻ
đồng biến trên khoảng ൣെ
ξ
ʹǢ
ξ
ʹ൧
Khi đó tập giá trị của ݂
ሺ
ݐ
ሻ
là ൣ݂൫െ
ξ
ʹ൯Ǣ݂൫
ξ
ʹ൯൧ൌൣെͶ
ξ
ʹെͳǢͶ
ξ
ʹ൅ͳ൧
Vậy phương trình có nghiệm khi và chỉ khi ݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ݉ có nghiệm ݐאൣെ
ξ
ʹǢ
ξ
ʹ൧
฻݉אൣെͶξʹെͳǢͶξʹ൅ͳ൧
ʹ
଻
ݔ൅
ሺ
݉െͳ
ሻ

ଷ
ݔ൅
ሺ
ʹ݉
ଷ
െʹ݉െͳ
ሻ
ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ʹ
଺
ݔ൅
ሺ
ʹെ݉
ሻ

ଶ
ݔ൅ʹ݉
ଷ
െ݉െʹൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
luôn có nghiệm là ݔൌͲ฻ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vậy phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương với phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
thì điều kiện cần là phương
trình
ሺ
ʹ
ሻ
phải có nghiệm ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Khi đó:
ሺ
ʹ
ሻ
฻ʹ
଺
ሺ
݇ߨ
ሻ
൅
ሺ
ʹെ݉
ሻ

ଶ
ሺ
݇ߨ
ሻ
൅ʹ݉
ଷ
െ݉െʹൌͲ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
153
Vậy ቂ
݉ൌͲ
݉ൌെͳ
thỏa yêu cầu bài toán.
5.2.23. Chứng minh được ݔൌͲ là một nghiệm của phương trình.
ớݔאቀͲǢ
ߨ
ʹ
ቃ¿݉ൌ
Ͷ
ଶ
ݔ
ʹ
ݔ
ଶ
݉ൌ൬
ݐ
ݐ
൰
ଶ
ǡݐൌ
ݔ
ʹ
אቀͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ
±ố݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ൬
ݐ
ݐ
൰
ଶ
²ảቀͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ
ứ¯ượ݂
ሺ
ݐ
ሻ
ịế²ቀͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ

௧՜଴
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ
௧՜଴
൬
ݐ
ݐ
൰
ଶ
ൌͳ݂ቀ
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ͺ
ߨ
ଶ
ế nên điều kiện cần và đủ để thỏa yêu cầu bài toán là ݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ݉ có đúng một nghiệm
ቀͲǢ
ߨ
Ͷ
ቃ
ͺ
ߨ
ଶ
൑݉൑ͳ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
154
CHƯƠNG 6
HỆ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
I. TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP
൜
݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌߙ ܽݕ
݃
ሺ
ݔ
ሻ
ൌߙ ܽݕ
ặ൜
݂
ሺ
ݕ
ሻ
ൌߙ ܾݔ
݃
ሺ
ݕ
ሻ
ൌߙ ܾݔ
1. PHƯƠNG PHÁP THẾ
- Phương pháp thế là một phương pháp cơ bản trong việc giải hệ phương trình
lượng giác. Thông thường, ta có ba cách sử dụng ở phương pháp này : thế trực
tiếp, biến đổi rồi thế sau, giải tìm nghiệm của một phương trình rồi thế vào
phương trình còn lại.
2.
PHƯƠNG PHÁP CỘNG ĐẠI SỐ
- Trong phương pháp này ta sẽ có một số loại cơ bản cần nắm :
i. Loại 1 : ൜
ߙݔ ߚݔ ൌܽ
ߙݔ ߚݔ ൌܾ
ii. Loại 2 : ൜
ߙݔ ߚݔ ൌܽ
݉ ߙݔ ൌ݊ ߚݔ
iii. Loại 3 : ൜
ߙݔ ߚݔ ൌܽ
݉ ߙݔ ൌ݊ ߚݔ
iv. Loại 4 : ൜
ߙݔߚݔ ൌܽ
ߙݔ ߚݔ ൌܾ
v. Loại 5 : ൜
ߙݔ ߚݔ ൌܽ
ߚݔ ߙݔ ൌܾ
- Ở những loại này ta thường có ba bước giải : đổi ߙݔ ǡߚݔ t
hành
ߙݔ ǡߚݔ; cộng và trừ hai phương trình của hệ để được một hệ phương
trình mới cơ bản hơn; giải hệ vừa có để tìm nghiệm.
3.
PHƯƠNG PHÁP KHỬ SAU KHI BÌNH PHƯƠNG
- Có hai dạng đặc trưng trong phương pháp này :
- Phương pháp này cũng thường gồm ba bước giải : bình phương hai vế hai
phương trình của hệ; cộng lại thì được một phương trình một ẩn số; giải
phương trình vừa tìm được rồi thế nghiệm vào hai phương trình ban đầu để
kiểm tra.
4.
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP KHÁC
- Ngoài ra, ta còn có nhiều phương pháp khác, chẳng hạn như : đặt ẩn phụ; sử
dụng bất đẳng thức cổ điển, dùng đạo hàm…
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
155
II. CÁC BÀI TẬP MINH HỌA
Giải: Ta có

ሺ
כ
ሻ
฻
൞
ʹ
ݔ൅ݕ
ʹ

ݔെݕ
ʹ
ൌͳ
ݔ൅ݕൌ
ߨ
͵
฻
൞

ݔെݕ
ʹ
ൌͳ
ݔ൅ݕൌ
ߨ
͵
฻൝
ߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻
൞
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ߨ
͸
െ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Ta có
ሺ
כ
ሻ
฻
൞
ʹݔെ͵ݕൌ
ߨ
͵
ͳ
ʹ
ሾ

ሺ
ʹݔ൅͵ݕ
ሻ
൅
ሺ
ʹݔെ͵ݕ
ሻሿ
ൌ
ξ
͵
Ͷ
ሺ
כ
ሻ
൝
ݔ ൅ݕ ൌͳ
ݔ ൅ݕ ൌ
ߨ
͵
Bài 1: Giải hệ phương trình sau:
ሺ
כ
ሻ
൞
ʹݔ െ͵ݕ ൌ
ߨ
͵
ʹݔ ͵ݕ ൌ
ξ
͵
Ͷ
Bài 2: Giải hệ phương trình sau :
ݔെݕൌ݇ʹߨ
ݔ൅ݕൌ
ݔൌ
ݕൌ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
156
฻
൞
ʹݔെ͵ݕൌ
ߨ
͵

ሺ
ʹݔ൅͵ݕ
ሻ
൅
ߨ
͵
ൌ
ξ
͵
ʹ
฻൝
ʹݔെ͵ݕൌ
ߨ
͵
ʹݔ൅͵ݕൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
ͳʹ
൅
݇ߨ
Ͷ
ݕൌെ
ߨ
ͳͺ
൅
݇ߨ
͸
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Ta có
ሺ
כ
ሻ
฻൜
฻
൞
ߨ
Ͷ
ቁ൅ቀݕെ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ߨ
Ͷ
ቁ൅ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌʹ
ߨ
Ͷ
ቁ൅ቀݕെ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁ൅ቀݕെ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݕൌ
ߨ
Ͷ
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ቊ
ݔ ൅ݕ ൌξʹ
ݔ ൅ݕ ൌξʹ
Bài 3: Giải hệ phương trình sau:
(ĐH Y Dượ
c Tp.HCM 1997)
ݔെݔ൅ݕെݔൌͲ
ݔ൅ݔ൅ݕെݔൌʹξʹ
ቀݔെ
ቀݔ൅
฻
ۓ
ۖ
۔
ۖ
ە
ቀݔെ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
157
฻
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݕൌ
ߨ
Ͷ
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
Giải: Điều kiện:
ݔݕ്Ͳ
Ta có:

ሺ
כ
ሻ
฻ቐ
ݔݕ
ݔݕ
฻൜
฻൜
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ߨ
Ͷ
൅
ሺ
ʹ݇൅݈
ሻ
ߨ
ʹ
ݕൌെ
ߨ
Ͷ
൅
ሺ
ʹ݇െ݈
ሻ
ߨ
ʹ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൝
ݔ ݕ ൌെ
ͳ
ʹ
ݔ ݕ ൌͳ
Bài 4: Giải hệ phương trình sau:
൜

ଷ
ݔ െݔ ൅ݕ ൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ

ଷ
ݕ െݕ ൅ݔ ൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Bài 5: Giải hệ phương trình sau :
(ĐH Ngoại Ngữ Tin Họ
c Tp.HCM 1997)

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌെͳ
െͳൌͲ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌെͳ
ݔݕെݔݕൌͲ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌെͳ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌͲ
฻൝
ݔ൅ݕൌെ
ݔെݕൌ݈ߨ
฻
൞
ݔൌെ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
158
Giải: Lấy
ሺ
ͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹ
ሻ
theo từng vế, ta có :

ଷ
ݔ൅
ଷ
ݕൌͲ฻ݕൌെݔ
ሺ
͵
ሻ
Thế
ሺ
͵
ሻ
vào
ሺ
ͳ
ሻ
, ta được
ݔ
ሺ

ଶ
ݔെʹ
ሻ
ൌͲ฻ݔൌͲ
Với ݔൌͲ thì ݕൌͲ, khi đó
൝
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ݕൌ݈ߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
Giải:
ሺ
כ
ሻ
฻൜
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
฻ݔൌݔൌ
ξ
ʹ
ʹ
฻ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của hệ là :
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݉ʹߨ
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ሺ
݉ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ቊ
ξʹ
ݔ ൌͳ൅ݕ
ξʹݔ ൌݕ
Bài 6: Giải hệ phương trình sau :
(ĐH Sư Phạ
m Vinh 1997)
ʹ
ଶ
ݔൌͳ൅ʹݕ൅
ଶ
ݕ
ሺ
ͳ
ሻ
ʹ
ଶ
ݔൌ
ଶ
ݕ
ሺ
ʹ
ሻ
Lấy
ሺ
ͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹ
ሻ
theo từng vế, ta có :
ʹ
ሺ

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
ൌ
ଶ
ݕ൅
ଶ
ݕ൅ʹݕ൅ͳ
฻ݕൌͲ฻ݕൌ
- Nếu ݇ൌʹ݈ǡ݈אԺ thì
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
159
- Nếu ݇ൌʹ݈൅ͳǡ݈אԺ thì
ሺ
כ
ሻ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔൌ
ξ
ʹ
ʹ
ݔൌെ
ξ
ʹ
ʹ
฻ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݉ʹߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
Vậy nghiệm của hệ là :
൞
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݉ʹߨ
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅
ሺ
ʹ݈൅ͳ
ሻ
ߨ
ሺ
݉ǡ݈אԺ
ሻ
Giải:
ሺ
כ
ሻ
฻൜
͹
ʹ
ሺ
ạ
ሻ
฻ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Khi đó,
ሺ
כ
ሻ
฻ቄ
ݔൌͲ
ݔൌെͳ
฻ݔൌߨ൅݈ʹߨ
ሺ
݈אԺ
ሻ
Thử lại, ta nhận nghiệm của hệ là :
ቊ
ݔൌߨ൅݈ʹߨ
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݈ǡ݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൜
ݔ െ͹ݕ ൌͲ
ͷݕ െݔ ൌ͸
Bài 7: Giải hệ phương trình sau :

ଶ
ݔൌͶͻ
ଶ
ݕ
ሺ
ͳ
ሻ

ଶ
ݔൌʹͷ
ଶ
ݕെ͸Ͳݕ൅͵͸
ሺ
ʹ
ሻ
Lấy
ሺ
ͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹ
ሻ
theo từng vế, ta có :
ʹͷ
ଶ
ݕ൅Ͷͻ
ଶ
ݕെ͸Ͳݕ൅͵͸ൌͳ
฻ʹ
ଶ
ݕ൅ͷݕെ͹ൌͲ
฻൥
ݕൌͳ
ݕൌെ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
160
Giải: Điều kiện :
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݊ߨ
ሺ
݊אԺ
ሻ
Ta có :

ሺ
כ
ሻ
฻൜
ݔ൅ʹݕൌʹݔ

ሺ
ʹݕെݔ
ሻ
ൌͲ
฻൜
Suy ra
฻ʹݕ൬
฻൤
ͳ
ʹ
฻൥
ʹݕൌͲ
ʹݕൌെ
ͳ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ݕൌ
݉ߨ
ʹ
ݕൌെ
ߨ
͵
൅݉ߨ
ݕൌ
ߨ
͵
൅݉ߨ
ሺ
݉אԺ
ሻ
Ứng với ݔൌʹݕെ݇ߨ và điều kiện bài toán, ta có nghiệm của hệ là :
൝
ݔൌ
ሺ
݉െ݇
ሻ
ߨ
ݕൌ
݉ߨ
ʹ
ש
൞
ݔൌേ
ʹߨ
͵
൅
ሺ
ʹ݉െ݇
ሻ
ߨ
ݕൌേ
ߨ
͵
൅݉ߨ
ሺ
݉ǡ݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൜
ݔ ൅ʹݕ ൌʹݔ
ʹݕ 
ሺ
ݔ െݕ
ሻ
ൌݔ
Bài 8: Giải hệ phương trình sau :

ሺ
ʹݕെ݇ߨ
ሻ
൅ʹݕൌ
ሺ
Ͷݕ൅݇ʹߨ
ሻ
ݔൌʹݕെ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ʹݕ൅ʹݕൌͶݕ
ͳ
ʹݕ
൅ͳെʹʹݕ൰ൌͲ
ʹݕൌͲ
ʹ
ଶ
ʹݕെʹݕെͳൌͲ
฻൦
ʹݕൌͲ
ʹݕൌͳ
ʹݕൌെ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
161
Giải: Điều kiện :
൞
ݔ്
ͳ
ʹ
൅݉
ݕ്
ͳ
ʹ
൅݊
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
Ta có :
ሺ
כ
ሻ
฻൝
ߨݔߨݕൌ
͵
ͳ
ʹ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ߨ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
൦
ߨ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌെ
ߨ
͸
൅݈ʹߨ
ߨ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌ
͹ߨ
͸
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൞
ߨݔ ߨݕ ൌ
ͳ
Ͷ
͵ߨݔ ൌߨݕ
Ͳ൏ݔ ൅ݕ ൏ʹ
Bài 9: Giải hệ phương trình sau :
ͳ
Ͷ
͵ߨݔߨݕൌߨݕߨݔ
฻
൞
ͳ
ߨݔߨݕൌ
ߨݕߨݔൌ
Ͷ
Ͷ
฻൝
ߨ
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌͳ
ߨ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌെ
฻
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
162
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൞
ݔൌ
ͳ
͸
൅݇൅݈
ݕൌ
ͳ
͵
൅݇െ݈
൞
ݔൌ
ͷ
͸
൅݇൅݈
ݕൌെ
ͳ
͵
൅݇െ݈
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
Với Ͳ൏ݔ൅ݕ൏ʹ thì ݇ൌͲ. Do đó, kết hợp với điều kiện bài toán, nghiệm của hệ là
൞
ݔൌ
ͳ
͸
൅݈
ݕൌ
ͳ
͵
െ݈
ש
൞
ݔൌ
ͷ
͸
൅݈
ݕൌെ
ͳ
͵
െ݈
ሺ
݈אԺ
ሻ
Giải: Ta đặt
ߨ
Ͷ
ቁ
ߨ
Ͷ
ቁ
൫ݑǡݒאൣെξʹ
Ǣξʹ൧൯
ሺ
כ
ሻ
൞
ݑൌ
ͳ
ʹ
൅ݒ
ʹ
ሺ
ݑ
ଶ
െͳ
ሻ
ൌ
͵
ʹ
൅
ሺ
ͳെݒ
ଶ
ሻ
฻
൞
ݑൌ
ͳ
ʹ
൅ݒ
ʹ൬
ͳ
Ͷ
൅ݒ൅ݒ
ଶ
൰൅ݒ
ଶ
ൌ
ͻ
ʹ
൞
ݔ ൅ݔ ൌ
ͳ
ʹ
൅ݕ െݕ
ʹʹݔ ൌ
͵
ʹ
൅ʹݕ
Bài 10: Giải hệ phương trình sau :
൞
ݑൌݔ൅ݔൌξʹቀݔ൅
ݒൌݕെݕൌξʹቀݕെ
Khi đó, hệ phương trình tương đương với
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
163
฻൝
ݑൌ
ͳ
ʹ
൅ݒ
͵ݒ
ଶ
൅ʹݒെͶൌͲ
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݑൌ
ͳ൅ʹ
ξ
ͳ͵
͸
ݒൌ
െͳ൅
ξ
ͳ͵
͵
൫ው
ሺ
כ
ሻ
൯
฻
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ͳ൅ʹ
ξ
ͳ͵
͸
ξ
ʹ
ቀݕെ
ߨ
Ͷ
ቁൌ
െͳ൅
ξ
ͳ͵
͵
ξ
ʹ
฻
ە
ۖ
ۖ
۔
ۖ
ۖ
ۓ
൦
ݔൌߙെ
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
൦
ݕൌߚ
൅
ߨ
Ͷ
ݕൌ
ͷߨ
Giải: Điều kiện :
൞
ݔ്
ߨ
ʹ
൅݉ߨ
ݕ്
ߨ
ʹ
൅݊ߨ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Ở phương trình
ሺ
ͳ
ሻ
ta có :
ݔെݔൌʹݕെʹݕ
Do đó, ta sẽ khảo sát hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌݐെݐǡݐאԹ
൜
ݔ െʹݕ ൌݔ െʹݕ
ሺ
ͳ
ሻ
ݔ ൌ͵ݕ
ሺ
ʹ
ሻ
Bài 11: Giải hệ phương trình sau :
ൌߙ
ൌߚ
െߙ൅݇ʹߨ
൅݈ʹߨ
Ͷ
െߚ൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
164
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെݐെͳ൑Ͳ
Vậy hàm số nghịch biến. Do đó, ݔൌʹݕ
Thay vào
ሺ
ʹ
ሻ
ta được :
ʹݕൌ͵ݕ
฻ݕ
ሺ
ͳെ͵
ଶ
ݕ
ሻ
ൌͲ
฻൥
ݕൌͲ

ଶ
ݕൌ
ͳ
͵
฻൥
ݕൌ݇ߨ
ݕൌേ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൜
ݔൌʹ݇ߨ
ݕൌ݇ߨ
ש
൞
ݔൌ
ߨ
͵
ݕൌ
ߨ
͸
ߨ
͵
൅݇ߨ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Điều kiện
൞
ݔ്
݇ߨ
ʹ
ݕ്
݈ߨ
ʹ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Ta có :
൝
ȁ
ݔ൅ݔ
ȁ
ൌ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݔ
ȁ
൒ʹ
ʹቚቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁቚ൑ʹ
൞
ݔ ൅ݔ ൌʹቀݕ ൅
ߨ
Ͷ
ቁ
ሺ
ͳ
ሻ
ݕ ൅ݕ ൌʹቀݔ െ
ߨ
Ͷ
ቁ
ሺ
ʹ
ሻ
Bài 12: Giải hệ phương trình sau :
Từ đó, kết hợp với điều kiện
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận được nghiệm của hệ là :
൅݇ߨ
൅݇ߨ
ש
൞
ݔൌെ
ݕൌെ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
165
Nên
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương với
ሺ
ሻ
ቊ
ݔ൅ݔൌʹ
ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
ש
ሺ

ሻ
ቊ
ݔ൅ݔൌെʹ
ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെͳ
Giải
ሺ
ሻ
:
ቊ
ݔൌͳ
ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌͳ
฻
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݌ߨ
ݕൌ
ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨ
ሺ
݌ǡݍאԺ
ሻ
ൌݕ൅ݕൌቀ
ߨ
Ͷ
ݔൌെͳ

ቀݕ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌെͳ
฻
൞
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅݌ߨ
ݕൌെ
͵ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨ
ሺ
݌ǡݍאԺ
ሻ
Nghiệm trên thỏa điều kiện của hệ, ta thế vào
ሺ
ʹ
ሻ
:
ൌݕ൅ݕൌ൬െ
͵ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨ൰൅൬െ
͵ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨ൰ൌʹ
ൌʹቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌʹቀെ
ߨ
ʹ
൅݌ߨቁൌቊ
െʹǢế݌ẵ
ʹǢế݌ẻ
Do đó, kết hợp với điều kiện
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận được nghiệm của hệ là
Nghiệm trên thỏa đ
iều kiện của hệ, ta thế vào
ሺ
ʹ
ሻ
:
൅ݍʹߨቁ൅ቀ
ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨቁൌʹ
ൌʹቀݔെ
ߨ
Ͷ
ቁൌʹ݌ߨൌͲ
Do đó, nghiệm trên không là nghiệm của hệ.
Giải
ሺ

ሻ
:
ቊ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
166
൞
ݔൌെ
ߨ
Ͷ
൅
ሺ
ʹ݉൅ͳ
ሻ
ߨ
ݕൌെ
͵ߨ
Ͷ
൅ݍʹߨ
ሺ
݉ǡݍאԺ
ሻ
Giải:
ሺ
כ
ሻ
฻൝
ʹ
ݔ൅ݕ
ʹ

ݔെݕ
ʹ
ൌʹ
ݔ൅ݕ
ʹ

ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
฻
ሺ
ͳ
ሻ
൝

ݔ൅ݕ
ʹ
ൌͲ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ൌ
ݔ൅ݕ
ʹ
Giải
ሺ
ͳ
ሻ
:
൜
൜
ݔ൅ݕൌͲ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ሺ
ݔǢݕ
ሻ
א൜൬
ͳ
ʹ
Ǣെ
ͳ
ʹ
൰ǡ൬െ
ͳ
ʹ
Ǣ
ͳ
ʹ
൰ൠ
Giải
ሺ
ʹ
ሻ
:
൝
ݔെݕ
ʹ
ൌേ
ݔ൅ݕ
ʹ
൅݇ʹߨ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ሺ
݇אԺ
ሻ
฻൦
൜
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ݕൌെ݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൜
ݔൌ݇ʹߨ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൜
ݔ ൅ݕ ൌ
ሺ
ݔ ൅ݕ
ሻ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
Bài 13: Giải hệ phương trình sau :
ݔ൅ݕ
ʹ
ặ
ሺ
ʹ
ሻ
൝

ݔെ
ʹ
ݕ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ݔ൅ݕൌ݇ʹߨ
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Vì
ȁ
݇ʹߨ
ȁ
ൌ
ȁ
ݔ൅ݕ
ȁ
൑
ȁ
ݔ
ȁ
൅
ȁ
ݕ
ȁ
ൌͳ nên ݇ൌͲ. Suy ra
Do đó, nghiệm của hệ là :
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
167
Đánh giá tương tự như trên, ta có nghiệm của hệ là :
ሺ
ݔǢݕ
ሻ
א
ሼሺ
ͳǢͲ
ሻ
ǡ
ሺ
െͳǢͲ
ሻ
ǡ
ሺ
ͲǢͳ
ሻ
ǡ
ሺ
ͲǢെͳ
ሻሽ
௜
ە
ۖ
ۖ
ۖ
۔
ۖ
ۖ
ۖ
ۓ
͵
ξ
͵
͵
ξ
͵
͵
ξ
͵
͵
ξ
͵
͵
ξ
͵
ߨ
෍ݐ
௜
ସ
௜ୀଵ
ൌ෍ݐ
௜
ସ
௜ୀଵ
฻෍ቆݐ
௜
െ
͵
ξ
͵
ߨ
ݐ
௜
ቇ
ସ
௜ୀଵ
ൌͲ
ếݐ
ଵ
൏
ߨ
͸
ìởươì
ሺ
ͳ
ሻ
đượݐ
ଶ
൏
ξ
͵
ʹ
ìݐ
ଵ
àݐ
ଶ
ùấǢݐ
ଵ
א
ሺ
ͲǢʹߨ
ሻ
êݐ
ଶ
൏
ߨ
͸
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
͵ξ͵ݔ
ଵ
ൌߨݔ
ଶ
͵ξ͵ݔ
ଶ
ൌߨݔ
ଷ
͵ξ͵ݔ
ଷ
ൌߨݔ
ସ
͵ξ͵ݔ
ସ
ൌߨݔ
ଵ
Bài 14: Giải hệ phương trình sau :
Giải: Vì hàm số ݐ có chu kỳ tuần hoàn ʹߨ và ta thấy ͲǢʹߨ đều không là nghiệm của
hệ nên ta xét hệ trên
ሺ
ͲǢʹߨ
ሻ
.
Đặt ݐ
௜
ൌߨݔǡ݅ൌ
ത
ͳǢ
തതത
Ͷ
ത
. Khi đó ݐ
௜
א
ሺ
ͲǢʹߨ
ሻ
và hệ tương đương với
ߨ
ݐ
ଵ
ൌݐ
ଶ
ሺ
ͳ
ሻ
ߨ
ݐ
ଶ
ൌݐ
ଷ
ሺ
ʹ
ሻ
ߨ
ݐ
ଷ
ൌݐ
ସ
ሺ
͵
ሻ
ߨ
ݐ
ସ
ൌݐ
ଵ
ሺ
Ͷ
ሻ
Cộng theo vế các phương trình của hệ, ta được
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
168
ươựậǡđượݐ
௜
൏
ߨ
͸
ሺ
כ
ሻ
Mặt khác, ta xét hàm số :
݂
ሺ
ݑ
ሻ
ൌݑെ
͵
ξ
͵
ߨ
ݑǡݑאԹ
݂
ᇱ
ሺ
ݑ
ሻ
ൌെݑെ
͵
ξ
͵
ߨ
൏Ͳ
Do đó, hàm số nghịch biến. Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
, suy ra :
෍ቆݐ
௜
െ
͵
ξ
͵
ߨ
ݐ
௜
ቇ
ସ
௜ୀଵ
൐Ͳ
ሺ
Ǩ
ሻ
ươựớườợݐ
ଵ
൐
ߨ
͸
ǡđượ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݐ
௜
൐
ߨ
͸
෍ቆݐ
௜
െ
͵
ξ
͵
ߨ
ݐ
௜
ቇ
ସ
௜ୀଵ
൏Ͳ
ሺ
Ǩ
ሻ
ݐ
௜
ൌ
ߨ
͸
ỏệươ¿ǡ²ậݐ
௜
ൌ
ߨ
͸
ệ
Khi đó,
ݔ
ଵ
ൌݔ
ଶ
ൌݔ
ଷ
ൌݔ
ସ
ൌ
ͳ
͸
Giải: Ta có :
ሺ
ͳ
ሻ
฻
ͳ
ʹ
ሾ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ሺ
ݔെݕ
ሻሿ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ͳ
ͺ
ൌͲ
ቐ
ݔ ݕ 
ሺ
ݔ ൅ݕ
ሻ
൅
ͳ
ͺ
ൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ݔ ൌݕ ൅ݖ
ሺ
ʹ
ሻ
Bài 15: Giải hệ phương trình sau :
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
169
฻൤
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ͳ
ʹ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
൨
ଶ
൅
ͳ
Ͷ
െ
ͳ
Ͷ

ଶ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌͲ
฻൤
ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
൅
ͳ
ʹ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
൨
ଶ
൅
ͳ
Ͷ

ଶ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌͲ
฻൝

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌെ
ͳ
ʹ

ሺ
ݔെݕ
ሻ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌͲ
฻൝

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌെ
ͳ
ʹ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌͳ
ש൝

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌ
ͳ
ʹ

ሺ
ݔെݕ
ሻ
ൌെͳ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൞
ݔ൅ݕൌെ
ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔെݕൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
൞
ݔ൅ݕൌ
͹ߨ
͸
൅݇ʹߨ
ݔെݕൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ש
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൞
ݔ൅ݕൌ
ߨ
͸
ݔെݕൌെ
൅݈ʹߨ
൞
͸
൅݇ʹߨ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ

ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔൌ
ߨ
͸
ݕൌെ
ߨ
͵
ߨ
ʹ
͸
൅
ሺ
݇൅݈
ሻ
ߨ
ݕൌ
ߨ
͵
൅
ሺ
݇െ݈
ሻ
ߨ
ݖൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ש
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔൌെ
ߨ
͸
൅
ሺ
݇൅݈
ሻ
ߨ
ݕൌ
ߨ
͵
൅
ሺ
݇െ݈
ሻ
ߨ
ݖൌെ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔൌ
ߨ
͸
൅
ሺ
݇൅݈
ሻ
ߨ
ݕൌ
ʹߨ
͵
൅
ሺ
݇െ݈
ሻ
ߨ
ݖൌെ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
൝

ଶ
ݔ െʹݔ ʹݕ ൌ
ݔ ൅ݕ
ʹ
൅
ݔ െݕ
ʹ
െʹ
ݔ ൅ݕ െʹ
ଶ
ʹݕ ൌͲ
Bài 16: Giải hệ phương trình sau :
൅݇ʹߨ
ߨ
ʹ
ͷߨ
ݔ൅ݕൌ
ݔെݕൌെ
൅
ሺ
݇൅݈
ሻ
ߨ
൅
ሺ
݇െ݈
ሻ
ߨ
ݖൌ ൅݈ʹߨ
ۓ
ۖ
۔
ۖ
ە
ݔൌ
ͷߨ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
170
Giải:
ሺ
כ
ሻ
฻
൞

ଶ
ݔെʹݔʹݕൌʹ
ݔ
ʹ

ݕ
ʹ
െʹ
ሺ
ͳ
ሻ
ʹ
ଶ
ʹݕ൅
ଶ
ݔ
ʹ
൅
ଶ
ݕ
ʹ
െʹൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
Lấy
ሺ
ͳ
ሻ
൅
ሺ
ʹ
ሻ
theo từng vế, ta được
ሺ
ݔെʹݕ
ሻ
ଶ
൅ቀ
ݔ
ʹ
െ
ݕ
ʹ
ቁ
ଶ
ൌͲ
฻൝
ݔൌʹݕ
ሺ
͵
ሻ

ݔ
ʹ
ൌ
ݕ
ʹ
ሺ
Ͷ
ሻ
Giải
ሺ
Ͷ
ሻ
:
൤
ʹ
െݕቁ
ߨ
ʹ
െݕ൅݈ʹߨ
ʹݕൌݕെ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ሺ
݈אԺ
ሻ
฻൦
ݕൌ
ߨ
͸
൅
݈ʹߨ
͵
ݕൌെ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ሺ
݈אԺ
ሻ
Do đó, ta có :
ሺ
ሻ
൞
ݔൌ
ߨ
͸
൅
݈ʹߨ
͵
൅݇Ͷߨ
ݕൌ
ߨ
͸
൅
݈ʹߨ
͵
ש
ሺ

ሻ
൞
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅
ሺ
݈൅ʹ݇
ሻ
ʹߨ
ݕൌെ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
Lần lượt thay
ሺ
ሻ
ǡ
ሺ

ሻ
vào
ሺ
כ
ሻ
ta nhận
ሺ

ሻ
là nghiệm của hệ.
ݔൌݕ൅݇Ͷߨ
ݔൌെݕ
൅݇Ͷߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Với ݔൌݕ൅݇Ͷߨ, ta thay vào
ሺ
͵
ሻ
:

ሺ
ݕ൅݇Ͷߨ
ሻ
ൌʹݕ
ߨ
฻ʹݕൌቀ
฻൦
ʹݕൌ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
171
Với ݔൌെݕ൅݇Ͷߨ thay vào
ሺ
͵
ሻ
, ta được :
ʹݕൌ
ሺ
െݕ൅݇Ͷߨ
ሻ
฻ʹݕൌቀ
ߨ
ʹ
൅ݕቁ
฻൦
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ݕൌെ
ߨ
͸
൅
݈ʹߨ
͵
ሺ
݈אԺ
ሻ
Do đó, ta có :
ሺ

ሻ
൞
ݔൌെ
ߨ
ʹ
൅
ሺ
ʹ݇െ݈
ሻ
ʹߨ
ݕൌ
ߨ
ʹ
൅݈ʹߨ
ש
ሺ

ሻ
൞
ݔൌ
ߨ
͸
െ
݈ʹߨ
͵
൅݇Ͷߨ
ݕൌെ
ߨ
͸
൅
݈ʹߨ
͵
Lần lượt thay
ሺ

ሻ
ǡ
ሺ

ሻ
vào
ሺ
כ
ሻ
ta nhận
ሺ

ሻ
là nghiệm của hệ.
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
6.1.1. Giải các hệ phương trình sau
Ǥ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔ൅ݕൌ
ʹ
ξ
͵
͵
ݔ൅ݕൌെ
ʹ
ξ
͵
͵
Ǥ
൞

ݔ

ݕ
ൌ
ͳ
ʹ
ݔ൅ݕൌ
ߨ
͵
Ǥ
൞

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݕൌ
ͳ
ʹ
ݔെݕൌ
ߨ
͵
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
172
Ǥ
൞
ݔെݕൌ
ߨ
͵

ଶ
ݔ൅
ଶ
ݕൌͳ൅
ξ
ʹ
Ͷ
6.1.2. Giải các hệ phương trình sau
Ǥ൜
ݔെݕെݔݕൌͳ
ʹݕ൅ξ͵
ʹݔൌെͳ
Ǥ൝
ͳ
ݔ
െݕൌʹ
ݔݕൌെͳ
Ǥ
ە
۔
ۓ
ݔെʹݕൌ
ξ
͵
ʹ
ݔ൅ʹݕൌ
ͳ
ʹ
Ǥ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
ݔൌʹݕ
ݔൌξʹ
ݕ
ݔא
ሾ
ͲǢߨ
ሿ
ݕאቂെ
ߨ
Ͷ
Ǣ
ߨ
Ͷ
ቃ
Ǥ൝
Ǥ൝
͵
Ͷ
Ǥ
൞

ݔ
൅
ݔൌʹ൬ݕെ
͵ߨ
Ͷ
൰
ݕ൅ݕൌʹቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁ
6.1.3. Giải
các hệ phương trình sau
ݔെݕൌݔെݕ
ͷݔ൅ͺݕൌʹߨ
Ͳ൏ݔǡݕ൏ߨ

ሺ
ݔ൅ݕ
ሻ
ൌʹ
ሺ
ݔെݕ
ሻ
ݔݕൌ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
173
Ǥ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
݁
௫ି௬
ൌ
ݔ
ݕ
ͳͲ
ඥ
ݔ
଺
൅ͳൌ͵
ሺ
ݕ
ସ
൅ʹ
ሻ
ݔǡݕא൬ߨǢ
ͷߨ
Ͷ
൰
6.1.4. Cho ൜
ܽܾ്ܿͲ
ܽǡܾǡܿừ¯Øộ
Giải hệ phương trình sau :
൝
Ǥ൝
ݔൌ݇ߨ
ݕൌ
ʹߨ
͵
െ݉ߨ
Ǥ൝
ݔൌ
ߨ
͵
Ǥ
൞
ݔൌ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ݕൌെ
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
൞
ݔൌ
͹ߨ
ʹͶ
൅݇ߨ
ݕൌെ
ߨ
ʹͶ
൅݇ߨ
ש
൞
ݔൌ
ߨ
ʹͶ
൅݇ߨ
ݕൌെ
͹ߨ
ʹͶ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ݔܽ൅ݕʹܽ൅ݖ͵ܽൌͶܽ
ݔ
ܾ൅ݕʹܾ൅ݖ͵ܾൌͶܾ
ݔܿ൅ݕʹܿ൅ݖ͵ܿൌͶܿ
- GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
6.1.1. Nghiệm của hệ phương trình là:
ሺ
݇ǡ݉אԺ
ሻ
൅݇ߨ
ݕൌെ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
174
6.1.2. Nghiệm của hệ phương trình là:
Ǥ
൞
ݔൌ
ͷߨ
͸
൅
ሺ
݉൅݊
ሻ
ߨ
ݕൌ
ߨ
͸
൅݊ߨ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
Ǥ൝
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݉ʹߨ
ݕൌߨ൅݊ʹߨ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
Ǥ൝
ݔൌ
ʹߨ
͵
൅݉ʹߨ
ݕൌ݊ߨ
ש൝
ݔൌ݉ʹߨ
ݕൌ
ʹߨ
͵
൅݊ߨ
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
ǤØệ
6.1.3.Nghiệm của hệ phương trình là:
Ǥ
൞
ݔൌ
ʹߨ
ͳ͵
ݕൌ
ʹߨ
ͳ͵
Ǥ
൞
ݔൌ
ߨ
͸
൅
ሺ
݉൅݊
ሻ
ߨ
ݕൌെ
ߨ
͸
൅
ሺ
݉െ݊
ሻ
ߨ
ש
൞
ߨ
͸
ሺ
݉ǡ݊אԺ
ሻ
Ǥ
൞
ݔൌ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ݕൌ
ͷߨ
Ͷ
ቐ
ݔ
ൌെͺ
ܽܾܿ൅ʹ
ሺ
ܽ൅ܾ൅ܿ
ሻ
ݕൌെͶ
ሺ
ܽܾ൅ܾܿ൅ܿܽ
ሻ
െʹ
ݖൌʹ
ሺ
ܽ൅ܾ൅ܿ
ሻ
ݔൌെ
ݕൌ
ߨ
͸
൅
ሺ
݉൅݊
ሻ
ߨ
൅
ሺ
݉െ݊
ሻ
ߨ
൅݈ʹ
ߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
Ǥݔൌݕൌ
ට
ͷ൅ξ͵͵
6.1.4. Nghiệm của hệ phương trình là:
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
175
CHƯƠNG 7
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
I. TÓM TẮT MỘ
T SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP
- Để giải một bất phương trình lượng giác, ta thường dùng hai phương pháp sau :
ݔ ൌ݇ʹߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
െܽ ൅݇ʹߨ ൑ݔ ൑ܽ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
ݔ ൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
െܽ ൅݇ʹߨ ൑ݔ ൑ܽ ൅݇ʹߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
CÁC BẤT PHƯƠNG TRÌNH CẦN NẮM
-
ݔ ൒ܽ
x Nếu ܽ ൐ͳ, bất phương trình vô nghiệm.
x Nếu ܽ ൌͳ, bất phương trình có nghiệm là :
x Nếu െͳ൏ܽ ൏ͳ, bất phương trình có nghiệm là :
x Nếu ܽ ൑െͳ, bất phương trình có vô số nghiệm.
- ݔ ൒ܽ
x Nếu ܽ ൐ͳ, bất phương trình vô nghiệm.
x Nếu ܽ ൌͳ, bất phương trình có nghiệm là :
x Nếu െͳ൏ܽ ൏ͳ, bất phương trình có nghiệm là :
x Nếu
ܽ ൑െͳ
, bất phương trình có vô số nghiệm.
1. Phương pháp 1 : Đưa bấ
t phương trình về các dạng cơ bản như : ݔ൒
ܽǢݔ൑ܽǢݔ൒ܽǢݔ൑ܽǥ Thông thường ta dùng đường tròn lượng giác
để tìm các họ nghiệm tương ứng.
2. Phương pháp 2 : Viết bất phương trình về tích hoặc thương các hàm số lượng
giác dạng cơ bản. Xét dấu các thừa số từ đó chọn nghiệm thích hợp.
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
176
II. CÁC BÀI TẬP
MINH HỌA
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Ta đặt : ݐൌݔǡݐא
ሾ
െͳǢͳ
ሿ
Bất phương trình tương đương với
ͷ൅ʹ
ሺ
ͳെʹݐ
ଶ
ሻ
൑͵
ȁ
ʹݐെͳ
ȁ
฻͹െͶݐ
ଶ
൑͵
ȁ
ʹݐെͳ
ȁ
ܽ ൅݇ߨ ൑ݔ ൏
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
݇ߨ ൏ܽ ൑ܽ ൅݇ߨ
ሺ
݇ אԺ
ሻ
- ݔ ൒ܽ có nghiệm là :
- ݔ ൒ܽ có nghiệm là :
ݔ െݔ ൅ͳ
ݔ ൅ݔ െͳ
൐Ͳ
Bài 1: Giải bất phương trình sau :
ͷ൅ʹʹݔ ൑͵
ȁ
ʹݔ െͳ
ȁ
Bài 2: Giải bất phương trình sau :
Giải: Bất phương trình tương đương với
ሺ
ݔെݔ൅ͳ
ሻሺ
ݔ൅ݔെͳ
ሻ
൐Ͳ
฻
ଶ
ݔെ
ሺ
ͳെݔ
ሻ
ଶ
൐Ͳ
฻ͳെ
ଶ
ݔെ
ሺ
ͳെʹݔ൅
ଶ
ݔ
ሻ
൐Ͳ
฻ʹ
ଶ
ݔെʹݔ൏Ͳ
฻Ͳ൏ݔ൏ͳ
฻ቊ
െ
ʹ
ߨ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏
ݔ്݇ʹߨ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
177
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൝
͹െͶݐ
ଶ
൑͸ݐെ͵
ݐ൒
ͳ
ʹ
൝
͹െͶݐ
ଶ
൑͵െ͸ݐ
ݐ൑
ͳ
ʹ
฻
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
൥
ݐ൒ͳ
ݐ൑െ
ͷ
ʹ
ݐ൒
ͳ
ʹ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
൥
ݐ൒ʹ
ݐ൑െ
ͳ
ʹ
ݐ൑
ͳ
ʹ
฻
൥
ݐൌͳ
ݐ൑െ
ͳ
ʹ
฻൥
ݔൌͳ
ݔ൑െ
ͳ
ʹ
฻൦
ݔൌ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ͷߨ
͸
൅݇ʹߨ൑ݔ൑
ͳͳߨ
͸
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Điều kiện :
൞
ݔ്Ͳ
ݔ്Ͳ
ʹݔ്Ͳ
Ͷݔ്Ͳ
฻ͺݔ്Ͳ฻ݔ്
݈ߨ
ͺ
ሺ
݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
ݔ െݔ െʹʹݔ െͶͶݔ ൏
ͺ
ξ
͵
͵
Bài 3: Giải bất phương trình sau :
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
178
Bất phương trình tương đương với
ʹʹݔെʹʹݔെͶͶݔ൏
ͺ
ξ
͵
͵


฻
ʹ
ሺ

ʹݔെʹݔ
ሻ
െͶͶݔ൏
ͺ
ξ
͵
͵
฻Ͷ
ሺ

ͶݔെͶݔ
ሻ
൏
ͺ
ξ
͵
͵


฻

ͺݔ൏
ξ
͵
͵
฻
ߨ
͵
฻
ߨ
ʹͶ
൅
݇ߨ
ͺ
൏ݔ൏
ߨ
ͺ
൅
݈ߨ
ͳ͸
ሺ
݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
െʹʹݔെͶͶݔെͺͺݔ൒ͳ͸ξ͵
ͳ
ʹݔ
െʹݔ൰െͶͶݔെͺͺݔ൒ͳ͸ξ͵
฻Ͷ൬
ͳ
Ͷݔ
െͶݔ൰െͺͺݔ൒ͳ͸ξ͵
฻ͺ൬
ͳ
ͺݔ
െͺݔ൰൒ͳ͸ξ͵
฻ͳ͸ݔ൒ξ͵
ݔ െݔ െʹʹݔ െͶͶݔ െͺͺݔ ൒ͳ͸ξ͵
Bài 4: Giải bất phương trình sau :
൅݇ߨ൏ͺݔ൏ߨ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
݇ߨ
ͺ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
Giải: Điều kiện :
ͳ͸ݔ്Ͳ฻ݔ്
Bất phương trình tương đương với
ͳെ
ଶ
ݔ
ݔ
฻ʹ൬
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
179
฻݇ߨ൏ݔ൑
ߨ
ͻ͸
൅
݇ߨ
͸
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
Giải: Điều kiện :
൦
ݔ്
͹ߨ
ͳʹ
൅݈ߨ
ݔ്െ
ߨ
ͳʹ
൅݈ߨ
ሺ
݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Bất phương trình tương đương với
൑ͳ
฻
൑ͳ
฻ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
͵ߨ
ʹ
ە
ۖ
۔
ۖ
ۓ
݇ʹߨ൑ݔ൑
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ݔ്
͹ߨ
ͳʹ
൅݈ߨ
ݔ്െ
ߨ
ͳʹ
൅݈ߨ
ሺ
݇ǡ݈אԺ
ሻ
͵ݔ ൅͵ݔ
ͳ൅ʹʹݔ
൑ͳ
Bài 5: Giải bất phương trình sau :
͵
ሺ
ݔെݔ
ሻ
െͶ
ሺ
ݔെݔ
ሻሺ
ͳ൅ݔݔ
ሻ
ͳ൅ʹʹݔ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
ቂ͵െͶቀͳ൅
ͳ
ʹ
ʹݔቁቃ
ͳ൅ʹʹݔ
฻ݔെݔ൑ͳ
ቁ൑
ͳ
฻݇ʹߨ൑ݔ൑
ξ
ʹ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
ta có nghiệm của bất phương trình là
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
180
Giải: Điều kiện :
ʹݔ്Ͳ฻ݔ്
݈ߨ
ʹ
ሺ
݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Bất phương trình tương đương với
ݔ൅
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൑
ξ
͵
͵
฻
ݔ൅ʹʹݔ൑
ξ
͵
͵
฻
ݔ൑
ξ
͵
͵


฻
ߨ
͵
ߨ
͵
Giải: Bất phươn
g trình
ሺ
ͳ
ሻ
tương đương với
ξ
͵
ʹ
ሺ
ͳ൅ʹݔ
ሻ
൅
ͳ
ʹ
ʹݔ൒ξ͵
฻ξ͵
ʹݔ൅ʹݔ൒ξ͵
ʹݔ െݔ ൑
ξ
͵
͵
൅ʹʹݔ
Bài 6: Giải bất phương trình sau :
ξ͵
ଶ
ݔ ൅
ͳ
ʹ
ʹݔ ൒ξ͵
ሺ
ͳ
ሻ
Bài 7: Tìm nghiệm của bất phương trình
Thỏa mãn bất phương trình

ሺ
ݔ
ଶ
൅ݔ ൅Ͷ
ሻ
൏ͳ
ሺ
ʹ
ሻ
൅ʹʹݔ
൅ʹ
ʹݔ
൅݇ߨ൑ݔ൏ߨ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Kết hợp với
ሺ
כ
ሻ
ta có nghiệm của bất phương trình là
൅݇ߨ൑ݔ൏ߨ൅݇ߨ
ሺ
്݇Ͷ݈൅ͳǢ݈אԺ
ሻ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
181
฻ቀʹݔ൅
ߨ
͵
ቁ൒
ξ
͵
ʹ
฻݇ߨ൑
ݔ൑
ߨ
͸
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Bất phương trình
ሺ
ʹ
ሻ
tương đương với
ݔ
ଶ
൅ݔെ͸൏Ͳ฻െ͵൏ݔ൏ʹ
Do đó, nghiệm của bất phương trình đã cho là
Ͳ൑ݔ൑
ߨ
͸
Giải: Điều kiện :
ݔ്Ͳ฻ݔ്
൅
ʹݐ
ͳ൅ݐ
ଶ
൑ݐ
െʹ൑ݐ൑
െͳ
െߙ൅݇ߨ൑ݔ൑െ
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺǢߙൌʹ
ሻ
Với ݐ൒ͳ thì
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ൑ݔ൏
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
So với điều kiện
ሺ
כ
ሻ
, ta nhận 2 nghiệm trên là nghiệm của bất phương trình.
ʹʹݔ ൅ʹݔ ൑ݔ
Bài 8: Giải bất phương trình sau :
ߨ
ʹ
൅݈ߨ
ሺ
݈אԺ
ሻ
ሺ
כ
ሻ
Đặt ൌݔǡݐאԹ . Khi đó, bất phương trình tương đương với
ʹǤ
ͳെݐ
ଶ
ͳ൅ݐ
ଶ
฻ݐ
ଷ
൅ʹݐ
ଶ
െݐെʹ൒Ͳ
฻ቂ
ݐ൒ͳ
Với െʹ൑ݐ൑െͳ thì
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
182
݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌͲ฻൤
Với
ሺ
ͳ
ሻ
:
ξʹ
ቀݔ൅
ݔൌ
͹ߨ
Ͷ
ݔൌ
͵ߨ
Ͷ
ʹݐ൅
ͳെݐ
ଶ
ʹ
െʹൌͲ
ݐൌͳ
ݐൌ͵
ሺ
ạ
ሻ
ቀݔ൅
ߨ
Ͷ
ቁൌ
ͳ
ξ
ʹ
฻൥
ݔൌͲ
ݔൌ
͵ߨ
ʹ
Lập bảng xét dấu của ݂
ሺ
ݔ
ሻ
trên
ሾ
ͲǢʹߨ
ሿ
ta thấy
ʹʹݔ ൅
ଶ
ݔ ݔ ൅ݔ 
ଶ
ݔ ൐ʹ
ሺ
ݔ ൅ݔ
ሻ
Bài 9: Giải bất phương trình sau :
(ĐH Kinh Tế
Tp.HCM 1997)
Giải: Bất phương trình tương đương với
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሾ
ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൅ݔݔെʹ
ሿ
൐Ͳ
Đặt ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌ
ሺ
ݔ൅ݔ
ሻሾ
ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൅ݔݔെʹ
ሿ
Do hàm số tuần hoàn có chu kỳ ʹߨ nên ta chỉ cần xét dấu của ݂
ሺ
ݔ
ሻ
trên
ሾ
ͲǢʹߨ
ሿ
.
Ta có :
ݔ൅ݔൌͲ
ሺ
ͳ
ሻ
ʹ
ሺ
ݔെݔ
ሻ
൅ݔݔെʹൌͲ
ሺ
ʹ
ሻ
ߨ
Ͷ
ቁൌͲ฻൦
Với
ሺ
ʹ
ሻ
, ta đặt ݐൌݔെݔǡ
ȁ
ݐ
ȁ
൑
ξ
ʹ :
฻൤
Suy ra
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
183
ݔ
0
ଷగ
ସ
ଷగ
ଶ
଻గ
ସ
ʹߨ
݂
ሺ
ݔ
ሻ
0 Ȃ
0
൅
0
Ȃ
0
൅
0
Như vậy, ta có trong
1 chu kỳ nghiệm của bất phương trình là
൦
͵ߨ
Ͷ
൏ݔ൏
͵ߨ
ʹ
͹ߨ
Ͷ
൏ݔ൏ʹߨ
Do đó, nghiệm của bất phương trình là
൦
͵ߨ
Ͷ
͹ߨ
Ͷ
ͷݔ
ʹ

