slide bài giảng bộ môn chủ nghĩa xã hội khoa học
Slide bài giảng của thầy cô khoa lý luận chính trị đại học bách khoa hà nội
Môn: Chủ nghĩa xã hội khoa học 161 tài liệu
Trường: Đại học Bách Khoa Hà Nội 5.8 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Trang chủ › Danh mục khoá học › ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1 Ôn th T i o n à h
n à n b , K ộ ế k t q h u o ả
á cla u o
yện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
1. Trình bày quan niệm dân chủ và quan niệm dân chủ của CN Mác – Lê – nin?
- Quan niệm dân chủ (nói chung)
Dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Dân chủ là cơ chế để người dân tham gia quản lý xã hội, kiểm soát quyền lực.
Dân chủ đảm bảo tự do, bình đẳng, tôn trọng quyền con người.
Dân chủ là sản phẩm lịch sử, phát triển từ dân chủ chủ nô → dân chủ tư sản → dân chủ xã hội chủ nghĩa.
- Quan niệm dân chủ theo chủ nghĩa Mác – Lênin
Dân chủ mang bản chất giai cấp: Không có dân chủ thuần túy. Mỗi chế độ chính trị
đều phục vụ giai cấp cầm quyền. Dân chủ tư sản là dân chủ hình thức của thiểu số tư sản.
Dân chủ xã hội chủ nghĩa là hình thức dân chủ cao hơn: Lần đầu tiên dân chủ thuộc
về đa số nhân dân lao động. Nhà nước hoạt động vì lợi ích của đa số, vì mục tiêu giải phóng con người.
Dân chủ gắn liền với chuyên chính vô sản: Để bảo vệ quyền lực của đa số, cần trấn
áp các lực lượng đi ngược lợi ích chung. Lênin gọi đây là mặt thứ hai của dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Dân chủ xã hội chủ nghĩa hướng tới dân chủ cộng sản chủ nghĩa: Khi nhà nước tiêu
vong, quyền lực trở thành tự quản của nhân dân. Dân chủ đạt đến mức cao nhất: tự
do, bình đẳng thực chất.
2. Trình bày quan niệm dân chủ XHCN và các bản chất của dân chủ của CNXH. Trong các
bản chất ấy, bản chất nào quan trọng nhất? Vì sao?
- Quan niệm về dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN)
Dân chủ XHCN là hình thức dân chủ của đa số nhân dân lao động, do giai cấp công
nhân lãnh đạo, bảo đảm quyền lực thực sự thuộc về nhân dân.
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 1/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Đây là loại hình dân chủ cao hơn các hình thức dân chủ trước đó vì hướng tới giải
phóng con người, xóa bỏ bóc lột và bất bình đẳng xã hội.
Dân chủ XHCN vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình xây dựng CNXH.
- Các bản chất của dân chủ XHCN
+) Bản chất giai cấp công nhân
Dân chủ XHCN đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, thể hiện lợi ích của đa số.
Quyền lực chính trị được tổ chức dựa trên hệ tư tưởng Mác – Lênin, nhằm xoá bỏ áp
bức và xây dựng xã hội công bằng.
+) Bản chất nhân dân và tính rộng rãi
Dân chủ XHCN thuộc về đa số nhân dân lao động.
Nhân dân tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quản lý nhà nước, giám sát quyền
lực, quyết định những vấn đề của cộng đồng.
+) Bản chất pháp quyền
Dân chủ XHCN dựa trên hệ thống pháp luật thống nhất, công khai, minh bạch.
Pháp luật bảo đảm quyền làm chủ của người dân, đồng thời kiểm soát quyền lực nhà nước.
+) Bản chất nhân đạo, hướng tới giải phóng con người
Dân chủ XHCN nhằm tạo điều kiện phát triển toàn diện con người.
Nhà nước XHCN giải quyết các bất bình đẳng xã hội, bảo đảm an sinh, tạo môi trường
phát triển năng lực cá nhân.
