1
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT TIẾP TUYẾN CỦA ĐƯỜNG TRÒN
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Định nghĩa: Một đường thẳng được gọi là một tiếp tuyến của
đường tròn nếu nó chỉ có 1 điểm chung với đường tròn đó
2. Các định lí
a) Định lí 1: Nếu một đường thẳng
a
là tiếp tuyến của một đường
tròn
( )
;OR
thì nó vuông góc với tiếp tuyến đi qua tiếp điểm
b) Định lí 2: Nếu một đường thẳng
a
đi qua một điểm của đường tròn
(
)
;OR
và vuông góc
với bán kính đi qua điểm đó thì đường thẳng ấy là tiếp tuyến của đường tròn
3. Các dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn
a) Nếu một đường thẳng đi qua 1 điểm của đường tròn và vuông góc với bán kính đi qua
điểm đó thì đường thẳng ấy là một tiếp tuyến của đường tròn.
Giả thiết
Đường thẳng
a
, điểm
C
thuộc
( )
O
Kết luận
a
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
;OR
b) Nếu khoảng cách từ tâm đường tròn đến đường thẳng bằng bán kính của đường tròn thì
đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn
Giả thiết
Đường tròn
( )
;OR
và đường thẳng
a
d
bằng khoảng cách từ
O
đến
a
và
dR=
Kết luận
a
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
;OR
c) Nếu một đường thẳng và một đường tròn chỉ có một điểm chung thì đường thẳng đó là tiếp
tuyến của đường tròn
B. Bài tập áp dụng và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường tròn
Cách giải: Để chứng minh đường thẳng
a
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
;OR
tại tiếp điểm
C
, ta có thể làm theo một trong các cách sau:
O
I
a
2
Cách 1: Chứng minh
C
nằm trên
( )
O
và
OC
vuông góc với
a
tại
C
Cách 2: Kẻ
OH
vuông góc với
a
tại
H
và chứng minh
OH OC R= =
Cách 3: Vẽ tiếp tuyến
'a
của
( )
O
và chứng minh
a
trùng với
'a
Bài 1:
Cho tam giác
ABC∆
có
6 , 8 , 10 .
AB cm AC cm BC cm= = =
Vẽ đườ
ng tròn
( )
;B BA
. Chứng minh
AC
là tiếp tuyến của
đường tròn
(
)
B
Lời giải
Ta có:
2 2 2 00
90 90BC AB AC BAC BA AC= + ⇒ = =⇒⊥
Vậy
AC
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
B
.
Bài 2:
Cho đường tròn
( )
O
và một dây
AB
. Gọi
M
là trung điểm của
AB
, vẽ bán kính
OI
đi qua
M
. Từ
I
vẽ đường thẳng
//xy AB
. Chứng
minh rằng
xy
là tiếp tuyến của đườ
ng tròn
( )
O
.
Lời giải
Xét đường tròn
( )
O
, ta có
OI AB
⊥
(đường kính đi qua trung điểm của dây thì vuôn góc với
dây)
Mà
//xy AB OI xy xy⇒ ⊥⇒
là tiếp tuyến của đường tròn.
Bài 3:
C
B
A
M
O
I
y
x
B
A
3
Từ điểm
A
ở ngoài đường tròn
( )
;OR
vẽ tiếp
tuyến
AB
(
B
là tiếp điểm),
C
là điể
m trên
đường tròn
(
)
O
sao cho
AC AB
=
a) Chứng minh rằng
AC
là tiếp điểm của
đường tròn
( )
O
b)
D
là điểm trên
AC
. Đường thẳng qua
C
vuông góc với
OD
tại
M
cắt đường tròn
( )
O
tại
E
(
EC
≠
). Chứng minh rằng
DE
là tiếp
tuyến của đường tròn
( )
O
Lời giải
a) Xét
OAC∆
và
OAB∆
, có:
( ) ( ) ( )
;: ;OC OB R OA chung AC AB gt OAC OAB ccc= = = ⇒∆ =∆
0
90OCA OBA AC⇒==⇒
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
b)
( )
OD EC gt M⊥⇒
là trung điểm của
EC
(định lí đường kính vuông góc với dây cung)
OD
là đường trung trực của đoạn thẳng
0
90EC DE DC OED OCD⇒=⇒ = =
(tính chất đối xứng
trục)
Vậy
DE
là tiếp tuyến của đường tròn
(
)
O
.