ݔ
ʹ
൐Ͳ
฻൝
ݔ
ͷݔ
ʹ
൐Ͳ
Ͳ൏ݔ൏ʹߨ
Lập bảng xét dấu trên
ሾ
ͲǢʹߨ
ሿ
ta thấy
ʹݔ ൅Ͷݔ ൐ݔ ൅͵ݔ ൅
Bài 10: Giải bất phương trình sau :
͵ߨ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏ ൅݇ʹߨ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏ʹߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Đặt ݂
ሺ
ݔ
ሻ
ൌ
െݔെ͵ݔ൅ʹݔ൅Ͷݔ
Do hàm số tuần hoàn có chu kỳ ʹߨ nên ta chỉ cần xét dấu của ݂
ሺ
ݔ
ሻ
trên
ሾ
ͲǢʹߨ
ሿ
.
Ta có, bất phương trình tương đương với
ʹ͵ݔݔെʹʹݔݔ൐Ͳ
฻ݔ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
184
ݔ
0
గ
ହ
గ
ଶ
ଷగ
ହ
ߨ
଻గ
ହ
ଷగ
ଶ
ଽగ
ହ
ʹߨ
ݔ
൅
൅ 0 െ
െ
െ
െ 0 ൅
൅

ͷݔ
ʹ
൅
0
െ
െ
0
൅
Ͳ
െ
0
൅
൅
0
െ
ݔ
ͷݔ
ʹ
൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ
Suy ra nghiệm của bất phương trình là
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
݇ʹߨ൏ݔ൏
ߨ
ͷ
൅݇ʹߨ
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ߨ൅݇ʹߨ൏ݔ൏
͹ߨ
ͷ
൅݇ʹߨ
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏
ͻߨ
ͷ
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Giải: Đi
ều kiện :
ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
ݔ൅ʹ

ݔ൅͵
൑ʹ
ଵି
ξ
୲ୟ୬௫
Đặt ݐൌݔǡݐ൒Ͳ, ta đưa bất phương trình trở thành
͵ξݐ൅ͳ
Ǥ
ݐ൅ʹ
ݐ൅͵
൑ʹ
ଵି
ξ
௧
Ta xét hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͵ξݐ൅ͳ
Ǥ
ݐ൅ʹ
ݐ൅͵
ǡݐ൒Ͳ
͵ξݔ ൅ͳǤ
ݔ ൅ʹݔ
ݔ ൅͵ݔ
൑ʹ
ଵି
ξ
୲ୟ୬௫
Bài 11: Giải bất phương trình sau :
ቄ
ݔ൒Ͳ
Bất phương trình tương đương với
͵ξݔ൅ͳǤ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
185
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͵൤
ͳ
ʹ
ξ
ݐ൅ͳ
Ǥ
ݐ൅ʹ
ݐ൅͵
൅ξݐ൅ͳǤ
ͳ
ሺ
ݐ൅͵
ሻ
ଶ
൨൐Ͳ
Do đó, ݂
ሺ
ݐ
ሻ
đồng biến trên
ሾ
Ͳǡλ
ሻ
Ta xét thêm hàm số
݃
ሺ
ݐ
ሻ
ൌʹ
ଵି
ξ
௧
ǡݐ൒Ͳ
݃
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌെʹ
ଵି
ξ
௧
Ǥ
ͳ
ʹ
ξ
ݐ
൏Ͳ
Do đó, ݃
ሺ
ݐ
ሻ
nghịch biến trên
ሾ
Ͳǡλ
ሻ
Suy ra với mọi ݐא
ሾ
Ͳǡλ
ሻ
൜
Như vậy, ta có :
Khi đó,
Giải: Điều kiện :
ቄ
ݔ൒Ͳ
ݔ്Ͳ
ሺ
כ
ሻ
Bất phương trình tương đương với
͹
ξ
ݔ
Ǥ

ଶ
ݔ൅͵

ଶ
ݔ൅Ͷ
൑͸ξ͵
ర
͹
ξ
ݔ
ሺ

ଶ
ݔ ൅͵
ଶ
ݔ
ሻ
൑͸ξ͵
ర
ሺ

ଶ
ݔ ൅Ͷ
ଶ
ݔ
ሻ
Bài 12: Giải bất phương trình sau :
(Đề nghị Olympic 30-
4, 2006)
݂
ሺ
ݐ
ሻ
൒݂
ሺ
Ͳ
ሻ
ൌʹ
݃
ሺ
ݐ
ሻ
൑݃
ሺ
Ͳ
ሻ
ൌʹ
ฺ݂
ሺ
ݐ
ሻ
൒ʹ൒݃
ሺ
ݐ
ሻ
ǡ׊ݐא
ሾ
Ͳǡλ
ሻ
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ݃
ሺ
ݐ
ሻ
ൌʹ฻ݐൌͲ
ݔൌͲ฻ݔൌ݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
186
Đặt ݐൌݔǡݐ൒Ͳ. Ta
đưa bất phương trình trở thành
͹
ξ
ݐ
Ǥ
ݐ
ଶ
൅͵
ݐ
ଶ
൅Ͷ
൑͸ξ͵
ర
Ta xét hàm số
݂
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͹
ξ
ݐ
Ǥ
ݐ
ଶ
൅͵
ݐ
ଶ
൅Ͷ
ǡݐ൒Ͳ
݂
ᇱ
ሺ
ݐ
ሻ
ൌ͹ቈ
ͳ
ʹ
ξ
ݐ
Ǥ
ݐ
ଶ
൅͵
ݐ
ଶ
൅Ͷ
൅
ξ
ݐǤ
ʹݐ
ሺ
ݐ
ଶ
൅Ͷ
ሻ
ଶ
቉൐Ͳ
Do đó, ݂
ሺ
ݐ
ሻ
đồng biến trên
ሾ
Ͳǡλ
ሻ
.
Suy ra :
݂
ሺ
ݐ
ሻ
൑͸ξ͵
ర
Như vậy,
ߨ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
൫ỏ
ሺ
כ
ሻ
൯
Ǥ

ݔെ
ݔ
ݔ൅ݔ
൐Ͳ
7.1.2. Giải các bất phương trình sau :
Ǥ͵ݔ൅ݔ൏ʹݔ
Ǥ
ଷ
ݔ͵ݔെ
ଷ
ݔ͵ݔ൑
ͳ
ʹ
Ǥݔ൅
ͳ

ݔ
൒
ͷ
ʹ
฻ݐ൑ξ͵
Ͳ൑ݔ൑ξ͵฻݇ߨ൑ݔ൑
͵
- BÀI TẬP TỰ LUYỆN
7.1.1. Giải các bất phương trình sau :
Ǥ
ଶ
ݔ൅ξ͵ݔݔ൏ͳ
Ǥ
ሺ
ݔ
ሻ
൑
ͳ
ʹ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
187
7.1.3. Giải các bất phương trình sau :
Ǥξ͵
ݔെݔ൐ξ͵െͳ
Ǥʹݔ൅ݔ൒ξ͵
൅
ʹ
ʹݔ
Ǥ
ʹݔ
െͳ
ʹݔ൅ݔ
൒ʹ
7.1.4. Giải các bất phương trình sau :
Ǥݔെݔെʹݔ൐Ͳ
Ǥݔ൅ʹݔ൒͵ݔ൅ͳ
Ǥ
ݔെݔ
ݔ൅ݔ
൑ξ͵
ݔ
ʹ
- GỢI Ý GIẢ
I BÀI TẬP TỰ LUYỆN
7.1.1. Nghiệm của bất phương trình là :
Ǥ
ߨ
͵
൅݇ߨ൏ݔ൏ߨ൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ
͸
ǡ݇אԺ
Ǥ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ൏ݔ൏
͵ߨ
Ͷ
7.1.2. Ng
hiệm của bất phương trình là :
Ǥ
ۏ
ێ
ێ
ێ
ێ
ۍ
൅݇ʹߨ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ൏ݔ൏
ߨ
൅݇ʹߨ
െ
ߨ
͵
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
Øốệ
Ǥ൦
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൑
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
͵ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൑
ͷߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥߙ൅݇ʹߨ൑ݔ൑ʹߨെߙ൅݇ʹߨǡߙאቀͲǢ
ߨ
ʹ
ቁǡ
ߙൌ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
ߨ൅݇ʹߨ൏ݔ൏
͵ߨ
ʹ
ʹ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏݇ʹߨ
---------------------
TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
188
7.1.3. Nghiệm của
bất phương trình là :
Ǥ൦
െ
ߨ
ʹ
൅݇ߨ൏ݔ൏െ
ߨ
͵
൅݇ߨ
݇ߨ൏ݔ൏
ߨ
Ͷ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ߨ
͵
൅݇ߨ൑ݔ൏
ߨ
ʹ
൅݇ߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ൑ݔ൑
Ͷߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
7.1.4. Nghiệm của bất phương trình là :
Ǥ൦
ߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏
ߨ
ʹ
൅݇ʹߨ
ͷߨ
Ͷ
൅݇ʹߨ൏ݔ൏ʹߨ൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ൥
ݔൌߨ൅݇ʹߨ
െ
ߨ
͵
൅݇ʹߨ൑ݔ൑
ߨ
͵
൅݇ʹߨ
ሺ
݇אԺ
ሻ
Ǥ
൞
݇ʹߨ൏ݔ൑
ʹߨ
͵
൅݇ʹߨ
ݔ്
݇ߨ
ʹ
ሺ
݇אԺ
ሻ
---------------------
TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi
189
Đọc Thêm
͵
ͳ
͹
൏ݔ൏͵
ͳͲ
͹ͳ
C
ách xấp xỉ trên của Archimedes có độ chính xác đến 3 chữ số sau dấu phẩy. Còn
Ptomely vào năm 150 sau Công Nguyên đã tính ߨ xấp xỉ bằng ͵ǡͳͶͳ͸. Và cuộc đua này
TẢN MẠN VỀ SỐ PI
Số ߨ là một trong những hằng số độc đáo và đặc biệt nhất của Toán học, và luôn hấp
dẫn các nhà khoa học nói chung và nhà Toán học nói riêng bởi ở hầu hết các lĩnh vực đều
thấy sự xuất hiện của số ߨ. Cụ thể như số ߨ đóng vai trò là tỉ lệ của đường kính và chu vi
đường tròn, hay là một số siêu việt, tức là số không là nghiệm của bất kì phương trình đại
số với hệ số nguyên nào…
Đã hàng nghìn năm nay, con người luôn cố gắng tính toán nhiều hơn nữa các chữ số
sau dấu phẩy thập phân của số ߨ. Chẳng hạn như Archimedes đã tính giá trị ߨ bằng đánh
giá xuất phát từ cách tăng số cạnh của đa giác nội tiếp vòng tròn
---------------------
TOANMATH.com
190
kết thúc bởi kết quả
của Ludolf van Ceulen (1540-1610), người đã tốn 10 năm, tính cạnh
của ʹ
଺ଶ
- giác đều để tìm được số ߨ với độ chính xác 35 chữ số sau dấu phẩy.
Về mặt lý thuyết, phương pháp xấp xỉ của Archimedes có thể kéo dài vô hạn, nhưng
với phát minh về phép tính vi phân, phương pháp của người Hy Lạp không được dùng
đến nữa. Thay vào đó, các chuỗi tích và liên phân số vô hạn hội tụ đã được sử dụng để
xấp xỉ số ߨ.
Ͷ
ߨ
ൌͳ൅
ͳ
͵൅
Ͷ
ͷ൅
ͻ
͹൅
ͳ͸
ͻ൅
ʹͷ
ͳͳ൅
͵͸
ߨ
Ͷ
ൌͳെ
ͳ
͵
൅
ͳ
ͷ
െ
ͳ
͹
൅
ͳ
ͻ
െ
ͳ
൅ڮ

ሺ
ݔ
ሻ
ൌݔെ
ݔ
ଷ
͵
൅
ݔ
ହ
ͷ
ݔ
଻
͹
൅
ݔ
ଽ
ͻ
െ
ݔ
ଵଵ
ͳͳ
൅ڮ
ሺ
ȁ
ݔ
ȁ
൑ͳ
ሻ
ߨ
ൌ
ξ
͵
൬ͳെ
ͳ
ͻ
൅
ͳ
Ͷͷ
െ
ͳ
ͳͺͻ
൅
ͳ
͹ʹͻ
െ
ͳ
൅ڮ൰
ͳൌͶ
ͳ
ͷ
െ
ͳ
ʹ͵ͻ

ͳൌ
ͳ
ʹ
൅
ͳ
͵

ͳൌͶ
ͳ
ͷ
െ
ͳ
͹Ͳ
൅
ͳ
ͻͻ
ͳ͵൅ڮ
Từ cuối thế kỷ 17, các dãy vô hạn và chuỗi trở thành những đối tượng chủ yếu trong
nghiên cứu của các nhà Toán học. Một trong những kết quả đầu tiên theo hướng này là
chuỗi Leibnitz được Gottfried Wilhelm Leibnitz (1646-1716) tìm ra vào năm 1673.
ͳͳ
Chuỗi Leibnitz là một trường hợp riêng của một chuỗi tổng quát hơn, được tìm ra bởi
James Gregory (1638-1675) vào năm 1670.
െ
Nếu như trong chuỗi Gregory, ngoài việc thay ݔൌͳ để được chuỗi Leibnitz thì ta có
thể thay ݔ với các giá trị khác nhỏ hơn, để được một chuỗi khác có tốc độ hội tụ cao hơn
rất nhiều. Abraham Sharp (1651-1742) đã sử dụng kết quả trên để đạt được kết quả kỷ lục
vào năm 1699 với 71 chữ số sau dấu phẩy.
͵͸ ʹ͸͹͵
Tiếp theo đó, các nhà Toán học đã thông qua việc tìm nhưng tổ hợp các 
ሺ
ݔ
ሻ
mà mỗi trong chúng được biểu diễn bởi các chuỗi hội tụ nhanh hơn chuỗi Leibnitz.
---------------------
TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi
191
ͳൌ
ͳ
ʹ
൅
ͳ
ͷ
൅
ͳ
ͺ
Chúng ta có thể kiểm tra dễ dàng các đẳng thức này bẳng cách sử dụng các hằng đẳng
thức lượng giác :
ݔ൅ݕൌ
ݔ൅ݕ
ͳെݔݕ
ሺ
ݔݕ൏ͳ
ሻ
ݔെݕൌ
ݔെݕ
ͳ൅ݔݕ
ሺ
ݔݕ൐െͳ
ሻ
ʹݔൌ
ʹݔ
ͳെݔ
ଶ
ሺ
ȁ
ݔ
ȁ
൏ͳ
ሻ
Việc khai triển này cho ta được một chuỗi thuận tiện hơn rất nhiều cho việc tính toán.
Và giúp John Machin (1680-1751) tính được 100 chữ số sau dấu phẩy vào năm 1706.
Thành công của John Machin đã khởi lên cho các nhà Toán học khác tiếp tục tham gia
cuộc chạy đua mà nó đã bắt đầu từ thời Archimedes.
Sử dụng phương pháp của Abraham Sharp, De Lagny (1660-1734) đã tính được 127
chữ số sau dấu phẩy vào năm 1719. Không lâu sau đó, Leonard Euler (1707-1783) bằng
một phương pháp khác kiểm tra kết quả của De Lagny và tìm ra sai sót ở chữ số thứ 113.
Năm 1841, William Reserford (không rõ năm sinh, năm mất) đã tìm ra 208 chữ số sau
dấu phẩy và được kiểm tra lại bởi Johan Martin Zacharias Dase (1824-1861) sai ở chữ số
153. Năm 1847, Thomas Clausen (1801-1885) tiến thêm đến 250 chữ số sau dấu phẩy,
trong đó có 248 chữ số tính đúng.
Năm 1853, William Reserford tăng thành tích của mình lên 440 chữ số sau dấu phẩy.
Và kỷ lục của thời kỳ này được thiết lập bởi William Shanks (1812-1882) với 530 chữ số
(trong đó 527 chữ số tính đúng). Về sau, William Shanks đã phải làm việc cật lực để tính
tiếp các chữ số tiếp theo, đưa kỷ lục lên đến 707 chữ số tính đúng.
Đến thế kỷ 20, cuộc cách mạng máy tính đánh dấu những thành tựu vĩ đại của trí tuệ
con người. Những kiểm tra đầu tiên trên máy tính điện tử vào năm 1945 đã phát hiện
William Shanks đã sai ngay từ chữ số thứ 528. Điều này khiến nhà Toán học Harold
Scott MacDonald Coxeter (1907-2003) phải thốt lên rằng : “Không thể không buồn khi
nghĩ rằng, những tính toán mà Shanks tội nghiệp đã phải bỏ ra một phần lớn của cuộc đời
để tính, thì máy tính điện tử hiện đại có thể thực hiện trong vài giây như là để khởi động
vậy”. Và như vậy, sự xuất hiện của máy tính điện tử làm cho tốc độ cuộc đua tìm những
chữ số sau dấu phẩy càng tăng nhanh.
---------------------
TOANMATH.com
192
ߨ
ͳʹ
ൌ෍
ሺ
െͳ
ሻ
௡
ሺ
͸݊
ሻ
Ǩ
ஶ
௡ୀ଴
ൣʹͳʹͳ͹ͷ͹ͳͲͻͳʹξ͸ͳ
Năm 1949, John Von Neumann (1903-1957) cùng các cộng sự đã tính được 2037 chữ
số sau dấu phẩy trên một trong những máy tính điện tử đầu tiên ENIAC. Ngưỡng 10000
chữ số đạt được vào năm 1958 bởi Fredrick Jenuine (1908-1973) với sự trợ giúp của máy
tính IBM 704. Và 100.000 chữ số sau dấu phẩy của số ߨ được tính vào năm 1961 bởi
Daniel Shanks (1917-1996) cùng với máy tính IBM 7079. Năm 1973, Jan Gyiu và M.
Buet (không rõ năm sinh, năm mất) đã lập kỷ lục với mức 1 triệu chữ số sau dấu phẩy, sử
dụng gần một ngày làm việc của máy CDC-7600.
Đến cuối thế kỷ 20, người ta đã tính được số ߨ với độ chính xác đến chữ số thứ 200 tỉ.
Và cho tới hiện tại, mới đây nhất là kỷ lục của Fabrice Bellard (1972) khi tính chính xác
đến chữ số thứ 2.7 tỉ tỉ của số ߨ. Mất đến 131 ngày để tính toán, nhưng đây là một kết
quả cực kỳ ấn tượng vì Fabrice Bellard chỉ sử dụng máy tính để bàn thông thường để xử
lý số liệu cùng với việc phát triển một phần mềm xử lý thuật toán mạnh hơn 20 lần so với
những sản phẩm tương tự trước đó.
Tưởng như là kỷ nguyên của máy tính điện tử đã loại bỏ con người ra khỏi cuộc chơi
một cách dứt khoát, máy tính nào có tốc độ xử lý nhanh hơn thì máy đó thắng. Nhưng sự
thực thì không như vậy, chính con người đã khởi xướng cuộc chạy đua không tiền khoán
hậu này và tạo nên nhiều thuật toán nhân nhanh giúp máy tính điện tử xử lý hiệu quả hơn.
Trở lại con số 200 tỉ đã được thiết lập vào cuối thế kỷ 20…
Năm 1987, Jonathan và Peter Borwein (1953) đã tìm ra một chuỗi đáng ngạc nhiên :
ሺ
݊Ǩ
ሻ
ଷ
ሺ
͵݊
ሻ
ǨൣͷʹͺͲ൫ʹ͵͸͸͹Ͷ൅͵Ͳ͵Ͳ͵
ξ
͸ͳ൯൧
ଷ௡ା
ଷ
ଶ
൅ͳ͸ͷ͹ͳͶͷʹ͹͹͵͸ͷ൅݊൫ͳ͵͹͹͵ͻͻͲͺͻʹ͸͹ʹξ͸ͳ൅ͳͲ͹ͷ͹ͺʹʹͻͺͲʹ͹ͷͲ൯൧
Dãy các số hạng dưới dấu tính tổng với ݊ൌͲǡͳǡʹǡ͵ǥ bổ sung thêm khoảng 25 chữ
số sau dấu phẩy cho số ߨ ứng với mỗi số hạng. Chỉ riêng số hạng đầu tiên
ሺ
݊ൌͲ
ሻ
cho
giá trị gần đúng đến 24 chữ số sau dấu phẩy.
Thậm chí, Jonathan và Peter Borwein còn đưa ra thuật toán giúp tính toán các chữ số
sau dấu phẩy của số ߨ, có hiệu quả thần kỳ. Mỗi một bước tính của thuật toán này làm
tăng thêm độ dài các chữ số sau dấu phẩy được tính đúng lên 4 lần. Dưới đây là mô tả
của thuật toán này :
Ta đặt ݕ
଴
ൌ
ξ
ʹെͳ và ܽ
଴
ൌ͸െͶ
ξ
ʹ, các số hạng tiếp theo ݕ
௡ାଵ
được tính theo số
hạng trước đó bởi công thức
---------------------
TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi
193
ݕ
௡ାଵ
ൌ
ͳെ
ඥ
ͳെݕ
௡
ସ
ర
ͳ൅
ඥ
ͳ൅ݕ
௡
ସ
ర
Dãy
số
ሼ
ܽ
௡
ሽ
được xây dựng bởi công thức
ܽ
௡ାଵ
ൌ
ሺ
ͳ൅ݕ
௡ାଵ
ሻ
ସ
ܽ
௡
െʹ
ଶ௡ାଷ
ݕ
௡ାଵ
ሺ
ͳ൅ݕ
௡ାଵ
൅ݕ
௡ାଵ
ଶ
ሻ
Khi ݊ càng tăng thì ta có đánh giá
Ͳ൏ܽ
௡
െ
ͳ
ߨ
൏ʹ
ଶ௡ାଷ
Ǥ݁
ିଶ
మ೙శభ
గ
Nói cách khác,
ͳ
ߨ

ʹ
ߨ
ߨ
ଶ
ܽ
௡
ሱۛ
௡՜ஶ
ሮ
Cơ sở của phát minh ra thuật toán này là những nghiên cứu trong lĩnh vực tích phân
elliptic và hàm theta. Thuật toán kỳ diệu này lấy ý tưởng của nhà Toán học thiên tài
người Ấn Độ Srinivasa Ramanujan (1887-1920). Và con số 200 tỉ đã xuất hiện từ đó…
Có thể nói thêm rằng, một trong những phương pháp gây tò mò nhất để tính số ߨ là
của Count Buffon vào thế kỷ 18 cùng với Bài toán chiếc kim của ông. Trên một mặt
phẳng, ta kẻ các đường
thẳng song song cách đều nhau ݀ đơn vị chiều dài. Thả chiếc kim
có độ dài nhỏ hơn ݀ lên mặt phẳng đó. Nếu chiếc kim rơi lên trên đường kẻ thì lần thả đó
được coi là thành công. Khám phá đầy bất ngờ của Buffon là tỉ lệ số lần thả thành công
so với không thành công là một biểu thức chứa số ߨ.
Nếu chiều dài kim bằng ݀ đơn vị thì xác suất thả thành công là
ͲǤ͸͵͸ͻͶͳͺൎ
Số lần thả càng nhiều thì xấp xỉ cho số ߨ càng chính xác. Trong một phương pháp xác
suất khác để tính số ߨ là vào năm 1904, R. Chartes đã tìm ra xác suất để hai số nguyên
được viết ngẫu nhiên nguyên tố cùng nhau và xác suất để một số nguyên được chọn ngẫu
nhiên mà nó không chia hết cho số chính phương đều mang chung giá trị tuyệt vời là
͸
---------------------
TOANMATH.com
194
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Văn Nho, Nguyễn Văn Thổ, Chuyên đề Lượng giác, NXB Tổng hợp
Tp.HCM, 2007.
[2] Võ Giang Giai, Tuyển tập 400 bài toán lượng giác, NXB Đại học Sư Phạm, 2007.
[3] Phạm Tấn Phước, Các chuyên đề Lượng giác, NXB Tp.HCM, 1999.
[4] Huỳnh Công Thái, Đào Khải, Phương pháp giải toán Lượng giác THPT, NXB Đại
học Sư Phạm, 2004.
[5] Trần Văn Toàn, Võ Hữu Phước, Luyện Thi Cấp Tốc Toán Học, NXB ĐHQG
Tp.HCM, 2009.
[6] Doãn Minh Cường, Giới thiệu Đề Thi Tuyển Sinh Vào Đại Học môn Toán (từ
1997-1998 đến 2004-2005), NXB ĐHQG Hà Nội, 2004.
[7] Huỳnh Công Thái, Các dạng toán điển hình : Phương Trình, Hệ Phương Trình
Lượng Giác, NXB ĐHQG Hà Nội, 2006.
[8] Theoni Pappas, Niềm vui Toán Học, NXB Kim Đồng, 2009.
[9] Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XII – 2006, Toán học, NXBGD, 2006.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XIII – 2007, Toán học, NXBGD, 2007.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XIV – 2008, Toán học, NXBGD, 2008.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XV – 2009, Toán học, NXBGD, 2009.
---------------------
TOANMATH.com

Preview text:

