Quan Điểm Về Kinh Tế Thị Trường | Tiểu Luận Cuối Kỳ Môn Lịch Sử Đảng

QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
VỀ VẤN ĐỀ XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
QUA CÁC KỲ ĐẠI HỘI ĐẢNG
Môn học: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Giáo viên hướng dẫn: Tên sinh viên: MSSV: Khoa: Lớp: 1 MỤC LỤC
I/ Giới thiệu đề tài………………………………………………………………. . 3
II/ Giải thích khái niệm……………………………………………………………4 1/ Kinh tế thị trường
2/ Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
III/ Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề xây dựng nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa………………………………………………6
1/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI
2/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII
3/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII
4/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX
5/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X
6/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI
7/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII
8/ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII
IV/ Nhận xét…………………………………………………………………….. 13
V/ Liên hệ thực tế……………………………………………………………….. 14
VI/ Tư liệu tham khảo…………………………………………………………... 16
I/ GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 2
Kế thừa những thành tựu về lí luận và thực tiễn từ chủ nghĩa Mác – Lênin kết hợp
với tư tưởng Hồ Chí Minh, Việt Nam là một trong những quốc gia châu Á lựa chọn thể
chế Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa. Sự thành lập và những thành tựu của Liên bang Cộng
hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết gọi tắt là Liên Xô đã đánh dấu sự đúng đắn và ưu việt của
chủ nghĩa xã hội, cho thấy đây là một mô hình nhà nước tuy đối lập hoàn toàn với chủ
nghĩa tư bản nhưng lại mang lại những hiệu quả thiết thực.
Tuy nhiên, cựu quốc gia Liên Xô tồn tại hơn 70 năm đã tan rã vào năm 1991 đã
khiến những quốc gia lựa chọn mô hình này trong đó có Việt Nam cần phải xây dựng chủ
nghĩa xã hội một cách khoa học và hiệu quả hơn để tránh kết cục của Liên Xô. Sự tan rã
của Liên Xô không phải là kết thúc của chủ nghĩa xã hội bởi thất bại của Liên Xô nguyên
nhân phần lớn là từ đường lối của nhà lãnh đạo không chú trọng đến cải cách ở lĩnh vực
kinh tế mà chỉ tập trung nhiều vào chính trị.
Nhận thức được bài học đó và từ tình cảnh đất nước đầy khó khăn, khủng hoảng
và đình trệ của thời kì bao cấp, Đảng Cộng sản Việt Nam đã kịp thời thay đổi và sửa chữa
sai lầm thể hiện ở các kỳ đại hội Đảng bắt đầu từ đại hội Đảng VI (năm 1986) đã bắt đầu
đổi mới về nhiều mặt trong đó trọng tâm là đổi mới về lĩnh vực kinh tế với chủ trương
phục hồi nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường và đưa
đất nước phát triển đi lên như hiện nay.
Một trong những nội dung quan trọng nhất của cải cách kinh tế đó là sự chuyển
đổi từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa. Kinh tế thị trường được sản sinh trong lòng xã hội tư bản vì thế có những hạn chế
nhất định nhưng đây là một quy luật khách quan và là kết quả của quá trình phát triển
không ngừng từ nhiều hình thái kinh tế trước đó. Nhận thức đúng bản chất của nền kinh
tế thị trường, Đảng ta đã vận dụng phù hợp vào thực tiễn kinh tế Việt Nam để có nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tối đa những lợi ích và giảm thiểu những
hạn chế nhờ có sự điều tiết của Nhà nước. Thông qua các kỳ đại hội Đảng sẽ cho thấy cái
nhìn toàn diện về quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề xây dựng nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 3
Cụm từ “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” chính thức được sử dụng
trong các văn kiện Đại hội Đảng lần IX (4-2001). Tuy nhiên, ngay từ Đại hội Đảng lần
VI đã manh nha những tư tưởng cơ bản đầu tiên của Đảng về việc xây dựng một nền kinh
tế hiện đại, tiến bộ và phù hợp với Việt Nam, là tiền đề quan trọng cho việc hình thành
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Vì thế, quan điểm của Đảng về vấn đề
xây dựng chủ nghĩa xã hội sẽ được phân tích từ Đại hội Đảng lần VI cho đến lần XIII.