Bài 4:
Cho
ABC∆
, hai đường cao
BD
và
CE
cắt
nhau tại
H
a) Chứng minh rằng bốn điểm
,,,ADH E
cùng
nằm trên một đường tròn đường kính
AH
b) Gọi
M
là trung điểm của
BC
. Chứng minh
rằng
MD
là tiếp tuyến của đường tròn đường
kính
AH
.
Lời giải
a) Gọi
O
là trung điểm của
AH
H
E
O
D
M
C
B
A
E
M
D
C
O
B
A
4
Xét
ADH∆
và
AEH
∆
vuông tại
D
và
E
ta có:
1
2
OD OE OA OH AH= = = =
Suy ra bốn điểm
,,,ADH E
cùng nằm trên một đường tròn đường kính
AH
b) Tam giác
DBC
vuông tại
D
có
DM
là đường trung tuyến nên
1
2
MD MB BC= =
Ta có:
ODA OAD=
(
OAD∆
cân)
OAD DBC=
(phụ với
ACB
)
DBC BDM=
(Vì
MBD∆
cân)
Do đó:
ODA BDM
=
Ta có:
( )
( )
00
90 90ODA ODB BD AC BDM ODB ODA BDM+= ⊥⇒ += =
Hay
0
90ODM MD OD=⇒⊥
Vậy
MD
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
AH
.
Tương tự ta chứng minh được
ME
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
AH
.
Bài 5:
Cho
ABC
∆
vuông tại
A
, đường cao
AH
.
Đường tròn tâm
I
đường kính
BH
cắt
AB
tại
E
, đường tròn tâm
J
đường kính
HC
cắt
AC
Tại
F
. Chứng minh rằng:
a)
AH
là tiếp tuyến chung của hai đường tròn
( )
I
và
( )
J
tại
H
b)
EF
là tiếp tuyến của
( )
I
tại
E
, tiếp tuyến
của
( )
J
tại
F
.
Lời giải
a) Gọi
I
là trung điểm của
BH
thì
I
là tâm của đường tròn đường kính
BH
Gọi
J
là trung điểm của
HC
thì
J
là tâm của đường tròn đường kính
HC
Ta có:
IH AH BH⊥⇒
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
BH
Cũng vậy
BH
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
HC
P
I
H
J
C
F
B
E
A
5
Vậy
AH
là tiếp tuyến chung của đường tròn
( )
I
và
( )
J
b) Ta có:
0
90A E F AFHE= = = ⇒◊
là hình chữ nhật
Gọi
P
là giao điểm của
AH
và
EF
Ta có:
PE PF PH PA= = =
Lại có:
( )
0
90PEI PHI ccc IEP IHP EF∆=∆ ⇒ = =⇒
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
I
Chứng minh được:
( )
0
90PEJ PHJ ccc IFJ PHJ EF∆=∆ ⇒= =⇒
là tiếp tuyến của đườ
ng tròn
( )
J
.
Bài 6:
Cho
ABC∆
cân tại
A
có các đường cao
AH
và
BK
cắt nhau tại
I
. Chứng minh
a) Đường tròn đường kính
AI
đi qua
K
b)
HK
là tiếp tuyến của đường tròn đường
kính
AI
Lời giải
a) Chứng minh được:
0
90BKA =
b) Gọi
O
là trung điểm của
AI
. Ta có:
-
OK OA OKA OAK=⇒=
-
OAK HBK=
(cùng phụ với
ACB
)
0
90HB HK HBK HKB OKA HBK HKO=⇒ =⇒= ⇒ =
Bài 7:
O
I
B
H
C
K
A
6
Cho tam giác
ABC
có hai đường cao
,BD CE
cắt nhau tại
H
a. Chứng minh bốn điểm
,,,ADH E
cùng nằm
trên 1 đường tròn
b. Gọi
( )
O
là đường tròn đi qua bốn điểm
,,,
ADH E
và
M
là trung điểm của
BC
.