LƯỢNG GIÁC
MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG
TẬP 2 : PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
VÕ ANH KHOA – HOÀNG BÁ MINH
VÕ ANH KHOA – HOÀNG BÁ MINH LƯỢNG GIÁC
MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG
TẬP 2 : PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC TP. HỒ CHÍ MINH TOANMATH.com LỜI NÓI ĐẦU
Cuốn sách “LƯỢNG GIÁC – MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ VÀ ỨNG DỤNG” này được biên
soạn với mục đích cung cấp, bổ sung kiến thức cho học sinh THPT và một số bạn đọc
quan tâm đến mảng kiến thức này trong quá trình học tập và làm việc. Trong tập 2
“PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH, BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC”
này, chúng tôi sẽ xoáy vào trọng tâm là “PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC”, một dạng
toán quen thuộc trong các đề thi THPT, đặc biệt là đề thi tuyển sinh Đại Học.
Ở các chương chính, chúng tôi chia làm 3 phần : -
Phần I : Nêu lý thuyết cùng ví dụ minh họa ngay sau đó, giúp bạn đọc hiểu và biết
cách trình bày bài. Đồng thời đưa ra các dạng toán cơ bản, thường gặp trong quá trình
làm bài trên lớp của học sinh THPT. Ở phần này, chúng tôi sẽ trình bày một số bài để bạn
đọc có thể nắm vững hơn, tránh sai sót. -
Phần II : Trong quá trình tham khảo và tổng hợp tài liệu, chúng tôi sẽ đưa vào
phần này các dạng toán khó nhằm giúp cho các học sinh bồi dưỡng, rèn luyện kĩ năng
giải LƯỢNG GIÁC thành thạo hơn khi gặp phải những dạng toán này. -
Phần III : Chúng tôi sẽ đưa ra lời giải gợi ý cho một số bài, qua đó bạn đọc kiểm
tra lại đáp số, lời giải hoặc cũng có thể tham khảo thêm.
Trong quá trình biên soạn, mặc dù chúng tôi đã cố gắng bằng việc tham khảo một lượng
rất lớn các tài liệu có sẵn và tiếp thu có chọn lọc ý kiến từ các bạn đồng nghiệp để dần
hoàn thiện cuốn sách này, nhưng khó tránh khỏi những thiếu sót bởi tầm hiểu biết và kinh
nghiệm còn hạn chế, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của bạn đọc gần xa.
Chi tiết liên hệ tại : anhkhoavo1210@gmail.com minh.9a1.dt@gmail.com CÁC TÁC GIẢ
VÕ ANH KHOA – HOÀNG BÁ MINH. TOANMATH.com LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi xin cám ơn đến những bạn đã cung cấp tài liệu tham
khảo và vui lòng nhận kiểm tra lại từng phần của bản thảo hoặc bản đánh máy, tạo điều
kiện hoàn thành cuốn sách này :
- Ngô Minh Nhựt (ĐH Kinh Tế Tp.HCM)
- Mai Ngọc Thắng (ĐH Kinh Tế Tp.HCM)
- Nguyễn Thị Thanh Huyền (THPT Chuyên Lương Thế Vinh Đồng Nai)
- Nguyễn Huy Hoàng (THPT Chuyên Lê Hồng Phong Tp.HCM)
- Trần Lam Ngọc (THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa Tp.HCM)
- Vương Tuấn Phong (THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa Tp.HCM)
- Lê Quang Hiếu (THPT Chuyên Lương Thế Vinh Đồng Nai)
- Hoàng Minh Quân (ĐH Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội)
và một số thành viên diễn đàn MathScope. TOANMATH.com MỤC LỤC
TẬP 2 : PHƯƠNG TRÌNH, HỆ PHƯƠNG TRÌNH,
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC
CHƯƠNG 4 : SƠ LƯỢC VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC I.
MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN
VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC ........................................................... 1
II.
BÀI TẬP VÍ DỤ VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC ............................... 2
CHƯƠNG 5 : PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC I.
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN ............................................ 3
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 13 II.
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ĐƯA VỀ
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN ........................................... 20
1.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI ...................................................................... 20
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 35 2.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT THEO ݔ VÀ ݔ .............................. 41
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................. 50 3.
PHƯƠNG TRÌNH ĐỐI XỨNG THEO ݔ VÀ ݔ ............................... 53
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................. 60 4.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI THUẦN NHẤT ĐỐI VỚI ݔ ǡ ݔ ......... 61
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 67 5.
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC KHÁC ............................ 73 a.
TỔNG HỢP ................................................................................................ 73
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ................................................................................ 95 TOANMATH.com b.
PHƯƠNG TRÌNH CHỨA CĂN THỨC.................................................... 100
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 103 c.
PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG MẪU MỰC .................................................. 107
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 127 d.
PHƯƠNG TRÌNH CÓ CHỨA THAM SỐ ................................................ 131
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 148
CHƯƠNG 6 : HỆ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ........................................... 154 I.
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP ....................... 154 II.
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA .................................................................... 155
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 171
CHƯƠNG 7 : BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ......................................... 175 I.
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP ....................... 175 II.
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA .................................................................... 176
BÀI TẬP TỰ LUYỆN ............................................................................... 186 ĐỌC THÊM :
TẢN MẠN VỀ SỐ PI ............................................................................... 189
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................... 194 TOANMATH.com
Chương 4 : Sơ lược về hàm lượng giác ngược CHƯƠNG 4
SƠ LƯỢC VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC I.
MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ BẢN VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC -
Hàm số ݕ ൌ ݔ là hàm lượng giác ngược của
hàm số ݔ ൌ ݕ, có một số tính chất cơ bản sau ߨ ߨ ۓ ݕ א ቂെ Ǣ ቃ ۖ ʹ ʹ ߨ ߨ
ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א ቂെ Ǣ ቃ ۔ ʹ ʹ
ۖ ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א ሾെͳǢ ͳሿ ە ሺെݔሻ ൌ െ ݔ -
Hàm số ݕ ൌ ݔ là hàm lượng giác ngược
của hàm số ݔ ൌ ݕ, có một số tính chất cơ bản sau ݕ א ሾͲǢ ߨሿ
ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א ሾͲǢ ߨሿ
൞ሺ ݔሻ ൌ ݔǡݔ א ሾെͳǢͳሿ ሺെݔሻ ൌ ߨ െ ݔ -
Hàm số ݕ ൌ ݔ là hàm lượng giác
ngược của hàm số ݔ ൌ ݕ, có một số tính chất cơ bản sau ߨ ߨ ۓ ݕ א ቀെ Ǣ ቁ ۖ ʹ ʹ ߨ ߨ
ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א ቀെ Ǣ ቁ ۔ ʹ ʹ ۖ ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א Թ ە ሺെݔሻ ൌ െ ݔ -
Hàm số ݕ ൌ ݔ là hàm lượng giác
ngược của hàm số ݔ ൌ ݕ, có một số tính chất cơ bản sau ݕ א ሺͲǢ ߨሻ
ሺ ݔሻ ൌ ݔǡ ݔ א ሺͲǢ ߨሻ ൞ ሺ ݔሻ ൌ ݔǡݔ א Թ ሺെݔሻ ൌ ߨ െ ݔ 1 TOANMATH.com
Chương 4 : Sơ lược về hàm lượng giác ngược II.
BÀI TẬP VÍ DỤ VỀ HÀM LƯỢNG GIÁC NGƯỢC ߨ ξʹ Ǥ ൌ ቆ ൅ ቆ ቇቇ ͳʹ ʹ ߨ ξʹ ൌ ξʹ ߨ ¿ ൞ Ͷ ʹ ߨ ߨ ߨ ² ቆ ቇ ൌ Ǥ¯×ǡ ʹ Ͷ א ቂെ Ǣ ቃ Ͷ ʹ ʹ ߨ ߨ ߨ ξ͵ ൌ ቀ ൅ ቁ ൌ ൌ ͳʹ Ͷ ͵ ʹ ʹߨ Ǥ ൌ ൬ ൰ ͵ ʹߨ ߨ ߨ ʹߨ ʹߨ ב ቂെ Ǣ ቃ ² ൬ ൰ ് Ǥậ ͵ ʹ ʹ ͵ ͵ ʹߨ ߨ ߨ ൌ ቀߨ െ ቁ ൌ ͵ ͵ ͵ Do đó, ʹߨ ߨ ߨ ൌ ൬ ൰ ൌ ቀ ቁ ൌ ͵ ͵ ͵ Ͷߨ Ǥ ൌ ൬ ൰ ͵ Ta thấy : Ͷߨ ߨ ߨ ൌ ቀߨ ൅ ቁ ൌ െ ͵ ͵ ͵ Do đó, Ͷߨ ߨ ߨ ߨ ʹߨ ൌ ൬
൰ ൌ ቀെ ቁ ൌ ߨ െ ቀ ቁ ൌ ߨ െ ൌ ͵ ͵ ͵ ͵ ͵ 2 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác CHƯƠNG 5
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC I.
PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN -
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN
Ǥ ݑ ൌ ݒ ฻ ቂ ݑ ൌ ݒ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݑ ൌ ߨ െ ݒ ൅ ݇ʹߨ
Ǥ ݑ ൌ ݒ ฻ ቂ ݑ ൌ ݒ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݑ ൌ െݒ ൅ ݇ʹߨ ݑ ൌ ݒ ൅ ݇ߨ Ǥ ݑ ൌ ݒ ฻ ቊ ߨ ݑ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Ǥ ݑ ൌ ݒ ฻ ቄݑ ൌ ݒ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݑ ് ݇ߨ -
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN ĐẶC BIỆT
ͳǤ ݑ ൌ Ͳ ฻ ݑ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ߨ
ʹǤ ݑ ൌ Ͳ ฻ ݑ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ߨ
͵Ǥ ݑ ൌ ͳ ฻ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
ͶǤ ݑ ൌ ͳ ฻ ݑ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ߨ
ͷǤ ݑ ൌ െͳ ฻ ݑ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
͸Ǥ ݑ ൌ െͳ ฻ ݑ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ߨ ͳ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͹Ǥ ݑ ൌ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͷߨ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ ͳ ߨ
ͺǤ ݑ ൌ ฻ ݑ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͵ 3 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ξ͵ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͻǤ ݑ ൌ ฻ ൦ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ʹߨ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͵ ξ͵ ߨ ͳͲǤ ݑ ൌ
฻ ݑ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͸ ߨ ͳ ݑ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ͳͳǤ ݑ ൌ െ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͹ߨ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ ͳ ʹߨ
ͳʹǤ ݑ ൌ െ ฻ ݑ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͵ ߨ ξ͵ ݑ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ͳ͵Ǥ ݑ ൌ െ ฻ ൦ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ʹ Ͷߨ ݑ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͵ ξ͵ ͷߨ ͳͶǤ ݑ ൌ െ ฻ ݑ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͸ Chú ý rằng: ߨ ߨ
ͳሻươ¿ ݔ ൌ ݉ሺ݉ א ሾെͳǢ ͳሿሻׯïộệộ ቂെ Ǣ ቃǤ ʹ ʹ Àệệ¯× ݉Ǥ
ʹሻươ¿ ݔ ൌ ݉ሺ݉ א ሾെͳǢ ͳሿሻ ׯïộệộሾͲǢ ߨሿǤ Àệệ¯× ݉Ǥ ߨ ߨ
͵ሻươ¿ ݔ ൌ ݉ሺ݉ א Թሻׯïộệộ ቀെ Ǣ ቁǤ ʹ ʹ Àệệ¯× ݉Ǥ
Ͷሻươ¿ ݔ ൌ ݉ሺ݉ א ԹሻׯïộệộሺͲǢ ߨሻǤ Àệệ¯× ݉Ǥ
Chúng ta sử dụng các công thức biến đổi lượng giác đã nêu trong Chương 2, phân tích
phương trình thành các nhân tử để xuất hiện các dạng phương trình trên. 4 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 1: Giải các phương trình sau ξ͵ Ǥ ʹݔ ൌ ͳǤ ݔ ൌ െ ͵ ͳ Ǥ ͵ݔ ൌ Ǥ ʹݔ ൌ ͳ ʹ Giải: a. Ta có: ߨ ߨ
ʹݔ ൌ ͳ ฻ ʹݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ Ͷ b. Ta có: ͳ ߨ ߨ ݇ʹߨ
͵ݔ ൌ ฻ ͵ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͵ ͻ ͵ c. Ta có: ߨ ξ͵ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ߨ ݔ ൌ െ ฻ ൞ ͸
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ ݔ ് ͸ ൅ ݇ߨ ʹ d. Ta có: ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ͺ ʹ ߨ ݇ߨ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ൞ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ ʹ ݔ ് ʹ
Bài 2: Giải các phương trình sau ͳ
Ǥ ሺݔ ൅ ʹሻ ൌ Ǥ ሺʹݔ െ ͳሻ ൌ ξ͵ ʹ
Ǥ ሺߨ െ ݔሻ ൌ ͳ Ǥ ሺ͵ݔ െ ͳሻ ൌ െξ͵ 5 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a. Ta có: ߨ ߨ ͳ ݔ ൅ ʹ ൌ ൅ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ െ ʹ ሺݔ ൅ ʹሻ ൌ ฻ ൦ ͸ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͷߨ ͷߨ ݔ ൅ ʹ ൌ ൅ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ െ ʹ ͸ ͸ b. Ta có:
ሺߨ െ ݔሻ ൌ ͳ ฻ ߨ െ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ c. Ta có: ߨ ߨ ݇ߨ ͳ ʹݔ െ ͳ ൌ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ൅
ሺʹݔ െ ͳሻ ൌ ξ͵ ฻ ൞ ͵ ͸ ʹ ʹ ߨ ฻ ൞ ʹݔ െ ͳ ് ൅ ݇ߨ ߨ ݇ߨ ͳ ʹ ݔ ് ൅ ൅ Ͷ ʹ ʹ ߨ ݇ߨ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͸ ʹ ʹ d. Ta có: ߨ ݇ߨ ͳ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ൅
ሺ͵ݔ െ ͳሻ ൌ െξ͵ ฻ ൞͵ݔ െ ͳ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͳͺ ͵ ͵ ͸ ฻ ൞ ݇ߨ ͳ ͵ݔ െ ͳ ് ݇ߨ ݔ ് ൅ ͵ ͵ ߨ ݇ߨ ͳ ฻ ݔ ൌ െ ൅ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͳͺ ͵ ͵
Bài 3: Giải các phương trình sau ߨ ߨ
Ǥ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ቀʹݔ ൅ ቁ Ͷ ͵ ߨ ߨ
Ǥ ቀݔ ൅ ቁ ൌ െ ቀʹݔ െ ቁ Ͷ ͵ Ǥ ݔ ൌ ሺݔ ൅ ߨሻ Giải: a. Ta có: ߨ ߨ ߨ ߨ ߨ ʹݔ ൅ ൌ ݔ ൅ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൌ ቀʹݔ ൅ ቁ ฻ ൞ ͵ Ͷ ฻ ൞ ͸ Ͷ ͵ ߨ ߨ ߨ ݇ߨ ʹݔ ൅ ് ൅ ݇ߨ ͵ ʹ ݔ ് ൅ ͳʹ ʹ ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸ b. Ta có: ߨ ߨ ߨ ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൌ െ ቀʹݔ െ ቁ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ሺʹݔ ൅ ሻ Ͷ ͵ Ͷ ͸ 6 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ߨ ߨ ʹݔ ൅ ൌ ݔ ൅ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ߨ ฻ ൞ ͸ Ͷ ͳʹ ߨ ߨ ฻ ൞ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹݔ ൅ ് ൅ ݇ߨ ͳʹ ͸ ʹ ݔ ് ൅ ͸ ʹ c. Ta có: ߨ ߨ ݔ ൌ െݔ െ ൅ ݇ʹߨ
ݔ ൌ ሺݔ ൅ ߨሻ ฻ ݔ ൌ ቀെݔ െ ቁ ฻ ൦ ʹ ʹ ߨ
ݔ ൌ ߨ ൅ ݔ ൅ ൅ ݇ʹߨ ʹ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ߨ ฻ ൦ Ͷ ͵ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͳݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺØýሻ Ͷ ʹ
Bài 4: Giải các phương trình sau ʹ Ǥ ݔ ൅ ݔ ൌ െ ݔ ݔ ݔ Ǥ െ ൌ Ͳ ͷݔ ͷݔ
Ǥ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ʹݔ െ ݔ (Tuyển sinh khối D 2004) Giải: a. Điều kiện : ݇ߨ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ͳ ʹ ൌ െ ݔ ݔ ݔ ߨ ͳ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ െ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͹ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. Ǥ Điều kiện : ݇ߨ
൜ ʹݔ ് Ͳ ฻ Ͷݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹݔ ് Ͳ Ͷ
Phương trình tương đương với
ݔ ʹݔ െ ݔ ʹݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ʹݔ ʹݔ 7 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Kết hợp với ሺכሻ ta được nghiệm là ݔ ൌ ߨ ൅ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ c. Ta có:
ሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ʹݔ െ ݔ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ݔሺʹ ݔ െ ͳሻ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ ߨ
฻ ξʹሺʹ ݔ െ ͳሻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ͳ ݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ
Bài 5: Giải các phương trình sau
Ǥξ͵ ሺʹݔ െ ͵͸଴ሻ െ ͳ ൌ Ͳ ǡ ݔ א ሾͻͲ଴Ǣ ͳͺͲ଴ሿ
Ǥ ሺ͵ݔ ൅ ͳሻ ൅ ሺ͵ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ǡ ݔ א ሾെߨǢ ߨሿ
Ǥ ͵ݔ െ Ͷ ʹݔ ൅ ͵ ݔ െ Ͷ ൌ Ͳ ǡ ݔ א ሾͲǢ ͳͶሿ (Tuyển sinh khối D 2002) Giải: a. Ta có:
ξ͵ ሺʹݔ െ ͵͸଴ሻ െ ͳ ൌ Ͳ (với ݔ א ሾͻͲ଴Ǣ ͳͺͲ଴ሿ) ξ͵ ฻ ሺʹݔ െ ͵͸଴ሻ ൌ
฻ ൜ʹݔ െ ͵͸଴ ൌ ͵Ͳ଴ ൅ ݇ͳͺͲ଴ ͵
ʹݔ െ ͵͸଴ ് ͻͲ଴ ൅ ݇ͳͺͲ଴
฻ ൜ݔ ൌ ͵͵଴ ൅ ݇ͻͲ଴ ฻ ݔ ൌ ͵͵଴ ൅ ݇ͻͲ଴ሺ݇ א Ժሻ ݔ ് ͸͵଴ ൅ ݇ͻͲ଴ Lại có:
ݔ א ሾͻͲ଴Ǣ ͳͺͲ଴ሿ ฻ ቄͻͲ଴ ൑ ͵͵଴ ൅ ݇ͻͲ଴ ൑ ͳͺͲ଴ ݇ א Ժ ͳͻ Ͷͻ ฻ ൝ ൑ ݇ ൑ ͵Ͳ ͵Ͳ ฻ ݇ א ሼͳሽ ݇ א Ժ
Vậy nghiệm của phương trình là ݔ ൌ ͳʹ͵଴ b. Ta có:
ሺ͵ݔ ൅ ͳሻ ൅ ሺ͵ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ (với ݔ א ሾെߨǢ ߨሿ) 8 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݇ߨ
฻ ʹ ͵ݔ ͳ ൌ Ͳ ฻ ͵ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ͵ Lại có: ݇ߨ
ݔ א ሾെߨǢ ߨሿ ฻ ൝െߨ ൑ ൑ ߨ ͵
฻ ቄെ͵ ൑ ݇ ൑ ͵ ฻ ݇ א ሼͲǢ േͳǢ േʹǢ േ͵ሽ ݇ א Ժ ݇ א Ժ ߨ ʹߨ
ậệዚዛዓ¿ݔ א ൜ͲǢ േ Ǣ േ Ǣ േߨൠ ͵ ͵ c. Ta có:
͵ݔ െ Ͷ ʹݔ ൅ ͵ ݔ െ Ͷ ൌ Ͳ (với ݔ א ሾͲǢ ͳͶሿ)
฻ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ െ Ͷሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ͵ ݔ െ Ͷ ൌ Ͳ
฻ Ͷ ଶ ݔሺ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ
฻ ൤ݔ ൌ ʹ ൐ ͳሺạ¿ݔ ൑ ͳሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ Lại có: ߨ ͳ ͳͶ ͳ
ݔ א ሾͲǢ ͳͶሿ ฻ ቊͲ ൑ ൅ ݇ߨ ൑ ͳͶ ൑ ݇ ൑ െ ʹ ฻ ൝െ ʹ ߨ
ʹ ฻ ݇ א ሼͲǢ ͳǢ ʹǢ ͵ሽ ݇ א Ժ ݇ א Ժ ߨ ͵ߨ ͷߨ ͹ߨ ậệủươ¿ݔ א ൜ Ǣ Ǣ Ǣ ൠ ʹ ʹ ʹ ʹ
Bài 6: Giải các phương trình sau ͷߨ ͹ߨ ߨ Ǥ ൬ʹݔ ൅ ൰ െ ͵ ൬ݔ െ
൰ ൌ ͳ ൅ ʹ ݔ ǡ ݔ א ቂ ǡ ͵ߨቃ ʹ ʹ ʹ ͵ݔ െ ݔ Ǥ
ൌ ʹݔ ൅ ʹݔ ǡ ݔ א ሺͲǡʹߨሻ ξͳ െ ʹݔ Giải: a. Ta có : ͷߨ ߨ ൬ʹݔ ൅
൰ ൌ ቀʹݔ ൅ ቁ ൌ ʹݔ ʹ ʹ ͹ߨ ߨ ൬ݔ െ
൰ ൌ ቀݔ ൅ െ Ͷߨቁ ൌ െ ݔ ʹ ʹ
Như vậy, phương trình viết lại thành
ʹݔ ൅ ͵ ݔ ൌ ͳ ൅ ʹ ݔ ͳ
฻ ʹ ʹݔ ൬ ݔ െ ൰ ൌ Ͳ ʹ 9 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ݇ߨ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ێ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͷߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ ߨ ߨ ͷߨ ͳ͹ߨ
¿ݔ א ቂ ǡ ͵ߨቃ ²ệủươ¿ݔ א ൜ߨǢ ʹߨǢ ͵ߨǢ Ǣ Ǣ ൠ ʹ ͸ ʹ ͸ b.
Phương trình tương đương với ʹ ʹݔ ݔ ߨ ൌ ξʹ ቀʹݔ െ ቁ ξʹȁ ݔȁ Ͷ
Nếu ݔ א ሺͲǡ ߨሻ thì ݔ ൐ Ͳ nên ߨ ߨ ݇ߨ
ʹݔ ൌ ቀʹݔ െ ቁ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ͳ͸ ʹ Khi đó, ߨ ͻߨ ݔ א ൜ Ǣ ൠ ͳ͸ ͳ͸
Nếu ݔ א ሺߨǡ ʹߨሻ thì ݔ ൏ Ͳ nên ߨ ͷߨ ݇ߨ
ʹݔ ൌ െ ቀʹݔ െ ቁ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ͳ͸ ʹ Khi đó, ʹͳߨ ʹͻߨ ݔ א ൜ Ǣ ൠ ͳ͸ ͳ͸ ߨ ͻߨ ʹͳߨ ʹͻߨ ኼệủươ¿ݔ א ൜ Ǣ Ǣ Ǣ ൠ ͳ͸ ͳ͸ ͳ͸ ͳ͸
Bài 7: Giải các phương trình sau
Ǥሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ʹݔ െ ݔ (Tuyển sinh khối D 2004)
Ǥ ݔ ൅ ݔ ൅ ͳ ൅ ʹݔ ൅ ʹݔ ൌ Ͳ (Tuyển sinh khối B 2005) ݔ
Ǥ ݔ ൅ ݔ ቀͳ ൅ ݔ ቁ ൌ Ͷ ሺểnốʹͲͲ͸ሻ ʹ ͳ ͳ ͹ߨ Ǥ ൅ ൌ Ͷ ൬
െ ݔ൰ሺểnốʹͲͲͺሻ ݔ ͵ߨ ቀݔ െ Ͷ ʹ ቁ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ݔ ሺʹ ݔ െ ͳሻ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ 10 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ ݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ߨ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ b.
Phương trình tương đương với
ʹ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ c. 0ều kiệnǣ ݔ ് Ͳ ݇ߨ ቐ ݔ ് Ͳ ݔ ฻ ʹݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ് Ͳ Ͷ ʹ Ta thấy : ݔ ݔ ݔ ݔ ݔ ݔ ͳ ͳ ൅ ݔ ൌ ͳ ൅ ʹ ൌ ʹ ൅ ݔ ʹ ൌ ʹ ݔ ݔ ݔ ݔ ʹ ݔ ʹ
Do đó, phương trình tương đương với ߨ ͳ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ
ݔ ൅ ݔ ൌ Ͷ ฻ ʹݔ ൌ ฻ ൦ ͳʹ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͷߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. Điều kiện : ݔ ് Ͳ ൝ ͵ߨ ሺכሻ ൬ݔ െ ൰ ് Ͳ ʹ
Phương trình tương đương với ͳ ͳ ൅ ൌ െʹξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ݔ ݔ 11 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۍݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͺ ߨ ͳ ێ ͷߨ ቀݔ ൅ ቁ ൬ ൅ ξʹ൰ ൌ Ͳ ฻ ێ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹݔ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ ͺ ێ ߨ ۏݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Bài 8: Tìm tất cả các giá trị nguyên của ݔ thỏa mãn ߨ
ቀ͵ݔ െ ඥͻݔଶ െ ͳ͸ݔ െ ͺͲቁ ൌ ͳ Ͷ
Giải: Phương trình tương đương với
ߨ ቀ͵ݔ െ ඥͻݔଶ െ ͳ͸ݔ െ ͺͲቁ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
฻ ඥͻݔଶ െ ͳ͸ݔ െ ͺͲ ൌ ͵ݔ െ ͺ݇ ͵ݔ െ ͺ݇ ൒ Ͳ
฻ ൜ͻݔଶ െ ͳ͸ݔ െ ͺͲ ൌ ሺ͵ݔ െ ͺ݇ሻଶ ͵ݔ െ ͺ݇ ൒ Ͳ ฻ ൝ Ͷͻ ሺכሻ
ͻݔ ൌ ͳʹ݇ ൅ Ͷ ൅ ͵݇ െ ͳ
Do đó, ͵݇ െ ͳ là ước nguyên của 49. Ta được : ͵݇ െ ͳ ൌ േͳǡ േ͹ǡ േͶͻ
Vì ݇ א Ժ nên ݇ ൌ Ͳǡ െʹǡ െͳ͸. Thay vào ሺכሻ, ta được ݔ ൌ െ͵ǡ െʹͳ 12 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.1.1. Giải các phương trình sau: ξ͵ Ǥ ʹݔ ൌ ͵ Ǥ ͳͲݔ ൌ ͳ ǤͶ ଶ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ Ǥ͵ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ
Ǥ ͳ ൅ ʹݔ ൌ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ
5.1.2. Giải các phương trình sau: ʹݔ ߨ Ǥ ൬ െ ൰ ൌ Ͳ ͵ ͵ ߨ
Ǥ ͳ ൅ ቀʹݔ െ ቁ ൌ Ͳ ͸ ݔ ߨ ξ͵ Ǥ ቀ ൅ ቁ ൌ ʹ ͵ ͵ Ǥ ଶሺݔ ൅ ͳሻ ൌ ͳ ߨ ξʹ Ǥ ʹ ቈ ቆ ݔ െ ͳ ൅ ቇ቉ ൌ ξ͵ ͸ ʹ
5.1.3. Giải các phương trình sau: Ͷݔ Ǥ ݔ ൌ ൬ ൅ ͵ߨ൰ ͷ
Ǥ ሺʹݔ ൅ ߨሻ ൌ െ ݔ Ǥ ݔ ൌ െ ʹݔ ߨ
Ǥ ݔ ൅ ቀʹݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ ͵
Ǥ ͷݔ െ ሺ͵ݔ ൅ Ɏሻ ൌ Ͳ
5.1.4. Giải các phương trình sau: ǤͶ ݔ ݔ ʹݔ ൌ ͳ ͳ
Ǥ ݔ ʹݔ Ͷݔ ͺݔ ͳ͸ݔ ͵ʹݔ ൌ ͸Ͷݔ ݔ Ǥ ݔ ൅ ൌ ͳ ͳ ൅ ݔ
Ǥ ͵ݔ െ ʹݔ െ ݔ ൌ ʹݔ െ ݔ െ ͳ
Ǥ ሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ʹݔሻ ൌ ͳ ൅ ݔ 13 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Ǥ ͳͲݔ ൅ ʹ ଶ Ͷݔ ൅ ͸ ͵ݔ ݔ ൌ ݔ ൅ ͺ ݔ ଷ ͵ݔ
ǤͶ ଷ ݔ ൅ ͵ ଶ ݔ െ ͵ ݔ െ ଶ ݔ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ଺ ݔ ൅ ଺ ݔ ൌ ʹሺ଼ ݔ ൅ ଼ ݔሻ Ǥ ଶ ݔ െ ݔ ͵ݔ ൌ ʹ
5.1.5. Giải các phương trình sau: ߨ ߨ
Ǥ ʹݔ ൌ ͳǡ ݔ א ቂെ Ǣ ቃ ʹ ʹ ߨ
Ǥ ݔ ൅ ͵ݔ ൌ Ͳǡ ݔ א ቂͲǢ ቃ ʹ
5.1.6. Giải các phương trình sau: ݔ
Ǥ ʹ ൅ ͵ ݔ ൌ ʹ ሺọcệnͳͻͻͺሻ ʹ ݔ െ ʹ ݔ ݔ Ǥ
ൌ ξ͵ሺ0ạiữͳͻͻͺሻ ʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ͳ
Ǥ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔ ൌ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔ (ĐH Ngoại Thương 1999)
Ǥ ଶ ͵ݔ െ ଶ Ͷݔ ൌ ଶ ͷݔ െ ଶ ͸ݔሺểnốʹͲͲʹሻ ݔ ߨ ݔ
Ǥ ଶ ቀ െ ቁ ଶ ݔ െ ଶ ൌ ͲሺểnốʹͲͲ͵ሻ ʹ Ͷ ʹ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.1.1.Nghiệm của phương trình là : ߨ ݇ߨ Ǥ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͳʹ ʹ ߨ ݇ߨ Ǥ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ʹͲ ͷ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ͷߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ͸ ʹ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ ͵ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ߨ െ ൅ ݇ʹߨ ͵ ݇ߨ Ǥ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹ 14 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5.1.2. Nghiệm của phương trình là : ߨ ͵݇ߨ Ǥ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ʹ ͹ߨ Ǥ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͳʹ ߨ
Ǥݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ െ ͳ Ǥ ൦ ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ʹߨ െ ͳ ʹ ߨ
Ǥ ݔ ൌ ݇ߨ ൅ ሺെͳሻ௡ାଵǤ Ͷ
5.1.3. Nghiệm của phương trình là : ݔ ൌ ͳͷߨ ൅ ݇ͳͲߨ Ǥ ൥ ͳͲߨ ݇ͳͲߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͻ ͻ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ Ǥ ൦ ͸ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ʹ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ ʹߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͸ ͵ ߨ ݇ߨ Ǥݔ ൌ െ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͻ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൦ Ͷߨ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͳ͸ Ͷ 15 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác 5.1.4. a.
ử dụng công thức nhân đôi ʹܽ ൌ ʹ ܽ ܽ sẽ đưa phương trình trở thành : ߨ ݇ߨ Ͷݔ ൌ ͳ ֞ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ ʹ b.
Tương tự câu a, ta cũng sử dụng công thức nhân đôi ʹܽ ൌ ʹ ܽ ܽ sẽ đưa phương trình trở thành : ߨ ݇ߨ ͸Ͷݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͳʹͺ ͵ʹ c. Điều kiện : ߨ
ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ݔ ് െͳ ʹ
Phương trình tương đương với ߨ
ሺ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ െͳ ൅ ݇ʹߨ ฻ ቈݔ ൌ െ ʹ
฻ ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ͳ ݔ ൌ ݇ʹߨ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d.
ệm của phương trình là : ߨ ۍݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ͸ ێ ͹ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ێ ݔ ൌ ݇ʹߨ ێ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ۏ ͵ ͵ e. Điều kiện : ߨ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ʹݐ 0ặݐ ൌ ݔ ฺ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ݐଶ
Thay vào phương trình, ta được 16 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ݇ʹߨ
ቂ ݐ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ ฻ ቈ ߨ ݐ ൌ െͳ ݔ ൌ െͳ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. f.
Để ý : ʹ ଶ Ͷݔ ൌ ͳ ൅ ͺݔ và Ͷ ଷ ͵ݔ ൌ ͵ ͵ݔ െ ͻݔ
Phương trình có nghiệm ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ g.
Phương trình tương đương với
ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻሺ ݔ െ ݔሻ ൌ Ͳ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ h.
Phương trình tương đương với :
଺ ݔ ʹݔ െ ଺ ݔ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺ଺ ݔ െ ଺ ݔሻ ൌ Ͳ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ i. Điều kiện :
ቄ ݔ ് Ͳ ֞ ͵ݔ ് Ͳሺכሻ ͵ݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với ݔ ݔ ͵ݔ ൬ െ ൰ ൌ ʹ ݔ ݔ ͵ݔ
฻ ݔ ሺ ݔ ͵ݔ െ ͵ݔ ݔሻ ൌ ʹ ଶ ݔ ͵ݔ
฻ െ ʹ ݔ ʹݔ ൌ ʹଶ ݔ ͵ݔ
฻ െ ଶ ݔ ൌ ݔ ͵ݔሺ ݔ ് Ͳሻ
฻ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͷݔ ൅ ʹݔ 17 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ݇ߨ
฻ Ͷݔ ൌ െͳ ֞ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 5.1.5. a. Ta có: ͳ ߨ ߨ ߨ
ʹݔ ൌ ቀݔ א ቂെ Ǣ ቃቁ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ʹ ʹ Ͷ ại có: ߨ ߨ ߨ ߨ ߨ
ݔ א ቂെ Ǣ ቃ ฻ ቊെ ൑ ൅ ݇ߨ ൑ ֞ ݇ א ሼͲሽ ʹ ʹ ʹ Ͷ Ͷ ݇ א Ժ ߨ ኼệủươ¿ݔ ൌ Ͷ Ǥ Ta có: ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݉ߨ
ݔ ൅ ͵ݔ ൌ Ͳ ቀݔ א ቂͲǢ ʹ
ቃቁ ฻ ʹ ʹݔ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൦ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ʹ ߨ ݊ߨ ݔ ൌ ൅ Ͷ ʹ ại có: ߨ ߨ ۍቊͲ ൑ ൅ ݉ߨ ൑ ʹ ʹ ߨ ێ ݉ א ሼͲሽ ݔ א ቂͲǢ ቃ ฻ ݉ א Ժ ฻ ൤ ʹ ێ ߨ ݊ߨ ߨ ݊ א ሼͲሽ ێ ቊͲ ൑ ൅ ൑ Ͷ ʹ ʹ ۏ ݊ א Ժ ߨ ߨ
ኼዉዚዛዓ¿ݔ א ቄ Ǣ ቅ Ͷ ʹ 5.1.6. a. Gợi ý : ݔ ͳ െ ݐଶ 0ặݐ ൌ ฺ ݔ ൌ ʹ ͳ ൅ ݐଶ ߨ
ệủươ¿ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ 18 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b. Điều kiện: ݔ ് ͳ ൝ ͳሺכሻ ݔ ് െ ʹ
ương trình tương đương với
ݔ െ ʹݔ ൌ ξ͵ሺെʹ ଶ ݔ ൅ ݔ ൅ ͳሻ
฻ ݔ െ ʹݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ξ͵ ݔ ߨ ߨ
฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ቀʹݔ െ ቁ ͵ ͸ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ʹߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͳͺ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. c.
Phương trình tương đương với
ʹ ʹݔ ݔ ൅ ʹݔ ൌ ʹ ʹݔ ݔ ൅ ʹݔ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻሺ ʹݔ െ ʹݔሻ ൌ Ͳ ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ ߨ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͺ ʹ d.
Phương trình tương đương với ͳ ͳ ͳ ͳ
ሺͳ െ ͸ݔሻ െ ሺͳ ൅ ͺݔሻ ൌ ሺͳ െ ͳͲݔሻ െ ሺͳ ൅ ͳʹݔሻ ʹ ʹ ʹ ʹ
฻ ͺݔ െ ͸ݔ ൌ ͳʹݔ െ ͳͲݔ
฻ ݔ ሺ ͳͳݔ െ ͹ݔሻ ൌ Ͳ ߨ ۍݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ ێ ݇ߨ ฻ ێ ݔ ൌ െ ሺ݇ א Ժሻ ێ ʹ ێ ݇ߨ ۏ ݔ ൌ ͻ 19 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác e. Điều kiện : ߨ
ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ሺͳ െ ݔሻሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻ െ ሺͳ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ ሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻ
฻ ሺ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ฻ ቈ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. II.
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC ĐƯA VỀ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC CƠ BẢN 1.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI
- Phương trình bậc hai theo các hàm số lượng giác là những phương trình có dạng sau: x ܽ ଶ ݔ ൅ ܾ ݔ ൌ ܿ x ܽ ଶ ݔ ൅ ܾ ݔ ൌ ܿ x ܽ ଶ ݔ ൅ ܾ ݔ ൌ ܿ x ܽ ଶ ݔ ൅ ܾ ݔ ൌ ܿ
- Cách giải phương trình này thì ta sẽ coi các ẩn ݔǡ ݔ ǡ ݔ ǡ ݔ là các
nghiệm của phương trình ܽݐଶ ൅ ܾݐ ൅ ܿ ൌ Ͳሺܽ ് Ͳሻ, đồng thời lưu ý đến các điều kiện của ݐ.
- Chúng ta cũng sử dụng những phép biến đổi lượng giác để đưa phương trình ban
đầu về các phương trình loại này.
Lưu ý các công thức lượng giác sau: x ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ ൌ ͳ
x ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ
x ଺ ݔ ൅ ଺ ݔ ൌ ͳ െ ͵ ଶ ݔ ଶ ݔ 20 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 1: Giải các phương trình sau
Ǥʹ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ͷ ൌ ͲǤʹ ଶ ʹݔ ൅ ͵ ʹݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
Ǥ ସ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ൅ ͳ ൌ ͲǤ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ Giải: a.
Phương trình tương đương với ݔ ൌ ͳ ߨ ൥ ͷ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൏ െͳሺ ạ¿ ݔ ൒ െͳሻ ʹ ʹ b. Ta có: ߨ ʹݔ ൌ െͳ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ
ʹ ଶ ʹݔ ൅ ͵ ʹݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ฻ ൦ ʹ ͳ ฻ ൦ ሺ݇ א Ժሻ ʹݔ ൌ െ ߨ ʹ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵ c. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ
ሺଶ ݔ െ ͳሻଶ ൌ Ͳ ฻ ൦ ݔ ൌ ͳ ฻ ൦ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െͳ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. Điều kiện:
ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ
Phương trình tương đương với ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ൥ ݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ͵ Ͷ ݔ ൌ ሺെ͵ሻ ൅ ݇ߨ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 21 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 2: Giải các phương trình sau ͳ ͳ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ʹݔ െ Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ െ ʹݔ ʹ ʹ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ͳ ͳͳ Ǥ
ൌ െ ʹݔ Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ െ ʹݔ ଶ ݔ െ ଶ ݔ ʹ ͺ Giải: a.
Phương trình tương đương với ͳ
฻ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹݔ െ ʹ
฻ ଶ ʹݔ ൅ ʹ ʹݔ െ ͵ ൌ Ͳ ݔ ൌ ͳ
฻ ൤ ݔ ൌ െ͵ ൏ െͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ b.
Phương trình tương đương với ͳ
฻ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ െ ʹݔ ʹ ଶ ʹݔ ͳ ฻ ͳ െ ൌ െ ʹݔ ʹ ʹ
฻ ଶ ʹݔ ൅ ʹݔ െ ʹ ൌ Ͳ ݔ ൌ ͳ
฻ ൤ ݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺ኶ሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ c. Điều kiện: ߨ ݇ߨ
൜ଶ ݔ െ ଶ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹݔ ് Ͳ Ͷ ʹ
Phương trình tương đương với 22 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ସ ݔ ൅ ସ ݔ ʹݔ ͳ ൌ െ
฻ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ െ ʹݔ ʹݔ ʹ ʹݔ ʹ
Đây chính là câu b của bài này.
Nghiệm của phương trình là: ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d.
Phương trình tương đương với ͳͳ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ െ ʹݔ ͺ ଶ ʹݔ ͳͳ ฻ ͳ െ ൌ െ ʹݔ ʹ ͺ
฻ Ͷଶ ʹݔ െ ͺ ʹݔ ൅ ͵ ൌ Ͳ ͳ ʹݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ͵ ʹݔ ൌ ൐ ͳሺạሻ ʹ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ ฻ ൦ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ
Bài 3: Giải các phương trình sau: ߨ ߨ
Ǥ ଶ ቀݔ ൅ ቁ ൅ ʹ ቀെݔ ൅ ቁ ൌ ͵ ͵ ͸
Ǥ ସ ʹݔ ൅ ସ ʹݔ ൌ ʹݔ ʹݔ ͳ͹ Ǥ ଼ ݔ ൅ ଼ ݔ ൌ ଶ ʹݔ ͳ͸
Ǥ ଺ ݔ ൅ ଺ ݔ െ ʹݔ ൌ Ͳ ݔ ݔ Ǥ ସ ൅ ଶ ൌ ͳ ͷ ͷ 23 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a.
Phương trình tương đương với ߨ ߨ
ଶ ቀݔ ൅ ቁ ൅ ʹ ቀݔ ൅ ቁ െ ͵ ൌ Ͳ ͵ ͵ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͳ ฻ ൦ ͵ ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൌ െ͵ ൏ െͳሺạሻ ͵ ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ b.
Phương trình tương đương với
ͳ െ ʹ ଶ ʹݔ ଶ ʹݔ ൌ ʹݔ ʹݔ
฻ ʹ െ ሺʹ ʹݔ ʹݔሻଶ ൌ ʹ ʹݔ ʹݔ
฻ ଶ Ͷݔ ൅ Ͷݔ െ ʹ ൌ Ͳ ฻ ൤ Ͷݔ ൌ ͳ
Ͷݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺạሻ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ ʹ c. Ta có:
଼ ݔ ൅ ଼ ݔ ൌ ሺସ ݔ ൅ ସ ݔሻଶ െ ʹ ସ ݔ ସ ݔ
ൌ ሺͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔሻଶ െ ʹ ସ ݔ ସ ݔ ଶ ʹݔ ଶ ͳ ൌ ቆͳ െ ቇ െ ସ ʹݔ ʹ ͺ
Khi đó, phương trình tương đương: ଶ ʹݔ ଶ ͳ ͳ͹ ͳ͹ ቆͳ െ ቇ െ ସ ʹݔ ൌ െ ଶ ʹݔ ʹ ͺ ͳ͸ ͳ͸
฻ ʹ ସ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ 24 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ଶ ʹݔ ൌ െͳሺạሻ ฻ ቎ ͳ ଶ ʹݔ ൌ ʹ ͳ
฻ ଶ ʹݔ ൌ ֞ Ͷݔ ൌ Ͳ ʹ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ Ͷ d.
Phương trình tương đương với
ͳ െ ͵ ଶ ଶ ݔ െ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ͵ ଶ ʹݔ ൅ Ͷ ʹݔ െ Ͷ ൌ Ͳ ʹ ฻ ൥ ʹݔ ൌ ͵
ʹݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺạሻ ʹ ۍ ቀ ێ ݔ ൌ ͵ቁ ൅ ݇ߨ ฻ ێ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ʹ ێ ߨ െ ቀ͵ቁ ۏݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ e.
Phương trình tương đương với ݔ ݔ ସ ൅ ͳ െ ଶ ൌ ͳ ͷ ͷ ݔ ݔ ฻ ସ െ ଶ ൌ Ͳ ͷ ͷ ݔ ଶ ൌ Ͳ ͷ ฻ ൦ ݔ ଶ ൌ ͳ ͷ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൦ ͷ ݔ ൌ Ͳ ͷ 25 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͷߨ ฻ ൥ݔ ൌ ൅ ݇ͳͲߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ͷߨ
Bài 4: Giải các phương trình sau:
ݔ ൫ʹ ݔ ൅ ͵ξʹ൯ െ ʹ ଶ ݔ െ ͳ Ǥ ൌ ͳ ͳ ൅ ʹݔ Ɏ Ɏ
Ǥ ቀʹݔ ൅ ቁ ൅ ቀʹݔ െ ቁ ൅ Ͷ ݔ ൌ ʹ ൅ ξʹሺͳ െ ݔሻ Ͷ Ͷ
Ǥ͵ ଶ ݔ ൅ ʹξʹ ଶ ݔ ൌ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ݔ
Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ͸ ଶ ݔ െ ͻ െ ͵ ʹݔ Ǥ ൌ Ͳ ݔ
Ǥ ʹݔ ሺ ݔ ൅ ʹݔሻ ൌ Ͷ ଶ ݔ Giải: a. Điều kiện: ߨ
ʹݔ ് െͳ ֞ ݔ ് െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ Ͷ
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ݔ ൅ ͵ξʹ ݔ െ ʹ ଶ ݔ െ ͳ ൌ ͳ ൅ ʹݔ
฻ ʹ ଶ ݔ െ ͵ξʹ ݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ ξʹ ݔ ൌ ฻ ቎ ʹ ݔ ൌ ξʹ ൐ ͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ 26 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b.
Phương trình tương đương với ߨ ߨ ߨ ߨ ʹݔ ൅ ʹݔ ൅ ʹ ቌ Ͷ ൅ ʹݔ െ Ͷቍ ቌ
Ͷ െ ʹݔ ൅ Ͷቍ ൅ Ͷ ݔ ൌ ʹ ൅ ξʹሺͳ െ ݔሻ ʹ ʹ ߨ
฻ ʹ ʹݔ ൅ Ͷ ݔ െ ʹ െ ξʹ ൅ ξʹ ݔ ൌ Ͳ Ͷ
฻ ξʹ ʹݔ ൅ ൫Ͷ ൅ ξʹ൯ ݔ െ ʹ െ ξʹ ൌ Ͳ
฻ ʹξʹ ଶ ݔ െ ൫Ͷ ൅ ξʹ൯ ݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ ͳ ݔ ൌ ฻ ቎ ʹ ݔ ൌ ξʹ ൐ ͳሺạሻ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ c. Điều kiện:
ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ݇ߨሺכሻ
Phương trình tương đương với ଶ ݔ ͵
൅ ʹξʹ ଶ ݔ ൌ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ݔ ଶ ݔ ଶ ݔ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ݔ ฻ ͵ െ ൅ ʹξʹ ൌ Ͳ ସ ݔ ଶ ݔ ݔ 0ặݐ ൌ Ǥ ươ¿ở ଶ ݔ ݐ ൌ ξʹ
͵ݐଶ െ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ݐ ൅ ʹξʹ ൌ Ͳ ฻ ቎ ʹ ݐ ൌ ͵ Khi ݐ ൌ ξʹ, ta có:
ξʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ξʹ ൌ Ͳ 27 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ξʹ ฻ ቎ ݔ ൌ ʹ ݔ ൌ ξʹ ൐ ͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ ݐ ൌ ǡ ×ǣ ͵ ݔ ʹ ݔ ʹ ൌ ฻ ൌ ଶ ݔ ͵ ͳ െ ଶ ݔ ͵
฻ ʹ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ ͳ ฻ ൥ ݔ ൌ ʹ
ݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận các nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. Điều kiện:
ݔ ് Ͳ ฻ ଶ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് െͳሺכሻ
Phương trình tương đương với
Ͷሺͳ െ ଶ ʹݔሻ ൅ ͵ሺͳ െ ʹݔሻ െ ͻ െ ͵ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ʹ ଶ ʹݔ ൅ ͵ ʹݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
ʹݔ ൌ െͳ൫ạሺכሻ൯ ฻ ቎ ͳ ʹݔ ൌ െ ʹ ߨ
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 28 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác e. Điều kiện:
ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ቄ ʹݔ ് ͳሺכሻ ʹݔ ് Ͳ ʹݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với ଶ ʹݔ ʹ ଶ ݔ ൅ ൌ Ͷ ଶ ݔ ʹݔ ͳ െ ଶ ʹݔ ฻ ൌ ʹ ଶ ݔ ʹݔ
฻ ͳ െ ଶ ʹݔ ൌ ʹݔ ሺ ʹݔ ൅ ͳሻ
฻ ʹ ଶ ʹݔ ൅ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ െͳ ฻ ൥ ͳ ʹݔ ൌ ʹ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൥ ߨ
ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Bài 5: Giải các phương trình sau: ͹ ߨ ߨ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ቀ െ ݔቁሺ0ộͳͻͻͻሻ ͺ ͵ ͸
Ǥͷ ݔ െ ʹ ൌ ͵ሺͳ െ ݔሻ ଶ ݔ ൫ểnốʹͲͲͶ൯
Ǥ ଶ ͵ݔ ʹݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ൫ểnốʹͲͲͷ൯ ߨ ߨ ͵
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൅ ቀݔ െ ቁ ቀ͵ݔ െ ቁ െ ൌ Ͳ൫ểnốʹͲͲͷ൯ Ͷ Ͷ ʹ
ʹሺ଺ ݔ ൅ ଺ ݔሻ െ ݔ ݔ Ǥ ൌ Ͳ ൫ểnốʹͲͲ͸൯ ξʹ െ ʹ ݔ 29 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a. Điều kiện : ߨ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ് Ͳ ݔ ് െ ൅ ݇ߨ ൞ ͵ ͵ ߨ ฻ ൞ ߨ ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ቀ െ ݔቁ ് Ͳ ݔ ് ൅ ݇ߨ ͸ ͸
Phương trình tương đương với ͹ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ͺ ଶ ʹݔ ͹ ฻ ͳ െ ൌ ʹ ͺ ۍ ξʹ ʹݔ ൌ ฻ ێ ʹ ێ ێ ξʹ ۏ ʹݔ ൌ െ ʹ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͺ ێ ͵ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ێ ͺ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ێ ͺ ێ ͷߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͺ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. Điều kiện : ߨ
ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ͵ሺͳ െ ݔሻ ଶ ݔ ͷ ݔ െ ʹ ൌ ଶ ݔ ͵ሺͳ െ ݔሻ ଶ ݔ ฻ ͷ ݔ െ ʹ ൌ ሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻ 30 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͵ ଶ ݔ ฻ ͷ ݔ െ ʹ ൌ ͳ ൅ ݔ
฻ ʹ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ ͳ ฻ ൥ ݔ ൌ ʹ
ݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺạሻ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. c.
Phương trình tương đương với
ʹ ଶ ͵ݔ ʹݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ሺ ͸ݔ ൅ ͳሻ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ฻ ͸ݔ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ Ͷ ସ ʹݔ െ ͵ ଶ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ଶ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ଶ ʹݔ ൌ െ ሺØýሻ Ͷ ฻ ʹݔ ൌ Ͳ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ d.
Phương trình tương đương với ߨ ߨ
ʹሺͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔሻ ൅ ʹ ቀݔ െ ቁ ݏ݅݊ ቀ͵ݔ െ ቁ െ ͵ ൌ Ͳ Ͷ Ͷ ߨ
฻ െ ଶ ʹݔ ൅ ቀͶݔ െ ቁ ൅ ሺʹݔሻ െ ͳ ൌ Ͳ ʹ
฻ െ ଶ ʹݔ െ Ͷݔ ൅ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ଶ ʹݔ ൅ ʹݔ െ ʹ ൌ Ͳ 31 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ʹݔ ൌ ͳ
฻ ൤ ʹݔ ൌ െʹ ൏ െͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ e. Điều kiện : ξʹ
ξʹ െ ʹ ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ʹ െ ͸ ଶ ݔ ଶ ݔ െ ݔ ݔ ൌ Ͳ ͵ ଶ ʹݔ ʹݔ ฻ ʹ െ െ ൌ Ͳ ʹ ʹ ݔ ൌ ͳ ฻ ൥ Ͷ
ݔ ൌ െ ൏ െͳሺạሻ ͵ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.1. Giải các phương trình sau:
Ǥ ଶ ݔ െ ൫ξ͵ െ ͳ൯ ݔ െ ξ͵ ൌ Ͳ
Ǥ ଶ ݔ ൅ Ͷ ݔ െ Ͷ ൌ Ͳ Ǥͳ ൅ Ͷݔ ൌ ʹݔ Ǥʹ ʹݔ ൅ ݔ ൌ ͳ
Ǥ ʹ ଶ ʹݔ െ ʹ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ݔ ݔ ൅ ξʹ ൌ Ͳ
Ǥ ʹݔ ൅ ൫ͳͲ െ ξ͵൯ ݔ ൅ ͷξ͵ െ ͳ ൌ Ͳ ߨ ߨ
Ǥ ଶ ቀ ൅ ʹݔቁ െ ଶ ʹݔ െ ͵ ቀ െ ʹݔቁ ൅ ʹ ൌ Ͳ ʹ ʹ 32 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5.2.2. Giải các phương trình sau:
Ǥ ͷሺͳ ൅ ݔሻ ൌ ʹ ൅ ସ ݔ െ ସ ݔ ʹ ߨ ͳ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ଶ ቀݔ ൅ ቁ ൅ ͵ Ͷ ͵ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ͳ ͳ Ǥ ൌ ʹݔ െ ͷ ʹݔ ʹ ͺ ʹݔ ͷ ߨ ߨ ʹͳ Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ െ
ቀݔ െ ቁ ቀ͵ݔ െ ቁ ൅ ͳʹ Ͷ Ͷ ʹͶ
5.2.3. Giải các phương trình sau: ͳ ʹ Ǥ Ͷͺ െ െ ሺͳ ൅ ʹݔ ݔሻ ൌ Ͳ ସ ݔ ଶ ݔ ସ ʹݔ ൅ ସ ʹݔ Ǥ ߨ ߨ ൌ ସ Ͷݔ
ቀͶ െ ݔቁ ቀͶ ൅ ݔቁ ߨ
Ǥ ଷ ቀݔ െ ቁ ൌ ݔ െ ͳ Ͷ ʹ Ͷ Ǥ ݔ ൌ ݔ ൅ ʹݔ ͳ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ʹ ݔ ݔ െ ଶ ʹݔ ʹ ͷ ͷ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ʹݔ െ ʹ ͺ
ʹሺସ ݔ ൅ ସ ݔሻ െ Ͷ ݔ ݔ ൅ ͳ Ǥ ൌ Ͳ ξʹ െ ʹ ݔ 33 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.1. Nghiệm của phương trình là : ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ǥ ൦ Ͷ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͵ Ǥ ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ Ǥ ൦ Ͷ ʹ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͸ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൥ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൬ ൰ ൅ ݇ʹߨ Ͷ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ ߨ
Ǥ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͺ ێ ͵ߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͺ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ ͵ Ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͵ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ ߨ
Ǥ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͸ ێ ͷߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ 5.2.2. a.
Phương trình tương đương với
ͷሺͳ ൅ ݔሻ ൌ ʹ ൅ ሺଶ െ ଶ ݔሻሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻ
฻ ͷ ൅ ͷ ݔ ൌ ʹ ൅ ͳ െ ଶ ݔ െ ଶ ݔ 34 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ʹ ଶ ݔ ൅ ͷ ݔ ൅ ͵ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳ ฻ ൥ ͵
ݔ ൌ െ ൏ െͳሺạሻ ʹ
฻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ b.
Phương trình tương đương với ͳ ߨ ͳ
ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ቂͳ െ ቀʹݔ ൅ ቁቃ ൅ ͵ ʹ ͵ ଶ ʹݔ ͳ ͳ ͳ ฻ ͳ െ ൌ െ ʹݔ ൅ ʹ ͵ ͵ ͵
฻ ͵ ଶ ʹݔ െ ʹ ʹݔ െ ʹ ൌ Ͳ ۍ ͳ െ ξ͹ ݔ ൌ ฻ ێ ʹ ێ ێ ͳ ൅ ξ͹ ۏ ݔ ൌ ൐ ͳሺạሻ ʹ ۍ ͳ െ ξ͹ ݔ ൌ ቆ ቇ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ ฻ ێ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͳ െ ξ͹ ݔ ൌ ߨ െ ቆ ቇ ൅ ݇ʹߨ ۏ ʹ c. Điều kiện : ݇ߨ ʹݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ʹݔ ͳ ൌ െ ͷ ʹݔ ʹ ʹݔ ͺ ʹݔ
฻ ͺ െ ͳ͸ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹͲ ʹݔ െ ͷ
฻ Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ʹͲ ʹݔ െ ͳ͵ ൌ Ͳ ֞ െͶ ଶ ʹݔ ൅ ʹͲ ʹݔ െ ͻ ൌ Ͳ 35 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ ʹݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ͻ ʹݔ ൌ ൐ ͳሺạሻ ʹ ߨ
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d.
Phương trình tương đương với ͷ ߨ ʹͳ
ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ െ
ቂ ቀͶݔ െ ቁ ൅ ʹݔቃ ൅ ʹͶ ʹ ʹͶ ଶ ʹݔ ͷ ʹͳ ฻ ͳ െ ൌ െ ሺെ Ͷݔ ൅ ʹݔሻ ൅ ʹ ʹͶ ʹͶ
฻ ʹͶ െ ͳʹ ଶ ʹݔ ൌ െͷሺെͳ ൅ ʹ ଶ ʹݔ ൅ ʹݔሻ ൅ ʹͳ
฻ ʹ ଶ ʹݔ െ ͷ ʹݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ ͳ ฻ ൥ ʹݔ ൌ ʹ ʹݔ ൌ ʹ ൐ ͳሺạሻ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ͳʹ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ 5.2.3. a. Điều kiện : ସ ݔ ് Ͳ
൞ଶ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ʹݔ ് Ͳ ݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với ͳ ʹ ʹݔ ݔ Ͷͺ െ െ ൬ͳ ൅ ൰ ൌ Ͳ ସ ݔ ଶ ݔ ʹݔ ݔ 36 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ ͳ ฻ Ͷͺ െ െ ൌ Ͳ ସ ݔ ସ ݔ
฻ Ͷͺ ସ ݔ ସ ݔ െ ሺସ ݔ ൅ ସ ݔሻ ൌ Ͳ ͳ
฻ ͵ ସ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ʹ ͳ ଶ ʹݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ʹ ଶ ʹݔ ൌ െ ሺØýሻ ͵ ߨ ݇ߨ ֞ Ͷݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. Điều kiện : ߨ ۓ ቀ െ ݔቁ ് Ͳ Ͷ ۖ ۖ ߨ ߨ ቀ ൅ ݔቁ ് Ͳ ቀ െ ʹݔቁ ് Ͳ Ͷ ฻ ൞ ʹ
฻ ʹݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് േͳሺכሻ ۔ ߨ ߨ ቀ െ ݔቁ ് Ͳ ቀ ൅ ʹݔቁ ് Ͳ ۖ Ͷ ʹ ۖ ߨ ە ቀ ൅ ݔቁ ് Ͳ Ͷ Ta có: ߨ ߨ ͳ െ ݔ ͳ ൅ ݔ
ቀ െ ݔቁ ቀ ൅ ݔቁ ൌ Ǥ ൌ ͳ Ͷ Ͷ ͳ ൅ ݔ ͳ െ ݔ
Khi đó, phương trình tương đương với
ସ ʹݔ ൅ ସ ʹݔ ൌ ସ Ͷݔ ଶ Ͷݔ ฻ ͳ െ ൌ ସ Ͷݔ ʹ
฻ ʹ ସ Ͷݔ െ ଶ Ͷݔ െ ͳ ൌ Ͳ ଶ Ͷݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ଶ Ͷݔ ൌ െ ሺØýሻ ʹ 37 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ฻ Ͷݔ ൌ Ͳ ฻ ቂ ʹݔ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ݇ߨ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ c. Điều kiện : ߨ ቊ ቀݔ െ ቁ ് Ͳ Ͷ ሺכሻ ݔ ് Ͳ ߨ ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ֞ ݔ ൌ ݐ ൅ Ͷ Ͷ ߨ
ớሺכሻ¿×ǣ ് Ͳ ቀݐ ൅ ቁ ് Ͳ Ͷ
¯×ǡương trình tương đương với ߨ
ଷ ݐ ൌ ቀݐ ൅ ቁ െ ͳ Ͷ ͳ ൅ ݐ ฻ ଷ ݐ ൌ െ ͳ ͳ െ ݐ
฻ ሺଶ ݐ ൅ ݐሻሺଶ ݐ െ ʹ ݐ ൅ ʹሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݐ ൌ Ͳ ݐ ൌ െͳ ݐ ൌ ݇ߨ ฻ ቈ ߨ
ݐ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ ߨ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ߨ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 38 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác d. Điều kiện : ݔ ് Ͳ
൝ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ʹݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với ݔ ݔ ʹ Ͷݔ ൌ ൅ ݔ ݔ ʹ ݔ ݔ ฻ ଶ ݔ ൌ ଶ ݔ ൅ Ͷݔ
฻ ʹ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ʹݔ ൌ െ ʹ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ʹ ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ e.
Phương trình tương đương với ͳ
ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹݔ െ ሺͳ െ ଶ ʹݔሻ ʹ ଶ ʹݔ ͳ ฻ ͳ െ
ൌ ʹݔ െ ሺͳ െ ଶ ʹݔሻ ʹ ʹ
฻ ଶ ʹݔ ൅ ʹ ʹݔ െ ͵ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ ͳ
฻ ൤ ʹݔ ൌ െ͵ ൏ െͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ f.
Phương trình tương đương với 39 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͷ ͷ
ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹݔ െ ʹ ͺ
฻ െͶ ଶ ʹݔ െ ʹͲ ʹݔ ൅ ʹͳ ൌ Ͳ
฻ ʹ ଶ ʹݔ െ ͳͲ ʹݔ ൅ ͳ͵ ൌ Ͳ ሺØệ¿ȟԢ ൌ െͳ ൏ Ͳሻ g. Điều kiện : ξʹ
ξʹ െ ʹ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ʹሺͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔሻ െ Ͷ ݔ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
฻ െ ଶ ʹݔ െ ʹ ʹݔ ൅ ͵ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ ͳ
฻ ൤ʹݔ ൌ െ͵ ൏ െͳሺạሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 40 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác 2.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT THEO ܛܑܖ ࢞ VÀ ܋ܗܛ ࢞
- Phương trình bậc nhất theo ݔ và ݔ là những phương trình có dạng tổng quát :
ܽ ݔ ൅ ܾ ݔ ൌ ܿሺܽଶ ൅ ܾଶ ് Ͳሻሺכሻ
Những trường hợp đặc biệt :
x ܽ ൌ Ͳǡ ܾ ് Ͳ;ሺכሻ có dạng : ܿ ݔ ൌ ܾ
x ܽ ് Ͳǡ ܾ ൌ Ͳ; ሺכሻ có dạng : ܿ ݔ ൌ ܽ
x ܽ ് Ͳǡ ܾ ് Ͳǡ ܿ ൌ Ͳ; do ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm nên ሺכሻ có dạng : ܽ ݔ ൌ െ ܾ
Phương pháp giải : (trường hợp ܽ ് Ͳǡ ܾ ് Ͳǡ ܿ ് Ͳ)
Chia 2 vế phương trình cho ξܽଶ ൅ ܾଶ ta sẽ được phương trình: ܽ ܾ ܿ ݔ ൅ ݔ ൌ ξܽଶ ൅ ܾଶ ξܽଶ ൅ ܾଶ ξܽଶ ൅ ܾଶ Ta thấy : ܽ ଶ ܾ ଶ ൬ ൰ ൅ ൬ ൰ ൌ ͳ ξܽଶ ൅ ܾଶ ξܽଶ ൅ ܾଶ
Nên có góc ݑ thỏa mãn : ܽ ۓ ݑ ൌ ξܽଶ ൅ ܾଶ ۔ ܾ ݑ ൌ ە ξܽଶ ൅ ܾଶ 41 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
¯×ương trình trở thành : ܿ ܿ ݑ ݔ ൅ ݑ ݔ ൌ ฻ ሺݔ ൅ ݑሻ ൌ ξܽଶ ൅ ܾଶ ξܽଶ ൅ ܾଶ
Phương trình ሺכሻ có nghiệm khi và chỉ khi ܿଶ ൑ ܽଶ ൅ ܾଶ Khi đó, ta đặt ܿ ߙ ൌ ξܽଶ ൅ ܾଶ
Phương trình trở thành :
ሺݔ ൅ ݑሻ ൌ ߙ ฻ ቂ ݔ ൌ ߙ െ ݑ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ
ݔ ൌ ߨ െ ߙ െ ݑ ൅ ݇ʹߨ Cách khác :
x Chia 2 vế phương trình cho ܽ, phương trình trở thành : ܾ ܿ ܿ ܾ
ݔ ൅ ݔ ൌ ฻ ሺݔ െ ߙሻ ൌ ߙǡ ߙ ൌ ܽ ܽ ܽ ܽ
x Chia 2 vế phương trình cho ܾ, phương trình trở thành : ܽ ܿ ܿ ܽ
ݔ ൅ ݔ ൌ ฻ ሺݔ ൅ ߙሻ ൌ ߙǡ ߙ ൌ ܾ ܾ ܾ ܾ
x Với ݔ ് ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ thì ta đặt ݔ ݐ ൌ ʹ Khi đó, ʹݐ ͳ െ ݐଶ ሺכሻ ฻ ܽ ൅ ܾ ൌ ܿ ͳ ൅ ݐଶ ͳ ൅ ݐଶ
฻ ሺܾ ൅ ܿሻݐଶ െ ʹܽݐ ൅ ܿ െ ܾ ൌ Ͳ ሺܾ ൅ ܿ ് Ͳሻ Giải ݐ rồi suy ra ݔ. 42 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Một số công thức cần lưu ý : ߨ
ܽ േ ܽ ൌ ξʹ ቀܽ േ ቁ Ͷߨ
ܽ േ ܽ ൌ ξʹ ቀܽ ט ቁ Ͷߨ ߨ
ξ͵ ܽ േ ܽ ൌ ʹ ቀܽ േ ቁ ൌ ʹ ቀܽ ט ቁ ͸ ͵ ߨ ߨ
ܽ േ ξ͵ ܽ ൌ ʹ ቀܽ േ ቁ ൌ ʹ ቀܽ ט ቁ ͵ ͸
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Ǥ ͹ݔ െ ξ͵ ͹ݔ ൌ െξʹ Ǥ ͵ݔ ൌ ξʹ ൅ ͵ݔ Ǥ͵ ݔ ൅ ݔ ൌ ͳ Ǥ ݔ ൅ ͷ ݔ ൌ ͳ ͳ ൅ ξ͵ ͳ െ ξ͵ ͳ Ǥ ݔ ൅ ݔ ൌ ʹξʹ ʹξʹ ξʹ Giải: a. Ta có:
͹ݔ െ ξ͵ ͹ݔ ൌ െξʹ ߨ ξʹ ฻ ቀ͹ݔ െ ቁ ൌ ͸ ʹ ͷߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൦ ͺͶ ͹ ͳͳߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͺͶ ͹ b. Ta có: ͵ݔ ൌ ξʹ ൅ ͵ݔ ߨ ฻ ቀ͵ݔ െ ቁ ൌ ͳ Ͷ ߨ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ͵ c.
Ta thấy ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ không là nghiệm của phương trình. 43 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ݔ
് Ͳ ฻ ݔ ് ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ሺכሻǤ ¯ặݐ ൌ ʹ ʹ ương trình trở thành: ͸ݐ ͳ െ ݐଶ ൅ ൌ ͳ ͳ ൅ ݐଶ ͳ ൅ ݐଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ʹݐଶ െ ͸ݐ ൌ Ͳ ฻ ቂݐ ൌ Ͳ ฻ ൦ ʹ ݐ ൌ ͵ ݔ ൌ ͵ ʹ ฻ ቂ ݔ ൌ ݇ߨ ൫ỏሺכሻ൯ ݔ ൌ ʹ ͵ ൅ ݇ʹߨ d.
Ta thấy ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ không là nghiệm của phương trình. ݔ ݔ
് Ͳ ฻ ݔ ് ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א ԺሻǤ ¯ặݐ ൌ ʹ ʹ Phương trình trở thành: ʹݐ ͷሺͳ െ ݐଶሻ ൅ ൌ ͳ ͳ ൅ ݐଶ ͳ ൅ ݐଶ
฻ ͵ݐଶ െ ݐ െ ʹ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ ฻ ൥ ʹ ݐ ൌ െ ͵ ݔ ൌ ͳ ฻ ൦ ʹ ݔ ʹ ൌ െ ʹ ͵ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ʹ ʹ ሺ݇ א Ժሻ
ݔ ൌ ʹ ൬െ ൰ ൅ ݇ʹߨ ͵ e. Ta có:
൫ͳ ൅ ξ͵൯ ݔ ൅ ൫ͳ െ ξ͵൯ ݔ ൌ ʹሺכሻ ݔ
¿Ȃ ൫ͳ െ ξ͵൯ ് ʹ² ൌ ͲØệủươ¿ ʹ ݔ ݔ
് Ͳ ฻ ݔ ് ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א ԺሻǤ ¯ặݐ ൌ ʹ ʹ
ương trình ሺכሻ trở thành: 44 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ൫ͳ ൅ ξ͵൯ʹݐ
൫ͳ െ ξ͵൯ሺͳ െ ݐଶሻ ൅ ൌ ʹ ሺͳ ൅ ݐଶሻ ሺͳ ൅ ݐଶሻ
฻ ൫͵ ൅ ξ͵൯ݐଶ െ ʹ൫ͳ ൅ ξ͵൯ݐ ൅ ͳ ൅ ξ͵ ൌ Ͳ ۍ ξ͵ ݐ ൌ ฻ ێ ͵ ێ ێ ͳ ൅ ξ͵ ݐ ൌ ۏ ͳ െ ξ͵ ۍ ݔ ξ͵ ൌ ฻ ێ ʹ ͵ ێ ێ ݔ ͳ ൅ ξ͵ ൌ ۏ ʹ ͳ െ ξ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸
Bài 2: Giải các phương trình sau: ξ͵ ͳ Ǥͺ ݔ ൌ ൅ ݔ ݔ ଶ Ɏ
Ǥ൫ ʹݔ ൅ ξ͵ ʹݔ൯ െ ͷ ൌ ቀʹݔ െ ቁ ͸
Ǥʹξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ݔ ൌ ͵ ൅ ʹݔ Giải: a. Điều kiện: ݇ߨ ʹݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Với điều kiện ሺכሻ, phương trình tương đương với :
ͺ ଶ ݔ ݔ ൌ ξ͵ ݔ ൅ ݔ
฻ Ͷሺͳ െ ʹݔሻ ݔ ൌ ξ͵ ݔ ൅ ݔ 45 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ െͶ ʹݔ ݔ ൌ ξ͵ ݔ െ ͵ ݔ
฻ െʹ ͵ݔ െ ʹ ݔ ൌ ξ͵ ݔ െ ͵ ݔ ߨ ฻ ͵ݔ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ͸ߨ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͳʹ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. Ta có: ଶ Ɏ
൫ ʹݔ ൅ ξ͵ ʹݔ൯ െ ͷ ൌ ቀʹݔ െ ቁ ͸ ߨ ߨ
฻ Ͷ ଶ ቀʹݔ െ ቁ െ ቀʹݔ െ ቁ െ ͷ ൌ Ͳ ͸ ͸ ߨ ቀʹݔ െ ቁ ൌ െͳ ฻ ൦ ͸ ߨ ͷ
ቀʹݔ െ ቁ ൌ ൐ ͳሺạሻ ͸ Ͷ ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸ c. Ta có:
ʹξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ݔ ൌ ͵ ൅ ʹݔ
฻ ξʹ ʹݔ ൅ ξʹሺͳ ൅ ʹݔሻ ൌ ͵ ൅ ͵ ʹݔ
฻ ξʹ ʹݔ ൅ ൫ξʹ െ ͳ൯ ʹݔ ൌ ͵ െ ξʹ ଶ ଶ ଶ
Vì ൫ξʹ൯ ൅ ൫ξʹ െ ͳ൯ ൏ ൫͵ െ ξʹ൯ nên phương trình vô nghiệm. 46 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 3: Giải các phương trình sau:
Ǥ ݔ ሺͳ െ ʹ ݔሻ ൌ ሺ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ͳሻ
ǤͶ ଷ ݔ ൅ Ͷ ݔ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ͵ െ Ͷ ଶ ݔ ൌ Ͷ ݔ ଶ ݔ െ ͵ ݔ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ݔ െ ʹݔ ൌ ʹ ଶ ݔ െ ݔ െ ͳ
฻ ݔ ൅ ݔ ൌ ʹݔ ൅ ʹݔ ߨ ߨ
฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ቀʹݔ ൅ ቁ Ͷ Ͷ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ൥ ߨ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͸ ͵ b.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ Ͷ ଷ ݔ െ ʹ ݔ ൌ Ͳ
฻ ͵ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ൌ ݔ െ ݔ
฻ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ൌ ݔ െ ݔ ߨ ߨ
฻ ቀ͵ݔ ൅ ቁ ൌ ቀݔ െ ቁ Ͷ Ͷ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ ฻ ൦ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ʹ c. Điều kiện :
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ
Phương trình tương đương với ͵ݔ െ ͵ݔ ൌ ͳ 47 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ξʹ ฻ ቀ͵ݔ െ ቁ ൌ Ͷ ʹ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൦ ͸ ͵ ߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͵ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình.
Bài 4: Giải các phương trình sau:
Ǥ ଷ ݔ െ ξ͵ ଷ ݔ ൌ ݔ ଶ ݔ െ ξ͵ ଶ ݔ ݔ൫዇ốʹͲͲͺ൯ ሺͳ െ ʹ ݔሻ ݔ Ǥ ൌ ξ͵ ൫዇ốʹͲͲͻ൯
ሺͳ ൅ ʹ ݔሻሺͳ െ ݔሻ
Ǥ ݔ ൅ ݔ ʹݔ ൅ ξ͵ ͵ݔ ൌ ʹሺ Ͷݔ ൅ ଷ ݔሻ൫዇ốʹͲͲͻ൯ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ݔ ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൌ ξ͵ ݔ ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ
฻ ሺ ݔ െ ݔሻሺ ݔ ൅ ݔሻ൫ ݔ െ ξ͵ ݔ൯ ൌ Ͳ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ ݔ െ ξ͵ ݔ ൌ Ͳ ߨ ۍ ቀݔ െ ቁ ൌ Ͳ ێ Ͷ ߨ ฻ ێ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ ێ Ͷ ێ ߨ ۏ ቀݔ െ ቁ ൌ Ͳ ͸ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷߨ
฻ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ێ Ͷ ێ ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͸ 48 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b. Điều kiện : ͳ ൝ ݔ ് െ ʹሺכሻ ݔ ് ͳ
Phương trình tương đương với
ݔ െ ʹ ݔ ݔ ൌ ξ͵ െ ξ͵ ݔ ൅ ʹξ͵ ݔ െ ʹξ͵ ଶ ݔ
฻ ݔ െ ʹݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ξ͵ ݔ
฻ ݔ െ ξ͵ ݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ ߨ ߨ
฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ቀʹݔ െ ቁ ͵ ͸ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ʹߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͳͺ ͵
Thay nghiệm vào ሺכሻ ta sẽ có nghiệm của phương trình là: ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ െ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͳͺ ͵ c.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ൅ ʹ ݔ ʹݔ ൅ ʹξ͵ ͵ݔ ൌ Ͷ Ͷݔ ൅ Ͷ ଷ ݔ
฻ ʹ ݔ ൅ ͵ݔ ൅ ݔ ൅ ʹξ͵ ͵ݔ ൌ Ͷ Ͷݔ ൅ ͵ ݔ െ ͵ݔ
฻ ʹ ͵ݔ െ Ͷ Ͷݔ ൅ ʹξ͵ ͵ݔ ൌ Ͳ ߨ ฻ ቀ͵ݔ െ ቁ ൌ Ͷݔ ͸ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ߨ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ Ͷʹ ͹ 49 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.4. Giải các phương trình sau: Ǥ ͷݔ ൅ ͷݔ ൌ ξʹ Ǥ ξ͵ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ൌ ξʹ Ǥʹ ݔ െ ͷ ݔ ൌ ͷ ߨ
Ǥ ቀݔ ൅ ቁ ൅ ξ͵ ሺെݔሻ ൌ ξ͵ ʹ
5.2.5. Giải các phương trình sau:
Ǥ Ͷ ݔ ͵ݔ ൅ ʹ ʹݔ ൌ ξ͵ ݔ ൅ ݔ ͳ ξ͵ ݔ Ǥ ʹξ͵ ݔ െ ൌ ͳ ൅ െ ଶ ݔ ݔ ݔ
Ǥ ʹݔ െ ͵ ݔ ൅ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ
5.2.6. Giải các phương trình sau: ݔ ߨ
൫ʹ െ ξ͵൯ ݔ െ ʹ ଶ ቀ ቁ Ǥ ʹ െ Ͷ ൌ ͳ ʹ ݔ െ ͳ
Ǥ ͺ ଶ ʹݔ ʹݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔሺ዇ ዎʹͲͲ͹ሻ ݔ ݔ ଶ
Ǥ ቀ ൅ ቁ ൅ ξ͵ ݔ ൌ ʹ ൫዇ốʹͲͲ͹൯ ʹ ʹ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.4. Nghiệm của phương trình : ߨ ݇ʹߨ Ǥ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ʹͲ ͷ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ െ ൅ Ǥ ൦ ͵͸ ͵ ͹ߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͵͸ ͵ 50 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͷ
Ǥ ݔ ൌ ʹ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ Ǥ ൥ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͵ 5.2.5. a.
Phương trình tương đương với ߨ
ʹ ݔ ͵ݔ ൅ ʹ ݔ ݔ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͸ ߨ
฻ ʹ ݔ ሺ ͵ݔ ൅ ݔሻ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͸ ߨ
฻ Ͷ ݔ ݔ ሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͸ ߨ ฻ Ͷݔ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͸ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൦ ͳͺ ͵ ߨ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͸ ͷ b. Điều kiện :
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ
Phương trình tương đương với
ξ͵ ʹݔ െ ݔ ൌ ʹ ଶ ݔ ൅ ξ͵ ݔ െ ͳ
฻ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ ൌ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ߨ ߨ
฻ ቀʹݔ ൅ ቁ ൌ ቀݔ ൅ ቁ ͸ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ߨ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͸ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 51 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c.
Phương trình tương đương với
ଶ ݔ െ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔ ൅ ʹሻ ൌ Ͳ ߨ ξʹ ቀݔ െ ቁ ൌ െ ฻ ൦ Ͷ ʹ ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൌ െξʹ ൏ െͳሺ኶ሻ Ͷ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ൥ ͵ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ 5.2.6. a. Điều kiện : ͳ ߨ
ݔ ് ฻ ݔ ് േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ ͵
Phương trình tương đương với ݔ െ ξ͵ ݔ ൌ Ͳ ߨ ฻ ቀݔ െ ቁ ൌ Ͳ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ʹߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ b.
Phương trình tương đương với
Ͷ ʹݔ Ͷݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ
฻ ʹ ʹݔ െ ʹ ͸ݔ ൌ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ
฻ െʹ ͸ݔ ൌ ξ͵ ʹݔ െ ʹݔ 52 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ʹߨ ฻ ሺߨ ൅ ͸ݔሻ ൌ ൬ െ ʹݔ൰ ͵ ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ െ ൅ ฻ ൦ ʹͶ ͹ ͷߨ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ͳʹ ʹ c.
Phương trình tương đương với ݔ ݔ ͳ ൅ ʹ ൅ ξ͵ ݔ ൌ ʹ ʹ ʹ ฻ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ൌ ͳ ߨ ͳ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͵ ʹ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ 3.
PHƯƠNG TRÌNH ĐỐI XỨNG THEO ܛܑܖ ࢞ VÀ ܋ܗܛ ࢞
Phương trình đối xứng theo ݔ và ݔ là phương trình có dạng sau :
ܽሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ܾ ݔ ݔ ൌ ܿ Phương pháp giải : ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ሺכሻǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ Khi đó, ݐଶ െ ͳ ݔ ݔ ൌ ʹ 53 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Thay vào phương trình, ta được : ܾሺݐଶ െ ͳሻ ܽݐ ൅ ൌ ܿ ʹ
฻ ܾݐଶ ൅ ʹܽݐ െ ܾ െ ʹܿ ൌ Ͳሺככሻ
Ta giải ሺככሻ tính ra ݐ so điều kiện và thay ݐ vào ሺכሻ để tính ݔ.
Ngoài ra, chúng ta còn một dạng có họ hàng với dạng ở trên :
ܽሺ ݔ െ ݔሻ ൅ ܾ ݔ ݔ ൌ ܿ Phương pháp giải : ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ െ ቁ ሺכሻǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ Khi đó, ͳ െ ݐଶ ݔ ݔ ൌ ʹ
Thay vào phương trình rồi làm tương tự như dạng trên.
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Ǥξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ െ ݔ ݔ ൌ ͳ
Ǥ൫ͳ ൅ ξʹ൯ሺ ݔ ൅ ݔሻ െ ʹݔ െ ͳ െ ξʹ ൌ Ͳ
Ǥͷ ʹݔ െ ͳʹሺ ݔ െ ݔሻ ൅ ͳʹ ൌ Ͳ
Ǥ ݔ ݔ ൌ ͸ሺ ݔ െ ݔ െ ͳሻ Giải: a. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ሺכሻ Ͷ 54 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Khi đó, phương trình trở thành ݐଶ െ ͳ ݐ െ
ൌ ͳ ֞ ݐ ൌ ͳ൫ỏሺכሻ൯ ʹ ߨ ξʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ቈ ߨ Ͷ ʹ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ b. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ሺכሻ Ͷ
Khi đó, phương trình trở thành
൫ͳ ൅ ξʹ൯ݐ െ ሺݐଶ െ ͳሻ െ ͳ െ ξʹ ൌ Ͳ
฻ ݐଶ െ ൫ͳ ൅ ξʹ൯ݐ ൅ ξʹ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ ฻ ൤ ൫ỏሺכሻ൯ ݐ ൌ ξʹ ߨ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ൦ Ͷ ʹ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͳ Ͷ ݔ ൌ ݇ʹߨ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ێ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ۏݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ c. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ െ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ሺכሻ Ͷ
Khi đó, phương trình trở thành
ͷሺͳ െ ݐଶሻ െ ͳʹݐ ൅ ͳʹ ൌ Ͳ
฻ ͷݐଶ ൅ ͳʹݐ െ ͳ͹ ൌ Ͳ 55 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݐ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ͹ ݐ ൌ െ ൏ െξʹሺạሻ ͷ ߨ ξʹ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͷ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ቈ ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ d. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ െ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ሺכሻ Ͷ
Khi đó, phương trình trở thành
ͳ െ ݐଶ ൌ ͸ሺݐ െ ͳሻ ʹ
฻ ݐଶ ൅ ͳʹݐ െ ͳ͵ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ
฻ ൤ݐ ൌ െͳ͵ ൏ െξʹሺạሻ ߨ ξʹ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͷ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ߨ ฻ ݔ
ቈ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Bài 2: Giải các phương trình sau:
Ǥ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
Ǥ ʹݔ ൅ ͷ ൌ ሺͶ െ ʹ ݔሻሺ ݔ െ ݔሻ
Ǥξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ݔ ൅ ݔ
Ǥ ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൌ ʹݔ ൅ ݔ ൅ ݔ
Ǥʹ ଷ ݔ െ ʹݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ 56 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ሺכሻ Ͷ
Khi đó, phương trình trở thành ݐଶ െ ͳ ݐ ൅ െ ͳ ൌ Ͳ ʹ
฻ ݐଶ ൅ ʹݐ െ ͵ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ
฻ ൤ݐ ൌ െ͵ ൏ െξʹሺạሻ ߨ ξʹ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͷ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ቈ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ʹ Ǥ
Phương trình tương đương với
ଶ ݔ െ ଶ ݔ ൅ ͷ ൌ Ͷ ݔ െ Ͷ ݔ െ ʹ ݔ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ
฻ ʹሺ ݔ െ ݔሻ െ ݔ ݔ െ ʹ ൌ Ͳሺͳሻ ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ െ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ
Khi đó, phương trình ሺͳሻ trở thành: ͳ െ ݐଶ ʹݐ െ െ ʹ ൌ Ͳ ʹ
฻ ݐଶ ൅ Ͷݐ െ ͷ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ
฻ ൤ݐ ൌ െͷ ൏ െξʹሺạሻ ߨ ξʹ ฻ ቀݔ െ ቁ ൌ Ͷ ʹ 57 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ c. Điều kiện :
ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ݔ ് Ͳ
Ta biến đổi phương trình thành ͳ ξʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ሺͳሻ ݔ ݔ ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ
ương trình ሺͳሻ trở thành: ʹ ξʹݐ ൌ ݐଶ െ ͳ
฻ ݐଷ െ ݐ െ ξʹ ൌ Ͳ ݐ ൌ ξʹ
฻ ቈݐଶ ൅ ξʹݐ ൅ ͳ ൌ ͲሺØệሻ ߨ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͳ Ͷ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d.
Phương trình tương đương với
ሺ ݔ ൅ ݔሻሺͳ െ ݔ ݔሻ െ ʹ ݔ ݔ െ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳሺͳሻ ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ
Khi đó, phương trình ሺͳሻ trở thành: ݐଶ െ ͳ ݐ ቆͳ െ
ቇ െ ሺݐଶ െ ͳሻ െ ݐ ൌ Ͳ ʹ 58 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ݐଷ ൅ ʹݐଶ െ ݐ െ ʹ ൌ Ͳ ݐ ൌ ͳ ฻ ൥ ݐ ൌ െͳ
ݐ ൌ െʹ ൏ െξʹሺạሻ ۍ ߨ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ێ Ͷ ʹ ێ ێ ߨ ξʹ ۏ ቀݔ ൅ ቁ ൌ െ Ͷ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ ฻ ߨ
ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ێ ʹ ێ ͷߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ Ͷ e.
Phương trình tương đương với
ʹ ଷ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ʹሺͳ െ ଶ ݔሻሺ ݔ ൅ ͳሻ ൅ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሾʹሺͳ ൅ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻ െ ͳሿ ൌ Ͳ ݔ ൌ ͳሺͳሻ
฻ ൤ʹሺݔ ൅ ݔሻ ൅ ʹݔ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ ta có nghiệm ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ
Với phương trình ሺʹሻ, ta đặt ߨ
ݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧ Ͷ
Khi đó, phương trình trở thành ݐ ൌ Ͳ
ݐଶ ൅ ʹݐ ൌ Ͳ ฻ ݐ൤ ൌ െʹሺ኶ሻ Với ݐ ൌ Ͳ thì ߨ ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ Ͷ 59 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.7. Giải các phương trình sau: ͵
Ǥ െ ͳ ൅ ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൌ ʹݔ ʹ Ǥ ͳ ൅ ݔ ൌ ʹξʹ ݔ
Ǥ ݔ ݔ ൅ ȁ ݔ ൅ ݔȁ ൌ ͳ
5.2.8. Giải các phương trình sau:
Ǥ ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൌ ʹݔ ൅ ݔ ൅ ݔ
Ǥ ଷ ݔ െ ଷ ݔ ൌ െͳ
Ǥͳ ൅ ଷ ݔ െ ଷ ݔ ൌ ʹݔ ߨ
Ǥ ʹݔ ൅ ξʹ ቀݔ െ ቁ ൌ ͳ Ͷ
Ǥ ʹ ʹݔ ൅ ଶ ݔ ݔ ൅ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹሺ ݔ ൅ ݔሻ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.7. Nghiệm của phương trình là : ݔ ൌ ݇ʹߨ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ Ǥ ێ െʹ ൅ ξ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ξʹ Ͷ ێ ێ ͵ߨ െʹ ൅ ξ͵ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ۏ Ͷ ξʹ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ Ͷߨ Ǥ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ێ ͳʹ ێ ͹ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͳʹ ݇ߨ Ǥݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹ 60 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5.2.8. Nghiệm của phương trình là :
Ǥ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ߨ Ǥ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ߨ
Ǥݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ Ǥ ێێ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ۏݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ߨ
Ǥ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ 4.
PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI THUẦN NHẤT ĐỐI VỚI ܛܑܖ ࢞ VÀ ܋ܗܛ ࢞
Phương trình bậc hai thuần nhất đối với ݔ và ݔ là phương trình có dạng :
ܽ ଶ ݔ ൅ ܾ ݔ ݔ ൅ ܿ ଶ ݔ ൌ ݀ Phương pháp giải :
Cách 1: Ta sử dụng công thức ͳ െ ʹݔ ۓଶ ݔ ൌ ۖ ʹ ͳ ൅ ʹݔ ଶ ݔ ൌ ۔ ʹ ۖ ʹݔ ە ݔ ݔ ൌ ʹ
¯ó đưa phương trình về dạng: ܿ െ ܽ ܾ ܽ ൅ ܿ ʹݔ ൅ ʹݔ ൌ ݀ െ ʹ ʹ ʹ 61 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Cách 2: Thay ݀ ൌ ݀ሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻ; ta biến đổi đưa phương trình về dạng :
ଶ ݔ ൅ ݔ ݔ ൅ ଶ ݔ ൌ Ͳ
- Nếu ൌ Ͳ (hoặc ൌ Ͳ) : ta đặt ݔ (hoặc ݔ) làm nhân tử chung, ta sẽ có phương trình tích.
- Nếu ് Ͳ, xét thấy ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình, ta tiến hành