+) Gắn liền với chuyên chính vô sản
Dân chủ với đa số nhân dân đồng thời phải trấn áp các lực lượng phản động, chống phá lợi ích chung.
Đây là điều kiện để bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân trong thời kỳ quá độ.
- Bản chất quan trọng nhất là gì? Vì sao?
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 2/21
https://byvn.net/nAFb 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Bản chất quan trọng nhất theo giáo trình HUST và lập luận của Mác – Lênin là: Bản chất giai cấp công nhân. Lý do:
Đây là yếu tố quyết định phương hướng phát triển của dân chủ XHCN.
Giai cấp công nhân đại diện cho lợi ích của đa số nhân dân lao động, khác với dân
chủ tư sản đại diện cho thiểu số.
Nếu không có bản chất giai cấp công nhân, dân chủ XHCN sẽ mất nền tảng tư tưởng,
mất mục tiêu giải phóng người lao động và rất dễ bị chuyển hóa sang mô hình dân chủ tư sản.
Bản chất công nhân là yếu tố định hình ba bản chất còn lại: nhân dân, pháp quyền, nhân đạo.
3. So sánh dân chủ XHCN và các hình thức dân chủ trước đó Tiêu chí Dân chủ trước đó Dân chủ XHCN so sánh Dân chủ chủ nô: phục vụ thiểu số chủ nô.
Thuộc về đa số nhân
dân lao động, do giai Dân chủ phong kiến: cấp công nhân lãnh quyền lực thuộc tầng Về bản đạo.
lớp vua – chúa – quý tộc. chất giai Lần đầu tiên dân chủ cấp Dân chủ tư sản: bản mang bản chất của
chất vẫn thuộc về giai lực lượng đông đảo
cấp tư sản, dù mang nhất trong xã hội. hình thức phổ thông đầu phiếu. Về mục Duy trì quyền lực của Mục tiêu: giải phóng tiêu giai cấp cầm quyền. con người, xoá bỏ áp bức và bóc lột, xây
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 3/21
https://byvn.net/nAFb 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Hạn chế bóc lột ở mức dựng xã hội công bằng độ nhất định nhưng
– bình đẳng thực chất. không xóa bỏ căn bản Hướng tới dân chủ bất bình đẳng. cộng sản chủ nghĩa, nơi nhà nước tiêu vong và nhân dân tự quản.
Quyền dân chủ giới hạn:
chủ nô – quý tộc – tư Dân chủ rộng rãi cho sản nắm quyền, lao
mọi tầng lớp lao động. Về phạm
động không có hoặc chỉ Bảo đảm quyền tham vi dân
có rất ít quyền tham gia. gia quản lý nhà nước chủ
Dân chủ tư sản mở rộng và xã hội, giám sát hơn nhưng vẫn mang quyền lực. tính hình thức. Dựa trên sở hữu toàn dân, tập thể và định hướng công bằng xã
Dựa trên chế độ sở hữu tư Về cơ sở hội.
nhân về tư liệu sản xuất → kinh tế –
dẫn đến phân hóa, bất bình
Cơ sở kinh tế tạo điều xã hội đẳng. kiện bình đẳng thực chất giữa các thành viên xã hội. Về cơ
Thường chỉ dừng ở mức
Dân chủ gắn với pháp chế thực
hình thức: bầu cử, nghị
quyền XHCN, đảm bảo thi viện… nhưng quyền lực luật pháp bảo vệ thực tế nằm trong tay quyền làm chủ của thiểu số. nhân dân.
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 4/21
https://byvn.net/nAFb 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Gắn liền với chuyên
chính vô sản, trấn áp
lực lượng chống lại lợi ích của đa số. Là nấc thang phát triển Không vượt qua được cao hơn của dân chủ Về xu giới hạn giai cấp của nhân loại. hướng chế độ cũ. phát
Hướng tới xã hội không
Không triệt để trong việc triển còn nhà nước – dân giải phóng con người. chủ tự quản.