Chứng minh
ME
là tiếp tuyến của
( )
O
Lời giải
a) Xét
( )
00
( 90 ) ; ; 90 ;
22
AH AH
ADH H D O AEH E E O
 
∆ = ⇒∈ ∆ = ⇒∈
 
 
. Vậy 4 điểm
,,,ADH E
cùng thuộc 1 đường tròn
b) Xét
( )
0
90BEC E∆=
,
M
là trung điểm của
BC EM MC EMC⇒ = ⇒∆
cân tạ
i M
CEM ECM⇒=
Ta lại có
AOE∆
cân tại
O AEO EAO⇒=
Mặt khác
EAO EAM
=
(cùng phụ với
ABC
) và
0
90AEO OEC OE ME ME+ =⇒⊥⇒
là tiếp tuyến
của đường tròn
( )
O
Bài 8:
Cho
( )
;OR
đường kính
AB
. Vẽ dây
AC
sao
cho
0
30CAB
=
, trên tia đối của tia
BA
lấy
điểm
M
sao cho
BM R=
. Chứng minh rằng :
a.
MC
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
b.
22
3MC R=
Lời giải
a. Ta có:
00
90 60ACB ABC BOC= ⇒ = ⇒∆
đều
BC OB BM R⇒== =
Vậy
OCM∆
vuông tại
C
(đường trung tuyến ứng với cạnh huyền)
OM OC MC⇒ ⊥⇒
là tiếp
tuyến của đường tròn (O)
O
H
D
E
M
B
C
A
M
B
O
A
C
7
b.
BMC∆
cân tại
0
30
B BCM M⇒==
22
() . 3
MC MB
BCM CAM gg MC MA MB R
MA MC
∆ ∆ ⇒=⇒ = =
#
Bài 9:
Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, có
8 , 15AB cm AC cm= =
. Vẽ đường cao
AH
. Gọi
D
là điểm đối xứng với
B
qua
H
. Vẽ đường
tròn đường kính
CD
cắt
AC
ở
E
a. Chứng minh rằng
HE
là tiếp tuyến của
đường tròn
b. Tính
HE
Lời giải
a. Ta có
E
thuộc đường tròn
( )
0
90 / /
O DEC DE AB⇒=⇒
+) Gọi
F
là trung điểm của
AE HF⇒
là đường trung bình của hình thang
ABDE HF AE AHE
⇒ ⊥ ⇒∆
cân tại
11
H AE⇒=
+)Ta có: c cân tại
00
2 121
90 90O E C E E A C HEO HE OE⇒ =⇒ + = += ⇒ = ⇒ ⊥
(đpcm)
b. Xét
0
( 90 ) 17
ABC A BC cm∆ = ⇒=
Ta có:
(
)
120
..
7
AH BC AB AC AH HE cm
= ⇒==
Bài 10:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
nội tiếp đường
tròn tâm
( )
O
. Vẽ hình bình hành
ABCD
, tiếp
tuyến tại
C
của đường tròn cắt đường thẳng
AD
tại
N
. Chứng minh rằng :
a. Đường thẳng
AD
là tiếp tuyến của đường
tròn
( )
O
b.
,,AC BD ON
đồng quy
O
I
B
C
N
D
A
2
1
1
D
H
E
F
O
C
B
A
8
Lời giải
a. Ta có
ABC∆
cân tại
( )
1A OA BC⇒⊥
Vì tứ giác
ABCD
là hình bình hành
( )
// 2AD BC⇒
// (2)AD BC⇒
Từ
( )( )
12 AD OA
⇒ ⊥⇒
đpcm
b. Gọi
I
là giao điểm của
AC
và
BD I⇒
là trung điểm của
AC I ON⇒∈
(
,NA NC
là tiếp
tuyến)
,,
AC BD ON⇒
đồng quy (đpcm)
Bài 11:
Cho tam giác
ABC
cân tại
A
. Vẽ đường tròn
tâm
D
đường kính
BC
cắt
AC
và
AB
lần
lượt ở
E
và
F
. Gọi
H
là giao điểm của
BE
và
CF
. Chứng minh rằng :
a.
,, ,AEH F
cùng thuộc 1 đường tròn
b.
DE
là tiếp tuyến của đường tròn ở câu
a
Lời giải
a. Ta có
D
là tâm đường tròn đường kính
,
BC DC DB DE DF BEC BFC⇒ = = = ⇒∆ ∆
vuông.