Lịch sử kinh tế thế giới đã ghi nhận hai sự kiện tầm cỡ quốc tế lớn. Thứ nhất, sự
sụp đổ Liên Xô trong thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX như là minh chứng cho sự thất bại
của mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao độ theo mô hình Xô Viết. Thứ hai, cuộc
khủng hoảng kinh tế-tài chính khởi đầu năm 2008 ở Mỹ và lan tỏa toàn cầu trong thập kỷ
đầu tiên của thế kỷ XXI như là minh chứng cho sự thất bại của mô hình kinh tế thị trường tự do tối đa.
Nhân loại đứng trước sự lựa chọn và yêu cầu mới về sự kết hợp hài hòa bàn tay thị
trường với bàn tay nhà nước trong mô hình kinh tế mới phù hợp với điều kiện cụ thể và
đặt mục tiêu lợi ích quốc gia lên hàng đầu theo yêu cầu phát triển bền vững của mỗi nước.
II/ GIẢI THÍCH KHÁI NIỆM
1/ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà ở đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế, nhiều
loại hình sở hữu cùng tham gia, cùng vận động và phát triển trong một cơ chế cạnh tranh
bình đẳng và ổn định.
Trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về kinh tế thị trường. Theo Xmit
(Adam Smith), với lí thuyết “bàn tay vô hình" thì nền kinh tế thị trường là nền kinh tế tự
điều tiết, vận động theo quy luật của thị trường, hầu như không có sự can thiệp của Nhà
nước. Kinh tế thị trường được hiểu dưới góc độ khác là có sự can thiệp trực tiếp của Nhà
nước “bàn tay hữu hình" mà đại diện cho thuyết này là Kâynơ (J. M. Keynes) với “Lí
thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ". 4
Kinh tế thị trường nói chung bao hàm những yếu tố chủ yếu cơ bản như sau:
Thứ nhất, độc lập của các chủ thể trong nền kinh tế
Thứ hai, hệ thống đồng bộ các thị trường và thể chế tương ứng
Thứ ba, hệ thống giá cả được xác lập thông qua tương quan cung-cầu quyết định
sự vận hành của nền kinh tế thị trường. Trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu tối đa hoá
lợi nhuận là động lực chủ yếu thúc đẩy nỗ lực hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp.
Thứ tư, cơ chế căn bản vận hành của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh tự do.
Trên thế giới đã có nhiều mô hình phát triển kinh tế thị trường như kinh tế thị
trường tự do ở Mỹ, kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Ðức, kinh tế thị
trường cộng đồng trách nhiệm (hay phối hợp) ở Nhật Bản, kinh tế thị trường nhà nước
phúc lợi ở Thụy Ðiển, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc,…
2/ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (SOCIALIST-
ORIENTED MARKET ECONOMY)
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nền kinh tế hàng
hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, dưới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; vừa vận động theo những quy luật của kinh tế thị trường,
vừa được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội.
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của thời kỳ Đổi Mới,
thay thế nền kinh tế kế hoạch bằng nền kinh tế hỗn hợp hoạt động theo cơ chế thị trường.
Những thay đổi này giúp Việt Nam hội nhập với nền kinh tế toàn cầu. Cụm từ "định
hướng xã hội chủ nghĩa" mang ý nghĩa là Việt Nam chưa đạt đến chủ nghĩa xã hội mà
đang trong giai đoạn xây dựng nền tảng cho một hệ thống xã hội chủ nghĩa trong tương
lai. Mô hình kinh tế này khá tương đồng với mô hình kinh tế thị trường xã hội chủ
nghĩa (socialist market economy) của Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong đó các mô hình
kinh tế tập thể, nhà nước, tư nhân cùng tồn tại, và khu vực nhà nước giữ vai trò chủ đạo. 5
III/ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ VẤN ĐỀ XÂY
DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA QUA CÁC KỲ ĐẠI HỘI ĐẢNG
1/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN VI (1986)
Tại đại hội mở đầu cho thời kì Đổi
Mới, Đảng chủ trương thực hiện nhất quán
chính sách phát triển nhiều thành phần kinh
tế. Đổi mới cơ chế quản lý, xóa bỏ cơ chế tập
trung quan liêu, hành chính, bao cấp chuyển
sang hạch toán, kinh doanh, kết hợp kế
hoạch với thị trường.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI Nguồn: tuyengiao.vn
Đại hội Đảng VI: đề ra đường lối đổi mới, trong đó, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư
duy. Tư tưởng coi việc “sử dụng đúng đắn quan hệ hàng hoá - tiền tệ là đặc trưng thứ hai
của cơ chế mới về quản lý” (sau tính kế hoạch), đòi hỏi “sản xuất phải gắn với thị trường,
mọi hoạt động kinh tế phải so sánh chi phí với hiệu quả, các tổ chức và đơn vị kinh tế
phải tự bù đắp chi phí và có lãi để tái sản xuất mở rộng”.