=> Dân chủ XHCN hơn các hình thức dân chủ trước ở ba điểm cốt lõi:
Thuộc về đa số nhân dân lao động, không phải thiểu số.
Mục tiêu giải phóng con người, xóa bỏ bóc lột.
Dựa trên nền tảng kinh tế – xã hội công bằng và pháp quyền XHCN.
4. Phân tích điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân (GCCN) không phải do “ý chí riêng” mà được quy
định bởi các điều kiện khách quan của chính nền sản xuất tư bản chủ nghĩa và vị trí – tính chất của giai cấp này.
Dưới đây là 4 điều kiện khách quan quan trọng nhất.
1. Điều kiện từ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa
Nền sản xuất TBCN phát triển dựa trên đại công nghiệp, máy móc, công nghệ → đòi hỏi lực
lượng lao động tập trung, kỷ luật cao.
Trong quá trình đó, giai cấp công nhân trở thành:
Lực lượng trực tiếp vận hành nền sản xuất hiện đại
Động lực tạo ra của cải vật chất chủ yếu của xã hội
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 5/21
https://byvn.net/nAFb 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Giai cấp gắn chặt với tiến bộ khoa học – công nghệ
Chính vai trò kinh tế – sản xuất này làm cho GCN trở thành lực lượng có khả năng thay thế
chế độ TBCN bằng một phương thức sản xuất cao hơn (XHCN).
2. Điều kiện từ địa vị kinh tế – xã hội của giai cấp công nhân
GCCN là giai cấp không sở hữu tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động → là đối
tượng bị bóc lột giá trị thặng dư. Địa vị này dẫn đến:
Không có gì để mất ngoài xiềng xích (Mác)
Lợi ích đối lập trực tiếp với giai cấp tư sản
Có nhu cầu khách quan xóa bỏ quan hệ sản xuất TBCN
Chính vì lợi ích kinh tế – xã hội căn bản mâu thuẫn với CNTB, GCCN có động lực thay đổi
chế độ sâu sắc và triệt để nhất.
3. Điều kiện từ tính chất giai cấp công nhân
GCCN có những đặc điểm khiến họ có khả năng trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng:
Tính tập thể – kỷ luật cao do lao động công nghiệp buộc họ phải hợp tác
Tính cách mạng triệt để, vì họ muốn xóa bỏ tận gốc sự bóc lột
Tính quốc tế, vì công nhân ở các nước đều có cùng lợi ích
Tính tiên tiến, do gắn với khoa học – công nghệ
Những tính chất này tạo sức mạnh liên kết và tổ chức, cho phép GCN lãnh đạo các lực
lượng xã hội bị áp bức khác.
4. Sự phát triển của lực lượng sản xuất
Khi lực lượng sản xuất phát triển đến mức độ cao, quan hệ sản xuất tư bản trở nên: Chật hẹp
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 6/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1 Không còn phù hợp
Kìm hãm sự phát triển của xã hội
GCCN chính là lực lượng có khả năng thay đổi quan hệ sản xuất cũ và xây dựng một quan
hệ sản xuất mới phù hợp với lực lượng sản xuất hiện đại.
5. Phân tích điều kiện chủ quan để giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình
Điều kiện chủ quan = những yếu tố nội lực, tổ chức, tư tưởng mà giai cấp công nhân cần có
(hoặc phải được xây dựng) để biến khả năng cách mạng → hiện thực cách mạng.
Có 3 điều kiện chủ quan lớn nhất:
1. Sự trưởng thành về ý thức chính trị của giai cấp công nhân
GCN không thể làm cách mạng nếu chỉ dừng lại ở ý thức “tự phát” (đấu tranh vì lợi ích
trước mắt: lương, giờ làm, điều kiện lao động).