+) Gọi
O
là trung điểm của
2
AH
AH OF OE⇒==
Vậy 4 điểm
,, ,AEH F
cùng thuộc 1 đường tròn
b. Có
H
là trực tâm
ABC AD∆⇒
là đường trung trực của
,,BC A H D⇒
thẳng hàng
Mà
00
11221 1221
; 90 90B E E H H E E H H OED DE= = = ⇒+ = + = ⇒ = ⇒
là tiếp tuyến (đpcm)
1
2
1
1
O
D
E
F
C
B
A
9
Dạng 2: Tính độ dài đoạn thẳng
Cách giải: Nối tâm với tiếp điểm để vận dụng định lý về tính chất của tiếp tuyến và sử dụng
các công thức về hệ thức lượng trong tam giác vuông để tính độ dài các đoạn thẳng
Bài 1:
Cho đường tròn tâm
( )
O
có bán kính
OA R=
,
dây
BC
vuông góc với
OA
tại trung điểm
M
của
OA
a) Tứ giác
OACB
là hình gì? Vì sao
b) Kẻ tiếp tuyến với đường tròn tại
B
, cắt
đường thẳng
OA
tại
E
. Tính độ dài
BE
theo
R
Lời giải
a)
OA
vuông góc với
BC
tại
MM⇒
là trung điểm của
BC OCAB⇒◊
là hình thoi
b) Tính được:
3BE R=
Bài 2:
Cho đường tròn
( )
O
có dây
AB
khác đường
kính. Qua
O
kẻ đường vuông góc với
AB
, cắt
tiếp tuyến tại
A
của
( )
O
ở
C
a. Chứng minh
CB
là tiếp tuyến của đường
tròn
b. Cho bán kính của
(
)
O
bằng
15cm
và dây
24AB cm
=
. Tính độ dài đoạn thẳng
OC
Lời giải
C
B
O
A
C
E
M
B
A
O
10
a. Xét
OAC∆
và
OBC∆
, có :
0
( ) 90
:
OA OC R
OAC OBC cgc OBC OAC
OC chung
= =
⇒∆ =∆ ⇒ = = ⇒
đpcm
b. Xét
0 2 22
; ( 90 ) 9
OBC OBI I OI OB BI OI cm∆ = ⇒ = − ⇒=
, áp dụng
Xét
( )
0
90OBC B∆=
, áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có:
2
2
225
. 25( )
9
OB
OB OI OC OC cm
OI
= ⇒= = =
Bài 3:
Cho
ABC∆
vuông tại
A
,
AH
là đường cao,
8 , 16
AB cm BC cm= =
. Gọi
D
là điểm đối xứng
với
B
qua
H
. Vẽ đường tròn đường kính
CD
cắt
AC
ở
E
a. Chứng minh rằng
HE
là tiếp tuyến của
đường tròn
b. Tính độ dài đoạn thẳng
HE
Lời giải
a. Xét
( )
00
1
90 , 60
2
AB
ABC A cosB B
BC
∆ = = =⇒=
Xét
ABD∆
có
AH
là đường cao đồng thời là đường trung tuyến nên
ABD∆
cân tại
A
,
0
60B ABD
= ⇒∆
là tam giác đều.
+) Ta có
OD OE ODE= ⇒∆
cân tại O
Có:
0
/ / 60AB DE ABC EDC ODE⇒ = = ⇒∆
đều
0
90
4
BC
DE DH DO HEO HE⇒= ==⇒ =⇒
là tiếp tuyến của đường tròn đường kính
CD
.