chia 2 vế cho ଶ ݔ thì đưa phương trình về dạng
ଶ ݔ ൅ ݔ ൅ ൌ Ͳሺכሻ
Giải phương trình ሺכሻ rồi so với điều kiện.
Ngoài ra chúng ta cũng có một dạng phương trình tương tự :
ܽ ଷ ݔ ൅ ܾ ଷ ݔ ൅ ܿ ଶ ݔ ݔ ൅ ݀ ݔ ଶ ݔ ൅ ݁ ݔ ൅ ݂ ݔ ൌ Ͳ
Phương pháp giải : Chúng ta sử dụng cách 2 đã nêu ở trên (chia 2 vế cho ଷ ݔ).
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Ǥ ଶ ʹݔ െ ξ͵ Ͷݔ ൌ ͳ ൅ ଶ ʹݔ
Ǥ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ଶ ݔ െ ξ͵ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ଶ ݔ
Ǥ ଷ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ଶ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ Giải: a.
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho ଶ ݔ. Khi đó, phương trình trở thành:
ʹ ଶ ݔ ൅ ʹξ͵ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ ݇ߨ ฻ ൤ ฻ ቈ ߨ ݔ ൌ െξ͵
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) 62 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b.
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho ଷ ݔǤ Khi đó, phương trình trở thành:
ݔ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ ͳ ൅ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ͵ ଷ ݔ െ ଶ ݔ െ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ͳሻሺ͵ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ͳ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) c.
Phương trình tương đương với :
ଶ ݔ ൅ ͳ ൅ ʹξ͵ ݔ ݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho ଶ ݔ. Khi đó, phương trình trở thành:
ଶ ݔ ൅ ͳ ൅ ଶ ݔ ൅ ʹξ͵ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ ฻ ଶ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൤ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ െξ͵ ݔ ൌ ݇ߨ ฻ ቈ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) d.
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế cho ଷ ݔ. Khi đó, phương trình trở thành:
ͳ െ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ଶ ݔ ൅ ݔ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ ൅ ͳሻሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ 63 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ െͳ ۍ ێ ξ͵ ݔ ൌ ฻ ێ ͵ ێ ξ͵ ۏ ݔ ൌ െ ͵ ߨ ۍݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ ߨ
฻ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͸ ێ ߨ ۏݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͸
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ)
Bài 2: Giải các phương trình sau:
Ǥ ଶ ݔ ሺ ݔ െ ʹሻ ൌ ͵ሺ ʹݔ ൅ ݔ ݔሻ
Ǥ ݔ ʹݔ ൅ ͵ݔ ൌ ͸ ଷ ݔ
Ǥ͵ ସ ݔ െ ଶ ʹݔ ൅ ସ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ൅ ʹ ݔ ൌ Ͳ Giải: a. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ֞ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ݔ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ ͵ െ ͸ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ ݔ
฻ Ͷ ଶ ݔ െ ʹ ݔ െ ͵ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ െ ʹ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ െͳ ݔ ൌ ͵ ߨ ฻ ቈ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ͵ ൅ ݇ߨ 64 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ʹݔ ൅ ʹ ͵ݔ ൌ ͳʹ ଷ ݔ
฻ ݔ െ ͵ݔ ൅ ͸ ݔ െ ͺ ଷ ݔ ൌ ͳʹ ଷ ݔ
฻ ͳ͸ ଷ ݔ ൅ ͺ ଷ ݔ െ Ͷ ݔ െ ͸ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଷ ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳ͸ ൅ ͺ ଷ ݔ െ Ͷሺͳ ൅ ଶ ݔሻ െ ͸ ݔ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ଷ ݔ െ ʹ ଶ ݔ െ ͵ ݔ ൅ ͸ ൌ Ͳ
฻ ሺଶ ݔ െ ͵ሻሺ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ ξ͵ ฻ ቎ ݔ ൌ െξ͵ ݔ ൌ ʹ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͵ ฻ ێێ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͵ ۏݔ ൌ ʹ ൅ ݇ߨ
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) c.
Ta đưa phương trình về dạng
͵ ସ ݔ െ Ͷ ଶ ݔ ଶ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ସ ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
͵ െ Ͷ ଶ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ Ͳ ฻ ቂଶ ݔ ൌ ͳ ଶ ݔ ൌ ͵ 65 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ͳ ݔ ൌ െͳ ฻ ൦ ݔ ൌ ξ͵ ݔ ൌ െξ͵ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ Ͷ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) d.
Ta đưa phương trình về dạng
Ͷ ଷ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଷ ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
Ͷ ଷ ݔ െ Ͷ െ ͵ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൅ ͳ ൅ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ଷ ݔ ൅ ଶ ݔ െ ͵ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ ൅ ͳሻሺଶ ݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳ ฻ ൥ ݔ ൌ ξ͵ ݔ ൌ െξ͵ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ Ͷ ߨ
ሺ݇ א Ժሻሺỏ¯ềệ ݔ ് Ͳሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵ 66 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.9. Giải các phương trình sau:
Ǥ ଶ ݔ െ ξ͵ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ଶ ݔ Ǥ ʹݔ ൅ ʹ ݔ ൌ ͵ ͵ ൅ ξʹ
Ǥ ଶ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ ൌ ʹ
Ǥʹ ଶ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ Ͷሺଷ ݔ ൅ ଷ ݔሻ ൌ ݔ ൅ ͵ ݔ ͷ
ǤͶξ͵ ݔ ݔ ൅ Ͷ ଶ ݔ ൌ ʹ ଶ ݔ ൅ ʹ
Ǥ ଶ ݔ െ ͵ ݔ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
5.2.10. Giải các phương trình sau: ͳ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ʹ ʹݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ ʹ ͷ ͳ ͵
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ െ ʹݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ ൅ Ͷ Ͷ ʹ ͷ Ͷݔ ݔ Ǥ͸ ݔ െ ʹ ଷ ݔ ൌ ʹ ʹݔ
Ǥ ݔ ଶ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ ͵ሺ ʹݔ ൅ ݔ ݔሻ ߨ
Ǥ ʹξʹ ଷ ቀݔ െ ቁ െ ͵ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ Ͷ ߨ
Ǥξʹ ଷ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ʹ ݔ Ͷ ߨ
Ǥͺ ଷ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͵ݔ ͵ 67 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.9. Nghiệm của phương trình là : ݔ ൌ ݇ߨ Ǥ ቈ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ
Ǥ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ ۍ ξ͵ ൅ ξʹ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ǥ ͳ ൅ ξʹ ێ ሺ݇ א Ժሻ ێ ξ͵ െ ξʹ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ۏ ͳ ൅ ξʹ ߨ Ǥ ൥ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ͵ ൅ ݇ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൦ Ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵ ߨ Ǥ ቈݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൦ Ͷ ͳ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ 5.2.10. a.
Phương trình tương đương với ͳ ͳ
ͳ െ ଶ ʹݔ ൌ ʹ ʹݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ ʹ ʹ
฻ ଶ ʹݔ ൅ Ͷ ʹݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ െ ʹ ൌ Ͳ
Vì ʹݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଶ ʹݔ
Khi đó, phương trình trở thành: 68 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
ଶ ʹݔ ൅ Ͷ ʹݔ െ ͳ െ ʹሺͳ ൅ ଶ ʹݔሻ ൌ Ͳ
฻ ଶ ʹݔ െ Ͷ ʹݔ ൅ ͵ ൌ Ͳ ฻ ቂ ʹݔ ൌ ͳ ʹݔ ൌ െ͵ ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൦ ͺ ʹ ͳ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ሺെ͵ሻ ൅ ʹ ʹ
(thỏa điều kiện ʹݔ ് Ͳ) b.
Phương trình tương đương với ͳ ͷ ͳ ͵
ͳ െ ଶ ʹݔ ൌ െ ʹݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ ൅ ʹ Ͷ Ͷ ʹ
฻ Ͷ ଶ ʹݔ െ ͷ ʹݔ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ ൌ Ͳ
Vì ʹݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଶ ʹݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
Ͷ ଶ ʹݔ െ ͷ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ʹݔ ൌ ͷ ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ͺ ʹ ฻ ൦ ͳ ͳ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ʹ ͷ ʹ
(thỏa điều kiện ʹݔ ് Ͳ) c. Điều kiện:
ʹݔ ് Ͳ ฻ ଶ ݔ െ ଶ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് േͳ
Phương trình tương đương với ͳͲ ʹݔ ʹݔ ݔ ͸ ݔ െ ʹ ଷ ݔ ൌ ʹ ʹݔ 69 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ͸ ݔ െ ʹ ଷ ݔ ൌ ͷ ʹݔ ݔ
฻ ͳͲ ݔ ଶ ݔ ൅ ʹ ଷ ݔ െ ͸ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଷ ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳͲ ݔ ൅ ʹ െ ͸ ݔ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ͵ ଶ ݔ െ ʹ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ͳሻሺ͵ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ൌ ͳ (loại vì ݔ ് ͳ)
Vậy phương trình vô nghiệm. d. Điều kiện: ߨ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ്
൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Do ݔ ് Ͳ nên chia 2 vế phương trình cho ଶ ݔ. Khi đó, phương trình trở thành:
ଷ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ ͵ሺͳ െ ଶ ݔ ൅ ݔሻ
฻ ଷ ݔ ൅ ଶ ݔ െ ͵ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ ൅ ͳሻሺଶ ݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳ ฻ ൥ ݔ ൌ ξ͵ ݔ ൌ െξ͵ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ ฻ ൦ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. e.
Phương trình tương đương với
ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ͵ ଶ ݔ ݔ ൅ ͵ ݔ ଶ ݔ െ ͵ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ 70 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ
ͳǣ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ฺ ݔ ൌ േͳ ʹ
Thay vào phương trình ta có:
ሺേͳሻଷ ൅ Ͳ ൅ ͵ሺേͳሻଶǤ Ͳ ൅ ͵ሺേͳሻǤ Ͳ െ ͵ǤͲ െ ሺേͳሻ ൌ Ͳ (đúng) ߨ
ậݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻệủươ¿ ʹ ߨ
ʹǣ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Khi đó phương trình trở thành:
ଷ ݔ ൅ ͳ ൅ ͵ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ͵ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ െ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ ߨ ฻ ݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ)
Vậy nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ൦ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ f.
Phương trình tương đương với
ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ͵ ଶ ݔ ݔ ൅ ͵ ݔ ଶ ݔ െ Ͷ ݔ ൌ Ͳ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଷ ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
ଷ ݔ ൅ ͳ ൅ ͵ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ Ͷ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ͵ ଷ ݔ െ ͵ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ͳሻሺ͵ ଶ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ ߨ
֞ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) 71 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác g.
Phương trình tương đương với ଷ
ͺ൫ ݔ െ ξ͵ ݔ൯ ൌ Ͷଷ ݔ െ ͵ݔ ͺ
฻ ଷ ݔ െ ͵ξ͵ ଶ ݔ ݔ ൅ ͻ ݔ ଶ ݔ െ ͵ξ͵ ଷ ݔ ൌ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ
Vì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình nên chia 2 vế phương trình cho ଷ ݔ
Khi đó, phương trình trở thành:
ͳ െ ͵ξ͵ ݔ ൅ ͻ ଶ ݔ െ ͵ξ͵ ଷ ݔ ൌ Ͷ െ ͵ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ
฻ ͵ξ͵ ଷ ݔ െ ͳʹ ଶ ݔ ൅ ͵ξ͵ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ۍ ݔ ൌ ξ͵ ฻ ێ ێ ξ͵ ۏ ݔ ൌ ͵ ݔ ൌ ݇ߨ ۍ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ێێ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͸
(thỏa điều kiện ݔ ് Ͳ) 72 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác 5.
CÁC DẠNG PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC KHÁC a. TỔNG HỢP
- Phương trình tổng hợp là những phương trình đưa về phương trình tích mà trong
đó, các nhân tử là các dạng phương trình đã nêu ở trên.
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Ǥ ሺ ݔ ൅ ͵ݔሻ ൅ ʹݔ ൌ ሺ ݔ ൅ ͵ݔሻ ൅ ʹݔ
ǤͶ ଷ ݔ ൅ ͵ ଷ ݔ െ ͵ ݔ െ ଶ ݔ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ଶ ݔ ଶ ʹݔ ͵ݔ ൌ ଶ ݔ െ ଶ ʹݔ ൅ ͵ݔ
ሺͳ െ ݔሻଶ ൅ ሺͳ ൅ ݔሻଶ ͳ Ǥ
െ ଶ ݔ ݔ ൌ ሺͳ ൅ ݔሻ ൅ ଶ ݔ Ͷሺͳ െ ݔሻ ʹ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ʹ ʹݔ ݔ ൅ ʹݔ ൌ ʹ ʹݔ ݔ ൅ ʹݔ
฻ ʹݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൌ ʹݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻሺ ʹݔ െ ʹݔሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ʹ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ʹݔ െ ʹݔ ൌ Ͳ ͳ ݔ ൌ െ ฻ ൦ ʹ ߨ ቀʹݔ െ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ ߨ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͺ ʹ b.
Phương trình tương đương với
Ͷ ଷ ݔ ൅ ͵ ଷ ݔ െ ͵ ݔ െ ଶ ݔ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻ ൅ ݔ ሺ͵ ଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ 73 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻሺ ݔ െ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ቂ Ͷ ଶ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ ۍ ξ͵ ݔ ൌ ێ ʹ ێ ฻ ξ͵ ێ ݔ ൌ െ ێ ʹ ێ ߨ ۏ ቀݔ െ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ߨ ʹߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ש ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͵ ͵ ฻ ێ ߨ Ͷߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ש ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ێ ͵ ͵ ێ ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ ߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ c. Điều kiện: ݔ ് Ͳ
൝ ʹݔ ് Ͳ ฻ ቄ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ͵ݔ ് Ͳ ͵ݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với
͵ݔ ሺଶ ݔ ଶ ʹݔ െ ͳሻ ൌ ଶ ݔ െ ଶ ʹݔ
ሺͳ െ ʹݔሻሺͳ ൅ Ͷݔሻ ͳ െ ʹݔ ͳ ൅ Ͷݔ ฻ ͵ݔ ቈ െ ͳ቉ ൌ െ
ሺͳ ൅ ʹݔሻሺͳ െ Ͷݔሻ ͳ ൅ ʹݔ ͳ െ Ͷݔ
฻ ͵ݔ ሾሺͳ െ ʹݔሻሺͳ ൅ Ͷݔሻ െ ሺͳ ൅ ʹݔሻሺͳ െ Ͷݔሻሿ
ൌ ሺͳ െ ʹݔሻሺͳ െ Ͷݔሻ െ ሺͳ ൅ Ͷݔሻሺͳ ൅ ʹݔሻ
฻ ͵ݔ ሺʹ Ͷݔ െ ʹ ʹݔሻ ൌ െʹሺ Ͷݔ ൅ ʹݔሻ ͵ݔ ฻ ͵ݔ ݔ ൌ ͵ݔ ݔ ͵ݔ 74 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ͵ݔ ሺ ݔ െ ݔሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ͵ݔ ൌ Ͳ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൦ ͸ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. Điều kiện:
ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് േͳሺכሻ ݔ ് ͳ
Phương trình tương đương với ʹሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ଷ ݔ ͳ ଶ ݔ െ ൌ ሺͳ ൅ ݔሻ ൅ Ͷሺͳ െ ݔሻ ͳ െ ଶ ݔ ʹ ͳ െ ଶ ݔ
฻ ሺͳ ൅ ݔሻሺͳ ൅ ଶ ݔሻ െ ሺͳ ൅ ݔሻ ଶ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ሺͳ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ ൅ ݔሻሺͳ െ ʹ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ଶ ʹ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳሺạሻ ۍ ێ ξʹ ฻ ێ ݔ ൌ ʹ ێ ێ ξʹ ۏ ݔ ൌ െ ʹ ߨ ͵ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ש ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ Ͷ Ͷ ሺ ߨ ͷߨ ݇ א Ժሻ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ש ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ Ͷ Ͷ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 75 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 2: Giải các phương trình sau:
ǤͶ ଷ ݔ ൅ ͵ξʹ ʹݔ ൌ ͺ ݔ ͳ ͳ Ǥʹ ͵ݔ െ ൌ ʹ ͵ݔ ൅ ݔ ݔ ݔ ͵ݔ ݔ ͵ݔ ͳ Ǥ ݔ െ ݔ ൌ ʹ ʹ ʹ ʹ ʹ
Ǥ ݔ ൅ ͵ݔ ൅ ʹ ͷݔ ൌ Ͳ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ݔ ൫ʹ ଶ ݔ ൅ ͵ξʹ ݔ െ Ͷ൯ ൌ Ͳ
฻ ݔ ൫ʹ ଶ ݔ െ ͵ξʹ ݔ ൅ ʹ൯ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൤
ʹ ଶ ݔ െ ͵ξʹ ݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ۍ ξʹ ฻ ێ ݔ ൌ ێ ʹ ۏ ݔ ൌ ξʹ ൐ ͳሺạሻ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ ʹ ߨ ฻ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͵ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ۏ Ͷ b. Điều kiện:
ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với ͳ ͳ ʹሺ ͵ݔ െ ͵ݔሻ െ െ ൌ Ͳ ݔ ݔ 76 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൅ ݔ
฻ ʹሺ͵ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ ͵ ݔሻ െ ൌ Ͳ ݔ ݔ ݔ ൅ ݔ
฻ ʹሺ ݔ ൅ ݔሻሾ͵ െ Ͷሺଶ ݔ െ ݔ ݔ ൅ ଶ ݔሻሿ െ ൌ Ͳ ݔ ݔ ͳ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൤െʹ ൅ ͺ ݔ ݔ െ ൨ ൌ Ͳ ݔ ݔ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻሺʹ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
ʹ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ߨ ۍ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ฻ ێێ ʹݔ ൌ ͳ ێ ͳ ۏ ʹݔ ൌ െ ʹ ߨ ۍ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ ߨ ฻ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ێ ͳʹ ێ ͹ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. c.
Phương trình tương đương với ͳ ͳ ͳ
ݔ ሺ ʹݔ ൅ ݔሻ ൅ ݔ ሺ ʹݔ െ ݔሻ ൌ ʹ ʹ ʹ
฻ ʹݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ଶ ݔ െ ͳ െ ݔ ݔ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ െ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻሺͳ െ ݔ െ ʹ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ ʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ 77 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۍ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ ฻ ێێ ݔ ൌ െͳ ێ ͳ ۏ ݔ ൌ ʹ ߨ ۍ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ ێ ߨ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ێ ʹ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ێ ͷߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ d.
Phương trình tương đương với
ݔ ൅ ͷݔ ൅ ͵ݔ ൅ ͷݔ ൌ Ͳ
฻ ͵ݔ ʹݔ ൅ Ͷݔ ݔ ൌ Ͳ
฻ ሺͶ ଷ ݔ െ ͵ ݔሻ ʹݔ ൅ ሺʹ ଶ ʹݔ െ ͳሻ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻ ʹݔ ൅ ʹ ଶ ʹݔ െ ͳሿ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾሺʹ ʹݔ െ ͳሻ ʹݔ ൅ ʹ ଶ ʹݔ െ ͳሿ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ
Ͷ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ۍ ͳ ൅ ێ ξͳ͹ ʹݔ ൌ ฻ ێ ͺ ێ ͳ െ ξͳ͹ ۏ ʹݔ ൌ ͺ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ ێ ێ ͳ ͳ ൅ ξͳ͹ ฻ ݔ ൌ േ ቆ ൅ ݇ʹߨቇ ێ ʹ ͺ ሺ݇ א Ժሻ ێ ێ ͳ ͳ െ ξͳ͹ ݔ ൌ േ ቆ ൅ ݇ʹߨቇ ۏ ʹ ͺ 78 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 3: Giải các phương trình sau: ͷݔ ݔ Ǥ ൌ ͷ ଷ ݔ ʹ ʹ ͷ
Ǥ ଼ ݔ ൅ ଼ ݔ ൌ ʹሺଵ଴ ݔ ൅ ଵ଴ ݔሻ ൅ ʹݔ Ͷ ͸ݔ ͺݔ Ǥʹ ଶ ൅ ͳ ൌ ͵ ͷ ͷ
Ǥ ʹݔ ൅ ʹ ݔ ൌ ͵ Giải: a. ݔ ݔ
ወấ ൌ ͲØệủươ¿²ʹếʹ ʹ ʹ
¯×ǡương trình trở thành: ͷݔ ݔ ݔ ݔ ʹ ൌ ͳͲ ଷ ݔ ʹ ʹ ʹ ʹ
฻ ͵ݔ ൅ ʹݔ ൌ ͷ ଷ ݔ ݔ
฻ ͵ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൅ ʹ ݔ ݔ ൌ ͷ ଷ ݔ ݔ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ
͵ െ Ͷ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ ൌ ͷ ଷ ݔ ݔ ۍ ൌ Ͳ ʹ ێ ݔ ฻ ێ ൌ Ͳሺạሻ ێ ʹ
ۏͷ ଷ ݔ െ Ͷ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ݔ ۍ ൌ Ͳ ʹ ێ ݔ ൌ ͳ ێ ฻ െͳ ൅ ێ ξʹͳ ݔ ൌ ێ ͳͲ ێ െͳ െ ξʹͳ ۏ ݔ ൌ ͳͲ 79 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ʹ݇ߨ ۍ ێ െͳ ൅ ξʹͳ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ێ ͳͲ ሺ݇ א Ժሻ ێ െͳ െ ξʹͳ ۏݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ͳͲ b.
Phương trình tương đương với ͷ
଼ ݔ ሺͳ െ ʹ ଶ ݔሻ ൅ ଼ ݔ ሺͳ െ ʹ ଶ ݔሻ ൌ ʹݔ Ͷ ͷ
฻ ଼ ݔ ʹݔ െ ଼ ݔ ʹݔ ൌ ʹݔ Ͷ
฻ Ͷ ʹݔ ሺ଼ ݔ െ ଼ ݔሻ ൌ ͷ ʹݔ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ൤Ͷሺ଼ ݔ െ ଼ ݔሻ ൌ ͷ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ൤Ͷሺସ ݔ െ ସ ݔሻሺସ ݔ ൅ ସ ݔሻ ൌ ͷ ʹݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ
Ͷሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൬ͳ െ ଶ ʹݔ൰ ൌ ͷ ʹ ʹݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ
Ͷ ൬ͳ െ ଶ ʹݔ൰ ൌ ͷ ʹ ʹݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ ଶ ʹݔ ൌ െ ሺØệሻ ʹ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ c.
Phương trình tương đương với ͳʹݔ Ͷݔ ͳ ൅ ൅ ͳ ൌ ͵ ൬ʹ ଶ െ ͳ൰ ͷ ͷ Ͷݔ Ͷݔ Ͷݔ ฻ Ͷ ଷ െ ͸ ଶ െ ͵ ൅ ͷ ൌ Ͳ ͷ ͷ ͷ 80 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Ͷݔ Ͷݔ Ͷݔ ฻ ൬ െ ͳ൰ ൬Ͷ ଶ െ ʹ െ ͷ൰ ൌ Ͳ ͷ ͷ ͷ Ͷݔ െ ͳ ൌ Ͳ ฻ ൦ ͷ Ͷݔ Ͷݔ Ͷ ଶ െ ʹ െ ͷ ൌ Ͳ ͷ ͷ Ͷݔ ۍ ൌ ͳ ێ ͷ ێ Ͷݔ ͳ െ ξʹͳ ฻ ێ ൌ ێ ͷ Ͷ ێ Ͷݔ ͳ ൅ ξʹͳ ۏ ൌ ൐ ͳሺạሻ ͷ Ͷ ͷ݇ߨ ۍ ݔ ൌ ฻ ێ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͷ ͳ െ ξʹͳ ͳͷߨ ۏݔ ൌ േ ൅ Ͷ Ͷ ʹ d. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Khi đó, phương trình tương đương với ʹ ݔ ൅ ʹ ݔ ൌ ͵ ͳ ൅ ଶ ݔ
฻ ʹ ଷ ݔ െ ͵ ଶ ݔ ൅ Ͷ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ͳሻሺʹ ଶ ݔ െ ݔ ൅ ͵ሻ ൌ Ͳ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ ฻ ʹ
൤ ଶ ݔ െ ݔ ൅ ͵ ൌ ͲሺØệሻ ߨ
฻ ݔ ൌ ͳ ֞ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 81 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 4: Giải các phương trình sau:
Ǥʹሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ʹݔሻ ൌ ͳ ൅ ݔ ͳ ʹݔ ߨ Ǥ ݔ ൅ ൌ ʹ ቀݔ ൅ ቁ ξʹ ݔ ൅ ݔ ʹ
Ǥͺሺ଺ ݔ ൅ ଺ ݔሻ ൅ ͵ξ͵ Ͷݔ ൌ ͵ξ͵ ʹݔ െ ͳͳ ʹݔ ൅ ͳͳ
Ǥξ͵ ʹݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൅ ʹ ൌ ͵ݔ ൅ ʹݔ െ ͵ ݔ Giải: a. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ʹ ݔ ʹሺͳ െ ݔሻ ൬ͳ ൅ ൰ ൌ ͳ ൅ ݔ ͳ ൅ ଶ ݔ
ʹሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻଶ ฻ ൌ ͳ ൅ ݔ ͳ ൅ ଶ ݔ ʹ െ ʹ ଶ ݔ ฻ ሺͳ ൅ ݔሻ ቆ െ ͳቇ ൌ Ͳ ͳ ൅ ଶ ݔ
฻ ሺͳ ൅ ݔሻሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ଶ ͵ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳ ۍ ێ ξ͵ ݔ ൌ ฻ ێ ͵ ێ ξ͵ ۏ ݔ ൌ െ ͵ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ Ͷ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͸ 82 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. Điều kiện: ݔ ് ݇ߨ ቊ ݔ ് Ͳ ฻ ቊ ߨ ݔ ൅ ݔ ് Ͳ
ݔ ് െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ Ͷ
Phương trình tương đương với ݔ ʹ ݔ ݔ ൅ ൌ ʹ ݔ ξʹ ݔ ݔ ൅ ݔ ͳ ʹ ݔ ฻ ݔ ൬ ൅ െ ʹ൰ ൌ Ͳ ξʹ ݔ ݔ ൅ ݔ
฻ ݔ ൣ ݔ ൅ ݔ ൅ ʹξʹ ଶ ݔ െ ʹξʹ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ൧ ൌ Ͳ
฻ ݔ ൫ ݔ ൅ ݔ െ ξʹ ݔ ݔ൯ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
฻ ൤ݔ ൅ ݔ െ ξʹݔ ݔ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ, ta có: ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ൫ỏሺכሻ൯ ʹ
Với phương trình ሺʹሻ, ta có: ߨ ݐଶ െ ͳ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧Ǥ ¯×ǡ ݔ ݔ ൌ Ͷ ʹ
ương trình ሺʹሻ trở thành: ݐଶ െ ͳ ݐ െ ൌ Ͳ ξʹ ۍ ͳ െ ξ͵ ݐ ൌ ฻ ێ ξʹ ێ ێ ͳ ൅ ξ͵ ۏݐ ൌ ൐ ͳሺạሻ ʹ 83 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ͳ െ ξ͵ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͷ ʹ ۍ ͳ െ ξ͵ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ێ ʹ Ͷ ێ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͳ െ ξ͵ ۏݔ ൌ ߨ െ ൅ ݇ʹߨ ʹ
Vậy nghiệm của phương trình là: ۍ ͳ െ ξ͵ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ Ͷ ێ ͳ െ ξ͵ ێݔ ൌ ߨ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ێ ʹ ێ ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ c.
Phương trình tương đương với
ሺʹ ଶ ݔሻଷ ൅ ሺʹ ଶ ݔሻଷ ൅ ͵ξ͵ Ͷݔ ൌ ͵ξ͵ ʹݔ െ ͻ ʹݔ ൅ ͳͳ
฻ ሺʹ ʹݔ ൅ ͳሻଷ ൅ ሺͳ െ ʹ ʹݔሻଷ ൅ ͵ξ͵ Ͷݔ ൌ ͵ξ͵ ʹݔ െ ͻ ʹݔ ൅ ͳͳ
฻ ʹ ଶ ʹݔ ൅ ʹξ͵ ʹݔ ʹݔ ൌ ͵ξ͵ ʹݔ െ ͻ ʹݔ ൅ ͳͳ
฻ െʹ ଶ ʹݔ ൅ ʹξ͵ ʹݔ ʹݔ ൌ ͵ξ͵ ʹݔ െ ͻ ʹݔ ൅ ͳͳ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻ൫ξ͵ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ͳ൯ ൌ Ͳ ʹ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ൤ξ͵ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ͳ ݔ ൌ ฻ ൦ ʹ ߨ ͳ ቀʹݔ ൅ ቁ ൌ ͵ ʹ ߨ ฻ ቈݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ߨ 84 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác d.
Phương trình tương đương với
ξ͵ ʹݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͷ ଷ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͸ ݔ െ ͵
฻ ξ͵ ʹݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൌ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻሺʹ ଶ ݔ െ ͵ሻ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ൫ξ͵ ʹݔ െ ʹ ଶ ݔ ൅ ͵൯ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ൫ξ͵ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ʹ൯ ൌ Ͳ ʹ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
฻ ൤ξ͵ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ʹ ൌ Ͳ ͳ ݔ ൌ െ ฻ ൦ ʹ ߨ ቀʹݔ െ ቁ ൌ െͳ ͸ ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͵ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͸
Bài 5: Giải các phương trình sau:
Ǥ ݔ Ͷݔ ൅ ʹݔ ͵ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ȁ ݔ ൅ ʹ ʹݔ െ ͵ݔȁ ൌ ͳ ൅ ʹ ݔ െ ʹݔ
Ǥʹ ଷ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ ͳ
Ǥͳ ൅ ଷ ʹݔ ൅ ଷ ʹݔ ൌ Ͷݔ ʹ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ݔ ሺʹ ଶ ʹݔ െ ͳሻ ൅ ʹݔ ሺ ʹݔ ݔ െ ʹݔ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺ͵ ଶ ʹݔ െ ʹ ଶ ݔ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ േ ξͳ͹ ʹݔ ൌ ͺ 85 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ ʹ ێ ͳ ͳ ൅ ξͳ͹ ฻ ێݔ ൌ േ ሺ݇ א Ժሻ ێ ʹ ͺ ێ ͳ ͳ െ ξͳ͹ ۏݔ ൌ േ ʹ ͺ b. Ta thấy :
ȁ ݔ ൅ ʹ ʹݔ െ ͵ݔȁ ൌ ȁͶ ݔ ଶ ݔ ൅ ʹ ʹݔȁ ൌ ʹሺͳ ൅ ݔሻȁ ʹݔȁ
Và ͳ ൅ ʹ ݔ െ ʹݔ ൌ ʹ ݔ ሺͳ ൅ ݔሻ. Nên phương trình đã cho viết thành
ʹሺͳ ൅ ݔሻȁ ʹݔȁ ൌ ʹ ݔ ሺͳ ൅ ݔሻ ͳ ൅ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
฻ ൤ȁ ʹݔȁ ൌ ݔሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ có nghiệm là ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Với phương trình ሺʹሻ chỉ thỏa mãn ݔ ൒ Ͳ. Trong điều kiện này, phương trình ሺʹሻ tương đương với ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ ݇ߨ ൥ ͳ ߨ ȁ ฻ ቈ ݔȁ ൌ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͵ c.
Phương trình tương đương với
ʹ ଷ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͳ ൅ ݔ ൌ Ͳ
฻ ʹሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻሺ ݔ ൅ ͳሻ െ ሺͳ െ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሾʹሺͳ ൅ ݔሻሺ ݔ ൅ ͳሻ െ ͳሿ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሾͳ ൅ ʹ ݔ ݔ ൅ ʹሺ ݔ ൅ ݔሻሿ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ൦ ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ Ͷ d.
Phương trình tương đương với
ͳ ൅ ሺ ʹݔ ൅ ʹݔሻሺͳ െ ʹݔ ʹݔሻ ൌ ʹݔ ʹݔ
฻ ሺͳ െ ʹݔ ʹݔሻሺ ʹݔ ൅ ʹݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ 86 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ൦ Ͷ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ
Bài 6: Giải các phương trình sau:
Ǥ ଶ ͵ݔ ʹݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ (Tuyển sinh khối A 2005)
Ǥͳ ൅ ݔ ൅ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ʹݔ ൌ Ͳ (Tuyển sinh khối B 2005)
Ǥ ͵ݔ ൅ ʹݔ െ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ (Tuyển sinh khối D 2006) ሺ ߨ
ͳ ൅ ݔ ൅ ʹݔሻ ቀݔ ൅ ͳ Ǥ Ͷቁ ൌ ݔሺ዇ዎʹͲͳͲሻ ͳ ൅ ݔ ξʹ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ሺͶ ଷ ݔ െ ͵ ݔሻଶ ʹݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻଶ ʹݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ ሾሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻଶ ʹݔ െ ͳሿ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ ሾሺͳ͸ ସ ݔ െ ʹͶ ݔ ൅ ͻሻሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ െ ͳሿ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ ሺ͵ʹ ଺ ݔ െ ͸Ͷ ସ ݔ ൅ Ͷʹ ଶ ݔ െ ͳͲሻ ൌ Ͳ
฻ ଶ ݔ ሺଶ ݔ െ ͳሻሺ͵ʹ ସ ݔ െ ͵ʹ ଶ ݔ ൅ ͳͲሻ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ฻ ቂݔ ൌ േͳ
Nghiệm của phương trình là: ݇ߨ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹ b.
Phương trình tương đương với
ͳ ൅ ݔ ൅ ݔ ൅ ʹ ݔ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ 87 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൅ ݔ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ ͳ ݔ ൌ െ ฻ ൦ ʹ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ Ͳ Ͷ
Nghiệm của phương trình là: ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ൦ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ͷ c.
Phương trình tương đương với
Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͳ െ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
฻ ʹ ଷ ݔ ൅ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ ଶ ʹ ݔ ൅ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ ൦ െͳ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ξͳ͹ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ Ͷ d. Điều kiện: ߨ ݔ ് ൅ ݇ߨ ൞ ݔ ് Ͳ ฻ ൞ ʹ ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ݔ ് െͳ ߨ ݔ ് െ ൅ ݇ߨ Ͷ
Phương trình tương đương với
ሺͳ ൅ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ͳ ݔ ൅ ݔ ൌ ݔ ξʹǤ ξʹ ݔ 88 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ሺ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔሻ ݔ ൌ ݔ
฻ ݔ ሺʹ ଶ ݔ ൅ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͳ ൅ ݔ െ ʹ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ ʹ ଶ ݔ െ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ൦ ͸ ͹ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.11. Giải các phương trình sau:
Ǥʹ ʹݔ െ ʹݔ ൌ ͹ ݔ ൅ ʹ ݔ െ Ͷ
Ǥ ͻ ݔ ൅ ͸ ݔ െ ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ ൌ ͺ
Ǥ ʹݔ െ ʹݔ ൌ ͵ ݔ ൅ ݔ െ ʹ ͳ
Ǥ ݔ െ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ʹ ൬ʹ ݔ െ ൰ ൌ Ͳ ݔ
Ǥ ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൌ ݔ െ ݔ
5.2.12. Giải các phương trình sau:
Ǥ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ସ ݔ ͵ሺͳ ൅ ݔሻ ߨ ݔ Ǥ ͵ ଷ ݔ െ ݔ ൅ ൌ ͺ ଶ ቀ െ ቁ ଶ ݔ Ͷ ʹ
Ǥ͵ሺ ݔ െ ݔሻ െ ͷሺ ݔ െ ݔሻ ൌ ʹ
Ǥ ଶ ݔ ሺͳ െ ଷ ݔሻ ൅ ଷ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ 89 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5.2.13. Giải các phương trình sau:
Ǥ ʹ ଷ ݔ െ ݔ ൌ ʹ ଷ ݔ െ ݔ ൅ ʹݔ
Ǥ ݔ ሺ Ͷݔ ൅ ʹሻ ൅ ʹݔ ͵ݔ ൌ Ͳ ͳ െ ʹݔ Ǥͳ ൅ ʹݔ ൌ ଶ ʹݔ
Ǥ ଷ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ
Ǥ Ͷ ଶ ݔ െ ͵ݔ ൌ ͸ ݔ ൅ ʹሺͳ ൅ ʹݔሻ
Ǥͳ ൅ ݔ ൅ ͵ݔ ൌ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ʹݔ
5.2.14. Giải các phương trình sau: ͳ ͳ Ǥ ʹݔ ൅ ݔ െ െ ൌ ʹ ʹݔ ʹ ݔ ʹݔ ߨ ݔ ߨ ͵ݔ
Ǥ ቀͷݔ െ ቁ െ ቀ െ ቁ ൌ ξʹ Ͷ ʹ Ͷ ʹ
Ǥ ʹݔ ൅ ʹݔ ൅ ͵ ݔ െ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ ሺʹ െ ଶ ʹݔሻ ͵ݔ Ǥ ସ ݔ ൅ ͳ ൌ ସ ݔ
Ǥ͵ ସ ݔ െ Ͷ ଶ ݔ ଶ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ Ͳ
Ǥ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ξʹ ݔ ൅ ʹݔ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN 5.2.11. a.
Phương trình tương đương với
Ͷ ݔ ݔ െ ሺͳ െ ʹ ଶ ݔሻ ൌ ͹ ݔ ൅ ʹ ݔ െ Ͷ
฻ Ͷ ݔ ݔ െ ͹ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͷ ൌ Ͳ
฻ ʹ ݔ ሺʹ ݔ െ ͳሻ ൅ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ ൅ ݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ 90 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ͸ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ b.
Phương trình tương đương với
ͻ ݔ ൅ ͸ ݔ െ ͸ ݔ ݔ ൅ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ൌ ͺ
฻ ͸ ݔ ሺͳ െ ݔሻ ൅ ሺͳ െ ݔሻሺʹ ݔ െ ͹ሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሺ͸ ݔ ൅ ʹ ݔ െ ͹ሻ ൌ Ͳ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ c.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ݔ െ ͳ ൅ ʹ ଶ ݔ ൌ ͵ ݔ ൅ ݔ െ ʹ
฻ ݔ ሺʹ ݔ െ ͳሻ ൅ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ێ ͷߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ۏ ݔ ൌ ݇ʹߨ
Qua các bài a, b và c thì ta thấy có cùng dạng phương trình là:
ܽ ʹݔ ൅ ܾ ʹݔ ൅ ܿ ݔ ൅ ݀ ݔ ൅ ݁ ൌ Ͳሺכሻ
Nguyên gốc phương trình trên là xuất phát từ phương trình này:
ሺܽଵ ݔ ൅ ܽଶ ݔ ൅ ܽଷሻሺܽସ ݔ ൅ ܽହ ݔ ൅ ܽ଺ሻ ൌ Ͳሺככሻ
Từ phương trình ሺככሻ người ta khai triển ra và thêm bớt vào để đưa về phương trình ሺכሻ.
Cách giải thông thường là chúng ta sử dụng công thức ʹݔ ൌ ʹ ݔ ݔ và công
thức ʹݔ ൌ ʹ ଶ ݔ െ ͳ hay ʹݔ ൌ ͳ െ ʹ ଶ ݔ xem cái nào có thể đưa phương
trình ሺכሻ phương trình ሺככሻ. 91 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác d. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ݔ ʹ
െ ʹݔ െ ʹݔ ൅ Ͷ ݔ െ ൌ Ͳ ݔ ݔ
฻ ݔ െ ݔ ʹݔ െ ʹݔ ݔ ൅ Ͷ ଶ ݔ െ ʹ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͳ െ ʹ ଶ ݔሻ െ ʹݔ ݔ ൅ ʹ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ െ ݔ ʹݔ െ ʹݔ ݔ ൅ ʹ ʹݔ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺ ݔ ൅ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ e.
Phương trình tương đương với
ݔ ሺଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ଷ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
฻ െ ݔ ଶ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺ ʹݔ െ ʹݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ 5.2.12. a.
Phương trình tương đương với
ݔ െ ݔ ൅ ଶ ݔ െ ଶ ݔ ൅ ଷ ݔ െ ଷ ݔ ൅ ସ ݔ െ ସ ݔ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔ ൅ ݔ ൅ ͳ ൅ ݔ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: 92 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ
ێ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ۏݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ʹ b. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với : ߨ