Để thực hiện sứ mệnh lịch sử, họ phải:
Nâng lên ý thức chính trị tự giác
Hiểu được bản chất bóc lột của CNTB
Nhận thức được mục tiêu cuối cùng là xóa bỏ CNTB, xây dựng CNXH
Nhận thức được vai trò lãnh đạo của giai cấp mình đối với toàn xã hội
Ý thức này không tự nhiên mà có — nó cần được giáo dục, giác ngộ bởi lý luận Mác – Lênin.
2. Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Giai cấp công nhân không thể hoàn thành sứ mệnh lịch sử nếu không có Đảng Cộng sản lãnh đạo. Lý do:
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 7/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
Đảng Cộng sản mang lý luận Mác – Lênin, giúp giai cấp công nhân vượt khỏi đấu tranh tự phát
Đảng tổ chức, định hướng, thống nhất lực lượng công nhân
Đảng liên minh công nhân với các tầng lớp bị áp bức khác (nông dân, trí thức)
Đảng đề ra chiến lược — sách lược cách mạng phù hợp từng giai đoạn
Không có Đảng → phong trào công nhân sẽ rời rạc → không thể lật đổ CNTB.
3. Liên minh công – nông – trí thức
Đây là điều kiện chủ quan mang tính lực lượng.
GCN tuy tiên phong, nhưng không phải lực lượng đông nhất trong xã hội.
Để thắng lợi, họ phải:
Xây dựng liên minh bền chặt với nông dân (lực lượng đông đảo nhất)
Kết hợp sức mạnh của tầng lớp trí thức (khoa học, kỹ thuật, quản lý)
Hình thành khối đại đoàn kết để đủ sức đối đầu giai cấp tư sản
Không có liên minh → GCN không đủ lực lượng xã hội để thực hiện sứ mệnh lịch sử.
6. Nêu nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân 1 cách tổng quát? Phân tích nội
dung sứ mệnh lịch sử của công nhân ở mặt chính trị
* Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân (tổng quát)
Nói ngắn gọn nhất, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân có 3 nội dung lớn:
1) Lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa
GCN phải tiến hành cuộc cách mạng xã hội nhằm xoá bỏ quan hệ sản xuất TBCN và ách bóc lột tư bản.
2) Xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa
GCN thiết lập một kiểu nhà nước mới – Nhà nước XHCN – nhằm tổ chức xã hội theo nguyên
tắc công bằng, dân chủ, bình đẳng.
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 8/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
3) Giải phóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn xã hội
Mục tiêu cuối cùng là xoá bỏ mọi hình thức áp bức, tạo điều kiện phát triển tự do và toàn diện cho mỗi cá nhân.
=> Sứ mệnh lịch sử của GCN là xóa bỏ CNTB, xây dựng CNXH – CNCS và giải phóng con người.
* Phân tích nội dung sứ mệnh lịch sử ở mặt chính trị
Mặt chính trị là lõi của toàn bộ sứ mệnh vì nó trực tiếp trả lời câu hỏi: ai nắm quyền lực? ai lãnh đạo xã hội?
Có 4 nội dung chính trị quan trọng nhất:
1) Lật đổ chính quyền tư sản – giành chính quyền về tay giai cấp công nhân
Đây là bước mở đường.
GCN phải thực hiện cuộc cách mạng chính trị để phá bỏ bộ máy nhà nước cũ của giai cấp
tư sản, thiết lập chính quyền của mình.
Không có chính quyền, không thể thay đổi quan hệ sản xuất
Không có chính quyền, mọi mục tiêu kinh tế – xã hội chỉ là lý thuyết
Vì vậy, giành chính quyền là nhiệm vụ chính trị đầu tiên và bắt buộc.
2) Thiết lập nhà nước kiểu mới: Nhà nước xã hội chủ nghĩa
Sau khi giành chính quyền, GCN phải xây dựng:
Một bộ máy nhà nước mới mang bản chất giai cấp công nhân
Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân
Nhà nước thực hiện dân chủ cho đa số và trấn áp thiểu số phản động
Đây là sự khác biệt hoàn toàn với nhà nước tư sản – vốn bảo vệ lợi ích của thiểu số.