b. Xét
0 2 2 2 2 22
( 90 ) 8 4 12 4 3( )HEO E HO HE EO HE HE cm∆ = ⇒ = + ⇒ =−=⇒ =
Bài 4:
8
60
°
8
E
H
D
O
C
B
A
11
Cho nửa đường tròn tâm
( )
;OR
đường kính
AB
. Một đường thẳng
xy
tiếp xúc với đường
tròn tại
C
. Gọi
D
và
E
lần lượt là hình chiếu
của
A
và
B
trên
xy
. Chứng minh rằng:
a)
C
là trung điểm của
DE
b) Tổng
AD BE+
không đổi khi
C
di động
trên nửa đường tròn
c) Tích
2
4. .AD BE DE=
Lời giải
a) Nối
OC
ta được
OC xy⊥
Ta có:
( )
// //AD BE OC xy⊥
Mặt khác
OA OB CD CE=⇒=
b) Kẻ
CH AB⊥
Xét hai tam giác vuông
DAC
∆
và
HAC
∆
có:
+)
:AC chung
+)
( )
AD AH
DAC HAC ACO DAC HAC
CD CH
=
= = ⇒∆ =∆ ⇒
=
Chứng minh được:
( )
; . .1BE BH CE CH AD BC AH BH= =⇒=
Điểm
C
nằm trên nửa đường tròn đường kính
AB
nên
CAB∆
vuông tại
C
Vậy
( )
2
.2AH BH CH=
Từ
( )( )
2
2
2
12 . .
24
DE DE
AD BE CH CD CE

⇒====⇒


đpcm.
Bài 5:
A
H
O
B
E
D
C
y
x
12
Cho đường tròn
(
)
;
OR
và dây
1, 6
AB R
=
. Vẽ
một tiếp tuyến song song với
AB
, nó cắ
t các
tia
OA
và
OB
thoe thứ tự tại
M
và
N
. Tính
diện tích
MON
∆
Lời giải
a) Nối
OH
ta được
OH MN⊥
(tính chất tiếp tuyến)
Ta lại có
//AB MN OH AB I⇒ ⊥=
Theo tính chất đường kính vuông góc với một dây ta được:
1, 6
0,8
2
R
IA IB R= = =
Tam giác
IOA
vuông tại
( )
2
2 2 22 2
0,8 0, 36 0, 6I OI OA IA R R R OI R⇒ = − =− = ⇒=
Xét
MON∆
có
//
AB OI
AB MN OAB OMN
MN OH
⇒∆ ∆ ⇒ =#
(tỉ số hai đường cao tương ứng bằng tỉ
số đồng dạng)
. 1, 6 8
0, 6 3
AB OH R
MN R
OI R
⇒= = =
Diện tích tam giác
MON
là:
2
1 18 4
. . ..
2 23 3
MON
S MN OH R R R= = =
I
N
M
H
B
A
R
A
13
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Xét bài toán: Cho góc
xAy
(khác góc bẹt) và lấy điểm
D
tùy ý trên cạnh
Ax
. Hãy nêu
cách dựng đường tròn tâm
O
tiếp xúc với
Ax
tại
D
và tiếp xúc với
Ay
. Hãy sắp xếp một
cách hợp lí các câu sau để được lời giải đúng của bài toán trên
a) Dựng tia phân giác
At
của góc
xAy
cắt
d
tại
O
b) Dựng đường tròn
( )
;O OD
. Đó là đường tròn cần dựng
c) Qua
D
dưụng đường thẳng
d
vuông góc với
Ax
d) Dựng góc
xAy
khác góc bẹt và lấy điểm
D
trên cạnh
Ax
Sắp xếp nào sau đây hợp lý?
A)
), ), ), )cbad
B)
), ), ), )dabc
C)
), ), ), )dcab
D)
), ), ), )abdc
Chọn đáp án C
Giải thích:
Lời giải của bài toán như sau
d) Dựng góc
xAy
khác góc bẹt và lấy điểm
D
trên cạnh
Ax
c) Qua
D
dưụng đường thẳng
d
vuông góc
với
Ax
a) Dựng tia phân giác
At
của góc
xAy
cắt
d
tại
O
A
O
D
d
y
x
t
14
b) Dựng đường tròn
( )
;O OD
. Đó là đường
tròn cần dựng.