͵ ଷ ݔ െ ݔ ൅ ͵ሺͳ ൅ ݔሻሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͷ ቂͳ ൅ ቀ െ ݔቁቃ ʹ
฻ ݔ ሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ͵ሺͳ ൅ ݔሻሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ Ͷሺͳ ൅ ݔሻ
฻ ݔ ሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ሺͳ ൅ ݔሻሺ͵ ൅ ͵ ଶ ݔ െ Ͷሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ሺͳ ൅ ݔሻሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ͳ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺ͵ ଶ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ݔሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ۍ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͸ ێ ξʹ െ ͳ ߨ ێ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ξʹ Ͷ ێ ͵ߨ ξʹ െ ͳ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ۏ Ͷ ξʹ c. Điều kiện: ݇ߨ
൜ ݔ ് Ͳ ฻ ʹݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ݔ ് Ͳ ʹ
Phương trình tương đương với :
͵ ଶ ݔ ሺͳ െ ݔሻ െ ͷ ଶ ݔ ሺͳ െ ݔሻ ൌ ʹ ݔ ݔ
฻ ͵ ݔ ሺ ݔ െ ݔ ݔ ൅ ݔሻ െ ͷ ݔ ሺ ݔ െ ݔ ݔ ൅ ݔሻ ൌ Ͳ 93 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ሺ ݔ ൅ ݔ െ ݔ ݔሻሺ͵ ݔ െ ͷ ݔሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. ۍ ͳ െ ξʹ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ Ͷ ێ ͵ߨ ͳ െ ξʹ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ێ Ͷ ʹ ێ ͵ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͷ d. Điều kiện: ߨ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ്
൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ଶ ݔ ሺͳ െ ଷ ݔሻ ൅ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ଶ ݔሻሺͳ െ ଷ ݔሻ ൅ ሺଷ ݔ െ ͳሻሺͳ െ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሺͳ െ ݔሻሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔ ݔ െ ଶ ݔ െ ݔ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሺͳ െ ݔሻሺ ݔ െ ݔሻሺ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ݔሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ݔ ൌ ݇ʹߨ ۍ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ێ ξʹ െ ͳ ߨ ێݔ ൌ േ ൅ ൅ ݇ʹߨ ۏ ξʹ Ͷ 5.2.13. a.
Phương trình tương đương với
ݔ ሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ ሺͳ െ ݔሻሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ
฻ ሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: 94 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۍ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ Ͷ ێ ͵ߨ ێݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ێ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ێ ݔ ൌ ݇ʹߨ ێ ͵ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ Ͷ b.
Phương trình tương đương với
ݔ ሺ Ͷݔ ൅ ʹሻ ൅ ʹݔ ሺͶ ଷ ݔ െ ͵ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾ Ͷݔ ൅ ʹ ൅ ʹݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻሿ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾʹ ଶ ʹݔ െ ͳ ൅ ʹ ൅ ʹݔ ሺʹ ʹݔ ൅ ʹ െ ͵ሻሿ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ʹݔ െ ʹݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ʹ c. Điều kiện: ݇ߨ ʹݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ଶ ʹݔ ൅ ʹݔ ʹݔ ൌ ͳ െ ʹݔ
฻ ͳ െ ଶ ʹݔ ൅ ʹݔ ʹݔ ൌ ͳ െ ʹݔ
฻ ʹݔ ሺ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ݇ߨ ൥ݔ ൌ െ ൅ Ͷ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ߨ d.
Phương trình tương đương với
ଶ ݔ ሺ ݔ ൅ ͳሻ ൅ ʹሺ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ 95 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ሺͳ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔሻሺ ݔ ൅ ͳሻ െ ʹሺͳ െ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሾሺͳ ൅ ݔሻሺ ݔ ൅ ͳሻ െ ʹሿ ൌ Ͳ
฻ ሺͳ െ ݔሻሺ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ʹߨ e.
Phương trình tương đương với
Ͷ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ ൌ ͸ ݔ ൅ ʹሺʹ ଶ ݔሻ
฻ Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ͵ሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ߨ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ێ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ێ ʹߨ ۏݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ͵ f.
Phương trình tương đương với
ͳ ൅ ݔ ൅ ͵ݔ െ ݔ െ ʹݔ െ ͳ ൅ ʹ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ െ ʹ ʹݔ ݔ െ ʹ ݔ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͳ െ ʹ ʹݔ െ ʹ ݔ ൅ ʹ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾሺ ݔ െ ݔሻଶ ൅ ʹሺ ݔ െ ݔሻሿ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺ ݔ െ ݔሻሺ ݔ െ ݔ ൅ ʹሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ݔ ൌ ݇ߨ ቈ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ 96 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác 5.2.14. a. Điều kiện: ݇ߨ ൜ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹݔ ് Ͳ ʹ
Phương trình tương đương với ଶ ʹݔ െ ͳ ʹ ଶ ݔ െ ͳ ʹ ʹݔ ൅ ൌ ʹݔ ݔ ʹݔ െ ଶ ʹݔ ʹݔ ʹ ʹݔ ฻ െ ൌ ʹݔ ݔ ʹݔ ʹݔ ͳ ʹ ฻ ʹݔ ൬ ൅ െ ൰ ൌ Ͳ ʹݔ ݔ ʹݔ
฻ ʹݔ ሺ ʹݔ ൅ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺʹ ଶ ݔ ൅ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ b.
Phương trình tương đương với ξʹ ͷݔ ͷݔ ξʹ ݔ ݔ ͵ݔ ൬ െ ൰ െ ቀ ൅ ቁ ൌ ξʹ ʹ ʹ ʹ ʹ ʹ ʹ ʹ ͵ݔ ͵ݔ ͵ݔ ฻ ʹ ʹݔ െ ʹ ʹݔ ൌ ʹ ʹ ʹ ʹ ͵ݔ ฻ ʹ
ሺ ʹݔ െ ʹݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ ʹ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ʹ݇ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ێ ͵ ͵ ێ ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ Ͷ ێ ߨ ۏ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ 97 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ݔ െ ݔ െ ʹ ଶ ݔ ൅ ͵ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺʹ ݔ െ ͳሻ െ ሺ ݔ െ ͳሻሺʹ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሺ ݔ െ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ێ ͷߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ۏ ݔ ൌ െߨ ൅ ݇ʹߨ d. Điều kiện: ߨ ቄ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ്
൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ସ ݔ ് Ͳ ʹ
Phương trình tương đương với ସ ݔ ൅ ସ ݔ ሺʹ െ ଶ ʹݔሻ ͵ݔ ൌ ସ ݔ ସ ݔ
฻ ସ ݔ ൅ ସ ݔ ൌ ʹ ͵ݔ െ ଶ ʹݔ ͵ݔ
฻ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ ʹ ͵ݔ െ ଶ ʹݔ ͵ݔ
฻ ʹ െ ଶ ʹݔ ൌ Ͷ ͵ݔ െ ʹ ଶ ʹݔ ʹݔ
฻ ଶ ʹݔ ሺʹ ͵ݔ െ ͳሻ ൌ ʹሺʹ ͵ݔ െ ͳሻ
฻ ሺʹ ͵ݔ െ ͳሻሺଶ ʹݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm ߨ ݇ʹߨ ݔ ൌ ൅ ൦ ͳͺ ͵ ͳ͹ߨ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ͳͺ ͵ 98 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác e.
Phương trình tương đương với
฻ ͵ ଶ ݔ ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ െ ଶ ݔ ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺ͵ ଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ێ Ͷߨ
ێ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͵ ێ ʹߨ ۏݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ͵ f.
Phương trình tương đương với
ʹ ݔ ݔ ൌ ͳ ൅ ξʹ ݔ ൅ ʹ ଶ ݔ െ ͳ
฻ ʹ ݔ ݔ ൌ ʹ ଶ ݔ ൅ ξʹ ݔ
฻ ξʹ ݔ ൫ξʹ ݔ െ ξʹ ݔ െ ͳ൯ ൌ Ͳ
Nghiệm của phương trình là: ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ ێ ͷߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͳʹ ێ ͳ͵ߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͳʹ 99 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b.
PHƯƠNG TRÌNH CHỨA CĂN THỨC
- Ở dạng phương trình chứa căn thức này, chúng ta thường áp dụng các công thức
bên dưới. Sau khi giải đến phần so điều kiện thì chúng ta sẽ thử nghiệm trực tiếp. x ξ ൌ ξ ֞ ൌ ൒ Ͳ x ξ ൌ ֞ ቄ ൒ Ͳ ൌ ଶ ൒ Ͳ x ξ ൅ ξ ൌ ξ ฻ ൝ ൒ Ͳ ൅ ൅ ʹξ ൌ
x ξ ൌ ቊ ξǤ ξǡ ൒ Ͳ ൒ Ͳ ξെǤ ξെǡ ൑ Ͳ ൑ Ͳ
Bài 1: Giải phương trình sau:
ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ݔ ൅ ଷ ݔ ݔ ൌ ξʹ ʹݔ
Giải: Điều kiện: ݔ ് Ͳ
൝ ݔ ് Ͳ ฻ ቄ ʹݔ ് Ͳ
ʹݔ ൒ Ͳ ฻ ʹݔ ൐ Ͳሺכሻ ʹݔ ൒ Ͳ
Phương trình tương đương với
ଷ ݔ ൅ ଷ ݔ ൅ ଶ ݔ ݔ ൅ ݔ ଶ ݔ ൌ ξʹ ʹݔ
฻ ଶ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ଶ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ξʹ ʹݔ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻ ൌ ξʹ ʹݔ ฻ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ʹݔ ߨ ฻ ቊ ቀݔ ൅ ቁ ൒ Ͳ Ͷ ͳ ൅ ʹ ݔ ݔ ൌ ʹ ʹݔ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൒ Ͳ ฻ ൝ Ͷ ʹݔ ൌ ͳሺỏሺכሻሻ 100 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ۓ ቀݔ ൅ ቁ ൒ Ͳ ۖ Ͷ ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ۔൦ Ͷ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ۖ ͷߨ ە ݔ ൌ ൅ ݈ʹߨ Ͷ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Bài 2: Giải phương trình sau:
ξͷ ݔ െ ʹݔ ൅ ʹ ݔ ൌ Ͳ
Giải: Phương trình tương đương với ξͷ ݔ െ ʹݔ ൌ െʹ ݔ ฻ ቄ ݔ ൑ Ͳ ͷ ݔ െ ʹݔ ൌ Ͷ ଶ ݔ ฻ ቄ ݔ ൑ Ͳ
ʹ ଶ ݔ ൅ ͷ ݔ െ ͵ ൌ Ͳ ݔ ൑ Ͳͳ ฻ ൞൥ ݔ ൌ ʹ
ݔ ൌ െ͵ ൏ െͳሺạሻ ݔ ൑ Ͳ ߨ
฻ ቊݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Bài 3: Giải phương trình sau: ߨ
ʹ ቀ͵ݔ ൅ ቁ ൌ ඥͳ ൅ ͺ ʹݔ ଶ ʹݔ Ͷ
(ĐH Kinh Tế Quốc Dân 2000) 101 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Giải: Phương trình tương đương với ߨ
ቀ͵ݔ ൅ ቁ ൒ Ͳሺכሻ ൞ Ͷ ߨ
Ͷ ଶ ቀ͵ݔ ൅ ቁ ൌ ͳ ൅ ͺ ʹݔ ଶ ʹݔሺͳሻ Ͷ
Ta giải phương trình ሺʹሻ : ߨ
ʹ ቂͳ െ ቀ͸ݔ ൅ ቁቃ ൌ ͳ ൅ Ͷ Ͷݔ ʹݔ ʹ
฻ ʹሺͳ ൅ ͸ݔሻ ൌ ͳ ൅ ʹሺ ͸ݔ ൅ ʹݔሻ ߨ ͳ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ʹݔ ൌ ฻ ൦ ͳʹ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͷߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͳʹ
Kiểm tra điều kiện ሺכሻ, ta nhận nghiệm của phương trình là ߨ ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨ ൦ ͳʹ ͳ͹ߨ ሺ݉ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨ ͳʹ
Bài 4: Giải phương trình sau:
ξ ʹݔ ൅ ξͳ ൅ ʹݔ ൌ ʹξ ݔ ൅ ݔ
Giải: Điều kiện : ቄ ʹݔ ൒ Ͳ ฻ ቄ ݔ െ ݔ ൒ Ͳ ݔ ൅ ݔ ൒ Ͳ ݔ ൅ ݔ ൒ Ͳ
Phương trình tương đương với
ඥሺ ݔ െ ݔሻሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ඥሺ ݔ ൅ ݔሻଶ ൌ ʹξ ݔ ൅ ݔ
Với ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ, ta được ߨ
ݔ ൌ െͳ ฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Với ݔ ൅ ݔ ൐ Ͳ và ݔ െ ݔ ൒ Ͳ thì 102 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
ξ ݔ ൅ ݔ ൫ξ ݔ െ ݔ ൅ ξ ݔ ൅ ݔ൯ ൌ ʹξ ݔ ൅ ݔ
฻ ξ ݔ െ ݔ ൅ ξ ݔ ൅ ݔ ൌ ʹ
฻ ʹ ݔ ൅ ʹඥଶ ݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͷ
฻ ଶ ݔ െ ଶ ݔ ൌ ሺʹ െ ݔሻଶ
฻ ଶ ݔ ൅ Ͷ ݔ െ ͷ ൌ Ͳ ݔ ൌ ͳ
฻ ൤ݔ ൌ െͷሺ኶ሻ ฻ ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ
Vậy nghiệm của phương trình là ߨ ቈݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ʹߨ - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.15. Giải phương trình sau: Ǥ ξͳ ൅ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ ͳ
Ǥ ൫ξͳ െ ݔ ൅ ξ ݔ൯ ʹݔ ൌ Ͷݔ ʹ
ξͳ െ ʹݔ ൅ ξͳ ൅ ʹݔ Ǥ ൌ Ͷ ݔ ݔ
Ǥ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ൅ ට ݔ ൅ ξ͵ ݔ ൌ ʹ 103 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN 5.2.15. a.
Phương trình tương đương với ξͳ ൅ ݔ ൌ െ ݔ ฻ ቄ ݔ ൑ Ͳ ͳ ൅ ݔ ൌ ଶ ݔ ฻ ቄ ݔ ൑ Ͳ ଶ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൑ Ͳ ฻ ቊቂ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ െͳ ݔ ൑ Ͳ ฻ ቐ ݔ ൌ ݇ߨ ቈ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ ฻ ቈ ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ʹ b. Điều kiện : ݔ ൒ Ͳሺכሻ
Phương trình tương đương với
൫ξͳ െ ݔ ൅ ξ ݔ൯ ʹݔ ൌ ʹݔ ʹݔ
฻ ൤ξͳ െ ݔ ൅ ξ ݔ ൌ ʹݔሺͳሻ ʹݔ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ ta có ʹݔ ൒ Ͳ
൜ͳ ൅ ʹඥݔ ሺͳ െ ݔሻ ൌ ଶ ʹݔ ʹݔ ൒ Ͳ ฻ ൜ ሺ ሺ Øዉሻ
ʹ ଶ ݔ െ ͳሻଶ ൅ ʹඥ ݔ ሺͳ െ ݔሻ ൌ Ͳ
Với phương trình ሺʹሻ ta có ߨ
ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 104 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c. Điều kiện : ʹݔ ൑ ͳ
൝ ʹݔ ൒ ͳ ฻ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với
ξͳ െ ʹݔ ൅ ξͳ ൅ ʹݔ ൌ ʹ ʹݔ ʹݔ ൒ Ͳ ฻ ൜
ͳ െ ʹݔ ൅ ͳ ൅ ʹݔ ൅ ʹඥͳ െ ଶ ʹݔ ൌ Ͷ ଶ ʹݔ ʹݔ ൒ Ͳ ฻ ൜ඥ
ͳ െ ଶ ʹݔ ൌ ʹ ଶ ʹݔ െ ͳ ʹݔ ൒ Ͳͳ ฻ ൞ ଶ ʹݔ ൒ ʹ
ͳ െ ଶ ʹݔ ൌ Ͷ ସ ʹݔ െ Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ͳ ξʹ ฻ ቐ ʹݔ ൒ ʹ
Ͷ ସ ʹݔ െ ͵ ଶ ʹݔ ൌ Ͳ ۓ ξʹ ۖ ʹݔ ൒ ʹ ฻ ଶ ʹݔ ൌ Ͳ ۔ ۖ൥ ͵ ە ଶ ʹݔ ൌ Ͷ ξʹ ۓ ʹݔ ൒ ۖ ʹ ۖ ฻ ۍ ξ͵ ʹݔ ൌ ێ ۔ ʹ ێ ێ ۖ ۖ ξ͵ ۏ ʹݔ ൌ െ ە ʹ ξ͵ ฻ ʹݔ ൌ ʹ 105 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ฻ ൦ ͸ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ൌ ʹ ቀݔ ൅ ቁ ǡ ݐ ൒ Ͳሺכሻ ͵
Khi đó, phương trình trở thành ξݐ ൌ ʹ െ ݐ
฻ ቊͲ ൑ ݐ ൑ ʹ ቀếợሺכሻቁ ݐ ൌ ݐଶ െ Ͷݐ ൅ Ͷ ฻ ቄ Ͳ ൑ ݐ ൑ ʹ ଶ ݐ െ ͷݐ ൅ Ͷ ൌ Ͳ Ͳ ൑ ݐ ൑ ʹ ฻ ቊ ቂݐ ൌ ͳ ݐ ൌ Ͷ ฻ ݐ ൌ ͳ Do đó, ߨ ߨ ͳ ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ͵ ʹ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ 106 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c.
PHƯƠNG TRÌNH KHÔNG MẪU MỰC
- Các phương trình không mẫu mực là các phương trình không có một cách giải cụ
thể nào, thường là sử dụng các bất đẳng thức hoặc đạo hàm hàm số để đánh giá và tìm ra nghiệm.
- Chúng thường sử dụng các bất đẳng thức sau: x െͳ ൑ ݔ ൑ ͳ x െͳ ൑ ݔ ൑ ͳ x ቄ ൒ ฺ ൌ ൑ ൒ Ͳ x ൝ ൒ Ͳ ฺ ൌ ൌ Ͳ ൅ ൌ Ͳ x ቄ ൑ ൑ ฺ ൌ ൌ ൒ ൒ x ቄ ൑ ൑ ฺ ൌ ൌ ൌ
Bài 1: Giải các phương trình sau:
Ǥ ଵଷ ݔ ൅ ଵସ ݔ ൌ ͳ Ǥ ହ ݔ ൅ ହ ݔ ൌ ͳ Giải: a.
Phương trình tương đương với
ଵଷ ݔ ൅ ଵସ ݔ ൌ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ
฻ ଶ ݔ ሺଵଵ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺଵଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ Ta có:
ቄ ݔ ൑ ͳ ฺ ଶ ݔ ሺଵଵ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ൞ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ቄ ݔ ൑ ͳ ฺ ଶ ݔ ሺଵଶ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ฺ ଶ ݔ ሺଵଵ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺଵଶ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi: 107 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ۍ ቄ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ێ ێቄ ݔ ൌ ͳ ߨ
ێ ଶ ݔ ൌ ͳ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ቄ ݔ ൌ ͳ ێ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ ݇ʹߨ ێ ۏቄ ݔ ൌ ͳ ଶ ݔ ൌ ͳ b.
Phương trình tương đương với
ହ ݔ ൅ ହ ݔ ൌ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ
฻ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ Ta có:
ቄ ݔ ൑ ͳ ฺ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ൞ ଶ ݔ ൒ Ͳ ቄ ݔ ൑ ͳ
ଶ ݔ ൒ Ͳ ฺ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ
ฺ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺଷ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi: ۍቄ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ێ ێ ߨ ቄ ݔ ൌ Ͳ
ێ ݔ ൌ ͳ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێቄ ݔ ൌ ͳ ێ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ ݇ʹߨ ێ ۏቄ ݔ ൌ ͳ ݔ ൌ ͳ 108 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Qua 2 bài trên chúng ta thấy rằng với ܽǡ ܾ không đồng thời bằng 2, dạng phương trình:
௔ ݔ ൅ ௕ ݔ ൌ ͳሺכሻ
Chúng ta thường giải như sau:
ሺכሻ ฻ ௔ ݔ ൅ ௕ ݔ ൌ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ
฻ ଶ ݔ ሺ௔ିଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺ௕ିଶ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ
Khi đó, chúng ta sử dụng các đánh giá:
ቄ ݔ ൑ ͳ ֜ ଶ ݔ ሺ௔ିଶ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ൞ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ቄ ݔ ൑ ͳ ֜ ଶ ݔ ሺ௕ିଶ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ฺ ଶ ݔ ሺ௔ିଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺ௕ିଶ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ
Đến đây, ta xét dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi: ۍ ቄ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ێ ێቄ ݔ ൌ Ͳ ێ ௕ିଶ ݔ ൌ ͳ ێቄ௔ିଶ ݔ ൌ ͳ ێ ݔ ൌ Ͳ ێ ۏቄ௔ିଶ ݔ ൌ ͳ ௕ିଶ ݔ ൌ ͳ
Ngoài ra, chúng ta cũng có thể làm như sau :
൜ ௔ ݔ ൑ ଶ ݔ ฺ ௔ ݔ ൅ ௕ ݔ ൑ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ ൌ ͳ ௕ ݔ ൑ ଶ ݔ
Đến đây, chúng ta cũng xét dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra đối với phương trình ሺכሻ. 109 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 2: Giải các phương trình sau:
ǤͶ ଶ ݔ ൅ ͵ ଶ ݔ െ Ͷξ͵ ݔ ൅ ʹξ͵ ݔ ൅ Ͷ ൌ Ͳ ଵ଴ ݔ ൅ ଵ଴ ݔ ଺ ݔ ൅ ଺ ݔ Ǥ ൌ Ͷ Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ ͳ
Ǥ ହ ݔ ൅ ଻ ݔ ൅ ሺଷ ݔ ൅ ହ ݔሻ ʹݔ ൌ ݔ ൅ ݔ ʹ Giải: a. Điều kiện: ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với ଶ ଶ
൫ʹ ݔ െ ξ͵൯ ൅ ൫ξ͵ ݔ ൅ ͳ൯ ൌ Ͳ ฻ ൜ʹ ݔ െ ξ͵ ൌ Ͳ ξ͵ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ۓ ξ͵ ۖ ݔ ൌ ฻ ʹ ۔ ξ͵ ۖ ݔ ൌ െ ە ͵ ߨ ۓ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ൦ ͸ ۖ ߨ ฻
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ۔ ͸ߨ ۖ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ە ͸ ߨ
฻ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 110 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b. Điều kiện: ͵ ʹ
Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ ് Ͳ ฻ Ͷ ൬ͳ െ ଶ ʹݔ൰ ് Ͳ ฻ ଶ ʹݔ ് ሺכሻ ʹ ͵
Phương trình tương đương với ଵ଴ ݔ ൅ ଵ଴ ݔ ͳ െ ͵ ଶ ݔ ଶ ݔ ൌ Ͷ Ͷ ଶ ʹݔ ൅ ଶ ʹݔ ͵ ଵ଴ ݔ ൅ ଵ଴ ݔ ͳ െ ฻ ൌ ʹ ଶ ʹݔ Ͷ ͵ Ͷ ቀͳ െ ʹଶ ʹݔቁ
฻ ଵ଴ ݔ ൅ ଵ଴ ݔ ൌ ͳ
฻ ଶሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ Ta có:
ቄ ݔ ൑ ͳ ֜ ଶ ݔ ሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ൞ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ቄ ݔ ൑ ͳ ֜ ଶ ݔ ሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ ଶ ݔ ൒ Ͳ
ฺ ଶሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൅ ଶ ݔ ሺ଼ ݔ െ ͳሻ ൑ Ͳ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ۍ ቄ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ێ ݔ ൌ Ͳ ێቄ ଼ ݇ߨ ێ ݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ێቄ଼ ݔ ൌ ͳ ʹ ێ ݔ ൌ Ͳ ێ ۏቄ଼ ݔ ൌ ͳ ଼ ݔ ൌ ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. c.
Phương trình tương đương với
ହ ݔ ൅ ସ ݔ ݔ ൅ ଻ ݔ ൅ ଺ ݔ ݔ ൌ ݔ ൅ ݔ
฻ ସ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ଺ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ݔ ൅ ݔ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻሺସ ݔ ൅ ଺ ݔ െ ͳሻ ൌ Ͳ 111 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
฻ ൤ସ ݔ ൅ ଺ ݔ ൌ ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ ta có nghiệm ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Với phương trình ሺʹሻ, ta thấy
൜ ଺ ݔ ൑ ଶ ݔ ฺ ସ ݔ ൅ ଺ ݔ ൑ ͳ ସ ݔ ൑ ଶ ݔ Do đó, ቄଶ ݔ ൌ ͳ ݇ߨ
ସ ݔ ൅ ଺ ݔ ൌ ͳ ฻ ൦ ଶ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ቄଶ ݔ ൌ Ͳ ʹ ଶ ݔ ൌ ͳ
Vậy nghiệm của phương trình là ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ൦ Ͷ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ʹ
Bài 3: Giải các phương trình sau:
Ǥͺ Ͷݔ ଶ ʹݔ ൅ ξͳ െ ͵ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
Ǥ ሺ ʹݔ െ Ͷݔሻଶ ൌ ͸ ൅ ʹ ͵ݔ
Ǥξ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ݔ ൅ ݔ ൌ ͳ Giải: a.
Phương trình tương đương với
Ͷ Ͷݔ ሺͳ ൅ Ͷݔሻ ൅ ξͳ െ ͵ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ Ͷݔ ൅ ͳሻଶ ൅ ξͳ െ ͵ݔ ൌ Ͳ ฻ ቄʹ Ͷݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ͳ െ ͵ݔ ൌ Ͳ ͳ ฻ ൝ Ͷݔ ൌ െ ʹ ͵ݔ ൌ ͳ 112 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ʹߨ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൞ ͵݊ʹߨ ሺ݇ǡ݊ א Ժሻ ݔ ൌ ͵ ʹߨ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ b.
Phương trình tương đương với
Ͷ ଶ ͵ݔ ଶ ݔ ൌ ͸ ൅ ʹ ͵ݔ Ta có :
͸ ൅ ʹ ͵ݔ ൒ Ͷሺ ͵ݔ ൒ െͳሻ ൝ ͵ݔ ൑ ͳ
Ͷ ଶ ͵ݔ ଶ ݔ ൑ Ͷ ൬ ൜ଶ ൰ ଶ ݔ ൑ ͳ Suy ra
Ͷ ଶ ͵ݔ ଶ ݔ ൑ Ͷ ൑ ͸ ൅ ʹ ͵ݔ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ͵ݔ ൌ െͳ ߨ
൝ ଶ ͵ݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ଶ ݔ ൌ ͳ
Vậy nghiệm của phương trình là: ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ c. Điều kiện : ݔ ൒ Ͳሺכሻ
Phương trình đã cho có thể viết lại thành ͳ ͳ
ݔ ൅ ξ ݔ ൅ െ ൬ଶ ݔ െ ݔ ൅ ൰ ൌ Ͳ Ͷ Ͷ ͳ ଶ ͳ ଶ
฻ ൬ξ ݔ ൅ ൰ െ ൬ ݔ െ ൰ ൌ Ͳ ʹ ʹ
฻ ൫ξ ݔ ൅ ݔ൯൫ξ ݔ െ ݔ ൅ ͳ൯ ൌ Ͳ ξ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
฻ ቈξݔ െ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ, ta có : 113 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác െͳ ൅ ξͷ ቄ ݔ ൑ Ͳ ฻ ݔ ൌ ݔ ൌ ͳ െ ଶ ݔ ʹ ۍ െͳ ൅ ξͷ ݔ ൌ ቆ
ቇ ൅ ݇ʹߨሺ኶¿ ݔ ൑ Ͳሻ ێ ʹ ฻ ێ ሺ݇ א Ժሻ ێ െͳ ൅ ξͷ ݔ ൌ ߨ െ ቆ ቇ ൅ ݇ʹߨ ۏ ʹ
Với phương trình ሺʹሻ, ta có : ξ ݔ ൌ ݔ െ ͳ
Mà với mọi ݔ, ta đều có ൜ξ ݔ ൒ Ͳ ݔ ൑ ͳ Do đó,
ξ ݔ ൌ ݔ െ ͳ ฻ ቄ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ͳ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm của phương trình là െͳ ൅ ξͷ ቎ݔ ൌ ߨ െ ቆ ቇ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ݇ʹߨ
Bài 4: Giải các phương trình sau:
Ǥ ʹݔ െ ξ͵ ʹݔ െ ξ͵ ݔ െ ݔ ൅ Ͷ ൌ Ͳ ͵ݔ Ǥ ʹݔ ൅ െ ʹ ൌ Ͳ Ͷ
Ǥʹ ݔ ൅ ξʹ ͳͲݔ ൌ ͵ξʹ ൅ ʹ ʹͺݔ ݔ Giải: a.
Ta biến đổi phương trình trở thành ߨ ߨ
ቀʹݔ െ ቁ ൅ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ʹ ͸ ͸ Ta thấy : ߨ ቀʹݔ െ ቁ ൑ ͳ ߨ ߨ ൞ ͸ ߨ
ฺ ቀʹݔ െ ቁ ൅ ቀݔ ൅ ቁ ൑ ʹ ቀݔ ൅ ቁ ൑ ͳ ͸ ͸ ͸ 114 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ߨ ቀʹݔ െ ቁ ൌ ͳ ൞ ͸ ߨ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͳ ͸ ߨ ݔ ൌ ൅ ݉ߨ ฻ ൞ ͵ ߨ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ݔ ൌ ൅ ݊ʹߨ ͵ ߨ
฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Vậy nghiệm của phương trình là: ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ b.
Ta biến đổi phương trình trở thành ͵ݔ ʹݔ ൅ ൌ ʹ Ͷ Ta thấy : ʹݔ ൑ ͳ ͵ݔ ൝ ͵ݔ ฺ ʹݔ ൅ ൑ ʹ ൑ ͳ Ͷ Ͷ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ʹݔ ൌ ͳ ൝ ͵ݔ ൌ ͳ Ͷ ݔ ൌ ݉ߨ ฻ ቊ ͺ݊ߨ ݔ ൌ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ͵
฻ ݔ ൌ ͺ݇ߨሺ݇ א Ժሻ
Vậy nghiệm của phương trình là: ݔ ൌ ͺ݇ߨሺ݇ א Ժሻ 115 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c.
Phương trình tương đương với
ʹሺ ݔ െ ʹͺݔ ݔሻ ൌ ͵ξʹ െ ξʹ ͳͲݔ
Áp dụng bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có
ൌ ݔ െ ʹͺݔ ݔ ൑ ඥͳ ൅ ଶ ʹͺݔ ൑ ξʹ Mặt khác :
ൌ ͵ξʹ െ ξʹ ͳͲݔ ൒ ͵ξʹ െ ξʹ ൌ ʹξʹ
Do đó, phương trình trở thành ଶ ʹͺݔ ൌ ͳሺͳሻ
ቐ ݔ ʹͺݔ ൌ െ ݔሺʹሻ ͳͲݔ ൌ ͳሺ͵ሻ
Phương trình ሺͳሻ cho nghiệm ݇ߨ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹͺ
Phương trình ሺ͵ሻ cho nghiệm ߨ ݊ߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݊ א Ժሻ ʹͲ ͷ Suy ra ݇ߨ ߨ ݊ߨ ൌ ൅
฻ ͷሺ݇ െ ͹ሻ ൌ ʹͺሺ݊ െ ͳሻ ʹͺ ʹͲ ͷ Khi đó,
ቄ݇ െ ͹ ൌ ʹͺݐሺݐ א Ժሻ ݊ െ ͳ ൌ ͷݐ Suy ra ሺʹͺݐ ൅ ͹ሻߨ ߨ ݔ ൌ ൌ ൅ ݐߨሺݐ א Ժሻ ʹͺ Ͷ
Nghiệm này chỉ thỏa mãn phương trình ሺʹሻ nếu ݐ chẵn. Do đó, nghiệm của phương trình ߨ
ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ Ͷ
Bài 5: Giải các phương trình sau: ͷ Ǥ͸ െ Ͷݔ െ ݔଶ ൌ ݕ ݕ ቚ ݔ ݔቚ
Ǥ ସ ݔ ൅ ସ ݕ ൅ ʹ ଶ ݔ ଶ ݕ ൌ ͵ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ
Ǥ ଶ ݔ ൅ ଶ ݕ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ͳ ͳ ଶ ͳ ଶ ͳ Ǥ ൬ଶ ݔ ൅ ൰ ൅ ൬ଶ ݔ ൅ ൰ ൌ ͳʹ ൅ ݕ ଶ ݔ ଶ ݔ ʹ 116 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a. Điều kiện : ݔ ് Ͳ ൝ ʹݕ ሺכሻ ് Ͳ ݔ Ta có :
͸ െ Ͷݔ െ ݔଶ ൌ ͳͲ െ ሺʹ ൅ ݔሻଶ ൑ ͳͲ ൞ ͷ ͳͲ ݕ ݕ ൌ ൒ ͳͲ ቚ ʹݕ ݔ ݔቚ ቚ ݔ ቚ
Vậy phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi ͸ െ Ͷݔ െ ݔଶ ൌ ͳͲ ݔ ൌ െʹ ൝ ʹݕ ฻ ቊ ߨ ฬ ฬ ൌ ͳ
ݕ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. Điều kiện : ʹݔ ് Ͳ ൜ʹݕ ് Ͳሺכሻ
Theo bất đẳng thức Cauchy, ta có :
ସ ݔ ൅ ସ ݕ ൒ ʹ ଶ ݔ ଶ ݕ Suy ra
൒ ʹሺଶ ݔ ଶ ݕ ൅ ଶ ݔ ଶ ݕሻ
Lại theo bất đẳng thức Cauchy, ta được :
ଶ ݔ ଶ ݕ ൅ ଶ ݔ ଶ ݕ ൒ ʹ
Nên ൒ Ͷ. Mặt khác, ta thấy
ൌ ͵ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ ൑ Ͷ
Do đó, phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi ସ ݔ ൌ ସ ݕሺͳሻ
ቐଶ ݔ ଶ ݕ ൌ ଶ ݔ ଶ ݕሺʹሻ
ଶሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ͳሺ͵ሻ
Từ ሺͳሻ và ሺʹሻ ta có ଶ ݔ ൌ ଶ ݕ ൌ ͳ
Kết hợp với ሺ͵ሻ ta được ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ൞ Ͷ Ͷ ߨ ሺ݇ǡ ݉ א Ժሻ ש൞ ߨ ሺ݇ǡ ݉ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݉ߨ ݕ ൌ െ ൅ ݉ߨ Ͷ Ͷ
Thử lại với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 117 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c. Điều kiện : ݔ ് Ͳ ൝ ݕ ് Ͳ ሺכሻ ሺݔ ൅ ݕሻ ് Ͳ Ta có : ͳ െ ݔ ݕ ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ
ฺ ݔ ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ ൅ ݕሻ ݕ ൅ ݔ ݕ ൌ ͳ ݔ ൅ ݕ Ta thấy :
ݔ ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ ൅ ݕሻ ݕ ൅ ݔ ݕ
ଶ ݔ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ଶ ݕ ൅ ଶ ݕ ൅ ଶ ݔ ൑ ʹ Nên
ͳ ൌ ݔ ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ ൅ ݕሻ ݕ ൅ ݔ ݕ ൑ ଶ ݔ ൅ ଶ ݕ ൅ ଶሺݔ ൅ ݕሻ
Vậy phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi ߨ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ͸ ݔ ൌ ሺݔ ൅ ݕሻ ێ ൞ ߨ
ۓሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ݕ ێ ݕ ൌ ൅ ݉ߨ ฻ ێ ͸ ሺ݇ǡ ݉ א Ժሻ ۔ ξ͵ ێ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ە ݔ ൌ േ ͵ ێ ͸ ێ൞ ߨ ۏ ݕ ൌ െ ൅ ݉ߨ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. d. Điều kiện : ʹݔ ് Ͳሺכሻ Ta có : ͳ ͳ ͳ͸
ൌ ሺସ ݔ ൅ ସ ݔሻ ൬ͳ ൅
൰ ൅ Ͷ ൌ ൬ͳ െ ଶ ʹݔ൰ ൬ͳ ൅ ൰ ൅ Ͷ ସ ݔ ସ ݔ ʹ ସ ʹݔ ͳ ʹͷ
൒ ൬ͳ െ ൰ ሺͳ ൅ ͳ͸ሻ ൅ Ͷ ൌ ʹ ʹ Mặt khác, ͳ ʹͷ ൌ ͳʹ ൅ ݕ ൑ ʹ ʹ
Do đó, phương trình chỉ thỏa khi và chỉ khi ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ൜ଶ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ൞ Ͷ ʹ ሺ݇ǡ ݉ א Ժሻ ݕ ൌ ͳ ߨ ݕ ൌ ൅ ݉ʹߨ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. 118 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 6: Giải các phương trình sau: ʹݔ ସ Ǥ͵ ൬ͳ ൅ ൰ ൅ Ͷ ଺ ݔ ൌ ͹ ଶ ݔ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2006) ͳ ͳ
Ǥ ଵଽ଻ହ ݔ െ ଵଽ଻ହ ݔ ൌ െ ଶ଴଴଻ ݔ ଶ଴଴଻ ݔ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2007)
Ǥ ͷݔ ൅ ݔ ൌ ͵ݔ െ ͵ݔ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2008) Giải: a. Điều kiện: ߨ ݔ ് ൅ ݇ߨሺכሻ ʹ Ta đặt : ʹݔ ൅ ͳ ൝ݑ ൌ ଶ ݔ ݒ ൌ ଶ ݔ
Phương trình đưa về dạng
͵ݑସ ൅ Ͷݒଷ ൌ ͹ሺͳሻ Mà ta có : ʹݔ ʹݔ ൅ ͳ ʹ ଶ ݔ ݑ ൅ ݒ ൌ ൅ ሺͳ ൅ ଶ ݔሻ ൌ ൌ ൌ ʹ ଶ ݔ ଶ ݔ ଶ ݔ Do đó,
ሺͳሻ ฻ ͵ݑସ ൅ Ͷሺʹ െ ݑሻଷ ൌ ͹
฻ ሺݑ െ ͳሻଶ ሺᇣ͵ݑ ᇧᇧଶᇧᇧ ൅ ʹ ᇤݑᇧᇧ ൅ᇧʹᇧͷᇥሻ ൌ Ͳ வ଴ ฻ ݑ ൌ ͳ
Thay vào ሺͳሻ, ta được : ߨ
ݔ ൌ േͳ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b.
Nhận xét ݔ ൌ േͳ không là nghiệm của phương trình vì nếu ݔ ൌ േ thì
phương trình không thỏa mãn. Tương tự, ݔ ൌ േͳ không là nghiệm của phương trình. 119 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ
ảốǣ݂ሺݐሻ ൌ ݐଵଽ଻ହ െ
²ݐ א ሺെͳǢ Ͳሻ ׫ ሺͲǢ ͳሻ ݐଶ଴଴଻ ʹͲͲ͹
݂ᇱሺݐሻ ൌ ͳͻ͹ͷݐଵଽ଻ସ ൅
൐ Ͳớݐ א ሺെͳǢ Ͳሻ ׫ ሺͲǢ ͳሻ ݐଶ଴଴଼
Nên hàmố tăng trên mỗi khoảng xác định. Ngoài ra hàm số này với ݐ א ሺͲǢ ͳሻ sẽ chỉ
nhận giá trị âm và với ݐ א ሺͲǢ ͳሻ chỉ nhận giá trị dương. Cho nên mỗi giá trị ݂ሺݐሻ trên
khoảng này không thể ứng với giá trị của ݂ሺݐሻ trên khoảng kia.
Cho nên phương trình ݂ሺ ݔሻ ൌ ݂ሺ ݔሻ tương đương với ݔ ൌ ݔ ሺכሻ. ߨ ảሺכሻ¿¯ượệݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ c.
Nếu ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ
ቄ ൌ ͷ݇ߨ ൅ ݇ߨ ൌ േʹ
ൌ ͵݇ߨ െ ͵݇ߨ ൌ േͳ
Do đó, phương trình không có nghiệm ݔ ൌ ݇ߨ.
Nếu ݔ ് ݇ߨሺ݇ א Ժሻ. Ta nhân 2 vế phương trình cho ʹ ݔ, ta được
͸ݔ െ Ͷݔ ൅ ʹݔ ൌ െ Ͷݔ ൅ ʹݔ െ Ͷݔ ൅ ʹݔ
฻ ʹ ͵ݔ ሺ ͵ݔ െ ݔሻ ൌ Ͳ ͵ݔ ൌ Ͳ ฻ ቈ ߨ
͵ݔ ൌ ݔ ൌ ቀ െ ݔቁ ʹ ݇ߨ ۍ ݔ ൌ ሺ݇ ് ͵݄ǡ ݄ א Ժሻ ͵ ێ ߨ ݉ߨ ฻ ێ ݔ ൌ ൅ ێ൦ ͺ ʹ ߨ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ێ ݔ ൌ െ ൅ ݊ߨ ۏ Ͷ 120 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 7: Giải các phương trình sau:
Ǥ ሺʹ ͵ݔ ൅ ͸ ݔ ൅ ͳሻଷ ൌ ͳ͸ʹ ݔ െ ʹ͹
(Đề nghị Olympic 30-4, 2008)
Ǥ͵ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫ െ ͵ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱయ ௫ െ ͵ ͵ݔ ൌ Ͳ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2009) Ǥ ݔ ඥ
మబబఴ ଶ ݔ ൅ ʹͲͲͺ െ ሺ ݔ ൅ ͳሻ ඥ
మబబఴ ଶ ݔ ൅ ʹ ݔ ൅ ʹͲͲͻ ൌ ݔ െ ݔ ൅ ͳ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2009) ͷߨ ͷߨ ͷߨ Ǥ ݔ ൌ ଶ ൬ʹݔ ൅ ൰ ൅ ଶ ൬ݔ ൅ ൰ ൅ ݔ ൬͵ݔ ൅ ൰ ͳʹ ͳʹ ͸
(Đề nghị Olympic 30-4, 2010) Giải: a. య
Đặt ݐ ൌ ʹ ݔ ǡ ȁݐȁ ൑ ʹ. Ta có : ݐଷ ൅ ͳ ൌ ͵ ξ͵ݐ െ ͳ Lại đặt ݑ ൌ ξ య ͵ݐ െ ͳ. Ta có hệ ቄݐଷ ൌ ͵ݑ െ ͳ ݑଷ ൌ ͵ݐ െ ͳ
Trừ 2 phương trình theo từng về, ta được
ݐଷ െ ݑଷ ൌ ͵ሺݑ െ ݐሻ
฻ ሺݐ െ ݑሻ ሺᇣݐଶᇧᇧᇧ ൅ ݐᇧᇧ ݑᇤ ൅ᇧݑᇧଶᇧᇧ ൅ ͵ ᇧᇥሻ ൌ Ͳ வ଴
Từ đó suy ra ݐ ൌ ݑ ฻ ݐଷ െ ͵ݐ ൅ ͳ ൌ Ͳ Vậy
ͺ ଷ ݔ െ ͸ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ฻ ʹ ͵ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ ͳ ฻ ͵ݔ ൌ െ ʹ ʹߨ ݇ʹߨ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͻ ͵ b.
Phương trình tương đương với
͵ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫ െ ͵ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱయ ௫ ൌ ͵ሺͶ ଷ ݔ െ ͵ ݔሻ
฻ ͵ଶ଴଴ଽ௫ାଷୡ୭ୱ௫ ൅ ͵ሺʹͲͲͻݔ ൅ ͵ ݔሻ ൌ ͵ଶ଴଴ଽ௫ାସୡ୭ୱయ ௫ ൅ ͵ሺʹͲͲͻݔ ൅ Ͷ ଷ ݔሻ 121 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Xét hàm số
݂ሺݐሻ ൌ ͵௧ ൅ ͵ݐǡ ݐ א Թ
݂ᇱሺݐሻ ൌ ͵௧ ͵ ൅ ͵ ൐ Ͳ
Do đó, ݂ሺݐሻ đồng biến. Vậy ta suy ra
ʹͲͲͻݔ ൅ ͵ ݔ ൌ ʹͲͲͻݔ ൅ Ͷ ଷ ݔ ฻ ͵ݔ ൌ Ͳ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͸ ͵ c.
Phương trình tương đương với ݔ ඥ
మబబఴ ଶ ݔ ൅ ʹͲͲͺ మబబఴ
൅ ݔ ൌ ሺ ݔ ൅ ͳሻ ඥሺ ݔ ൅ ͳሻଶ ൅ ʹͲͲͺ ൅ ݔ ൅ ͳ Xét hàm số
݂ሺݐሻ ൌ ݐ ൅ ݐమబబඥ
ఴ ݐଶ ൅ ʹͲͲͺǡ ݐ א Թ ݐଶ ͳ ݂ᇱሺݐሻ ൌ ͳ ൅ ඥ
మబబఴ ݐଶ ൅ ʹͲͲͺ ൅ Ǥ ൐ Ͳ
ͳͲͲͶ మబబఴඥሺݐଶ ൅ ʹͲͲͺሻଶ଴଴଻
Do đó, ݂ሺݐሻ đồng biến. Khi đó, phương trình tương đương với ߨ
ݔ ൌ ݔ ൅ ͳ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ d. Ta có:
ሺܽ ൅ ܾሻ ሺܽ െ ܾሻ ൌ ଶ ܽ ଶ ܾ െ ଶ ܽ ଶ ܾ
ൌ ሺͳ െ ଶ ܽሻሺͳ െ ଶ ܾሻ െ ଶ ܽ ଶ ܾ Suy ra
ଶ ܽ ൅ ଶ ܾ ൅ ሺܽ ൅ ܾሻ ሺܽ െ ܾሻ ൌ ͳሺͳሻ ͷߨ ͷߨ 0ặܽ ൌ ʹݔ ൅ Ǣ ܾ ൌ ݔ ൅ ͳʹ ͳʹ
ương trình ሺͳሻ trở thành: ͷߨ ͷߨ ͷߨ ଶ ൬ʹݔ ൅ ൰ ൅ ଶ ൬ݔ ൅ ൰ ൅ ݔ ൬͵ݔ ൅ ൰ ൌ ͳ ͳʹ ͳʹ ͸
Do đó, phương trình đã cho trở thành ߨ
ݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ 122 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 8: Giải các phương trình sau: ୡ୭ୱ ଶ௫ ୱ୧୬మ ௫ ୡ୭ୱమ ௫ ୡ୭ୱ ଶ௫ ξʹ Ǥ൫ʹ ൅ ξʹ൯ െ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ൅ ൫ʹ െ ξʹ൯ ൌ ቆͳ ൅ ቇ ʹ ͳ ௡
Ǥ ൬ ݔ ൅ ݔ൰ ൌ ௡ ݔ ൅ ௡ ݔ ǡ ݊ א Գǡ ݊ ൒ ʹ Ͷ ͵ ൅ ݔ ൅ ݔ
Ǥ ݔ ൅ ݔ െ ݔ ݔ ൌ ͳ െ Ͷ ൅ ݔ ݔ Giải: a. Ta xét các trường hợp :
- ʹݔ ൐ Ͳ thì ଶ ݔ ൐ ଶ ݔ. Suy ra ୡ୭ୱమ ௫ ୱ୧୬మ ௫ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ൐ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ୱ୧୬మ ௫ ୡ୭ୱమ ௫ ୡ୭ୱ ଶ௫ ୡ୭ୱ ଶ௫ ฺ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ െ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ൅ ൫ʹ െ ξʹ൯ ൏ ൫ʹ െ ξʹ൯ ൏ ͳ Mặt khác : ୡ୭ୱ ଶ௫ ξʹ ቆͳ ൅ ቇ ൐ ͳ ʹ
Do đó, phương trình vô nghiệm.
- ʹݔ ൏ Ͳ, chứng minh tương tự, ta được : ୡ୭ୱ ଶ௫ ୱ୧୬మ ௫ ୡ୭ୱమ ௫ ୡ୭ୱ ଶ௫ ξʹ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ െ ൫ʹ ൅ ξʹ൯ ൅ ൫ʹ െ ξʹ൯ ൐ ͳ ൐ ቆͳ ൅ ቇ ʹ
Do đó, phương trình vô nghiệm.
- ʹݔ ൌ Ͳ, ta thấy họ nghiệm thỏa mãn phương trình đã cho.
Vậy phương trình có nghiệm ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ 123 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác b. Điều kiện : ʹݔ ് Ͳሺכሻ
- ݊ ൌ ʹ, phương trình đã cho trở thành ͳ ଶ ൬ ݔ ൅ ݔ൰ ൌ ͳ Ͷ
Theo bất đẳng thức Cauchy, ta có : ͳ ͳ ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ൒ ͳ ͳ͸ ʹ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ͳ ͳ
ݔ ൌ േ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ʹ
- ݊ ൐ ʹ, theo bất đẳng thức Cauchy, ta có : ͳ ௡ ௡ ͳ
ฬ ݔ ൅ ݔฬ ൌ ൬ȁ ݔȁ ൅ ȁ ݔȁ൰ ൒ ͳ Ͷ Ͷ Mặt khác : ȁ௡ ݔȁ ൑ ଶ ݔ ൜
ฺ ȁ௡ ݔȁ ൅ ȁ௡ ݔȁ ൑ ͳ ȁ௡ ݔȁ ൑ ଶ ݔ Nên ͳ ௡
ȁ௡ ݔ ൅ ௡ ݔȁ ൑ ȁ௡ ݔȁ ൅ ȁ௡ ݔȁ ൑ ͳ ൑ ฬ ݔ ൅ ݔฬ Ͷ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ݔ ൌ ݉ߨ ȁ௡ ݔȁ ൌ ଶ ݔ ۓ ߨ
ۖቈݔ ൌ ൅ ݉ߨሺ݉ א Ժሻ ൞ ȁ௡ ݔȁ ൌ ଶ ݔ ฻ ʹ ͳ ȁ ݔȁ ൌ ȁ ݔȁ ۔ ͳ Ͷ ۖ ȁ ݔȁ ൌ ȁ ݔȁ ە Ͷ
Ta thấy hệ trên vô nghiệm. Do đó, kết hợp với ሺכሻ, ta có nghiệm của phương trình : ͳ
ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ 124 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác c. Ta có : ߨ
͵ ൅ ݔ ൅ ݔ ൌ ͵ ൅ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ൐ Ͳǡ ׊ݔ Ͷ ͳ
Ͷ ൅ ݔ ݔ ൌ Ͷ ൅ ʹݔ ൐ Ͳǡ ׊ݔ ʹ
Do đó, phương trình luôn xác định. Khi đó, ta đưa phương trình trở thành
ሺͶ ൅ ݔ ݔሻ ൅ Ͷ ൅ ݔ ݔ ൌ ሺ͵ ൅ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ͵ ൅ ݔ ൅ ݔ Ta đặt
ቄ ݑ ൌ Ͷ ൅ ݔ ݔ ൐ Ͳ ݒ ൌ ͵ ൅ ݔ ൅ ݔ ൐ Ͳ
Phương trình đưa về dạng ݑ ൅ ݑ ൌ ݒ ൅ ݒ Ta xét hàm số :
݂ሺݐሻ ൌ ݐ ൅ ݐǡ ݐ ൐ Ͳ ͳ
݂ᇱሺݐሻ ൌ ൅ ͳ ൐ Ͳ ݐ
Do đó, hàm số đồng biến trên ሺͲǡ λሻ. Khi đó,
݂ሺݑሻ ൌ ݂ሺݒሻ ฻ ݑ ൌ ݒ
฻ Ͷ ൅ ݔ ݔ ൌ ͵ ൅ ݔ ൅ ݔ ฻ ሺ ݔ െ ͳሻሺͳ െ ݔሻ ൌ Ͳ ߨ
฻ ቂ ݔ ൌ ͳ ฻ ቈݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ͳ ʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ
Bài 9: Giải các phương trình sau: ͷ Ǥ ݔ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔ ൌ ʹ
Ǥ ଶ ݔ ൅ ଶ ʹݔ ൅ ଶ ͵ݔ ൌ ͳ Ǥʹ ଷ ݔ ൌ ଶ ݔ Giải: a.
Theo bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có :
ݔ ൅ ͵ݔ ൅ ʹݔ ൌ ʹ ݔ ʹݔ ൅ ʹ ݔ ݔ
൑ ʹඥሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻሺଶ ʹݔ ൅ ଶ ݔሻ ൌ ʹඥଶ ʹݔ ൅ ଶ ݔ ͳ ଶ ͷ ͷ
ൌ ʹඨʹͷ െ ൬ ʹݔ െ ൰ ൑ ʹǤ ൌ ͳ͸ Ͷ Ͷ ʹ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi 125 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ ͷ ʹݔ ൌ ʹ ଶ ݔ ൌ ൞ Ͷ Ͷ ݔ ݔ ฻ ൞ ͵ ൌ ݔ ൌ ʹݔ ݔ Ͷ
Ta thấy, hệ này vô nghiệm. Do đó, phương trình vô nghiệm. b. Điều kiện : ݔ ് Ͳ ൝ ʹݔ ് Ͳሺכሻ ͵ݔ ് Ͳ Ta có : ͳ ʹݔ ൅ ݔ ൌ ሺʹݔ ൅ ݔሻ ൌ ͵ݔ ͳ െ ʹݔ ݔ
฻ ݔ ʹݔ ൅ ʹݔ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ݔ ൌ ͳ
Theo bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có :
ͳ ൌ ݔ ʹݔ ൅ ʹݔ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ݔ ൑ ଶ ݔ ൅ ଶ ʹݔ ൅ ଶ ͵ݔ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi ʹ ݔ ݔ ൌ ʹݔ ൌ ͵ݔ ฻ ൝
ൌ ݔ ฻ ቄ ݔ ൌ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ͳ െ ଶ ݔ ͵ݔ ൌ Ͳ ͵ݔ ൌ ݔ
Ta thấy, hệ trên vô nghiệm. Do đó, phương trình vô nghiệm. c. Điều kiện : ቄ ݔ ൐ Ͳሺכሻ ݔ ൐ Ͳ
Phương trình tương đương với ଶ ݔ ൌ
ଷ ଶ ݔ ൌ ଶ ݔ ฻ ଷ ͳ െ ଶ ݔ ଶ ݔ
Ta đặt ݐ ൌ ଶ ݔ thì ݔ ൌ ʹ௧. Khi đó, Ͷ௧ Ͷ ௧
ൌ ݐ ฻ ൬ ൰ ൅ Ͷ௧ ൌ ͳሺͳሻ ଷ ͳ െ Ͷ௧ ͵ Ta xét hàm số : Ͷ ௧
݂ሺݐሻ ൌ ൬ ൰ ൅ Ͷ௧ ͵ Ͷ ௧ Ͷ
݂ᇱሺݐሻ ൌ ൬ ൰ ൅ Ͷ௧ Ͷ ൐ Ͳ ͵ ͵
Do đó, hàm số đồng biến trên Թ. Mà ta thấy ݂ሺെͳሻ ൌ ͳ nên ݐ ൌ െͳ là nghiệm duy nhất
của phương trình ሺͳሻ. Với ݐ ൌ െͳ thì 126 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ͳ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ݔ ൌ ฻ ൦ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ʹ ͷߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸
Kết hợp với ሺכሻ, nghiệm của phương trình là : ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͸ - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.16. Giải các phương trình sau:
Ǥ ͵ ହ ݔ ൅ ͷ ହ ݔ ൌ ͷ Ǥ ͹ݔ ൅ ʹݔ ൌ ʹ ͷݔ Ǥ ͵ݔ ൅ െ ʹ ൌ Ͳ Ͷ
Ǥ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹሺʹ െ ͵ݔሻ
Ǥ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹሺʹ െ ଻ ݔሻ
5.2.17. Giải các phương trình sau:
Ǥ ξ͵ െ ݔ െ ξ ݔ ൅ ͳ ൌ ʹ
Ǥ ͵ݔ ൅ ඥʹ െ ଶ ͵ݔ ൌ ʹሺͳ ൅ ଶ ʹݔሻ
Ǥ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൌ ݔ ʹݔ ͵ݔ ൅ ʹ ͳ Ǥ ʹݔ ൅ ͵ݔ ൅ ൌ Ͳ ݔ ʹݔ ͵ݔ
Ǥ ଶ ͵ݔ ʹݔ െ ଶ ݔ ൌ Ͳ 127 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN 5.2.17. a. Điều kiện: ቄ ݔ ൑ ͵ ฻ ݔ א Թ ݔ ൒ െͳ
Khi đó, phương trình tương đương:
ξ͵ െ ݔ ൌ ʹ ൅ ξ ݔ ൅ ͳ
฻ ͵ െ ݔ ൌ ͷ ൅ ݔ ൅ Ͷξ ݔ ൅ ͳ
฻ െʹሺ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͷξ ݔ ൅ ͳሺͳሻ Lại có: ൜ Ͷξ ݔ ൅ ͳ ൒ Ͳ െʹሺ ݔ ൅ ͳሻ ൑ Ͳ Khi đó,
ሺͳሻ ฻ ൜ Ͷξ ݔ ൅ ͳ ൌ Ͳ െʹሺ ݔ ൅ ͳሻ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ െͳ
฻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ b. Điều kiện: ଶ ͵ݔ ൑ ʹ ฻ ݔ א Թ
Áp dụng bất đẳng thức Bunyakovsky, ta có: ଶ
ቀͳǤ ͵ݔ ൅ ͳǤ ඥʹ െ ଶ ͵ݔቁ ൑ ʹሺଶ ͵ݔ ൅ ʹ െ ଶ ͵ݔሻ ൌ Ͷ
ฺ ͵ݔ ൅ ඥʹ െ ଶ ͵ݔ ൑ ʹ Lại có:
ʹሺͳ ൅ ଶ ʹݔሻ ൒ ʹ 128 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Khi đó, phương trình tương đương với
ቊ ͵ݔ ൌ ඥʹ െ ଶ ͵ݔ ଶ ʹݔ ൌ Ͳ ͵ݔ ൒ Ͳ ฻ ൝ ͵ݔ ൌ േͳ ʹݔ ൌ Ͳ ͵ݔ ൌ ͳ ฻ ൝ ݇ߨ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ
฻ ݔ ൌ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ
Vậy nghiệm của phương trình là: ݔ ൌ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ c.
Phương trình tương đương với
ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൌ ݔ ʹݔ ͵ݔ ൅ ʹ ͳ
฻ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൌ ሺ ͵ݔ ൅ ݔሻ ͵ݔ ൅ ʹ ʹ ͳ
฻ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൌ ሺ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൅ ͳሻ ൅ ʹ Ͷ
฻ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൌ ͵ Ta có: ʹݔ ൑ ͳ
൝ Ͷݔ ൑ ͳ ฺ ʹݔ ൅ Ͷݔ ൅ ͸ݔ ൑ ͵ ͸ݔ ൑ ͳ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi: ʹݔ ൌ ͳ
൝ Ͷݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸ݔ ൌ ͳ
Vậy nghiệm của phương trình là: ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ 129 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác d. Điều kiện:
ʹݔ ʹݔ ͵ݔ ് Ͳሺכሻ
Khi đó, phương trình tương đương với: ʹݔ ͵ݔ ͳ ൅ ൅ ൌ Ͳ ʹݔ ͵ݔ ݔ ʹݔ ͵ݔ
฻ ݔ ሺ ʹݔ ͵ݔ ൅ ͵ݔ ʹݔሻ ൅ ͳ ൌ Ͳ ฻ ݔ ͷݔ ൌ െͳ ቄ ݔ ൌ ͳ ฻ ቎ ͷݔ ൌ െͳ ቄ ݔ ൌ െͳ ͷݔ ൌ ͳ ฻ ݔ א ׎
Vậy phương trình vô nghiệm. e.
Phương trình tương đương với
ሺͳ ൅ ͸ݔሻ ʹݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ ʹݔ ൅ ͸ݔ ʹݔ െ ʹ ଶ ݔ ൌ Ͳ ฻ ͸ݔ ʹݔ ൌ ͳ ฻ ͺݔ ൅ Ͷݔ ൌ ʹ Ta có:
ቄ ͺݔ ൑ ͳ ฺ ͺݔ ൅ Ͷݔ ൑ ʹ Ͷݔ ൑ ͳ
Dấu ̶ ൌ ̶ xảy ra khi và chỉ khi: ݇ߨ ቄ ͺݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ Ͷݔ ൌ ͳ ʹ
Vậy nghiệm của phương trình là: ݇ߨ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹ 130 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác d.
PHƯƠNG TRÌNH CÓ CHỨA THAM SỐ
- Ở những phương trình này, chúng ta có một số phương pháp thông dụng thường gặp như sau :
x Phương pháp lượng giác :
Phương trình có dạng ݂ሺݔሻ ൌ ݉ǡ ݂ሺݔሻ ൌ ݉ǡ ݂ሺݔሻ א Թ có
nghiệm khi và chỉ khi ȁ݉ȁ ൑ ͳ.
Phương trình có dạng ܽ ݂ሺݔሻ ൅ ܾ ݂ሺݔሻ ൌ ܿǡ ݂ሺݔሻ א Թ có
nghiệm khi và chỉ khi ܽଶ ൅ ܾଶ ൒ ܿଶ.
Chú ý : Nếu miền giá trị của ݂ሺݔሻ không phải Թ thì điều kiện trên chỉ là điều kiện cần.
x Phương pháp đại số : Cho phương trình lượng giác ሺͳሻ có chứa tham số, sơ
đồ giải và biện luận có thể theo các thứ tự sau :
Biến đổi ሺͳሻ thành phương trình ሺʹሻ có thể đặt ẩn phụ, ở đây có thể
xuất hiện điều kiện ሺሻ. Nghiệm của phương trình ሺͳሻ cũng là nghiệm
của phương trình ሺʹሻ với điều kiện ሺሻ.
Xét phương trình ሺʹሻ, đặt ẩn phụ để trở thành phương trình đại số ሺ͵ሻ
kèm điều kiện của ẩn phụ là ሺሻ.
Nếu điều kiện ሺሻ có thể biến đổi thành điều kiện ሺሻ tương đương
trong ẩn phụ thì ta kết luận : Điều kiện cần và đủ để ሺͳሻ có nghiệm là
ሺ͵ሻǡ ሺሻǡ ሺሻ có nghiệm.
Trong trường hợp ሺሻ không thể biến đổi thành điều kiện mới trong ẩn
phụ, ta phải kiểm tra trực tiếp nghiệm của ሺͳሻ khi cần phải đối chiếu điều kiện ሺሻ.
Bài toán sẽ ít phức tạp hơn nếu ta có không có điều kiện ሺሻ, nghĩa là
ሺͳሻ tương đương ሺʹሻ.
x Phương pháp dùng miền giá trị :
Phương pháp này chỉ dùng được sau khi biến đổi phương trình lượng
giác thành phương trình đại số chỉ có bậc nhất hoặc bậc hai. Bằng
phương pháp đạo hàm hay phương pháp bất đẳng thức, ta không cần vẽ
đồ thị hàm số mà chỉ cần miền giá trị khi cần tìm điều kiện để phương trình có nghiệm.
- Nhắc lại công thức so sánh nghiệm : Cho phương trình bậc hai ܽݔଶ ൅ ܾݔ ൅ ܿ ൌ Ͳ,
với ܽ ് Ͳ, kí hiệu là ݂ሺݔሻ, có hai nghiệm ݔଵ ൏ ݔଶ và hai số ߙ ൏ ߚ. Ta có
x ݔଵ ൏ ߙ ൏ ݔଶ khi và chỉ khi ݂ܽሺߙሻ ൏ Ͳ 131 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
x ݔଵ ൏ ݔଶ ൏ ߙ khi và chỉ khi ȟ ൐ Ͳ ݂ܽሺߙሻ ൐ Ͳ ൞ܵ െߙ ൏ Ͳ ʹ
x ߙ ൏ ݔଵ ൏ ݔଶ khi và chỉ khi ȟ ൐ Ͳ ݂ܽሺߙሻ ൐ Ͳ ൞ܵ െߙ ൐ Ͳ ʹ
x ߙ ൏ ݔଵ ൏ ߚ ൏ ݔଶ khi và chỉ khi ݂ܽሺߙሻ ൐ Ͳ ൜ ݂ܽሺߚሻ ൏ Ͳ
x ݔଵ ൏ ߙ ൏ ݔଶ ൏ ߚ khi và chỉ khi ݂ܽሺߙሻ ൏ Ͳ ൜ ݂ܽሺߚሻ ൐ Ͳ
x ݔଵ ൏ ߙ ൏ ߚ ൏ ݔଶ khi và chỉ khi ݂ܽሺߙሻ ൏ Ͳ ൜ ݂ܽሺߚሻ ൏ Ͳ
x ߙ ൏ ݔଵ ൏ ݔଶ ൏ ߚ khi và chỉ khi ȟ ൐ Ͳ ۓ ݂ۖܽሺߙሻ ൐ Ͳ ݂ܽሺߚሻ ൐ Ͳ ۔ ܵ ߙ ۖ ൏ ൏ ߚ ە ʹ
Bài 1: Định m để phương trình sau có nghiệm:
Ǥ ሺ݉ െ ͳሻ ݔ ൅ ሺʹ െ ݉ሻ ൌ Ͳ
Ǥ ݉ ݔ െ ͳ ൌ ሺʹ݉ ൅ ͵ሻ ݔ
Ǥʹ ଶ ݔ െ ݔ ݔ െ ଶ ݔ ൌ ݉ 132 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Giải: a. Ta xét 2 trường hợp
Khi ݉ ൌ ͳ thì Ͳ ݔ ൌ െͳሺØýሻ. Khi ݉ ് ͳ thì ݉ െ ʹ ݔ ൌ ݉ െ ͳ
Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi ݉ െ ʹ ͵ െͳ ൑ ൑ ͳ ֞ ݉ ൒ ݉ െ ͳ ʹ b.
Đưa phương trình về dạng ሺ݉ ൅ ͵ሻ ݔ ൌ െͳ
Khi ݉ ൌ െ͵ thì Ͳ ݔ ൌ െͳሺØýሻ Khi ݉ ് െ͵ thì െͳ ݔ ൌ ݉ ൅ ͵
Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi െͳ െͳ ൑ ൑ ͳ ฻ ቂ ݉ ൐ ͵ ݉ ൅ ͵ ݉ ൑ െͶ c.
Ta biến đổi phương trình trở thành
ʹݔ ൅ ͵ ʹݔ ൌ െʹ݉ ൅ ͳ
Khi đó, để phương trình có nghiệm thì
ͳ ൅ ͻ ൒ ሺെʹ݉ ൅ ͳሻଶ
฻ Ͷ݉ଶ െ Ͷ݉ െ ͻ ൑ Ͳ ͳ െ ξͳͲ ͳ ൅ ξͳͲ ฻ ൑ ݉ ൑ ʹ ʹ 133 TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 2: Cho phương trình ʹݔ െ ሺʹ݉ ൅ ͳሻ ݔ ൅ ݉ ൅ ͳ ൌ Ͳ ͵ Ǥảươ¿݉ ൌ ʹ ߨ ͵ߨ
Ǥ¿݉¯ểươ¿×ệả ൬ Ǣ ൰ ʹ ʹ
Giải: Ta biến đổi phương trình trở thành ͳ
ʹ ଶ ݔ െ ሺʹ݉ ൅ ͳሻ ݔ ൅ ݉ ൌ Ͳ ฻ ቈ ݔ ൌ ʹ ሺכሻ ݔ ൌ ݉ a. ͵ ݉ ൌ ǡ ዛዓ¿ở ʹ ͳ ݔ ൌ ߨ ሺכሻ ฻ ൦ ʹ ͵
฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ݔ ൌ ൐ ͳሺạሻ ʹ b. ߨ ͵ߨ ݔ א ൬ Ǣ ൰ ¿ ݔ א ሾെͳǢ Ͳሻ ʹ ʹ Khi đó, ͳב ሾെͳǢͲሻሺạሻ ሺכሻ ฻ ቈ ݔ ൌ ฻ ݔ ൌ ݉ ʹ ݔ ൌ ݉ Ta có :
ݔ א ሾെͳǢ Ͳሻ ฻ ݉ א ሾെͳǢ Ͳሻ 134 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 3: Cho phương trình sau: ʹ ሺͳ െ ܽሻ ଶ ݔ െ ൅ ͳ ൅ ͵ܽ ൌ Ͳ ݔ ͳ Ǥảዛዓ¿ܽ ൌ ʹ ߨ
Ǥ¿ܽ¯ểዛዓ¿×ềơộệ² ቀͲǢ ቁ ʹ
Giải: Điều kiện: ݇ߨ ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ്
൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺכሻ ʹ
Phương trình tương đương với
ሺͳ െ ܽሻ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ሺͳ ൅ ͵ܽሻ ଶ ݔ ൌ Ͳ
฻ Ͷܽ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ͳ െ ܽ ൌ Ͳ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻሾܽሺʹ ݔ ൅ ͳሻ െ ͳሿ ൌ Ͳ ͳ ฻ ൥ ݔ ൌ ʹ ሺͳሻ
ܽሺʹ ݔ ൅ ͳሻ െ ͳ ൌ Ͳ a. ͳ ܽ ൌ ¿ ʹ ͳ ߨ
ݔ ൌ ฻ ݔ ൌ േ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ͵
Kết hợp với ሺכሻ, ta nhận nghiệm trên là nghiệm của phương trình. b. ߨ
ݔ א ቀͲǢ ቁ ¿ ݔ א ሺͲǢ ͳሻ ʹ Ta có: 135 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ
ሺͳሻ ฻ ൥ ݔ ൌ א ሺͲǢ ͳሻ ʹ ʹܽ ݔ ൌ ͳ െ ܽ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với ܽ ് Ͳ ۓ ͳ ۖ ͳ െ ܽ Ͳ ൏ ൏ ͳ ൏ ܽ ൏ ͳ ʹܽ ฻ ൞͵ ۔ ͳ ۖ ͳ െ ܽ ܽ ് ە ് Ͳ ʹܽ ʹ
Bài 4: Cho phương trình Ͷݔ ൅ ͸ ݔ ݔ ൌ ݉ Ǥảዛዓ¿݉ ൌ ͳ ߨ
Ǥ¿݉¯ểዛዓ¿×ʹệệ² ቂͲǢ ቃ Ͷ
Giải:Phương trình đưa về dạng
ʹ ଶ ʹݔ െ ͵ ʹݔ ൅ ݉ െ ͳ ൌ Ͳ a.
Khi ݉ ൌ ͳ, phương trình trở thành
ʹ ଶ ʹݔ െ ͵ ʹݔ ൌ Ͳ ʹݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͵
ʹݔ ൌ െ ൏ െͳሺạሻ ʹ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ ሺ݇ א Ժሻ ʹ b. ߨ
ݔ א ቂͲǢ ቃ ¿ ʹݔ א ሾͲǢ ͳሿ Ͷ
Đặt ݂ሺݔሻ ൌ ʹ ଶ ʹݔ െ ͵ ʹݔ ൅ ݉ െ ͳ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với 136 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ȟ ൐ Ͳ ۓ ۖ ݂ሺͲሻ ൒ Ͳ ͳ͹
݂ሺͳሻ ൒ Ͳ ฻ ʹ ൑ ݉ ൑ ۔ ͺ ۖ ܵ ەͲ ൑ ൑ ͳ ʹ
Bài 5: Tìm ݉ để phương trình sau có nghiệm
ξͳ ൅ ʹ ݔ ൅ ξͳ ൅ ʹ ݔ ൌ ݉
(Đề nghị Olympic 30-4, 2008)
Giải: Không mất tính tổng quát, ta chỉ cần xét nghiệm trên ൣȂ ߨǡ ߨ൧ Điều kiện: ߨ ʹߨ ݔ א ൤െ Ǣ ൨ ͸ ͵ Ta có :
൜ʹ ൅ ʹሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ʹξͳ ൅ ʹ ݔ ξͳ ൅ ʹ ݔ ൌ ݉ଶሺכሻ ݉ ൐ Ͳ Đặt ݐ ൌ ݔ ൅ ݔ. ߨ ʹߨ ξ͵ െ ͳ ớݔ א ൤െ Ǣ ൨ ¿ݐ א ቈ Ǣ ξʹ቉ ͸ ͵ ʹ
Mặt khác, ta lại có : ݐଶ ൌ ͳ ൅ ʹ ݔ ݔ. Do đó,
ሺכሻ ฻ ʹ ൅ ʹݐ ൅ ʹඥʹݐଶ ൅ ʹݐ െ ͳ ൌ ݉ଶ Xét hàm số ξ͵ െ ͳ
݂ሺݐሻ ൌ ʹݐ ൅ ʹ ൅ ʹඥʹݐଶ ൅ ʹݐ െ ͳǡ ݐ א ቈ Ǣ ξʹ቉ ʹ Ͷݐ ൅ ʹ ݂ᇱሺݐሻ ൌ ʹ ൅ ൐ Ͳ ξʹݐଶ ൅ ʹݐ െ ͳ ݐ ξଷିଵ ξʹ ଶ ݂Ԣሺݐሻ ൅ Ͷ൫ξʹ ൅ ͳ൯ ݂ሺݐሻ ξ͵ ൅ ͳ 137 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Từ bảng biến thiên, ta kết luận rằng phương trình có nghiệm khi và chỉ khi
൜ξ͵ ൅ ͳ ൑ ݉ଶ ൑ Ͷ൫ξʹ ൅ ͳ൯ ฻ ටξ͵ ൅ ͳ ൑ ݉ ൑ ʹටξʹ ൅ ͳ ݉ ൐ Ͳ
Bài 6: Xác định ݉ để phương trình
͵ݔ െ ʹݔ ൅ ݉ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ ߨ
ׯï͹ዉዒ ቀെ Ǣ ʹߨቁ ʹ (ĐH Y Dược Tp.HCM 1999)
Giải: Phương trình tương đương với
Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ െ ሺʹ ଶ ݔ െ ͳሻ ൅ ݉ ݔ െ ͳ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺͶ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ݉ െ ͵ሻ ൌ Ͳ ฻ ൤ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
Ͷ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൅ ݉ െ ͵ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ, ta có nghiệm ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ ߨ ݔ א ቀെ Ǣ ʹߨቁ ² ʹ ߨ ͵ߨ ݔ ൌ ש ݔ ൌ ʹ ʹ
Với phương trình ሺʹሻ, ta đặt ݐ ൌ ݔ ǡ ȁݐȁ ൑ ͳ. Khi đó :
݂ሺݐሻ ൌ Ͷݐଶ െ ʹݐ ൅ ݉ െ ͵ ൌ Ͳሺ͵ሻ
Do phương trình ሺͳሻ có 2 nghiệm phân biệt với mọi ݔ, nên ta cần xác định ݉ để phương ߨ ߨ ͵ߨ
¿ሺʹሻ×ͷዉዉዒ኷ ቀെ Ǣ ʹߨቁ ̳ ൜ Ǣ ൠ ʹ ʹ ʹ
Khi đó, phương trình ሺ͵ሻ có 2 nghiệm ݐଵǡ ݐଶ thỏa điều kiện
െͳ ൏ ݐଵ ൏ Ͳ ൏ ݐଶ ൏ ͳ 138 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͶǤ ݂ሺͲሻ ൏ Ͳ ݉ ൏ ͵
฻ ቐͶǤ ݂ሺെͳሻ ൐ Ͳ ฻ ൝݉ ൐ െ͵ ฻ ͳ ൏ ݉ ൏ ͵ ͶǤ ݂ሺͳሻ ൐ Ͳ ݉ ൐ ͳ
Bài 7: Cho phương trình tham số ݉
ʹ ʹݔ ൅ ଶ ݔ ݔ ൅ ଶ ݔ ݔ ൌ ݉ሺ ݔ ൅ ݔሻ Ǥ኷ዛዓ¿݉ ൌ ʹ ߨ
Ǥ¿݉¯዇ዛዓ¿×Àኸͳዉዒ ቂͲǢ ቃ ʹ (ĐH Sư Phạm Tp.HCM 2001)
Giải: Phương trình tương đương với
ʹሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൅ ݔ ݔ ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൌ ݉ሺ ݔ ൅ ݔሻ
฻ ሺ ݔ ൅ ݔሻሾʹሺ ݔ െ ݔሻ ൅ ݔ ݔ െ ݉ሿ ൌ Ͳ ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
฻ ൤ʹሺݔ െ ݔሻ ൅ ݔ ݔ െ ݉ ൌ Ͳሺʹሻ
Với phương trình ሺͳሻ, ta có nghiệm ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Với phương trình ሺʹሻ, ta đặt ݐ ൌ ݔ െ ݔ ǡ ȁݐȁ ൑ ξʹ. Khi đó, phương trình ሺʹሻ trở thành
െݐଶ ൅ Ͷݐ ൅ ͳ ൌ ʹ݉ሺ͵ሻ a. Khi ݉ ൌ ʹ thì ሺ ݐ ൌ ͳ
͵ሻ ฻ ݐଶ െ Ͷݐ ൅ ͵ ൌ Ͳ ฻ ൤ݐ ൌ ͵ሺ኶ሻ ߨ ξʹ ݔ ൌ ݇ʹߨ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ቈ ߨ Ͷ ʹ
ݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Vậy phương trình có nghiệm 139 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ݇ʹߨ ۍ ߨ ێݔ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ߨ ۏ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ Ͷ b. Ta có : ߨ ߨ Ͳ ൑ ݔ ൑
ฺ െͳ ൑ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ ൑ ͳ ฺ ݐ א ሾെͳǢ ͳሿ ʹ Ͷ
Do đó, ta cần xác định ݉ để phương trình ሺ͵ሻ có nghiệm ݐ א ሾെͳǢ ͳሿ. Xét hàm số :
݂ሺݐሻ ൌ െݐଶ ൅ Ͷݐ ൅ ͳǡ ݐ א ሾെͳǢ ͳሿ
݂ᇱሺݐሻ ൌ െʹݐ ൅ Ͷ ൐ Ͳ
Hàm số đồng biến trên ሾെͳǢ ͳሿ. Ta có : ݂ሺെͳሻ ൌ െͶ ൜ ݂ሺͳሻ ൌ Ͷ
Khi đó, yêu cầu bài toán tương đương với
െͶ ൑ ʹ݉ ൑ Ͷ ฻ െʹ ൑ ݉ ൑ ʹ
Bài 8: Giải và biện luận phương trình theo tham số ݉ ݉ଶ ଶ ݔ ൅ ݉ଶ െ ʹ ൌ ͳ െ ଶ ݔ ʹݔ
Giải: Điều kiện : ݔ ് Ͳ ൝ ݔ ് േͳሺכሻ ʹݔ ് Ͳ
Phương trình tương đương với
݉ଶ ଶ ݔ ൌ ଶ ݔ ൅ ݉ଶ െ ʹ
Khi đó, ta đặt ݐ ൌ ଶ ݔ ǡ ݐ א ሾͲǡͳሿ. Ta đưa phương trình về dạng ݉ଶ െ ͳ
ሺ݉ଶ ൅ ͳሻݐ ൌ ݉ଶ െ ͳ ฻ ݐ ൌ ሺͳሻ ݉ଶ ൅ ͳ 140 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Tuy nhiên, do điều kiện ሺכሻ ta được ͳ ݐ א ሺͲǡͳሿ̳ ൜ ൠ ʹ
Do đó, để phương trình đã cho có nghiệm thì ݉ଶ െ ͳ ۓͲ ൏ ൑ ͳ ݉ଶ ൅ ͳ ȁ݉ȁ ൐ ͳ ฻ ൜ ۔ ݉ଶ െ ͳ ͳ ȁ݉ȁ ് ξ͵ ە ് ݉ଶ ൅ ͳ ʹ
Ta thấy, từ phương trình ሺͳሻ, ta có thể suy ra nghiệm của phương trình là ݉ଶ െ ͵ ݔ ൌ േ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݉ଶ ൅ ͳ
Bài 9: Định ݉ để phương trình sau có nghiệm ݉ ݔ ݉ ൅ ݔ ൌ ʹ ʹݔ െ ͳ ሺଶ ݔ െ ͵ ଶ ݔሻ ݔ Giải: Ta có :
ʹ ʹݔ െ ͳ ൌ ଶ ݔ െ ͵ ଶ ݔ ൌ ͳ െ Ͷ ଶ ݔ
Nên ta có điều kiện của bài toán là ͳ ൝ଶ ݔ ് ሺכሻ Ͷ ʹݔ ് Ͳ
Phương trình đưa về dạng ݉ ݔ ൌ ݉ ൅ ݔሺͳሻ
Đặt ݐ ൌ ݔ ǡ ȁݐȁ ൑ ͳ, phương trình ሺͳሻ trở thành
ሺ݉ െ ͳሻݐ ൌ ݉ሺʹሻ
Ta thấy, ݉ ൌ ͳ không là nghiệm của phương trình ሺʹሻ nên ݉ ݐ ൌ ݉ െ ͳ 141 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Tuy nhiên, do điều kiện ሺכሻ ta được ͳ
ݐ ് ൜Ͳǡ േͳǡ േ ൠ ʹ
Khi đó, điều kiện cần và đủ để phương trình có nghiệm là ݉ ͳ ۓെͳ ൏ ൏ ͳ ۓ ݉ ൏ ۖ ݉ െ ͳ ݉ ۖ ʹ ് Ͳ ฻ ݉ ് Ͳ ۔ ݉ െ ͳ ۔ ͳ ۖ ݉ ͳ ۖ ݉ ് ͵ ە ് േ ݉ െ ͳ ʹ ە݉ ് െͳ
Do đó, ta tìm được giá trị của ݉ thỏa yêu cầu bài toán là ͳ ͳ
݉ א ൬െλǡ ൰ ̳ ൜ͲǢ Ǣ േͳൠ ʹ ͵
Bài 10: Cho phương trình chứa tham số ݉ ݉ ݔ െ ʹ ݉ ݔ െ ʹ ൌ ݉ െ ʹ ݔ ݉ െ ʹ ݔ
Khi ݉ ് Ͳ phương trình có bao nhiêu nghiệm nằm trong đoạn ሾʹͲߨǢ ʹͷߨሿ (ĐH Cần Thơ 1998)
Giải: Điều kiện : ݉ ݔ ് ൞ ʹ ݉ ሺכሻ ݔ ് ʹ
Phương trình tương đương với
ሺ݉ ݔ െ ʹሻሺ݉ െ ʹ ݔሻ ൌ ሺ݉ ݔ െ ʹሻሺ݉ െ ʹ ݔሻ
฻ െʹ݉ ଶ ݔ ൅ ሺ݉ଶ ൅ Ͷሻ ݔ െ ʹ݉ ൌ െʹ݉ ଶ ݔ ൅ ሺ݉ଶ ൅ Ͷሻ ݔ െ ʹ݉
฻ ʹ݉ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻ ൅ ሺ݉ଶ ൅ Ͷሻሺ ݔ െ ݔሻ ൌ Ͳ
฻ ሺ ݔ െ ݔሻሾʹ݉ሺ ݔ ൅ ݔሻ െ ሺ݉ଶ ൅ Ͷሻሿ ൌ Ͳ 142 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݔ ൌ ݔሺͳሻ ฻ ቎ ߨ ݉ଶ ൅ Ͷ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ሺʹሻ Ͷ ʹξʹ݉
Với phương trình ሺͳሻ, ta có nghiệm ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ
Với phương trình ሺʹሻ, phương trình có nghiệm khi và chỉ khi ݉ଶ ൅ Ͷ ଶ
൑ ͳ ฻ ൫ȁ݉ȁ െ ξʹ൯ ൅ ʹ ൑ Ͳ ʹξʹȁ݉ȁ
Do đó, phương trình ሺʹሻ vô nghiệm. Mặt khác, ta thấy nghiệm của phương trình ሺͳሻ thỏa
mãn điều kiện ሺכሻ khi ݉ ് Ͳ, ta xét : ߨ
ቊʹͲߨ ൑ ൅ ݇ߨ ൑ ʹͷߨ Ͷ
฻ ݇ ൌ ሼʹͲǢ ʹͳǢ ʹʹǢ ʹ͵Ǣ ʹͶሽ ݇ א Ժ
Như vậy, phương trình đã cho có 5 nghiệm nằm trong đoạn ሾʹͲߨǢ ʹͷߨሿ.
Bài 11: Cho phương trình chứa tham số ݉ ͳ
൅ ଶ ݔ ൅ ݉ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ʹ ൌ Ͳ ଶ ݔ
Xác định ݉ để phương trình vô nghiệm.
(ĐH Giao Thông Vận Tải 1995)
Giải: Điều kiện : ʹݔ ് Ͳሺכሻ
Phương trình tương đương với
ଶ ݔ ൅ ଶ ݔ ൅ ݉ሺ ݔ ൅ ݔሻ ൅ ͵ ൌ Ͳ
Đặt ݐ ൌ ݔ ൅ ݔ ǡ ȁݐȁ ൒ ʹ. Khi đó, phương trình trở thành ͳ
ݐଶ ൅ ݉ݐ ൅ ͳ ൌ Ͳ ฻ ݉ ൌ െݐ െ ݐ 143 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác Xét hàm số ͳ
݂ሺݐሻ ൌ െݐ െ ǡ ȁݐȁ ൒ ʹ ݐ ͳ ݂ᇱሺݐሻ ൌ െͳ ൅
൏ Ͳǡ ׊ݐ א ሺെλǡ െʹሿ ׫ ሾʹǡ ൅λሻ ݐଶ ݐ െλ െʹ ʹ λ ݂Ԣሺݐሻ െ ൅ ൅λ ͷ െ ݂ሺݐሻ ʹ ͷ ʹ െλ
Dựa vào bảng biến thiên, giá trị của ݉ thỏa yêu cầu bài toán là : ͷ ͷ െ ൏ ݉ ൏ ʹ ʹ Bài 12: a. Giải phương trình :
͵ݔ ൅ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ʹ ݔ ʹݔሺͳሻ b.
Tìm tất cả các giá trị của ݉ để phương trình ሺͳሻ tương đương với phương trình
͵ݔ െ ݉ ݔ ൌ ሺͶ െ ʹȁ݉ȁሻ ଶ ݔሺʹሻ (ĐH Thái Nguyên 2000) Giải: a.
Phương trình tương đương với
͵ݔ ൅ ͳ െ ʹ ଶ ݔ ൌ ͳ ൅ ͵ݔ െ ݔ
฻ ሺʹ ݔ െ ͳሻ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ ݇ߨ ݔ ൌ Ͳ ۍ ߨ ێ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൥ ͳ ฻ ͸ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ێ ʹ ێ ͷߨ ۏݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ b.
Phương trình ሺʹሻ tương đương với
͵ ݔ െ Ͷ ଷ ݔ െ ݉ ݔ ൌ ሺͶ െ ʹȁ݉ȁሻ ଶ ݔ 144 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
฻ ݔ ሾͶ ଶ ݔ ൅ ʹሺʹ െ ȁ݉ȁሻ ݔ ൅ ݉ െ ͵ሿ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ
฻ ൤Ͷଶ ݔ ൅ ʹሺʹ െ ȁ݉ȁሻ ݔ ൅ ݉ െ ͵ ൌ Ͳሺכሻ
- Điều kiện cần :
Phương trình ሺͳሻ và ሺʹሻ tương đương thì phương trình ሺכሻ phải được thỏa bởi phương trình ͳ ݔ ൌ ʹ
Điều này tương đương với ͳ ͳ
ͶǤ ൅ ʹሺʹ െ ȁ݉ȁሻǤ ൅ ݉ െ ͵ ൌ Ͳ Ͷ ʹ
฻ ȁ݉ȁ ൌ ݉ ฻ ݉ ൒ Ͳ
- Điều kiện đủ : Với ݉ ൒ Ͳ thì ሺ ݔ ൌ Ͳ
ʹሻ ฻ ൤Ͷଶ ݔ െ ʹሺ݉ െ ʹሻ ݔ ൅ ݉ െ ͵ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ۍ ͳ ێ ݔ ൌ ฻ ێ ʹ ێ ݉ െ ͵ ۏ ݔ ൌ ʹ
Như vậy, phương trình ሺͳሻ và ሺʹሻ tương đương với nhau khi và chỉ khi ݉ ൒ Ͳ ۓ ݉ െ ͵ ۖ ۖۍ ൌ Ͳ ݉ ൌ ͵ ێ ʹ ݉ െ ͵ ͳ ฻ ൦ ݉ ൌ Ͷ ۔ێ ൌ Ͳ ൑ ݉ ൏ ͳ ێ ʹ ʹ ۖ ۖ ݉ ൐ ͷ ێ ݉ െ ͵ ەۏฬ ฬ ൐ ͳ ʹ 145 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 13: Xác định ݉ để hai phương trình sau tương đương
͵ݔ ൌ Ͷ ሺ͵ߨ ൅ ݔሻሺͳሻ ߨ
݉ ଶ ݔ ൅ ሺͳ െ ݉ሻ ቀ ൅ ݔቁ ൌ Ͳሺʹሻ ʹ
Giải: Phương trình ሺͳሻ tương đương với
Ͷ ଷ ݔ െ ͵ ݔ ൌ െͶ ݔ
฻ ሺͶ ଶ ݔ ൅ ͳሻ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ Ͳ
Phương trình ሺʹሻ tương đương với
݉ ଶ ݔ ൅ ሺͳ െ ݉ሻ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሺ݉ ݔ ൅ ͳ െ ݉ሻ ൌ Ͳ ฻ ቂ ݔ ൌ Ͳ ݉ ݔ ൅ ͳ െ ݉ ൌ Ͳ
Với ݉ ൌ Ͳ thì phương trình ሺͳሻ và ሺʹሻ tương đương với nhau.
Với ݉ ് Ͳ thì phương trình ሺʹሻ tương đương ݔ ൌ Ͳ ൥ ݉ െ ͳ ݔ ൌ ݉
Do đó, phương trình ሺͳሻ và ሺʹሻ tương đương khi và chỉ khi ݉ ് Ͳ ۓ ݉ ് Ͳ ۖ ݉ െ ͳ ൌ Ͳ ݉ ൌ ͳ ݉ ฻ ൞ ۔൦ ൥ ͳ ۖ ݉ െ ͳ ݉ ൏ ە ฬ ฬ ൐ ͳ ʹ ݉
Từ các giá trị trên, ta có giá trị ݉ thỏa yêu cầu bài toán là ͳ ݉ ൏ ש ݉ ൌ ͳ ʹ 146 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Bài 14: Cho phương trình chứa tham số ݉
Ͷ ହ ݔ ݔ െ Ͷ ହ ݔ ݔ ൌ ଶ Ͷݔ ൅ ݉
Tìm tất cả các nghiệm của phương trình thỏa mãn bất phương trình ݔସ െ ͵ݔଶ ൅ ʹ ൑ Ͳ ߨ
ዅኾݔ ൌ െ ዒዉዚዛዓ¿ ͺ
Giải: Phương trình tương đương với
Ͷ ݔ ݔ ሺଶ ݔ െ ଶ ݔሻሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻ ൌ ଶ Ͷݔ ൅ ݉
฻ ʹ ʹݔ ʹݔ ൌ ଶ Ͷݔ ൅ ݉
฻ Ͷݔ ൌ ଶ Ͷݔ ൅ ݉ሺͳሻ ߨ
ዅݔ ൌ െ ሺͳሻ¿݉ ൌ െʹ ͺ
Với ݉ ൌ െʹ thì ሺͳሻ trở thành
ଶ Ͷݔ െ Ͷݔ െ ʹ ൌ Ͳ ฻ ൤ Ͷݔ ൌ െͳ Ͷݔ ൌ ʹሺ኶ሻ ߨ ݇ߨ ฻ ݔ ൌ െ ൅ ሺ݇ א Ժሻ ͺ ʹ
Bất phương trình tương đương với
ቈെξʹ ൑ ݔ ൑ െͳሺכሻ ͳ ൑ ݔ ൑ ξʹሺככሻ
Họ nghiệm vừa tìm được thỏa mãn ሺכሻ khi ߨ ݇ߨ ൝െξʹ ൑ െ ൅ ൑ െͳ ͺ ʹ ฺ ݔ א ׎ ݇ א Ժ
Họ nghiệm vừa tìm được thỏa mãn ሺככሻ khi 147 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ߨ ݇ߨ ൝ͳ ൑ െ ൅ ൑ ξʹ ͺ ʹ ฺ ݇ ൌ ͳ ݇ א Ժ
Do đó, ta có được nghiệm của phương trình thỏa yêu cầu bài toán là ͵ߨ ݔ ൌ ͺ - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
5.2.18. Cho phương trình: ͵ߨ ͷ ൅ Ͷ ቀ ʹ െ ݔቁ ͸ ܽ ൌ ݔ ͳ ൅ ଶ ܽ ߨ Ǥ ảươ¿ܽ ൌ െ Ͷ Ǥ¿ܽ¯ểươ¿×ệ
5.2.19. Cho 2 phương trình sau:
ʹ ݔ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔ
Ͷ ଶ ݔ െ ͵ݔ ൌ ܽ ݔ ൅ ሺͶ െ ܽሻሺͳ ൅ ʹݔሻ
Tìm ܽ để 2 phương trình tương đương. (ĐH Y Dược Tp.HCM 1998)
5.2.20. Cho phương trình sau:
ଶ ݔ ൅ ሺʹ݉ െ ʹሻ ݔ ݔ െ ሺ݉ ൅ ͳሻ ଶ ݔ ൌ ݉ a.
Giải phương trình khi ݉ ൌ െʹ. b.
Tìm ݉ để phương trình có nghiệm.
5.2.21. Cho phương trình sau:
ʹݔ ൅ Ͷሺ ݔ െ ݔሻ ൌ ݉
Tìm ݉ để phương trình có nghiệm. 148 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
5.2.22. Tìm ݉ để hai phương trình sau tương đương
ʹ ଻ ݔ ൅ ሺ݉ െ ͳሻ ଷ ݔ ൅ ሺʹ݉ଷ െ ʹ݉ െ ͳሻ ݔ ൌ Ͳ
ʹ ଺ ݔ ൅ ሺʹ െ ݉ሻ ଶ ݔ ൅ ʹ݉ଷ െ ݉ െ ʹ ൌ Ͳ
ሺĐề nghị Olympic 30-4, 2007ሻ
5.2.23. Tìm tất cả các giá trị ݉ để phương trình ݉ݔଶ ൅ ʹ ݔ ൌ ʹ có đúng 2 nghiệm ߨ ệ ቂͲǢ ቃ ʹ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2007) -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN 5.2.18. Điều kiện: ቄ ݔ ് Ͳ ሺכሻ ܽ ് Ͳ Phương trình trở thành
͵ ʹܽ ݔ ൅ Ͷ ݔ ൌ ͷሺͳሻ a. ߨ ܽ ൌ െ ¿ሺͳሻở Ͷ ͵ Ͷ െ ݔ ൅ ݔ ൌ ͳ ͷ ͷ Ta đặt ͵ ݕ ൌ െ ൞ ͷ Ͷ ݕ ൌ ͷ
Khi đó, phương trình trở thành: 149 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ݕ ݔ ൅ ݕ ݔ ൌ ͳ ฻ ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ͳ
฻ ݔ ൌ െݕ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ െ͵ ฻ ݔ ൌ െ
൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ൫ውሺכሻ൯ ͷ b.
Yêu cầu bài toán tương đương với
ሺ͵ ʹܽሻଶ ൅ ሺͶሻଶ ൒ ሺͷሻଶ ฻ ቄ ܽ ് Ͳ ଶ ʹܽ ൒ ͳ ฻ ቄ ܽ ് Ͳ ଶ ʹܽ ൌ ͳ ฻ ቄ ܽ ് Ͳ ʹܽ ൌ Ͳ ߨ ݇ߨ ฻ ܽ ൌ ൅ ሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ 5.2.19. Ta đặt
ʹ ݔ ʹݔ ൌ ͳ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔሺͳሻ
൜Ͷଶ ݔ െ ͵ݔ ൌ ܽ ݔ ൅ ሺͶ െ ܽሻሺͳ ൅ ʹݔሻሺʹሻ Ta có:
ሺͳሻ ฻ ͵ݔ ൅ ݔ ൌ ͳ ൅ ʹݔ ൅ ͵ݔ ฻ ʹ ଶ ݔ െ ݔ ൌ Ͳ ݔ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ ݔ ൌ ʹ Lại có:
ሺʹሻ ฻ Ͷ ଶ ݔ െ ሺͶ ଷ ݔ െ ͵ ݔሻ ൌ ܽ ݔ ൅ ʹሺͶ െ ܽሻ ଶ ݔ
฻ Ͷ ଷ ݔ ൅ ሺͶ െ ʹܽሻ ଶ ݔ ൅ ሺܽ െ ͵ሻ ݔ ൌ Ͳ
฻ ݔ ሾͶଶ ݔ ൅ ʹሺʹ െ ܽሻ ݔ ൅ ܽ െ ͵ሿ ൌ Ͳ 150 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác ͳ
฻ ݔ ൬ ݔ െ ൰ ሺʹ ݔ ൅ ͵ െ ܽሻ ൌ Ͳ ʹ ݔ ൌ Ͳ ۍ ͳ ێ ݔ ൌ ฻ ێ ʹ ێ ܽ െ ͵ ۏ ݔ ൌ ʹ
Yêu cầu bài toán tương đương với ܽ െ ͵ ۍ ൌ Ͳ ێ ʹ ێ ܽ െ ͵ ͳ ܽ ൌ ͵ ൌ ێ ʹ ʹ ฻ ൦ܽ ൌ Ͷ ێ ܽ െ ͵ ܽ ൏ ͳ ൐ ͳ ێ ʹ ܽ ൐ ͷ ێܽ െ ͵ ۏ ൏ െͳ ʹ
5.2.20. Khi ݔ ൌ Ͳ ta có: ݉ ൌ ͳ
ቄ ݔ ൌ Ͳ ฻ ቄ ଶ ݔ ൌ ͳ ฻ ቄ ݉ ൌ ͳ ฻ ቊ ߨ ଶ ݔ ൌ ݉ ଶ ݔ ൌ ݉ ݔ ൌ ͳ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Vậy khi ݉ ് ͳ thì ݔ ൌ Ͳ không là nghiệm của phương trình. Khi ấy, ta chia 2 vế phương trình cho ଶ ݔ.
Khi đó, phương trình trở thành:
ሺ݉ െ ͳሻ ଶ ݔ െ ʹሺ݉ െ ͳሻ ݔ ൅ ʹ݉ ൅ ͳ ൌ Ͳ a.
Khi ݉ ൌ െʹ ് ͳ thì ta có ߨ
ݔ ൌ ͳ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻሺው ݔ ് Ͳሻ Ͷ b.
Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi ݉ ൌ ͳ ݉ ൌ ͳ ቈቄ݉ ് ͳ ฻ ቈቄ ݉ ് ͳ ฻ െʹ ൑ ݉ ൑ ͳ ȟᇱ ൒ Ͳ െ݉ଶ െ ݉ ൅ ʹ ൒ Ͳ 151 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác 5.2.21. ߨ
0ặݐ ൌ ݔ െ ݔ ൌ ξʹ ቀ െ ݔቁ ǡ ݐ א ൣെξʹǡ ξʹ൧ Ͷ ương trình trở thành
െݐଶ ൅ Ͷݐ ൅ ͳ ൌ ݉
Đặt ݂ሺݐሻ ൌ െݐଶ ൅ Ͷݐ ൅ ͳ ൌ ݉ với ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧
Suy ra ݂ᇱሺݐሻ ൌ Ͷ െ ʹݐ ൐ Ͳ với ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧
Nên ݂ሺݐሻ đồng biến trên khoảng ൣെξʹǢ ξʹ൧
Khi đó tập giá trị của ݂ሺݐሻ là ൣ݂൫െξʹ൯Ǣ ݂൫ξʹ൯൧ ൌ ൣെͶξʹ െ ͳǢ Ͷξʹ ൅ ͳ൧
Vậy phương trình có nghiệm khi và chỉ khi ݂ሺݐሻ ൌ ݉ có nghiệm ݐ א ൣെξʹǢ ξʹ൧
฻ ݉ א ൣെͶξʹ െ ͳǢ Ͷξʹ ൅ ͳ൧ 5.2.22. Ta đặt
൜ʹ ଻ ݔ ൅ ሺ݉ െ ͳሻ ଷ ݔ ൅ ሺʹ݉ଷ െ ʹ݉ െ ͳሻ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
ʹ ଺ ݔ ൅ ሺʹ െ ݉ሻ ଶ ݔ ൅ ʹ݉ଷ െ ݉ െ ʹ ൌ Ͳሺʹሻ
Phương trình ሺͳሻ luôn có nghiệm là ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ
Vậy phương trình ሺͳሻ tương đương với phương trình ሺʹሻ thì điều kiện cần là phương
trình ሺʹሻ phải có nghiệm ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Khi đó:
ሺʹሻ ฻ ʹ ଺ሺ݇ߨሻ ൅ ሺʹ െ ݉ሻ ଶሺ݇ߨሻ ൅ ʹ݉ଷ െ ݉ െ ʹ ൌ Ͳ ݉ ൌ Ͳ ฻ ൥ ݉ ൌ ͳ ݉ ൌ െͳ
Khi ݉ ൌ ͳ thay vào 2 phương trình và giải ra 2 tập nghiệm không trùng nhau nên loại ݉ ൌ ͳ.
Khi ݉ ൌ െͳ và ݉ ൌ Ͳ thay vào 2 phương trình và giải ra 2 tập nghiệm trùng nhau nên nhận ݉ ൌ െͳ. 152 --------------------- TOANMATH.com
Chương 5 : Phương trình lượng giác
Vậy ቂ ݉ ൌ Ͳ thỏa yêu cầu bài toán. ݉ ൌ െͳ
5.2.23. Chứng minh được ݔ ൌ Ͳ là một nghiệm của phương trình. ߨ Ͷ ଶ ݔ ݐ ଶ ݔ ߨ ớݔ א ቀͲǢ ቃ ¿݉ ൌ ʹ ݉ ൌ ൬ ൰ ǡ ݐ ൌ א ቀͲǢ ቃ ʹ ݔଶ ݐ ʹ Ͷ ݐ ଶ ߨ ±ố݂ሺݐሻ ൌ ൬ ൰ ²ả ቀͲǢ ቃ ݐ Ͷ ߨ
ứ¯ượ݂ሺݐሻịế² ቀͲǢ ቃ Ͷ ݐ ଶ ߨ ͺ ݂ሺݐሻ ൌ ൬ ൰ ൌ ͳ݂ ቀ ቁ ൌ ௧՜଴ ௧՜଴ ݐ Ͷ ߨଶ
ế nên điều kiện cần và đủ để thỏa yêu cầu bài toán là ݂ሺݐሻ ൌ ݉ có đúng một nghiệm ߨ ͺ ቀͲǢ ቃ ൑ ݉ ൑ ͳ Ͷ ߨଶ 153 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác CHƯƠNG 6
HỆ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC I.
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP 1. PHƯƠNG PHÁP THẾ
- Phương pháp thế là một phương pháp cơ bản trong việc giải hệ phương trình
lượng giác. Thông thường, ta có ba cách sử dụng ở phương pháp này : thế trực
tiếp, biến đổi rồi thế sau, giải tìm nghiệm của một phương trình rồi thế vào phương trình còn lại. 2.
PHƯƠNG PHÁP CỘNG ĐẠI SỐ
- Trong phương pháp này ta sẽ có một số loại cơ bản cần nắm : ߙݔ ߚݔ ൌ ܽ i.
Loại 1 : ൜ߙݔ ߚݔ ൌ ܾ ߙݔ ߚݔ ൌ ܽ ii.
Loại 2 : ൜݉ ߙݔ ൌ ݊ ߚݔ ߙݔ ߚݔ ൌ ܽ iii.
Loại 3 : ൜݉ ߙݔ ൌ ݊ ߚݔ ߙ ݔ ߚݔ ൌ ܽ iv.
Loại 4 : ൜ ߙݔ ߚݔ ൌ ܾ ߙݔ ߚݔ ൌ ܽ v.
Loại 5 : ൜ ߚݔ ߙݔ ൌ ܾ
- Ở những loại này ta thường có ba bước giải : đổi ߙݔ ǡ ߚݔ thành
ߙݔ ǡ ߚݔ; cộng và trừ hai phương trình của hệ để được một hệ phương
trình mới cơ bản hơn; giải hệ vừa có để tìm nghiệm. 3.
PHƯƠNG PHÁP KHỬ SAU KHI BÌNH PHƯƠNG
- Có hai dạng đặc trưng trong phương pháp này : ݂ሺݔሻ ൌ ߙ ܽݕ ݂ሺݕሻ ൌ ߙ ܾݔ ൜ ặ ൜ ݃ሺݔሻ ൌ ߙ ܽݕ ݃ሺݕሻ ൌ ߙ ܾݔ
- Phương pháp này cũng thường gồm ba bước giải : bình phương hai vế hai
phương trình của hệ; cộng lại thì được một phương trình một ẩn số; giải
phương trình vừa tìm được rồi thế nghiệm vào hai phương trình ban đầu để kiểm tra. 4.
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP KHÁC
- Ngoài ra, ta còn có nhiều phương pháp khác, chẳng hạn như : đặt ẩn phụ; sử
dụng bất đẳng thức cổ điển, dùng đạo hàm… 154 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác II.
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA
Bài 1: Giải hệ phương trình sau: ݔ ൅ ݕ ൌ ͳ ሺכሻ ൝ ߨ ݔ ൅ ݕ ൌ ͵ Giải: Ta có ݔ ൅ ݕ ݔ െ ݕ ʹ ൌ ͳ ሺכሻ ฻ ൞ ʹ ʹ ߨ ݔ ൅ ݕ ൌ ͵ ݔ െ ݕ ൌ ͳ ฻ ൞ ʹ ߨ ݔ ൅ ݕ ൌ ͵ ݔ െ ݕ ൌ ݇ʹߨ ฻ ൝ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൅ ݕ ൌ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൞ ͸ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ ݇ʹߨ ͸
Bài 2: Giải hệ phương trình sau : ߨ ʹݔ െ ͵ݕ ൌ ͵ ሺכሻ ൞ ξ͵ ʹݔ ͵ݕ ൌ Ͷ Giải: Ta có ߨ ʹݔ െ ͵ݕ ൌ ͵ ሺכሻ ฻ ൞ͳ ξ͵
ሾሺʹݔ ൅ ͵ݕሻ ൅ ሺʹݔ െ ͵ݕሻሿ ൌ ʹ Ͷ 155 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ߨ ʹݔ െ ͵ݕ ൌ ͵ ฻ ൞ ߨ ξ͵ ሺʹݔ ൅ ͵ݕሻ ൅ ൌ ͵ ʹ ߨ ʹݔ െ ͵ݕ ൌ ฻ ൝ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ʹݔ ൅ ͵ݕ ൌ ݇ߨ ߨ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ฻ ൞ ͳʹ Ͷ ߨ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ͳͺ ͸
Bài 3: Giải hệ phương trình sau: ݔ ൅ ݕ ൌ ξʹ ሺכሻ ቊݔ ൅ ݕ ൌ ξʹ (ĐH Y Dược Tp.HCM 1997) Giải: Ta có
ݔ െ ݔ ൅ ݕ െ ݔ ൌ Ͳ
ሺכሻ ฻ ൜ݔ ൅ ݔ ൅ ݕ െ ݔ ൌ ʹξʹ ߨ ߨ
ቀݔ െ ቁ ൅ ቀݕ െ ቁ ൌ Ͳ ฻ ൞ Ͷ Ͷ ߨ ߨ
ቀݔ ൅ ቁ ൅ ቀݕ ൅ ቁ ൌ ʹ Ͷ Ͷ ߨ ߨ
ۓ ቀݔ െ ቁ ൅ ቀݕ െ ቁ ൌ Ͳ Ͷ Ͷ ۖ ߨ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ͳ ۔ Ͷ ߨ ۖ ቀݕ ൅ ቁ ൌ ͳ ە Ͷ ߨ ߨ
ۓ ቀݔ െ ቁ ൅ ቀݕ െ ቁ ൌ Ͳ ۖ Ͷ Ͷ ߨ ฻ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ۔ Ͷ ۖ ߨ ە ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ Ͷ 156 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൞ Ͷߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ Ͷ
Bài 4: Giải hệ phương trình sau: ͳ ሺכሻ ൝ ݔ ݕ ൌ െ ʹ ݔ ݕ ൌ ͳ
Giải: Điều kiện: ݔ ݕ ് Ͳ Ta có:
ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ െ ݕሻ ൌ െͳ ሺכሻ ฻ ቐ ݔ ݕ െ ͳ ൌ Ͳ ݔ ݕ
ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ െ ݕሻ ൌ െͳ ฻ ൜ ݔ ݕ െ ݔ ݕ ൌ Ͳ ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ െͳ ฻ ൜ ሺݔ െ ݕሻ ൌ Ͳ ߨ ݔ ൅ ݕ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൝ ʹ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ݔ െ ݕ ൌ ݈ߨ ߨ ሺʹ݇ ൅ ݈ሻߨ ݔ ൌ െ ൅ Ͷ ʹ ฻ ൞ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ߨ ሺʹ݇ െ ݈ሻߨ ݕ ൌ െ ൅ Ͷ ʹ
Bài 5: Giải hệ phương trình sau :
ଷ ݔ െ ݔ ൅ ݕ ൌ Ͳሺͳሻ ൜
ଷ ݕ െ ݕ ൅ ݔ ൌ Ͳሺʹሻ
(ĐH Ngoại Ngữ Tin Học Tp.HCM 1997) 157 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Giải: Lấy ሺͳሻ ൅ ሺʹሻ theo từng vế, ta có :
ଷ ݔ ൅ ଷ ݕ ൌ Ͳ ฻ ݕ ൌ െ ݔሺ͵ሻ
Thế ሺ͵ሻ vào ሺͳሻ, ta được
ݔ ሺଶ ݔ െ ʹሻ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ Ͳ
Với ݔ ൌ Ͳ thì ݕ ൌ Ͳ, khi đó ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ൝ ʹ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ݈ߨ
Bài 6: Giải hệ phương trình sau : ξʹ ݔ ൌ ͳ ൅ ݕ ሺכሻ ቊ ξʹݔ ൌ ݕ (ĐH Sư Phạm Vinh 1997) Giải:
ʹ ଶ ݔ ൌ ͳ ൅ ʹ ݕ ൅ ଶ ݕሺͳሻ ሺכሻ ฻ ൜ ʹ ଶ ݔ ൌ ଶ ݕሺʹሻ
Lấy ሺͳሻ ൅ ሺʹሻ theo từng vế, ta có :
ʹሺଶ ݔ ൅ ଶ ݔሻ ൌ ଶ ݕ ൅ ଶ ݕ ൅ ʹ ݕ ൅ ͳ ߨ
฻ ݕ ൌ Ͳ ฻ ݕ ൌ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
- Nếu ݇ ൌ ʹ݈ǡ ݈ א Ժ thì ξʹ ߨ ሺכሻ ฻ ݔ ൌ ݔ ൌ
฻ ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ ʹ Ͷ
Vậy nghiệm của hệ là : ߨ ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨ ൞ Ͷߨ ሺ݉ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ ʹ 158 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
- Nếu ݇ ൌ ʹ݈ ൅ ͳǡ ݈ א Ժ thì ۓ ξʹ ۖ ݔ ൌ ߨ ሺכሻ ฻
ʹ ฻ ݔ ൌ െ ൅ ݉ʹߨሺ݉ א Ժሻ ۔ ξʹ Ͷ ۖ ݔ ൌ െ ە ʹ
Vậy nghiệm của hệ là : ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݉ʹߨ ൞ Ͷ ߨ ሺ݉ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ሺʹ݈ ൅ ͳሻߨ ʹ
Bài 7: Giải hệ phương trình sau : ݔ െ ͹ ݕ ൌ Ͳ
ሺכሻ ൜ͷݕ െ ݔ ൌ ͸ Giải: ଶ ݔ ൌ Ͷͻ ଶ ݕሺͳሻ
ሺכሻ ฻ ൜ଶ ݔ ൌ ʹͷଶ ݕ െ ͸Ͳݕ ൅ ͵͸ሺʹሻ
Lấy ሺͳሻ ൅ ሺʹሻ theo từng vế, ta có :
ʹͷ ଶ ݕ ൅ Ͷͻ ଶ ݕ െ ͸Ͳ ݕ ൅ ͵͸ ൌ ͳ
฻ ʹ ଶ ݕ ൅ ͷ ݕ െ ͹ ൌ Ͳ ݕ ൌ ͳ ߨ ฻ ൥ ͹
฻ ݕ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ ሺạሻ ʹ ʹ Khi đó,
ሺכሻ ฻ ቄ ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ߨ ൅ ݈ʹߨሺ݈ א Ժሻ ݔ ൌ െͳ
Thử lại, ta nhận nghiệm của hệ là : ݔ ൌ ߨ ൅ ݈ʹߨ ቊ ߨ
ݕ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݈ǡ ݇ א Ժሻ ʹ 159 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Bài 8: Giải hệ phương trình sau : ݔ ൅ ʹݕ ൌ ʹݔ
ሺכሻ ൜ʹݕሺݔ െ ݕሻ ൌ ݔ
Giải: Điều kiện : ߨ ݔ ് ൅ ݊ߨሺ݊ א Ժሻ ʹ Ta có : ݔ ൅ ʹݕ ൌ ʹݔ ሺכሻ ฻ ൜ ሺʹݕ െ ݔሻ ൌ Ͳ
ሺʹݕ െ ݇ߨሻ ൅ ʹݕ ൌ ሺͶݕ ൅ ݇ʹߨሻ ฻ ൜ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ൌ ʹݕ െ ݇ߨ Suy ra ʹݕ ൅ ʹݕ ൌ Ͷݕ ͳ ฻ ʹݕ ൬ ൅ ͳ െ ʹ ʹݕ൰ ൌ Ͳ ʹݕ ʹݕ ൌ Ͳ
฻ ൤ʹଶ ʹݕ െ ʹݕ െ ͳ ൌ Ͳ ݉ߨ ʹݕ ൌ Ͳ ۍ ݕ ൌ ʹݕ ൌ Ͳ ێ ʹ ʹݕ ൌ ͳ ߨ ฻ ൦ ͳ ێ ͳ ฻ ൥
฻ ݕ ൌ െ ൅ ݉ߨሺ݉ א Ժሻ ʹݕ ൌ െ ێ ͵ ʹݕ ൌ െ ʹ ʹ ێ ߨ ۏ ݕ ൌ ൅ ݉ߨ ͵
Ứng với ݔ ൌ ʹݕ െ ݇ߨ và điều kiện bài toán, ta có nghiệm của hệ là : ʹߨ ݔ ൌ ሺ݉ െ ݇ሻߨ ݔ ൌ േ ൅ ሺʹ݉ െ ݇ሻߨ ൝ ݉ߨ ש ൞ ͵ ሺ݉ǡ ݇ א Ժሻ ݕ ൌ ߨ ʹ ݕ ൌ േ ൅ ݉ߨ ͵ 160 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Bài 9: Giải hệ phương trình sau : ͳ ߨݔ ߨݕ ൌ ሺכሻ ൞ Ͷ ͵ ߨݔ ൌ ߨݕ Ͳ ൏ ݔ ൅ ݕ ൏ ʹ
Giải: Điều kiện : ͳ ݔ ് ൅ ݉ ൞ ʹͳ ሺ݉ǡ݊ א Ժሻ ݕ ് ൅ ݊ ʹ Ta có : ͳ ሺכሻ ฻ ൝ ߨݔ ߨݕ ൌ Ͷ ͵ ߨݔ ߨݕ ൌ ߨݕ ߨݔ ͳ ߨݔ ߨݕ ൌ ฻ ൞ Ͷ ͵ ߨݕ ߨݔ ൌ Ͷ ߨሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ͳ ฻ ൝ ͳ ߨሺݔ െ ݕሻ ൌ െ ʹ ߨ
ۓ ߨሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ൅ ݇ʹߨ ۖ ʹ ߨ ฻
ߨሺݔ െ ݕሻ ൌ െ ൅ ݈ʹߨሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ۔൦ ͸ ۖ ͹ߨ ە ߨሺݔ െ ݕሻ ൌ ൅ ݈ʹߨ ͸ 161 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ͳ ۍ ݔ ൌ ൅ ݇ ൅ ݈ ێ ൞ ͸ ێ ͳ ݕ ൌ ൅ ݇ െ ݈ ฻ ێ ͵ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ێ ͷ ݔ ൌ ൅ ݇ ൅ ݈ ێ൞ ͸ ێ ͳ ۏ ݕ ൌ െ ൅ ݇ െ ݈ ͵
Với Ͳ ൏ ݔ ൅ ݕ ൏ ʹ thì ݇ ൌ Ͳ. Do đó, kết hợp với điều kiện bài toán, nghiệm của hệ là ͳ ͷ ݔ ൌ ൅ ݈ ݔ ൌ ൅ ݈ ൞ ͸ ͸ ͳ ש൞ ͳ ሺ݈ א Ժሻ ݕ ൌ െ ݈ ݕ ൌ െ െ ݈ ͵ ͵
Bài 10: Giải hệ phương trình sau : ͳ ݔ ൅ ݔ ൌ ൅ ݕ െ ݕ ൞ ʹ͵ ʹ ʹݔ ൌ ൅ ʹݕ ʹ Giải: Ta đặt ߨ
ݑ ൌ ݔ ൅ ݔ ൌ ξʹ ቀݔ ൅ ቁ Ͷ ൞