Đại hội VI nhấn mạnh: “Tư tưởng chỉ đạo của kế hoạch và các chính sách kinh tế
là giải phóng mọi năng lực sản xuất hiện có, khai thác mọi khả năng tiềm tàng của đất
nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp đỡ quốc tế để phát triển mạnh mẽ lực lượng sản
xuất đi đôi với xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.”
Đại hội đã tạo tiền đề cho sự phục hồi và phát triển của nền kinh tế nước ta, đưa
đất nước bước đầu thoát khỏi khủng hoảng, trì trệ.
2/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ VII (1991)
Đại hội VII khẳng định nền kinh tế bước đầu chuyển biến tích cực, hình thành nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của 6
Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Lạm phát giảm từ 393,3% (1988) còn 67,4% (1990).
Đại hội Đảng VII, thông qua “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ
lên CNXH”. Cương lĩnh khẳng định đường lối “Phát triển một nền kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần theo định hướng XHCN. Kinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo... Xoá
bỏ triệt để cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, hình thành cơ chế thị trường có sự
quản lý của nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụ khác.”
Đại hội VII lần đầu tiên thông qua “Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế-xã hội
đến năm 2000”. Quan điểm chỉ đạo của Chiến lược là: Phát triển kinh tế-xã hội theo con
đường củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là quá trình thực
hiện dân giàu, nước mạnh, tiến lên hiện đại trong một xã hội nhân dân làm chủ, nhân ái,
có văn hóa, có kỷ cương, xóa bỏ áp bức, bất công, tạo điều kiện cho mọi người có cuộc
sống ấm no, tự do, hạnh phúc. Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, với
nhiều dạng sở hữu và hình thức tổ chức kinh doanh vận động theo cơ chế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước.
3/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ VIII (1996)
Đại hội Đảng VI (1996) tổng kết 10 năm đổi mới, nhận định nước ta đã thoát khỏi
tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước, đặt mục tiêu đến năm 2020, đưa nước ta "về cơ bản trở thành nước
công nghiệp". Đại hội xác nhận những thành tựu phát triển to lớn do đổi mới mang lại,
khẳng định con đường đổi mới, phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận
hành theo cơ chế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước là đúng đắn.
Quan điểm của Đảng tại Đại hội: coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, phát
huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, ra sức cần kiệm, nâng cao hiệu quả
sức cạnh tranh của nền kinh tế. Cần kiệm để công nghiệp hóa, khắc phục xu hướng chạy
theo “xã hội tiêu dùng”. Tập trung xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội,
đồng thời quan tâm xây dựng quan hệ sản xuất, từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội. 7
Hướng mạnh về xuất khẩu nhưng không coi nhẹ sản xuất trong nước và thị trường trong
nước. Thực hiện cơ chế thị trường nhưng Nhà nước phải quản lý và điều tiết theo định
hướng xã hội chủ nghĩa.