Câu 2: Cho nửa đường tròn tâm
O
đường kính
AB
. Từ một điểm
M
trên nửa đường tròn ta
vẽ tiếp tuyến
xy
. Vẽ
AD
và
BC
vuông góc với
xy
. Điền Đ (đúng) hoặc S (sai) vào c ác ô
trống ở các khẳng định sau:
A)
MC MD=
B)
AD BC
+
có giá trị không đổi khi điểm
M
chuyển động trên nửa đường tròn
C)
Đường tròn đường kính
CD
tiếp xúc với ba đường thẳng
,AD BC
và
AB
D)
Diện tích tứ giác
ABCD
lớn nhất khi
M
là điểm nằm giữa của cung tròn đường kính
AB
Chọn đáp án B
Giải thích:
A) Đúng. Xét
ABCD◊
, ta có:
( )
//AD BC xy ABCD
⊥⇒
là hình thang vuông
Lại có:
//
OA OB
MC MD
OM AD
=
⇒=
B) Đúng. Dựa theo kết quả tên ta được:
22AD BC OM R+= =
(không đổi)
C) Đúng. Hạ
MH AB MH MC⊥⇒ =
. Vậy
đường tròn đường kính
CD
tiếp xúc với ba
đường thẳng
,AD BC
và
AB
D) Đúng. Ta có:
( )
11
. .2 . .
22
ABCD
S AD BC CD R CD R CD
=+= =
Do đó
ABCD
S
lớn nhất khi và chỉ khi
CD
lớn
nhất. Trong hình thang vuông
ABCD
, ta có
nhận xét:
22
max
CD AB R CD R≤=⇔ =
đạt được
khi và chỉ khi
ABCD
là hình chữ nhật, nên
H
O
A
B
C
M
D
15
OM AB⊥
Do đó
M
là điểm giữa của cung tròn đường
kính
AB
Câu 3: Từ một điểm
A
ở bên ngoài đường tròn
( )
;OR
, vẽ hai tiếp tuyến
,AB AC
với đường
tròn. Đường thẳng vuông góc với
OB
tại
O
cắt tia
AC
tại
N
. Đường thẳng vuông góc với
OC
tại
O
cắt tia
AB
tại
M
. Xác định hình dạng của tứ giác
AMON
A) Hình bình hành B) Hình thoi
C) Hình chữ nhật D) Hình vuông
Chọn đáp án B
Giải thích:
Xét
AMON◊
, ta có:
( ) ( )
// ; //AM ON OB AN OM OC⊥⊥
AMON⇒◊
là hình bình hành
Mặt khác, xét hai tam giác vuông
OBM∆
và
OCN
∆
, ta có:
OB OC R= =
;
12
OO=
(phụ với
MON
Do đó
( )
OBM OCN ch gn OM ON∆ =∆ −⇒ =
Vậy
AMON
là hình thoi (hình bình hành có
hai cạnh kề bằng nhau)
Câu 4: Từ một điểm
A
ở bên ngoài đường tròn
( )
;OR
, vẽ hai tiếp tuyến
,AB AC
với đường
tròn. Đường thẳng vuông góc với
OB
tại
O
cắt tia
AC
tại
N
. Đường thẳng vuông góc với
OC
tại
O
cắt tia
AB
tại
M
. Điểm
A
phải cách
O
một khoảng là bao nhiêu để cho
MN
là tiếp
tuyến của đường tròn
( )
O
A)
OA R=
B)
2OA R=
C)
3OA R=
D)
4OA R=
2
1
I
C
N
A
M
B
O
16
Chọn đáp án B
Giải thích:
Để
MN
tiếp xúc với
( )
;OR
thì
( )
;2d O MN R OI R OA R=⇔=⇔=
Với
2OA R MN= ⇒
là tiếp tuyến của đường
tròn
( )
O
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho đường tròn
( )
O
đường kính
10AB cm=
và
Bx
là tiếp tuyến của
( )
O
. Gọi
C
là một
điểm trên
( )
O
sao cho
0
30CAB =
và
E
là giao
điểm của các tia
AC
và
Bx
a) Tính độ dài các đoạn thẳng
,AC EC
và
BC
b) Tính độ dài đoạn thẳng
BE
Lời giải
a) Tính được:
53
53 ,
3
AC cm CE cm
= =
b) Tính được:
10 3
.