ߨ ൫ݑǡ ݒ א ൣെξʹǢ ξʹ൧൯ሺכሻ
ݒ ൌ ݕ െ ݕ ൌ ξʹ ቀݕ െ ቁ Ͷ
Khi đó, hệ phương trình tương đương với ͳ ݑ ൌ ൅ ݒ ൞ ʹ͵
ʹሺݑଶ െ ͳሻ ൌ ൅ ሺͳ െ ݒଶሻ ʹ ͳ ݑ ൌ ൅ ݒ ฻ ൞ ʹ ͳ ͻ
ʹ ൬ ൅ ݒ ൅ ݒଶ൰ ൅ ݒଶ ൌ Ͷ ʹ 162 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ͳ ฻ ൝ ݑ ൌ ൅ ݒ ʹ ͵ݒଶ ൅ ʹݒ െ Ͷ ൌ Ͳ ۓ ͳ ൅ ʹξͳ͵ ۖݑ ൌ ฻ ͸ ൫ውሺכሻ൯ ۔ െͳ ൅ ξͳ͵ ۖݒ ൌ ە ͵ ۓ ߨ ͳ ൅ ʹξͳ͵ ۖ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ൌ ߙ Ͷ ฻ ͸ξʹ ۔ ߨ െͳ ൅ ξͳ͵ ۖ ቀݕ െ ቁ ൌ ൌ ߚ ە Ͷ ͵ξʹ ߨ ۓ ݔ ൌ ߙ െ ൅ ݇ʹߨ Ͷ ۖ൦ ۖ ͵ߨ ݔ ൌ െ ߙ ൅ ݇ʹߨ ฻ Ͷ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ۔ ߨ ݕ ൌ ߚ ൅ ൅ ݈ʹߨ ۖ Ͷ ۖ൦ ͷߨ ە ݕ ൌ െ ߚ ൅ ݈ʹߨ Ͷ
Bài 11: Giải hệ phương trình sau :
ݔ െ ʹݕ ൌ ݔ െ ʹݕሺͳሻ ൜ ݔ ൌ ͵ ݕሺʹሻ
Giải: Điều kiện : ߨ ݔ ് ൅ ݉ߨ ൞ ʹߨ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻሺכሻ ݕ ് ൅ ݊ߨ ʹ
Ở phương trình ሺͳሻ ta có : ݔ െ ݔ ൌ ʹݕ െ ʹݕ
Do đó, ta sẽ khảo sát hàm số
݂ሺݐሻ ൌ ݐ െ ݐǡ ݐ א Թ 163 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
݂ᇱሺݐሻ ൌ െ ݐ െ ͳ ൑ Ͳ
Vậy hàm số nghịch biến. Do đó, ݔ ൌ ʹݕ
Thay vào ሺʹሻ ta được : ʹݕ ൌ ͵ ݕ
฻ ݕ ሺͳ െ ͵ ଶ ݕሻ ൌ Ͳ ݕ ൌ Ͳ ฻ ൥ ͳ ଶ ݕ ൌ ͵ ݕ ൌ ݇ߨ ฻ ൥ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ േ ൅ ݇ߨ ͸
Từ đó, kết hợp với điều kiện ሺכሻ, ta nhận được nghiệm của hệ là : ߨ ߨ ݔ ൌ ʹ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇ߨ ൜ ͵ ͵ ݕ ൌ ݇ߨ ש൞ ߨ ש൞ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݇ߨ ݕ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͸ ͸
Bài 12: Giải hệ phương trình sau : ߨ
ݔ ൅ ݔ ൌ ʹ ቀݕ ൅ ቁሺͳሻ ൞ Ͷ ߨ
ݕ ൅ ݕ ൌ ʹ ቀݔ െ ቁሺʹሻ Ͷ Giải: Điều kiện ݇ߨ ݔ ് ൞ ʹ
݈ߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻሺכሻ ݕ ് ʹ Ta có :
ȁ ݔ ൅ ݔȁ ൌ ȁ ݔȁ ൅ ȁ ݔȁ ൒ ʹ ൝ ߨ ʹ ቚ ቀݕ ൅ ቁቚ ൑ ʹ Ͷ 164 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Nên ሺͳሻ tương đương với ݔ ൅ ݔ ൌ ʹ ݔ ൅ ݔ ൌ െʹ ሺሻ ቊ ߨ ߨ
ቀݕ ൅ ቁ ൌ ͳ ש ሺሻ ቊ ቀݕ ൅ ቁ ൌ െͳ Ͷ Ͷ Giải ሺሻ : ݔ ൌ ͳ ቊ ߨ ቀݕ ൅ ቁ ൌ ͳ Ͷ ߨ ݔ ൌ ൅ ݌ߨ ฻ ൞ Ͷ ߨ ሺ݌ǡ ݍ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݍʹߨ Ͷ
Nghiệm trên thỏa điều kiện của hệ, ta thế vào ሺʹሻ: ߨ ߨ
ൌ ݕ ൅ ݕ ൌ ቀ ൅ ݍʹߨቁ ൅ ቀ ൅ ݍʹߨቁ ൌ ʹ Ͷ Ͷ ߨ
ൌ ʹ ቀݔ െ ቁ ൌ ʹ ݌ߨ ൌ Ͳ Ͷ
Do đó, nghiệm trên không là nghiệm của hệ. Giải ሺሻ : ݔ ൌ െͳ ߨ ቊ ቀݕ ൅ ቁ ൌ െͳ Ͷ ߨ ݔ ൌ െ ൅ ݌ߨ ฻ ൞ Ͷ ͵ߨ ሺ݌ǡ ݍ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ݍʹߨ Ͷ
Nghiệm trên thỏa điều kiện của hệ, ta thế vào ሺʹሻ: ͵ߨ ͵ߨ ൌ ݕ ൅ ݕ ൌ ൬െ ൅ ݍʹߨ൰ ൅ ൬െ ൅ ݍʹߨ൰ ൌ ʹ Ͷ Ͷ ߨ ߨ െʹǢ ế݌ẵ
ൌ ʹ ቀݔ െ ቁ ൌ ʹ ቀെ ൅ ݌ߨቁ ൌ ቊ Ͷ ʹ ʹǢ ế݌ẻ
Do đó, kết hợp với điều kiện ሺכሻ, ta nhận được nghiệm của hệ là 165 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ߨ
ݔ ൌ െ ൅ ሺʹ݉ ൅ ͳሻߨ ൞ Ͷ ͵ߨ ሺ݉ǡ ݍ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ݍʹߨ Ͷ
Bài 13: Giải hệ phương trình sau : ݔ ൅ ݕ ൌ ሺݔ ൅ ݕሻ ሺכሻ ൜ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ Giải: ݔ ൅ ݕ ݔ െ ݕ ݔ ൅ ݕ ݔ ൅ ݕ ሺכሻ ฻ ൝ʹ ൌ ʹ ʹ ʹ ʹ ʹ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ ݔ ൅ ݕ ݔ െ ݕ ݔ ൅ ݕ ฻ ሺͳሻ ൝ ൌ Ͳ ൌ ʹ ặሺʹሻ ൝ ʹ ʹ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ Giải ሺͳሻ : ݔ ൅ ݕ ൌ ݇ʹߨ ൜ȁ ሺ݇ א Ժሻ ݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ
Vì ȁ݇ʹߨȁ ൌ ȁݔ ൅ ݕȁ ൑ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ nên ݇ ൌ Ͳ. Suy ra ݔ ൅ ݕ ൌ Ͳ ൜ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ
Do đó, nghiệm của hệ là : ͳ ͳ ͳ ͳ
ሺݔǢ ݕሻ א ൜൬ Ǣ െ ൰ ǡ ൬െ Ǣ ൰ൠ ʹ ʹ ʹ ʹ Giải ሺʹሻ : ݔ െ ݕ ݔ ൅ ݕ ൝ ൌ േ ൅ ݇ʹߨ ʹ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳ ൜ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ݇ʹߨ ฻ ൦ ݔ ൌ ݇ʹߨ
൜ȁݔȁ ൅ ȁݕȁ ൌ ͳሺ݇ א Ժሻ 166 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Đánh giá tương tự như trên, ta có nghiệm của hệ là :
ሺݔǢ ݕሻ א ሼሺͳǢ Ͳሻǡ ሺെͳǢ Ͳሻǡ ሺͲǢ ͳሻǡ ሺͲǢ െͳሻሽ
Bài 14: Giải hệ phương trình sau : ۓ͵ξ͵ݔଵ ൌ ߨݔଶ ۖ͵ξ͵ݔଶ ൌ ߨݔଷ ۔͵ξ͵ݔ ۖ ଷ ൌ ߨݔସ ە͵ξ͵ݔସ ൌ ߨݔଵ
Giải: Vì hàm số ݐ có chu kỳ tuần hoàn ʹߨ và ta thấy ͲǢ ʹߨ đều không là nghiệm của
hệ nên ta xét hệ trên ሺͲǢ ʹߨሻ. Đặt ݐ௜ ൌ ߨ ௜
ݔ ǡ ݅ ൌ തͳǢതതതͶത. Khi đó ݐ௜ א ሺͲǢ ʹߨሻ và hệ tương đương với ۓ͵ξ͵ ݐ ۖ ߨ ଵ ൌ ݐଶ ሺͳሻ ۖ ۖ͵ξ͵ ݐ ߨ ଶ ൌ ݐଷ ሺʹሻ ۔͵ξ͵ ۖ ݐଷ ൌ ݐସሺ͵ሻ ۖ ߨ ۖ͵ξ͵ ە ݐ ߨ ସ ൌ ݐଵ ሺͶሻ
Cộng theo vế các phương trình của hệ, ta được ସ ସ ͵ξ͵ ෍ݐ ൌ ෍ݐ ߨ ௜ ௜ ௜ୀଵ ௜ୀଵ ସ ͵ξ͵ ฻ ෍ ቆ ݐ௜ െ ݐ ൌ Ͳ ߨ ௜ቇ ௜ୀଵ ߨ ξ͵
ếݐଵ ൏ ìởươìሺͳሻđượ ݐ ͸ ଶ ൏ ʹ ߨ
ìݐଵà ݐଶ ùấǢ ݐଵ א ሺͲǢ ʹߨሻêݐଶ ൏ ͸ 167 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ߨ
ươựậǡ đượݐ௜ ൏ ሺכሻ ͸
Mặt khác, ta xét hàm số : ͵ξ͵ ݂ሺݑሻ ൌ ݑ െ ݑǡ ݑ א Թ ߨ ͵ξ͵ ݂ᇱሺݑሻ ൌ െ ݑ െ ൏ Ͳ ߨ
Do đó, hàm số nghịch biến. Kết hợp với ሺכሻ, suy ra : ସ ͵ξ͵ ෍ ቆ ݐ௜ െ ݐ ൐ ͲሺǨሻ ߨ ௜ቇ ௜ୀଵ ߨ
ươựớườợݐଵ ൐ ǡ đượ ͸ ߨ ۓ ݐ ۖ ௜ ൐ ͸ ସ ۔ ͵ξ͵ ۖ෍ ቆ ݐ௜ െ ݐ௜ቇ ൏ ͲሺǨሻ ە ߨ ௜ୀଵ ߨ ߨ
ݐ௜ ൌ ỏ ệươ¿ǡ ²ậݐ ệ ͸ ௜ ൌ ͸ Khi đó, ͳ
ݔଵ ൌ ݔଶ ൌ ݔଷ ൌ ݔସ ൌ ͸
Bài 15: Giải hệ phương trình sau : ͳ
ቐ ݔ ݕ ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ൌ Ͳሺͳሻ ͺ ݔ ൌ ݕ ൅ ݖሺʹሻ Giải: Ta có : ͳ ͳ
ሺͳሻ ฻ ሾሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ െ ݕሻሿ ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ൌ Ͳ ʹ ͺ 168 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ͳ ଶ ͳ ͳ
฻ ൤ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ െ ݕሻ൨ ൅ െ ଶሺݔ െ ݕሻ ൌ Ͳ ʹ Ͷ Ͷ ͳ ଶ ͳ
฻ ൤ሺݔ ൅ ݕሻ ൅ ሺݔ െ ݕሻ൨ ൅ ଶሺݔ െ ݕሻ ൌ Ͳ ʹ Ͷ ͳ
฻ ൝ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ െ ሺݔ െ ݕሻ ʹ ሺݔ െ ݕሻ ൌ Ͳ ͳ ͳ
฻ ൝ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ െ ʹש൝ ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ʹ ሺݔ െ ݕሻ ൌ ͳ ሺݔ െ ݕሻ ൌ െͳ ߨ ߨ
ۍ ݔ ൅ ݕ ൌ െ ൅ ݇ʹߨ ۍ ݔ ൅ ݕ ൌ ൅ ݇ʹߨ ێ൞ ͸ ͸ ߨ ێ൞ ߨ ێ ݔ െ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ
ێ ݔ െ ݕ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ฻ ێ ʹ שێ ʹ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ێ ͹ߨ ێ ͷߨ ێ ݔ ൅ ݕ ൌ ൅ ݇ʹߨ ݔ ൅ ݕ ൌ ൅ ݇ʹߨ ͸ ێ ێ ൞ ߨ ێ൞ ͸ߨ ۏ ݔ െ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ ݔ െ ݕ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ʹ ۏ ʹ ߨ ߨ
ۍۓ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ ൅ ݈ሻߨ ൅ ሺ݇ ൅ ݈ሻߨ ͸ ۍۓݔ ൌ െ ͸ ێۖ ߨ ێۖ ߨ
ێ ݕ ൌ െ ൅ ሺ݇ െ ݈ሻߨ
ێ ݕ ൌ ൅ ሺ݇ െ ݈ሻߨ ێ۔ ͵ ͵ ߨ ێ۔ ߨ ێۖ ۖ ە ݖ ൌ ൅ ݈ʹߨ ێە ݖ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ฻ ێ ʹ שێ ʹ ͷߨ ߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ێ ۓݔ ൌ ൅ ሺ݇ ൅ ݈ሻߨ
ێ ۓ ݔ ൌ ൅ ሺ݇ ൅ ݈ሻߨ ێ ͸ ێ ۖ ۖ ͸ ێ ߨ ێ ʹߨ
ێ ݕ ൌ ൅ ሺ݇ െ ݈ሻߨ ݕ ൌ ൅ ሺ݇ െ ݈ሻߨ ۔ ͵ ێ ۔ ͵ ێ ߨ ۖ ێ ۖ ߨ ۏ ݖ ൌ ൅ ݈ʹߨ ݖ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ە ʹ ۏ ە ʹ
Bài 16: Giải hệ phương trình sau : ݔ ൅ ݕ ݔ െ ݕ ሺ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ʹݕ ൌ ൅ െ ʹ כሻ ൝ ʹ ʹ
ݔ ൅ ݕ െ ʹ ଶ ʹݕ ൌ Ͳ 169 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác Giải: ݔ ݕ
ଶ ݔ െ ʹ ݔ ʹݕ ൌ ʹ െ ʹሺͳሻ ሺכሻ ฻ ൞ ʹ ʹ ݔ ݕ
ʹ ଶ ʹݕ ൅ ଶ ൅ ଶ െ ʹ ൌ Ͳሺʹሻ ʹ ʹ
Lấy ሺͳሻ ൅ ሺʹሻ theo từng vế, ta được ݔ ݕ ଶ
ሺ ݔ െ ʹݕሻଶ ൅ ቀ െ ቁ ൌ Ͳ ʹ ʹ ݔ ൌ ʹݕሺ͵ሻ ฻ ൝ ݔ ݕ ൌ ሺͶሻ ʹ ʹ Giải ሺͶሻ : ݔ ൌ ݕ ൅ ݇Ͷߨ
൤ݔ ൌ െݕ ൅ ݇Ͷߨሺ݇ א Ժሻ
Với ݔ ൌ ݕ ൅ ݇Ͷߨ, ta thay vào ሺ͵ሻ : ሺݕ ൅ ݇Ͷߨሻ ൌ ʹݕ ߨ ฻ ʹݕ ൌ ቀ െ ݕቁ ʹ ߨ ʹݕ ൌ െ ݕ ൅ ݈ʹߨ ʹ ฻ ൦ ߨ ሺ݈ א Ժሻ ʹݕ ൌ ݕ െ ൅ ݈ʹߨ ʹ ߨ ݈ʹߨ ݕ ൌ ൅ ฻ ൦ ͸ ͵ ߨ ሺ݈ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ʹ Do đó, ta có : ߨ ݈ʹߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ൅ ݇Ͷߨ
ݔ ൌ െ ൅ ሺ݈ ൅ ʹ݇ሻʹߨ ሺሻ ൞ ͸ ͵ ʹ ߨ ݈ʹߨ ש ሺሻ ൞ ߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݕ ൌ െ ൅ ݈ʹߨ ͸ ͵ ʹ
Lần lượt thay ሺሻǡ ሺሻ vào ሺכሻ ta nhận ሺሻ là nghiệm của hệ. 170 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
Với ݔ ൌ െݕ ൅ ݇Ͷߨ thay vào ሺ͵ሻ, ta được :
ʹݕ ൌ ሺെݕ ൅ ݇Ͷߨሻ ߨ ฻ ʹݕ ൌ ቀ ൅ ݕቁ ʹ ߨ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ ฻ ൦ ʹߨ ݈ʹߨሺ݈ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ͸ ͵ Do đó, ta có : ߨ ߨ ݈ʹߨ
ݔ ൌ െ ൅ ሺʹ݇ െ ݈ሻʹߨ ݔ ൌ െ ൅ ݇Ͷߨ ሺሻ ൞ ʹ ͸ ͵ ߨ ש ሺሻ ൞ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ ߨ ݈ʹߨ ʹ ݕ ൌ െ ൅ ͸ ͵
Lần lượt thay ሺሻǡ ሺሻ vào ሺכሻ ta nhận ሺሻ là nghiệm của hệ. - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
6.1.1. Giải các hệ phương trình sau ۓ ʹξ͵ ۖ ݔ ൅ ݕ ൌ Ǥ ͵ ۔ ʹξ͵ ۖ ݔ ൅ ݕ ൌ െ ە ͵ ݔ ͳ ൌ Ǥ ൞ ݕ ʹߨ ݔ ൅ ݕ ൌ ͵ ͳ ଶ ݔ ൅ ଶ ݕ ൌ Ǥ ൞ ʹ ߨ ݔ െ ݕ ൌ ͵ 171 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ߨ ݔ െ ݕ ൌ ͵ Ǥ ൞ ξʹ
ଶ ݔ ൅ ଶ ݕ ൌ ͳ ൅ Ͷ
6.1.2. Giải các hệ phương trình sau ݔ െ ݕ െ ݔ ݕ ൌ ͳ Ǥ ൜ ʹݕ ൅ ξ͵ ʹݔ ൌ െͳ ͳ Ǥ ൝ െ ݕ ൌ ʹ ݔ ݔ ݕ ൌ െͳ ۓ ξ͵ ݔ െ ʹݕ ൌ Ǥ ʹ ۔ ͳ ە ݔ ൅ ʹݕ ൌ ʹ ݔ ൌ ʹݕ ۓ ۖ ݔ ൌ ξʹ ݕ Ǥ ݔ א ሾͲǢ ߨሿ ۔ ۖ ߨ ߨ ە ݕ א ቂെ Ǣ ቃ Ͷ Ͷ
6.1.3. Giải các hệ phương trình sau ݔ െ ݕ ൌ ݔ െ ݕ Ǥ ൝ ͷݔ ൅ ͺݕ ൌ ʹߨ Ͳ ൏ ݔǡ ݕ ൏ ߨ
ሺݔ ൅ ݕሻ ൌ ʹ ሺݔ െ ݕሻ Ǥ ൝ ͵ ݔ ݕ ൌ Ͷ ͵ߨ ݔ ൅ ݔ ൌ ʹ ൬ݕ െ ൰ Ǥ ൞ Ͷ ߨ
ݕ ൅ ݕ ൌ ʹ ቀݔ ൅ ቁ Ͷ 172 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác ݔ ۓ ݁௫ି௬ ൌ ۖ ݕ
Ǥ ͳͲඥݔ଺ ൅ ͳ ൌ ͵ሺݕସ ൅ ʹሻ ۔ ۖ ͷߨ ە ݔǡ ݕ א ൬ߨǢ ൰ Ͷ ܽ ܾ ܿ ് Ͳ
6.1.4. Cho ൜ ܽ ǡ ܾ ǡ ܿ ừ¯Øộ
Giải hệ phương trình sau :
ݔ ܽ ൅ ݕ ʹܽ ൅ ݖ ͵ܽ ൌ Ͷܽ
൝ ݔ ܾ ൅ ݕ ʹܾ ൅ ݖ ͵ܾ ൌ Ͷܾ
ݔ ܿ ൅ ݕ ʹܿ ൅ ݖ ͵ܿ ൌ Ͷܿ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
6.1.1. Nghiệm của hệ phương trình là: ݔ ൌ ݇ߨ Ǥ ൝ ʹߨ ሺ݇ǡ ݉ א Ժሻ ݕ ൌ െ ݉ߨ ͵ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൝ ͵ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ݇ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൞ ͸ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ݇ߨ ͸ ͹ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൞ ʹͶ ʹͶ ߨ ש ൞ ͹ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݕ ൌ െ ൅ ݇ߨ ݕ ൌ െ ൅ ݇ߨ ʹͶ ʹͶ 173 --------------------- TOANMATH.com
Chương 6 : Hệ phương trình lượng giác
6.1.2. Nghiệm của hệ phương trình là: ͷߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݉ ൅ ݊ሻߨ Ǥ ൞ ͸ ߨ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݊ߨ ͸ ߨ ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨ Ǥ ൝ ʹ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ݕ ൌ ߨ ൅ ݊ʹߨ ʹߨ ݔ ൌ ݉ʹߨ Ǥ ൝ݔ ൌ ൅ ݉ʹߨ ͵ ש൝ ʹߨ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ݕ ൌ ݊ߨ ݕ ൌ ൅ ݊ߨ ͵ ǤØệ
6.1.3.Nghiệm của hệ phương trình là: ʹߨ ݔ ൌ Ǥ ൞ ͳ͵ ʹߨ ݕ ൌ ͳ͵ ߨ ߨ ݔ ൌ ൅ ሺ݉ ൅ ݊ሻߨ
ݔ ൌ െ ൅ ሺ݉ ൅ ݊ሻߨ Ǥ ൞ ͸ ͸ ߨ ש൞ ሺ݉ǡ ݊ א Ժሻ ߨ
ݕ ൌ െ ൅ ሺ݉ െ ݊ሻߨ ݕ ൌ ൅ ሺ݉ െ ݊ሻߨ ͸ ͸ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ߨ Ǥ ൞ Ͷ ͷߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ݕ ൌ ൅ ݈ʹߨ Ͷ
Ǥݔ ൌ ݕ ൌ ටͷ ൅ ξ͵͵
6.1.4. Nghiệm của hệ phương trình là:
ݔ ൌ െͺ ܽ ܾ ܿ ൅ ʹሺ ܽ ൅ ܾ ൅ ܿሻ
ቐݕ ൌ െͶሺ ܽ ܾ ൅ ܾ ܿ ൅ ܿ ܽሻ െ ʹ
ݖ ൌ ʹሺ ܽ ൅ ܾ ൅ ܿሻ 174 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác CHƯƠNG 7
BẤT PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC I.
TÓM TẮT MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THƯỜNG GẶP
- Để giải một bất phương trình lượng giác, ta thường dùng hai phương pháp sau :
1. Phương pháp 1 : Đưa bất phương trình về các dạng cơ bản như : ݔ ൒
ܽǢ ݔ ൑ ܽǢ ݔ ൒ ܽǢ ݔ ൑ ܽ ǥ Thông thường ta dùng đường tròn lượng giác
để tìm các họ nghiệm tương ứng.
2. Phương pháp 2 : Viết bất phương trình về tích hoặc thương các hàm số lượng
giác dạng cơ bản. Xét dấu các thừa số từ đó chọn nghiệm thích hợp.
CÁC BẤT PHƯƠNG TRÌNH CẦN NẮM - ݔ ൒ ܽ
x Nếu ܽ ൐ ͳ, bất phương trình vô nghiệm.
x Nếu ܽ ൌ ͳ, bất phương trình có nghiệm là : ݔ ൌ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ
x Nếu െͳ ൏ ܽ ൏ ͳ, bất phương trình có nghiệm là :
െ ܽ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ܽ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ
x Nếu ܽ ൑ െͳ, bất phương trình có vô số nghiệm. - ݔ ൒ ܽ
x Nếu ܽ ൐ ͳ, bất phương trình vô nghiệm.
x Nếu ܽ ൌ ͳ, bất phương trình có nghiệm là : ߨ
ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
x Nếu െͳ ൏ ܽ ൏ ͳ, bất phương trình có nghiệm là :
െ ܽ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ܽ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ
x Nếu ܽ ൑ െͳ, bất phương trình có vô số nghiệm. 175 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác - ݔ ൒ ܽ có nghiệm là : ߨ
ܽ ൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൏ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ - ݔ ൒ ܽ có nghiệm là :
݇ߨ ൏ ܽ ൑ ܽ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ II.
CÁC BÀI TẬP MINH HỌA
Bài 1: Giải bất phương trình sau : ݔ െ ݔ ൅ ͳ ൐ Ͳ ݔ ൅ ݔ െ ͳ
Giải: Bất phương trình tương đương với
ሺ ݔ െ ݔ ൅ ͳሻሺ ݔ ൅ ݔ െ ͳሻ ൐ Ͳ
฻ ଶ ݔ െ ሺͳ െ ݔሻଶ ൐ Ͳ
฻ ͳ െ ଶ ݔ െ ሺͳ െ ʹ ݔ ൅ ଶ ݔሻ ൐ Ͳ
฻ ʹ ଶ ݔ െ ʹ ݔ ൏ Ͳ ฻ Ͳ ൏ ݔ ൏ ͳ ߨ ߨ
൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ฻ ቊെ ʹ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ് ݇ʹߨ
Bài 2: Giải bất phương trình sau :
ͷ ൅ ʹ ʹݔ ൑ ͵ȁʹ ݔ െ ͳȁ
Giải: Ta đặt : ݐ ൌ ݔ ǡ ݐ א ሾെͳǢ ͳሿ
Bất phương trình tương đương với
ͷ ൅ ʹሺͳ െ ʹݐଶሻ ൑ ͵ȁʹݐ െ ͳȁ
฻ ͹ െ Ͷݐଶ ൑ ͵ȁʹݐ െ ͳȁ 176 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác ͹ െ Ͷݐଶ ൑ ͸ݐ െ ͵ ۍ൝ ͳ ێ ݐ ൒ ฻ ێ ʹ
ێ ͹ െ Ͷݐଶ ൑ ͵ െ ͸ݐ ێ൝ ͳ ۏ ݐ ൑ ʹ ݐ ൒ ͳ ۍۓ൥ ͷ ێۖ ݐ ൑ െ ێ ʹ ۔ ێۖ ͳ ە ݐ ൒ ฻ ێ ʹ ێ ݐ ൒ ʹ ۓ ێۖ൥ ͳ ݐ ൑ െ ێ ʹ ێ۔ ۖ ͳ ۏە ݐ ൑ ʹ ݐ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ݐ ൑ െ ʹ ݔ ൌ ͳ ฻ ൥ ͳ ݔ ൑ െ ʹ ߨ ݔ ൌ ൅ ݇ʹߨ ฻ ൦ ʹ ͷߨ ͳͳߨ ሺ݇ א Ժሻ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨ ͸ ͸
Bài 3: Giải bất phương trình sau : ͺξ͵
ݔ െ ݔ െ ʹ ʹݔ െ Ͷ Ͷݔ ൏ ͵
Giải: Điều kiện : ݔ ് Ͳ ݈ߨ
൞ ݔ ് Ͳ ฻ ͺݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݈ א Ժሻሺכሻ ʹݔ ് Ͳ ͺ Ͷݔ ് Ͳ 177 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
Bất phương trình tương đương với ͺξ͵
ʹ ʹݔ െ ʹ ʹݔ െ Ͷ Ͷݔ ൏ ͵ ͺξ͵
฻ ʹሺ ʹݔ െ ʹݔሻ െ Ͷ Ͷݔ ൏ ͵ ͺξ͵
฻ Ͷሺ Ͷݔ െ Ͷݔሻ ൏ ͵ ξ͵ ฻ ͺݔ ൏ ͵ ߨ
฻ ൅ ݇ߨ ൏ ͺݔ ൏ ߨ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ ݇ߨ ߨ ݇ߨ ฻ ൅ ൏ ݔ ൏ ൅
ሺ݇ א Ժሻ൫ỏሺכሻ൯ ʹͶ ͺ ͺ ͺ
Bài 4: Giải bất phương trình sau :
ݔ െ ݔ െ ʹ ʹݔ െ Ͷ Ͷݔ െ ͺ ͺݔ ൒ ͳ͸ξ͵
Giải: Điều kiện : ݈ߨ ͳ͸ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݈ א Ժሻሺכሻ ͳ͸
Bất phương trình tương đương với
ͳ െ ଶ ݔ െ ʹʹݔ െ ͶͶݔ െ ͺͺݔ ൒ ͳ͸ξ͵ ݔ ͳ ฻ ʹ ൬
െ ʹݔ൰ െ Ͷ Ͷݔ െ ͺ ͺݔ ൒ ͳ͸ξ͵ ʹݔ ͳ ฻ Ͷ ൬
െ Ͷݔ൰ െ ͺ ͺݔ ൒ ͳ͸ξ͵ Ͷݔ ͳ ฻ ͺ ൬ െ ͺݔ൰ ൒ ͳ͸ξ͵ ͺݔ ฻ ͳ͸ݔ ൒ ξ͵ 178 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác ߨ ݇ߨ ฻ ݇ߨ ൏ ݔ ൑ ൅
ሺ݇ א Ժሻ൫ỏሺכሻ൯ ͻ͸ ͸
Bài 5: Giải bất phương trình sau : ͵ݔ ൅ ͵ݔ ൑ ͳ ͳ ൅ ʹ ʹݔ
Giải: Điều kiện : ͹ߨ ݔ ് ൅ ݈ߨ ൦ ͳʹߨ ሺ݈ א Ժሻሺכሻ ݔ ് െ ൅ ݈ߨ ͳʹ
Bất phương trình tương đương với
͵ሺ ݔ െ ݔሻ െ Ͷሺ ݔ െ ݔሻሺͳ ൅ ݔ ݔሻ ൑ ͳ ͳ ൅ ʹ ʹݔ ሺ ͳ
ݔ െ ݔሻ ቂ͵ െ Ͷ ቀͳ ൅ ฻ ʹ ʹݔቁቃ ൑ ͳ ͳ ൅ ʹ ʹݔ ฻ ݔ െ ݔ ൑ ͳ ߨ ͳ ฻ ቀݔ ൅ ቁ ൑ Ͷ ξʹ ͵ߨ ฻ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ʹ
Kết hợp với ሺכሻ ta có nghiệm của bất phương trình là ͵ߨ ۓ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨ ۖ ʹ ͹ߨ ݔ ് ൅ ݈ߨ ሺ݇ǡ ݈ א Ժሻ ۔ ͳʹ ۖ ߨ ە ݔ ് െ ൅ ݈ߨ ͳʹ 179 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
Bài 6: Giải bất phương trình sau : ξ͵ ʹ ݔ െ ݔ ൑ ൅ ʹ ʹݔ ͵
Giải: Điều kiện : ݈ߨ ʹݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ሺ݈ א Ժሻሺכሻ ʹ
Bất phương trình tương đương với ξ͵ ݔ ൅ ሺ ݔ െ ݔሻ ൑ ൅ ʹ ʹݔ ͵ ξ͵ ฻ ݔ ൅ ʹ ʹݔ ൑ ൅ ʹ ʹݔ ͵ ξ͵ ฻ ݔ ൑ ͵ ߨ ฻
൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൏ ߨ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵
Kết hợp với ሺכሻ ta có nghiệm của bất phương trình là
ߨ ൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൏ ߨ ൅ ݇ߨሺ݇ ് Ͷ݈ ൅ ͳǢ݈ א Ժሻ ͵
Bài 7: Tìm nghiệm của bất phương trình ͳ
ξ͵ ଶ ݔ ൅ ʹݔ ൒ ξ͵ሺͳሻ ʹ
Thỏa mãn bất phương trình ሺݔଶ ൅ ݔ ൅ Ͷሻ ൏ ͳሺʹሻ
Giải: Bất phương trình ሺͳሻ tương đương với ξ͵ ͳ
ሺͳ ൅ ʹݔሻ ൅ ʹݔ ൒ ξ͵ ʹ ʹ
฻ ξ͵ ʹݔ ൅ ʹݔ ൒ ξ͵ 180 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác ߨ ξ͵ ฻ ቀʹݔ ൅ ቁ ൒ ͵ ʹ ߨ
฻ ݇ߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͸
Bất phương trình ሺʹሻ tương đương với
ݔଶ ൅ ݔ െ ͸ ൏ Ͳ ฻ െ͵ ൏ ݔ ൏ ʹ
Do đó, nghiệm của bất phương trình đã cho là ߨ Ͳ ൑ ݔ ൑ ͸
Bài 8: Giải bất phương trình sau : ʹ ʹݔ ൅ ʹݔ ൑ ݔ
Giải: Điều kiện : ߨ
ݔ ് Ͳ ฻ ݔ ് ൅ ݈ߨሺ݈ א Ժሻሺכሻ ʹ
Đặt ൌ ݔ ǡ ݐ א Թ . Khi đó, bất phương trình tương đương với ͳ െ ݐଶ ʹݐ ʹǤ ൅ ൑ ݐ ͳ ൅ ݐଶ ͳ ൅ ݐଶ
฻ ݐଷ ൅ ʹݐଶ െ ݐ െ ʹ ൒ Ͳ ฻ ቂ ݐ ൒ ͳ െʹ ൑ ݐ ൑ െͳ
Với െʹ ൑ ݐ ൑ െͳ thì ߨ
െߙ ൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൑ െ ൅ ݇ߨሺ݇ א ԺǢ ߙ ൌ ʹሻ Ͷ Với ݐ ൒ ͳ thì ߨ ߨ
൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൏ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ Ͷ ʹ
So với điều kiện ሺכሻ, ta nhận 2 nghiệm trên là nghiệm của bất phương trình. 181 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
Bài 9: Giải bất phương trình sau :
ʹ ʹݔ ൅ ଶ ݔ ݔ ൅ ݔ ଶ ݔ ൐ ʹሺ ݔ ൅ ݔሻ (ĐH Kinh Tế Tp.HCM 1997)
Giải: Bất phương trình tương đương với
ሺ ݔ ൅ ݔሻሾʹሺ ݔ െ ݔሻ ൅ ݔ ݔ െ ʹሿ ൐ Ͳ
Đặt ݂ሺݔሻ ൌ ሺ ݔ ൅ ݔሻሾʹሺ ݔ െ ݔሻ ൅ ݔ ݔ െ ʹሿ
Do hàm số tuần hoàn có chu kỳ ʹߨ nên ta chỉ cần xét dấu của ݂ሺݔሻ trên ሾͲǢ ʹߨሿ. Ta có : ݔ ൅ ݔ ൌ Ͳሺͳሻ
݂ሺݔሻ ൌ Ͳ ฻ ൤ʹሺݔ െ ݔሻ ൅ ݔ ݔ െ ʹ ൌ Ͳሺʹሻ Với ሺͳሻ : ͹ߨ ݔ ൌ ߨ ξʹ ቀݔ ൅ Ͷ ቁ ൌ Ͳ ฻ ൦ Ͷ ͵ߨ ݔ ൌ Ͷ
Với ሺʹሻ, ta đặt ݐ ൌ ݔ െ ݔ ǡ ȁݐȁ ൑ ξʹ : ͳ െ ݐଶ ʹݐ ൅ െ ʹ ൌ Ͳ ʹ ݐ ൌ ͳ ฻ ݐ൤ ൌ ͵ሺạሻ Suy ra ߨ ͳ ݔ ൌ Ͳ ቀݔ ൅ ቁ ൌ ฻ ൥ ͵ߨ Ͷ ξʹ ݔ ൌ ʹ
Lập bảng xét dấu của ݂ሺݔሻ trên ሾͲǢ ʹߨሿ ta thấy 182 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác ଷగ ଻గ ݔ ଷగ 0 ʹߨ ସ ଶ ସ ݂ሺݔሻ 0 Ȃ 0 ൅ 0 Ȃ 0 ൅ 0
Như vậy, ta có trong 1 chu kỳ nghiệm của bất phương trình là ͵ߨ ͵ߨ ൏ ݔ ൏ ൦ Ͷ ʹ ͹ߨ ൏ ݔ ൏ ʹߨ Ͷ
Do đó, nghiệm của bất phương trình là ͵ߨ ͵ߨ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ൦ Ͷ ʹ ͹ߨ ሺ݇ א Ժሻ
൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ʹߨ ൅ ݇ʹߨ Ͷ
Bài 10: Giải bất phương trình sau :
ʹݔ ൅ Ͷݔ ൐ ݔ ൅ ͵ݔ ൅
Giải: Đặt ݂ሺݔሻ ൌ െ ݔ െ ͵ݔ ൅ ʹݔ ൅ Ͷݔ
Do hàm số tuần hoàn có chu kỳ ʹߨ nên ta chỉ cần xét dấu của ݂ሺݔሻ trên ሾͲǢ ʹߨሿ.
Ta có, bất phương trình tương đương với
ʹ ͵ݔ ݔ െ ʹ ʹݔ ݔ ൐ Ͳ ͷݔ ݔ ฻ ݔ ൐ Ͳ ʹ ʹ ͷݔ ฻ ൝ ݔ ൐ Ͳ ʹ Ͳ ൏ ݔ ൏ ʹߨ
Lập bảng xét dấu trên ሾͲǢ ʹߨሿ ta thấy 183 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác గ గ ଷగ ଻గ ଷగ ଽగ ݔ 0 ߨ ʹߨ ହ ଶ ହ ହ ଶ ହ ݔ ൅ ൅ 0 െ െ െ െ 0 ൅ ൅ ͷݔ ൅ 0 െ െ 0 ൅ Ͳ െ 0 ൅ ൅ 0 െ ʹ ͷݔ ݔ
൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ 0 ൅ 0 െ ʹ
Suy ra nghiệm của bất phương trình là ߨ ۍ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ͷ ێ ߨ ͵ߨ ێ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ ʹ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͹ߨ ߨ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ێ ͷ ێ͵ߨ ͻߨ ۏ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ʹ ͷ
Bài 11: Giải bất phương trình sau : ݔ ൅ ʹ ݔ ͵ξ ݔ ൅ ͳǤ ൑ ʹଵିξ୲ୟ୬௫ ݔ ൅ ͵ ݔ
Giải: Điều kiện : ቄ ݔ ൒ Ͳሺכሻ ݔ ് Ͳ
Bất phương trình tương đương với ݔ ൅ ʹ ͵ξ ݔ ൅ ͳǤ ൑ ʹଵିξ୲ୟ୬௫ ݔ ൅ ͵
Đặt ݐ ൌ ݔ ǡ ݐ ൒ Ͳ, ta đưa bất phương trình trở thành ݐ ൅ ʹ ͵ξݐ ൅ ͳǤ ൑ ʹଵିξ௧ ݐ ൅ ͵ Ta xét hàm số ݐ ൅ ʹ ݂ሺݐሻ ൌ ͵ξݐ ൅ ͳǤ ǡ ݐ ൒ Ͳ ݐ ൅ ͵ 184 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác ͳ ݐ ൅ ʹ ͳ ݂ᇱሺݐሻ ൌ ͵ ൤ Ǥ ൅ ξݐ ൅ ͳǤ ൨ ൐ Ͳ ʹξݐ ൅ ͳ ݐ ൅ ͵ ሺݐ ൅ ͵ሻଶ
Do đó, ݂ሺݐሻ đồng biến trên ሾͲǡ λሻ Ta xét thêm hàm số
݃ሺݐሻ ൌ ʹଵିξ௧ǡ ݐ ൒ Ͳ ͳ
݃ᇱሺݐሻ ൌ െʹଵିξ௧Ǥ ൏ Ͳ ʹξݐ
Do đó, ݃ሺݐሻ nghịch biến trên ሾͲǡ λሻ
Suy ra với mọi ݐ א ሾͲǡ λሻ
݂ሺݐሻ ൒ ݂ሺͲሻ ൌ ʹ ൜
݃ሺݐሻ ൑ ݃ሺͲሻ ൌ ʹ
ฺ ݂ሺݐሻ ൒ ʹ ൒ ݃ሺݐሻǡ ׊ݐ א ሾͲǡ λሻ Như vậy, ta có :
݂ሺݐሻ ൌ ݃ሺݐሻ ൌ ʹ ฻ ݐ ൌ Ͳ Khi đó,
ݔ ൌ Ͳ ฻ ݔ ൌ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ൫ỏሺכሻ൯
Bài 12: Giải bất phương trình sau :
͹ξ ݔ ሺଶ ݔ ൅ ͵ ଶ ݔሻ ൑ ͸ξ
ర ͵ሺଶ ݔ ൅ Ͷ ଶ ݔሻ
(Đề nghị Olympic 30-4, 2006)
Giải: Điều kiện : ቄ ݔ ൒ Ͳሺכሻ ݔ ് Ͳ
Bất phương trình tương đương với ଶ ݔ ൅ ͵ ͹ξ ݔ Ǥ ൑ ͸ξ ర ͵ ଶ ݔ ൅ Ͷ 185 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
Đặt ݐ ൌ ݔ ǡ ݐ ൒ Ͳ. Ta đưa bất phương trình trở thành ݐଶ ൅ ͵ ͹ξݐǤ ൑ ͸ξ ర ͵ ݐଶ ൅ Ͷ Ta xét hàm số ݐଶ ൅ ͵ ݂ሺݐሻ ൌ ͹ξݐǤ ǡ ݐ ൒ Ͳ ݐଶ ൅ Ͷ ͳ ݐଶ ൅ ͵ ʹݐ ݂ᇱሺݐሻ ൌ ͹ ቈ Ǥ ൅ ξݐǤ ቉ ൐ Ͳ ʹξݐ ݐଶ ൅ Ͷ ሺݐଶ ൅ Ͷሻଶ
Do đó, ݂ሺݐሻ đồng biến trên ሾͲǡ λሻ. Suy ra : ݂ሺݐሻ ൑ ͸ξ ర ͵ ฻ ݐ ൑ ξ͵ Như vậy, ߨ
Ͳ ൑ ݔ ൑ ξ͵ ฻ ݇ߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ൫ỏሺכሻ൯ ͵ - BÀI TẬP TỰ LUYỆN
7.1.1. Giải các bất phương trình sau :
Ǥ ଶ ݔ ൅ ξ͵ ݔ ݔ ൏ ͳ ͳ Ǥ ሺ ݔሻ ൑ ʹ ݔ െ ݔ Ǥ ൐ Ͳ ݔ ൅ ݔ
7.1.2. Giải các bất phương trình sau : Ǥ ͵ݔ ൅ ݔ ൏ ʹݔ ͳ
Ǥ ଷ ݔ ͵ݔ െ ଷ ݔ ͵ݔ ൑ ʹ ͳ ͷ Ǥ ݔ ൅ ൒ ݔ ʹ 186 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
7.1.3. Giải các bất phương trình sau :
Ǥ ξ͵ ݔ െ ݔ ൐ ξ͵ െ ͳ ʹ
Ǥ ʹ ݔ ൅ ݔ ൒ ξ͵ ൅ ʹݔ ʹ ݔ െ ͳ Ǥ ൒ ʹ ʹݔ ൅ ݔ
7.1.4. Giải các bất phương trình sau : Ǥ ݔ െ ݔ െ ʹݔ ൐ Ͳ
Ǥ ݔ ൅ ʹݔ ൒ ͵ݔ ൅ ͳ ݔ െ ݔ ݔ Ǥ ൑ ξ͵ ݔ ൅ ݔ ʹ -
GỢI Ý GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
7.1.1. Nghiệm của bất phương trình là : ߨ Ǥ
൅ ݇ߨ ൏ ݔ ൏ ߨ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ߨ ߨ
Ǥߙ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ʹߨ െ ߙ ൅ ݇ʹߨǡ ߙ א ቀͲǢ ቁǡ ߙ ൌ ǡ ݇ א Ժ ʹ ͸ ߨ ͵ߨ Ǥ ൅ ݇ߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ʹ Ͷ
7.1.2. Nghiệm của bất phương trình là : ͵ߨ ۍߨ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ێ ʹ ߨ ߨ
Ǥ ێ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ ሺ݇ א Ժሻ ێ ͵ ʹ ێ ߨ
ۏ െ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ݇ʹߨ ͵ ǤØốệ ߨ ߨ
൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ ʹ ͵ ͵ߨ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ ൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨ ʹ ͵ 187 --------------------- TOANMATH.com
Chương 7 : Bất phương trình lượng giác
7.1.3. Nghiệm của bất phương trình là : ߨ ߨ
െ ൅ ݇ߨ ൏ ݔ ൏ െ ൅ ݇ߨ Ǥ ൦ ʹ ͵ ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݇ߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ߨ Ͷ ߨ ߨ Ǥ
൅ ݇ߨ ൑ ݔ ൏ ൅ ݇ߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ʹ ʹߨ Ͷߨ Ǥ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ͵
7.1.4. Nghiệm của bất phương trình là : ߨ ߨ
൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൦ Ͷ ʹ ͷߨ ሺ݇ א Ժሻ
൅ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൏ ʹߨ ൅ ݇ʹߨ Ͷ ݔ ൌ ߨ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൥ ߨ ߨ
െ ൅ ݇ʹߨ ൑ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨሺ݇ א Ժሻ ͵ ͵ ʹߨ ݇ʹߨ ൏ ݔ ൑ ൅ ݇ʹߨ Ǥ ൞ ͵ ݇ߨ ሺ݇ א Ժሻ ݔ ് ʹ 188 --------------------- TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi Đọc Thêm TẢN MẠN VỀ SỐ PI
Số ߨ là một trong những hằng số độc đáo và đặc biệt nhất của Toán học, và luôn hấp
dẫn các nhà khoa học nói chung và nhà Toán học nói riêng bởi ở hầu hết các lĩnh vực đều
thấy sự xuất hiện của số ߨ. Cụ thể như số ߨ đóng vai trò là tỉ lệ của đường kính và chu vi
đường tròn, hay là một số siêu việt, tức là số không là nghiệm của bất kì phương trình đại
số với hệ số nguyên nào…
Đã hàng nghìn năm nay, con người luôn cố gắng tính toán nhiều hơn nữa các chữ số
sau dấu phẩy thập phân của số ߨ. Chẳng hạn như Archimedes đã tính giá trị ߨ bằng đánh
giá xuất phát từ cách tăng số cạnh của đa giác nội tiếp vòng tròn ͳ ͳͲ ͵ ൏ ݔ ൏ ͵ ͹ ͹ͳ
Cách xấp xỉ trên của Archimedes có độ chính xác đến 3 chữ số sau dấu phẩy. Còn
Ptomely vào năm 150 sau Công Nguyên đã tính ߨ xấp xỉ bằng ͵ǡͳͶͳ͸. Và cuộc đua này 189 --------------------- TOANMATH.com
kết thúc bởi kết quả của Ludolf van Ceulen (1540-1610), người đã tốn 10 năm, tính cạnh
của ʹ଺ଶ- giác đều để tìm được số ߨ với độ chính xác 35 chữ số sau dấu phẩy.
Về mặt lý thuyết, phương pháp xấp xỉ của Archimedes có thể kéo dài vô hạn, nhưng
với phát minh về phép tính vi phân, phương pháp của người Hy Lạp không được dùng
đến nữa. Thay vào đó, các chuỗi tích và liên phân số vô hạn hội tụ đã được sử dụng để xấp xỉ số ߨ. Ͷ ͳ ൌ ͳ ൅ ߨ Ͷ ͵ ൅ ͻ ͷ ൅ ͳ͸ ͹ ൅ ʹͷ ͻ ൅ ͵͸ ͳͳ ൅ ͳ͵ ൅ ڮ
Từ cuối thế kỷ 17, các dãy vô hạn và chuỗi trở thành những đối tượng chủ yếu trong
nghiên cứu của các nhà Toán học. Một trong những kết quả đầu tiên theo hướng này là
chuỗi Leibnitz được Gottfried Wilhelm Leibnitz (1646-1716) tìm ra vào năm 1673. ߨ ͳ ͳ ͳ ͳ ͳ ൌ ͳ െ ൅ െ ൅ െ ൅ ڮ Ͷ ͵ ͷ ͹ ͻ ͳͳ
Chuỗi Leibnitz là một trường hợp riêng của một chuỗi tổng quát hơn, được tìm ra bởi
James Gregory (1638-1675) vào năm 1670. ݔଷ ݔହ ݔ଻ ݔଽ ݔଵଵ ሺݔሻ ൌ ݔ െ ൅ െ ൅ െ ൅ ڮ ሺȁݔȁ ൑ ͳሻ ͵ ͷ ͹ ͻ ͳͳ
Nếu như trong chuỗi Gregory, ngoài việc thay ݔ ൌ ͳ để được chuỗi Leibnitz thì ta có
thể thay ݔ với các giá trị khác nhỏ hơn, để được một chuỗi khác có tốc độ hội tụ cao hơn
rất nhiều. Abraham Sharp (1651-1742) đã sử dụng kết quả trên để đạt được kết quả kỷ lục
vào năm 1699 với 71 chữ số sau dấu phẩy. ߨ ξ͵ ͳ ͳ ͳ ͳ ͳ ൌ ൬ͳ െ ൅ െ ൅ െ ൅ ڮ ൰ ͸ ͵ ͻ Ͷͷ ͳͺͻ ͹ʹͻ ʹ͸͹͵
Tiếp theo đó, các nhà Toán học đã thông qua việc tìm nhưng tổ hợp các ሺݔሻ
mà mỗi trong chúng được biểu diễn bởi các chuỗi hội tụ nhanh hơn chuỗi Leibnitz. ͳ ͳ ͳ ൌ Ͷ െ ͷ ʹ͵ͻ ͳ ͳ ͳ ൌ ൅ ʹ ͵ ͳ ͳ ͳ ͳ ൌ Ͷ െ ൅ ͷ ͹Ͳ ͻͻ 190 --------------------- TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi ͳ ͳ ͳ ͳ ൌ ൅ ൅ ʹ ͷ ͺ
Chúng ta có thể kiểm tra dễ dàng các đẳng thức này bẳng cách sử dụng các hằng đẳng thức lượng giác : ݔ ൅ ݕ ݔ ൅ ݕ ൌ ሺݔݕ ൏ ͳሻ ͳ െ ݔݕ ݔ െ ݕ ݔ െ ݕ ൌ ሺݔݕ ൐ െͳሻ ͳ ൅ ݔݕ ʹݔ ʹ ݔ ൌ ሺȁݔȁ ൏ ͳሻ ͳ െ ݔଶ
Việc khai triển này cho ta được một chuỗi thuận tiện hơn rất nhiều cho việc tính toán.
Và giúp John Machin (1680-1751) tính được 100 chữ số sau dấu phẩy vào năm 1706.
Thành công của John Machin đã khởi lên cho các nhà Toán học khác tiếp tục tham gia
cuộc chạy đua mà nó đã bắt đầu từ thời Archimedes.
Sử dụng phương pháp của Abraham Sharp, De Lagny (1660-1734) đã tính được 127
chữ số sau dấu phẩy vào năm 1719. Không lâu sau đó, Leonard Euler (1707-1783) bằng
một phương pháp khác kiểm tra kết quả của De Lagny và tìm ra sai sót ở chữ số thứ 113.
Năm 1841, William Reserford (không rõ năm sinh, năm mất) đã tìm ra 208 chữ số sau
dấu phẩy và được kiểm tra lại bởi Johan Martin Zacharias Dase (1824-1861) sai ở chữ số
153. Năm 1847, Thomas Clausen (1801-1885) tiến thêm đến 250 chữ số sau dấu phẩy,
trong đó có 248 chữ số tính đúng.
Năm 1853, William Reserford tăng thành tích của mình lên 440 chữ số sau dấu phẩy.
Và kỷ lục của thời kỳ này được thiết lập bởi William Shanks (1812-1882) với 530 chữ số
(trong đó 527 chữ số tính đúng). Về sau, William Shanks đã phải làm việc cật lực để tính
tiếp các chữ số tiếp theo, đưa kỷ lục lên đến 707 chữ số tính đúng.
Đến thế kỷ 20, cuộc cách mạng máy tính đánh dấu những thành tựu vĩ đại của trí tuệ
con người. Những kiểm tra đầu tiên trên máy tính điện tử vào năm 1945 đã phát hiện
William Shanks đã sai ngay từ chữ số thứ 528. Điều này khiến nhà Toán học Harold
Scott MacDonald Coxeter (1907-2003) phải thốt lên rằng : “Không thể không buồn khi
nghĩ rằng, những tính toán mà Shanks tội nghiệp đã phải bỏ ra một phần lớn của cuộc đời
để tính, thì máy tính điện tử hiện đại có thể thực hiện trong vài giây như là để khởi động
vậy”. Và như vậy, sự xuất hiện của máy tính điện tử làm cho tốc độ cuộc đua tìm những
chữ số sau dấu phẩy càng tăng nhanh. 191 --------------------- TOANMATH.com
Năm 1949, John Von Neumann (1903-1957) cùng các cộng sự đã tính được 2037 chữ
số sau dấu phẩy trên một trong những máy tính điện tử đầu tiên ENIAC. Ngưỡng 10000
chữ số đạt được vào năm 1958 bởi Fredrick Jenuine (1908-1973) với sự trợ giúp của máy
tính IBM 704. Và 100.000 chữ số sau dấu phẩy của số ߨ được tính vào năm 1961 bởi
Daniel Shanks (1917-1996) cùng với máy tính IBM 7079. Năm 1973, Jan Gyiu và M.
Buet (không rõ năm sinh, năm mất) đã lập kỷ lục với mức 1 triệu chữ số sau dấu phẩy, sử
dụng gần một ngày làm việc của máy CDC-7600.
Đến cuối thế kỷ 20, người ta đã tính được số ߨ với độ chính xác đến chữ số thứ 200 tỉ.
Và cho tới hiện tại, mới đây nhất là kỷ lục của Fabrice Bellard (1972) khi tính chính xác
đến chữ số thứ 2.7 tỉ tỉ của số ߨ. Mất đến 131 ngày để tính toán, nhưng đây là một kết
quả cực kỳ ấn tượng vì Fabrice Bellard chỉ sử dụng máy tính để bàn thông thường để xử
lý số liệu cùng với việc phát triển một phần mềm xử lý thuật toán mạnh hơn 20 lần so với
những sản phẩm tương tự trước đó.
Tưởng như là kỷ nguyên của máy tính điện tử đã loại bỏ con người ra khỏi cuộc chơi
một cách dứt khoát, máy tính nào có tốc độ xử lý nhanh hơn thì máy đó thắng. Nhưng sự
thực thì không như vậy, chính con người đã khởi xướng cuộc chạy đua không tiền khoán
hậu này và tạo nên nhiều thuật toán nhân nhanh giúp máy tính điện tử xử lý hiệu quả hơn.
Trở lại con số 200 tỉ đã được thiết lập vào cuối thế kỷ 20…
Năm 1987, Jonathan và Peter Borwein (1953) đã tìm ra một chuỗi đáng ngạc nhiên : ஶ ߨ ሺെͳሻ௡ሺ͸݊ሻǨ ൌ ෍
ൣʹͳʹͳ͹ͷ͹ͳͲͻͳʹξ͸ͳ ͳʹ ଷ௡ାଷ
௡ୀ଴ ሺ݊Ǩሻଷሺ͵݊ሻǨ ൣͷʹͺͲ൫ʹ͵͸͸͹Ͷ ൅ ͵Ͳ͵Ͳ͵ξ͸ͳ൯൧ ଶ
൅ ͳ͸ͷ͹ͳͶͷʹ͹͹͵͸ͷ ൅ ݊൫ͳ͵͹͹͵ͻͻͲͺͻʹ͸͹ʹξ͸ͳ ൅ ͳͲ͹ͷ͹ͺʹʹͻͺͲʹ͹ͷͲ൯൧
Dãy các số hạng dưới dấu tính tổng với ݊ ൌ Ͳǡͳǡʹǡ͵ ǥ bổ sung thêm khoảng 25 chữ
số sau dấu phẩy cho số ߨ ứng với mỗi số hạng. Chỉ riêng số hạng đầu tiên ሺ݊ ൌ Ͳሻ cho
giá trị gần đúng đến 24 chữ số sau dấu phẩy.
Thậm chí, Jonathan và Peter Borwein còn đưa ra thuật toán giúp tính toán các chữ số
sau dấu phẩy của số ߨ, có hiệu quả thần kỳ. Mỗi một bước tính của thuật toán này làm
tăng thêm độ dài các chữ số sau dấu phẩy được tính đúng lên 4 lần. Dưới đây là mô tả của thuật toán này :
Ta đặt ݕ଴ ൌ ξʹ െ ͳ và ܽ଴ ൌ ͸ െ Ͷξʹ, các số hạng tiếp theo ݕ௡ାଵ được tính theo số
hạng trước đó bởi công thức 192 --------------------- TOANMATH.com
Đọc thêm : Tản mạn về số pi ͳ െ ඥ ర ͳ െ ݕସ ݕ ௡
௡ାଵ ൌ ͳ ൅ ඥరͳ ൅ ݕସ௡
Dãy số ሼܽ௡ሽ được xây dựng bởi công thức ܽ ଶ
௡ାଵ ൌ ሺͳ ൅ ݕ௡ାଵሻସܽ௡ െ ʹଶ௡ାଷݕ௡ାଵሺͳ ൅ ݕ௡ାଵ ൅ ݕ௡ାଵሻ
Khi ݊ càng tăng thì ta có đánh giá ͳ
Ͳ ൏ ܽ௡ െ ൏ ʹଶ௡ାଷǤ ݁ିଶమ೙శభగ ߨ Nói cách khác, ௡՜ஶ ͳ ܽ௡ ሱۛሮ ߨ
Cơ sở của phát minh ra thuật toán này là những nghiên cứu trong lĩnh vực tích phân
elliptic
và hàm theta. Thuật toán kỳ diệu này lấy ý tưởng của nhà Toán học thiên tài
người Ấn Độ Srinivasa Ramanujan (1887-1920). Và con số 200 tỉ đã xuất hiện từ đó…
Có thể nói thêm rằng, một trong những phương pháp gây tò mò nhất để tính số ߨ là
của Count Buffon vào thế kỷ 18 cùng với Bài toán chiếc kim của ông. Trên một mặt
phẳng, ta kẻ các đường thẳng song song cách đều nhau ݀ đơn vị chiều dài. Thả chiếc kim
có độ dài nhỏ hơn ݀ lên mặt phẳng đó. Nếu chiếc kim rơi lên trên đường kẻ thì lần thả đó
được coi là thành công. Khám phá đầy bất ngờ của Buffon là tỉ lệ số lần thả thành công
so với không thành công là một biểu thức chứa số ߨ.
Nếu chiều dài kim bằng ݀ đơn vị thì xác suất thả thành công là ʹ ͲǤ͸͵͸ͻͶͳͺ ൎ ߨ
Số lần thả càng nhiều thì xấp xỉ cho số ߨ càng chính xác. Trong một phương pháp xác
suất khác để tính số ߨ là vào năm 1904, R. Chartes đã tìm ra xác suất để hai số nguyên
được viết ngẫu nhiên nguyên tố cùng nhau và xác suất để một số nguyên được chọn ngẫu
nhiên mà nó không chia hết cho số chính phương đều mang chung giá trị tuyệt vời là ͸ ߨଶ 193 --------------------- TOANMATH.com TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Văn Nho, Nguyễn Văn Thổ, Chuyên đề Lượng giác, NXB Tổng hợp Tp.HCM, 2007.
[2] Võ Giang Giai, Tuyển tập 400 bài toán lượng giác, NXB Đại học Sư Phạm, 2007.
[3] Phạm Tấn Phước, Các chuyên đề Lượng giác, NXB Tp.HCM, 1999.
[4] Huỳnh Công Thái, Đào Khải, Phương pháp giải toán Lượng giác THPT, NXB Đại học Sư Phạm, 2004.
[5] Trần Văn Toàn, Võ Hữu Phước, Luyện Thi Cấp Tốc Toán Học, NXB ĐHQG Tp.HCM, 2009.
[6] Doãn Minh Cường, Giới thiệu Đề Thi Tuyển Sinh Vào Đại Học môn Toán (từ
1997-1998 đến 2004-2005), NXB ĐHQG Hà Nội, 2004.
[7] Huỳnh Công Thái, Các dạng toán điển hình : Phương Trình, Hệ Phương Trình
Lượng Giác, NXB ĐHQG Hà Nội, 2006.
[8] Theoni Pappas, Niềm vui Toán Học, NXB Kim Đồng, 2009.
[9] Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XII – 2006, Toán học, NXBGD, 2006.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XIII – 2007, Toán học, NXBGD, 2007.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XIV – 2008, Toán học, NXBGD, 2008.
Tuyển tập đề thi Olympic 30 tháng 4, Lần XV – 2009, Toán học, NXBGD, 2009. 194 --------------------- TOANMATH.com