4/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IX (2001)
Sau 15 năm thực hiện Đổi Mới, Đại
hội lần thứ IX là đại hội mở đầu cho thế kỉ
XIX – thế kỷ của hội nhập quốc tế và toàn cầu
hóa trở thành xu thế tất yếu của thời đại. Vì
thế muốn đưa nước ta phát triển nhanh và
mạnh hơn nữa Đại hội đã đưa ra những
phương hướng, hoạch định mang tính đột phá,
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Nguồn: tuyengiao.vn chiến lược. Đại
hô •i IX khái quát mô hình nền kinh tế thị trường thể hiê •n sự phát triển tư duy
hê • thống về mô hình tổng quát của Viê •t Nam trong thời kỳ quá
đô • lên CNXH. “Đảng và
Nhà nước ta chủ trương thực hiê .n nh/t quán và lâu dài ch2nh sách phát triển nền kinh tế
hàng hóa nhiều thành phần vâ .n hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước
theo định hướng XHCN, đó ch2nh là nn kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”.
Đại hội cũng đề ra ba mũi đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội. Một
là, xây dựng đồng bộ hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN mà trọng
tâm là đổi mới cơ chế, chính sách nhằm giải pháp triệt để lực lượng sản xuất, mở rộng thị
trường trong và ngoài nước. Hai là, tạo bước chuyển mạnh về phát triển nguồn nhân lực,
trọng tâm là giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ. Ba là, đổi mới bộ máy và
phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, trọng tâm là cải cách hành chính, xây dựng
bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Với sự xác định như vậy, Đại hội IX đã tiến
một bước dài trong việc cụ thể hoá mô hình phát triển kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam. 8
Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (12-2001) phát huy tác dụng tích cực, mở ra
nhiều cơ hội phát triển to lớn cho nền kinh tế và các doanh nghiệp Việt Nam. Nó chứng
tỏ việc giải phóng thể chế mang lại sức thúc đẩy phát triển mạnh mẽ. Luật Doanh nghiệp
tiếp tục phát huy tác dụng, với sức lan toả mạnh, tạo nên làn sóng phát triển mới trong khu vực tư nhân.
Quá trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế được đẩy mạnh (thực hiện AFTA,
đẩy mạnh quá trình liên kết kinh tế ASEAN theo hướng xây dựng Cộng đồng kinh tế
ASEAN; tham gia ASEM, ký Hiệp định bảo bộ đầu tư với Nhật Bản; thúc đẩy quá trình gia nhập WTO, v.v.).
5/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ X (2006)
Tại Đại hội X - Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Đ/t nước ta đã ra khỏi
khủng hoảng kinh tế - xã hội, có sự thay đổi cơ bản và toàn diện. Kinh tế tăng trưởng khá
nhanh, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng
XHCN được đẩy mạnh. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt”.
Quan điểm chỉ đạo của Đảng trong thời kỳ này nhấn mạnh về nhận thức đầy đủ,
tôn trọng và vận dụng đúng đắn các quy luật khách quan của kinh tế thị trường, thông lệ
quốc tế, phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, bảo đảm định hướng xã hội chủ
nghĩa của nền kinh tế. Bảo đảm tính đồng bộ giữa các bộ phận cấu thành của thể chế kinh
tế; giữa các yếu tố thị trường và loại thị trường; giữa thể chế kinh tế với thể chế chính trị,
xã hội; giữa Nhà nước, thị trường và xã hội. Gắn kết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với
tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hóa bảo vệ môi trường. Kế thừa có chọn lọc
thành tựu phát triển kinh tế thị trường của nhân loại và kinh nghiệm tổng kết từ thực tiễn
đổi mới ở nước ta; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời bảo đảm giữ
vững độc lập, chủ quyền quốc gia, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Nâng
cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực và hiệu quả quản lý của Nhà nước, phát huy
sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa. Trên cơ sở quan điểm đó, Đảng đã nêu ra các nhiệm vụ và
giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 9
6/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XI (2011)
Đại Hội XI đã thông qua Cương xây
dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH
(bổ sung, phát triển). Đây là văn kiện quan
trọng xác định đặc điểm thời đại và con đường
đi lên CNXH ở Việt Nam trong những thập kỷ
tiếp theo. “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn
hiện nay của thời đại là các nước với chế độ
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Nguồn ảnh: nhandan.vn
xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng
tồn tại, vừa hợp tác vừa đ/u tranh, cạnh tranh
gay gắt vì lợi 2ch quốc gia và dân tộc”.
Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2011-2020 xác định ba đột phá quan trọng
nhằm thay đổi mô hình tăng trưởng mở rộng theo chiều sâu và hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế toàn cầu.
Một là, hoàn thiện thế chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trọng
tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách hành chính. Đa dạng hình
thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân
phối. “Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan
trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và
cạnh tranh lành mạnh. Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Kinh tế tập thể không
ngừng được củng cố và phát triển. Kinh tế nhà nước cũng với kinh tế tập thể ngày càng
trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân; kinh tế tư nhân là một trong
những động lực của nền kinh tế. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến kh2ch phát triển.” 1
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXB CTQG, Hà Nội, 2011, trang 73 10
Hai là, phát triển nhanh nguồn nhân lực, đặc biệt nguồn nhân lực chất lượng cao,
tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ
phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ.
Ba là, xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, với một số công trình hiện đại,
tập trung vào hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị lớn.
7/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XII (2016)
Đại hội XII của Đảng (tháng 1-2016)
tiếp tục bổ sung, phát triển và hoàn thiện hơn
về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa: “Nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh tế vận
hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII
kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định Nguồn ảnh: baochinhphu.vn
hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai
đoạn phát triển của đất nước. Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có
sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”. Đây là bước đột phá dũng cảm
nhưng hết sức khoa học về tư duy lý luận của Đảng ta.
Để khắc phục những mâu thuẫn, đồng thời, hạn chế những tác động tiêu cực của
cơ chế thị trường tư bản chủ nghĩa thì nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
cần thiết phải có sự can thiệp hiệu quả của nhà nước để định hướng phát triển đúng
hướng vì con người, vì sự phồn vinh của đất nước và của cả dân tộc. Về điều này, Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng một lần nữa khẳng định: “Nhà nước đóng vai trò
định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng,
minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà
nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi
trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển.
Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội”. 11
Coi trọng con người, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân cũng là một trong
những nét nổi bật của đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta, đây là điều mà nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa không có.
8/ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIII (tháng 1 - 2021)
Kế thừa Đại hội XII, Đại hội
XIII của Đảng (2021) xác định:
“Kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế
tổng quát của nước ta trong thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đó là
nền kinh tế thị trường hiện đại, hội
nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Nguồn ảnh: TTXVN
bộ theo các quy luật của kinh tế thị
trường; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản
Việt Nam lãnh đạo; bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu “dân giàu, nước
mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước”.
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu,
nhiều thành phần kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và
cạnh tranh theo pháp luật nhưng mỗi thành phần kinh tế có vai trò khác nhau, có yêu cầu
về định hướng phát triển khác nhau. Những quan điểm này đã được khẳng định trong các
Văn kiện Đại hội Đảng nhiều nhiệm kỳ. Điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIII là xác
định rõ hơn vai trò và định hướng phát triển của các thành phần kinh tế, một nội dung rất
quan trọng để hoàn thiện thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khái quát chỉ rõ bốn nội dung cốt lõi trong
nhận thức về phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 12
Một là, Đảng ta đưa ra quan niệm phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa là một đột phá lý luận rất cơ bản và sáng tạo của Đảng ta, là thành quả lý luận
quan trọng qua 35 năm thực hiện đường lối đổi mới, xuất phát từ thực tiễn Việt Nam và
tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của thế giới.
Hai là, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế
thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của
kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng
Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Ba là, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đó là một
kiểu kinh tế thị trường mới trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường vừa dựa trên cơ
sở và được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội, thể
hiện trên cả ba mặt: Sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối.
Bốn là, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam không phải
là nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và cũng chưa phải là nền kinh tế thị trường xã
hội chủ nghĩa đầy đủ. IV/ NHẬN XÉT
Qua hơn tám kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc từ năm 1986 đến năm 2021, quan điểm
của Đảng về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng hoàn thiện và
cho thấy tính đúng đắn của việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa – một hình thái kinh tế chưa có tiền lệ trên thế giới, là phù hợp và cần thiết trong
thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Quan điểm của Đảng thay đổi một cách rõ nét từ việc loại bỏ hoàn toàn nền kinh
tế thị trường vì cho rằng đây là một phần của tư bản chủ nghĩa nên không thể xuất hiện ở
xã hội chủ nghĩa cho đến việc nhìn nhận lại, chấp nhận và phát triển nền kinh tế thị
trường như một phần tất yếu của quy luật phát triển các hình thái kinh tế và có sự điều 13
tiết phù hợp để hạn chế những khuyết điểm của kinh tế thị trường đồng thời hướng đến
thực hiện mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.”