3
BE cm=
Bài 2:
A
C
B
E
O
2
1
I
C
N
A
M
B
O
17
Cho nửa đường tròn tâm
O
đường kính
AB
và
M
là điểm nằm trên
( )
O
. Tiếp tuyến tại
M
cắt tiếp tuyến tại
A
và
B
của
(
)
O
lần lượt
ở
C
và
D
. Đường thẳng
AM
cắt
OC
tại
E
,
đường thẳng
BM
cắt
OD
tại
F
.
a. Chứng minh
0
90
COD =
b. Tứ giác
MEOF
là hình gì?
c. Chứng minh
OB
là tiếp tuyến của đường
tròn đường kính
CD
Lời giải
a. Dễ thấy
00
90 90AMB EMF=⇒=
Có
,CM CA
là các tiếp tuyến
0
90OC AM OEM⇒⊥ ⇒ =
Tương tự ta có:
0
90OFM =
CAO CMO AOC MCO OC∆ ∆⇒ = ⇒
#
là phân giác của
AMO
Tương tự
OD
là phân giác
0
90BOM OC OD COD⇒⊥⇒ =
b. Do
AOM∆
cân tại
O
nên
OE
là đường phân giác đồng thời là đường cao
0
90
OEM
⇒=
Tương tự
0
90OFM MEOF= ⇒◊
là hình chữ nhật.
c. Gọi
I
là trung điểm của
CD
thì
I
là tâm đường tròn đường kính
CD
và
IO IC ID
= =
. Có
ABCD
là hình thang vuông tại
A
và
B
nên
// //IO AC BD
. Do đó
AB
là tiếp tuyến của đường
tròn đường kính
CD
Bài 3:
F
E
O
M
I
D
C
B
A
18
Cho đường tròn
(
)
O
đường kính
AB
. Lấy
M
thuộc
( )
O
sao cho
MA MB
<
. Vẽ dây
MN
vuông góc với
AB
tại
H
. Đường thẳng
AN
cắt
BM
tại
C
. Đường thẳng qua
C
vuông
góc với
AB
tại
K
và cắt
BN
tại
D
a. Chứng minh
, ,,AM CK
cùng thuộc 1 đường
tròn
b. Chứng minh
BK
là tia phân giác của
MBN
c. Chứng minh
KMC∆
cân và
KM
là tiếp
tuyến của
( )
O
d. Tìm vị trí của
M
trên
( )
O
để tứ giác
MNKC
trở thành hình thoi
Lời giải
a. Ta có:
( )
0
90 , , , ;CKA CMA C K A M I AC
==⇒∈
b.
MBN∆
cân tại
B
có
BA
là đường cao, trung tuyến và phân giác
c.
BCD∆
có
;BK CD CN BN H⊥ ⊥⇒
là trực tâm
,,BCD D A M∆⇒
thẳng hàng
Ta có
DMC∆
vuông tại
M
có
MK
là trung tuyến nên
KMC∆
cân tại
K KCM KMC
⇒=
Lại có:
00
90 90KBC OMB KMC OMB KCB KBC KMO=⇒ +=+=⇒ =
Mà
OM
là bán kính nên
KM
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
d.
MNKC
là hình thoi
;MN CK CM CK KCM⇔ = = ⇔∆
đều
0
ˆ
30KBC AM R⇔ =⇔=
Bài 4:
Cho đường tròn
( )
O
đường kính
AB
, vẽ
CD OA
⊥
tại trung điểm
I
của
OA
. Các tiếp
tuyến với đường tròn tại
C
và
D
cắt nhau ở
M
a. Chứng minh rằng
,,ABM
thẳng hàng
H
O
D
K
C
N
M
B
A
19
b. Tứ giác
OCAD
là hình gì
c. Tính
CMD
d. Chứng minh đường thẳng
MC
là tiếp tuyến
của đường tròn
(
)
;
B BI
Lời giải
a.
AB
là trung trực của
CD
, có
MC MD=
(tính chất tiếp tuyến)
m⇒
thuộc đường trung trực
của
,,CD M AB M A B⇒∈ ⇒
thẳng hàng
b. Tứ giác
OCAD
có hai đường chéo vuông góc tại trung điểm mỗi đường nên là hình thoi
c)
AOC∆
có
OA OC AC= =
nên là tam giác đều
000
60 30 60AOC CMO CMD⇒=⇒=⇒=
d. Hạ
BK
vuông góc
MC
, ta có:
0
12
30C C CA= = ⇒
là phân giác
MCD
AC BC CB⊥⇒
là phân giác của
KCD BI BK⇒= ⇒
đpcm
(dựa vào tính chất hai tia phân giác của hai góc kề bù thì vuông góc với nhau)
Ta có:
,MCD DCK
là hai góc kề bù,
CA
là phân giác
MCD
AC BC CB⊥⇒
là phân giác
DCK
d.