3) Thực hiện chuyên chính vô sản
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 9/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1 Theo Mác – Lênin:
Không có chuyên chính vô sản → không bảo vệ được chính quyền của nhân dân.
Chuyên chính vô sản gồm:
Dân chủ rộng rãi cho đa số nhân dân lao động
Trấn áp các thế lực chống lại công cuộc xây dựng CNXH
Bảo vệ thành quả cách mạng
Vai trò chính trị này đảm bảo sự ổn định để phát triển kinh tế – xã hội.
4) Mở rộng dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân
Một trong những nội dung chính trị quan trọng nhất của sứ mệnh công nhân:
Mở rộng quyền tham gia của nhân dân vào quản lý nhà nước và xã hội
Xây dựng hệ thống pháp luật XHCN bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động
Thực hiện đoàn kết toàn dân, mở rộng khối liên minh công – nông – trí thức
Chính trị XHCN không hướng đến “dân chủ hình thức”, mà là dân chủ thực chất, bảo đảm
quyền lực thuộc về nhân dân.
7. Nêu các đặc điểm của dân tộc VN? Hiện nay Đảng ta đã và đang làm gì để giải quyết
các vấn đề dân tộc
*Các đặc điểm của dân tộc Việt Nam
Dân tộc Việt Nam mang 4 đặc điểm lớn:
1) Có truyền thống yêu nước, đoàn kết dân tộc rất cao
Lịch sử dựng nước và giữ nước lâu dài tạo nên ý chí độc lập, tinh thần “không chịu khuất phục”.
Sức mạnh dân tộc luôn đến từ đại đoàn kết toàn dân.
Đây là đặc tính xuyên suốt, làm nên bản sắc Việt Nam.
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025 h-1-641 ttp 48 s 24
:/ 8/35 b 64 y 54 v 40 n.net/nAFb 10/21 13:02 5/2/26
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NĂM 2025.1
2) Có cộng đồng các dân tộc thống nhất trong đa dạng
Việt Nam có 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc có văn hóa – ngôn ngữ – phong tục riêng.
Mặc dù đa dạng, nhưng tất cả đều gắn bó trong một quốc gia thống nhất, một lịch
sử chung, một vận mệnh chung.
3) Có nền kinh tế đang phát triển, trình độ phát triển giữa các vùng – dân tộc không đồng đều
Nhiều dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế còn khó khăn.
Mức phát triển không đồng đều là một đặc điểm lớn, ảnh hưởng đến chính sách dân tộc của Đảng.
4) Có truyền thống văn hóa lâu đời, giàu bản sắc
Văn hóa Việt Nam là sự kết tinh của nhiều yếu tố: nông nghiệp lúa nước, làng xã, tinh
thần cộng đồng, nhân ái, bao dung.
Sự giao thoa văn hóa làm nên tính cách mềm dẻo nhưng kiên cường của dân tộc.
* Hiện nay Đảng ta đã và đang làm gì để giải quyết vấn đề dân tộc?
Đảng Cộng sản Việt Nam xác định vấn đề dân tộc là vấn đề chiến lược lâu dài. Chính sách
dân tộc hiện nay tập trung vào 5 nhóm giải pháp lớn:
1) Thực hiện bình đẳng – đoàn kết – tôn trọng – giúp nhau phát triển
Bảo đảm các dân tộc bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ.
Củng cố khối đại đoàn kết dân tộc – nền tảng của sức mạnh đất nước.
Chống kỳ thị dân tộc, chia rẽ dân tộc.
2) Phát triển kinh tế – xã hội ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi
Đầu tư hạ tầng giao thông, trường học, y tế, điện – nước.
Toàn bộ khoá luyện đề có đáp án chi tiết, sát với đề thi có tại:
https://byvn.net/nAFb
https://onthisinhvien.com/bai-hoc/de-cuong-on-tap-nam-2025-1-6414824835645440 11/21