Sự chuyển biến trong nhận thức và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đã
cho thấy sự mạnh dạn, quyết liệt của Đảng trong việc nhìn nhận và sửa chữa sai lầm để
luôn luôn kiên định với mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội, đưa đất nước ngày càng phát
triển, hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới và tận dụng hết những cơ hội đồng thời
giảm thiểu những tác động tiêu cực của xu thế toàn cầu hóa hiện nay.
V/ LIÊN HỆ THỰC TẾ
Thực tiễn cho thấy nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
có những ưu điểm cần phát huy cũng như những bất cập cần có giải pháp phù hợp.
Đầu tiên, thành phần kinh tế nhà nước đóng vai trò then chốt trong cơ cấu nền
kinh tế nhưng có một số doanh nghiệp vẫn chưa hoạt động thực sự hiệu quả. Tập đoàn
Điện lực Việt Nam (EVN) liên tiếp báo lỗ trong nhiều năm (năm 2017 lỗ 2.219 tỷ đồng)
cho đến những năm gần đây mới có lợi nhuận (năm 2018 lãi 700 tỷ đồng, năm 2019 lãi
950 tỷ đồng). Những bê bối lớn ở các công ty nhà nước chẳng hạn như vụ việc cố tình
mua tàu, bán vỏ tàu và nhập các thiết bị công nghệ lạc hậu khi không được phê duyệt,
gây thiệt hại gần 1.000 tỷ đồng tại tập đoàn kinh tế Vinashin; cáo buộc phạm tội tham ô
tài sản và cố ý làm trái quy định nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
làm thiệt hại hơn 360 tỷ đồng tại tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines); vụ án lừa
đảo chiếm đoạt tài sản và làm giả con dấu tài liệu của cơ quan tổ chức thiệt hại hơn
14.000 tỷ đồng tại ngân hàng Vietinbank. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp nhà nước đã
được thành tựu nổi bật như Tập đoàn Viễn thông quân đội Viettel là thương hiệu viễn
thông đứng đầu tại Đông Nam Á, thứ 9 châu Á và thứ 28 trên thế giới theo báo cáo mới nhất của Brand Finance.
Tiếp theo, vai trò quan trọng của thành phần kinh tế tư nhân cần được khuyến
khích, mở rộng hơn nữa. Những tập đoàn tư nhân lớn như Vingroup, Sun Group, FLC
Group, Vinamilk, FPT, Hòa Phát,… đã góp phần rất lớn trong việc xây dựng bộ mặt của 14
đất nước trên mọi lĩnh vực kinh tế như ô tô, điện tử - viễn thông, hàng tiêu dùng, bất động
sản, du lịch, y tế, giao thông vận tải, công nghiệp chế biến,…. Hơn thế nữa, Vingroup đã
mở rộng thị trường của mình sang nhiều nước trên thế giới, tiêu biểu là hình ảnh xe ô tô
Vinfast trên quảng trường thời đại (Time Square) tại New York, Mỹ ngày 22 tháng 4 năm
2021 hay thương hiệu sữa Drift Wood tại Mỹ thuộc 100% sở hữu của Vinamilk. Chính vì
thế, chính sách cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước đang được đẩy mạnh, thành phần
kinh tế nhà nước cũng giảm tỉ trọng trong cơ cấu kinh tế.
Hai nguồn vốn nước ngoài FDI (Foreign Direct Investment) và ODA (Official
Development Assistance) là một lợi thế mà Việt Nam cần tận dụng để phát triển. Vì thế
các văn bản luật cũng như quy định cần có sự linh hoạt và cải cách hơn nữa. Các nguồn
đầu tư nước ngoài mang lại lợi ích lớn trong việc tạo nguồn thu ngân sách lớn, tăng kim
ngạch xuất khẩu, hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển giao kĩ thuật, công nghệ, phương pháp
quản lí mới, mở rộng thị trường, tạo nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy các doanh nghiệp
trong nước nâng cao sức cạnh tranh. Tuy nhiên, không nên quá phụ thuộc vào các khoản
đầu tư và viện trợ này bởi vẫn có nhiều bất lợi tiềm ẩn như tài nguyên bị khai thác cạn
kiệt, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng đầu tư giữa các vùng do địa điểm đầu tư là do
doanh nghiệp FDI lựa chọn, doanh nghiệp trong nước có thể phá sản do không đủ sức
cạnh tranh, môi trường chính trị bị ảnh hưởng, sự biến động tỷ giá hối đoái khiến giá trị
dòng vốn tăng cao dẫn đến khi chi phí trả nợ rất lớn, sử dụng vốn vay không hiệu quả để
xảy ra tham nhũng, lãng phí, thiếu kinh nghiệm điều hành dự án gây nên hậu quả xấu.
Chính vì vậy, sự quy hoạch, phân chia nguồn lực hợp lí và những chính sách hiệu
quả từ Đảng và Nhà nước là công cụ chủ yếu và quyết định đến sự phát triển của nền
kinh tế Việt Nam. Việt Nam có thể xây dựng thành công nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới chính là nhờ một phần lớn vào sự định
hướng và chỉ đạo đúng đắn, sáng suốt của Trung ương Đảng và Chính phủ. 15
VI/ TƯ LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, NXB CTQG, Hà Nội 2006 (tập 47, trang 380)
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB.
CTQG, Hà Nội, 2021, tập 1, tr.128
3. Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam: trang 129, trang 135, trang 136, trang 143, trang 158
4. http://www.xaydungdang.org.vn
Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch lên chuyên viên cao cấp khối Đảng, Đoàn thể
năm 2015; Chuyên đề 7: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, toàn
cầu hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam
5. http://xaydungdang.org.vn/Home/gi
ai_bua_liem__vang/2018/11291/Phat-trien-
kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia.aspx
6. https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr
%C6%B0%E1%BB%9Dng Truy cập: 22/06/2021, 16:15 7. https://luatminhkhu
e.vn/kinh-te-thi-truong-la-gi---quy-dinh-chung-ve-kinh-te-thi- truong.aspx 8. https://nhandan.vn/tin-t
uc-su-kien/kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-
nghia-la-mot-dot-pha-ly-luan-cua-dang-ta-647144/ 9. https://tapchicongs
an.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/
content/nen-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia-va-van-de-con-
nguoi-tiep-can-tu-muc-tieu-va-dong-luc-cua-su-phat-trien 10. https://www.tap
chicongsan.org.vn/web/guest/media-story/-/asset_publisher/
V8hhp4dK31Gf/content/nhung-noi-dung-moi-ve-hoan-thien-the-che-kinh-te-thi-
truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia-trong-van-kien-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc- lan-thu-xiii-cua-dan
11. http://hdll.vn/vi/nghien-cuu--
-trao-doi/phat-trien-nen-kinh-te-thi-truong-dinh-
huong-xa-hoi-chu-nghia-o-viet-nam.html 16 12. https://brand
s.vn/10-doanh-nghiep-tu-nhan-lon-nhat-viet-nam/ 13. https://tienphong
.vn/tap-doan-dien-luc-lo-hang-nghin-ty-dong-post1075891.tpo 14. https://tuoitre
.vn/tap-doan-evn-nam-2019-lai-950-ti-dong- 20191225103706359.htm 15. https://vnexpr
ess.net/nhung-dai-an-nghin-ty-kho-thu-lai-duoc-tien-thiet-hai- 3377326.html 16. https://vnexpr
ess.net/viettel-dung-dau-thuong-hieu-vien-thong-dong-nam-a- 4094059.html 17. https://tuyencongnhan
.vn/tin-tuc/fdi-la-gi-von-fdi-la-gi-nhung-tac-dong-cua-fdi 18. https://tuyencongnhan
.vn/tin-tuc/oda-la-gi-von-oda-la-gi-nhung-dieu-can-biet-ve- oda 17