MNKC
là hình thoi
;MN CK CM CK KCM⇔ = = ⇔∆
đều
0
ˆ
30KBC AM R⇔ =⇔=
K
I
M
C
D
O
B
A

Preview text:

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT TIẾP TUYẾN CỦA ĐƯỜNG TRÒN
A. Tóm tắt lý thuyết a
1. Định nghĩa: Một đường thẳng được gọi là một tiếp tuyến của I
đường tròn nếu nó chỉ có 1 điểm chung với đường tròn đó 2. Các định lí
a) Định lí 1: Nếu một đường thẳng O
a là tiếp tuyến của một đường tròn ( ;
O R) thì nó vuông góc với tiếp tuyến đi qua tiếp điểm
b) Định lí 2: Nếu một đường thẳng a đi qua một điểm của đường tròn ( ; O R) và vuông góc
với bán kính đi qua điểm đó thì đường thẳng ấy là tiếp tuyến của đường tròn
3. Các dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn
a) Nếu một đường thẳng đi qua 1 điểm của đường tròn và vuông góc với bán kính đi qua
điểm đó thì đường thẳng ấy là một tiếp tuyến của đường tròn. Giả thiết
Đường thẳng a , điểm C thuộc (O)
a ⊥ OC = C
Kết luận a là tiếp tuyến của đường tròn ( ; O R)
b) Nếu khoảng cách từ tâm đường tròn đến đường thẳng bằng bán kính của đường tròn thì
đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn
Giả thiết Đường tròn ( ;
O R) và đường thẳng a
d bằng khoảng cách từ O đến a và d = R
Kết luận a là tiếp tuyến của đường tròn ( ; O R)
c) Nếu một đường thẳng và một đường tròn chỉ có một điểm chung thì đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn
B. Bài tập áp dụng và các dạng toán
Dạng 1: Chứng minh một đường thẳng là tiếp tuyến của một đường tròn
Cách giải: Để chứng minh đường thẳng a là tiếp tuyến của đường tròn ( ;
O R) tại tiếp điểm
C , ta có thể làm theo một trong các cách sau: 1
Cách 1: Chứng minh C nằm trên (O) và OC vuông góc với a tại C
Cách 2: Kẻ OH vuông góc với a tại H và chứng minh OH = OC = R
Cách 3: Vẽ tiếp tuyến a' của (O) và chứng minh a trùng với a' Bài 1: Cho tam giác A ∆ BC có A AB = 6c , m AC = 8c , m BC =10c .
m Vẽ đường tròn ( ;
B BA) . Chứng minh AC là tiếp tuyến của B C đường tròn (B) Lời giải Ta có: 2 2 2 = + ⇒  0 0 BC AB AC
BAC = 90 = 90 ⇒ BA ⊥ AC
Vậy AC là tiếp tuyến của đường tròn (B) . Bài 2:
Cho đường tròn (O) và một dây AB . Gọi M
là trung điểm của AB , vẽ bán kính OI đi qua O
M . Từ I vẽ đường thẳng xy / / AB . Chứng minh rằng A
xy là tiếp tuyến của đường tròn M B x I y (O) . Lời giải
Xét đường tròn (O) , ta có OI ⊥ AB (đường kính đi qua trung điểm của dây thì vuôn góc với dây)
Mà xy / /AB ⇒ OI ⊥ xy ⇒ xy là tiếp tuyến của đường tròn. Bài 3: 2
Từ điểm A ở ngoài đường tròn ( ; O R) vẽ tiếp
tuyến AB ( B là tiếp điểm), C là điểm trên B
đường tròn (O) sao cho AC = AB E
a) Chứng minh rằng AC là tiếp điểm của A đường tròn (O) O M D
b) D là điểm trên AC . Đường thẳng qua C
vuông góc với OD tại M cắt đường tròn (O) C
tại E ( E ≠ C ). Chứng minh rằng DE là tiếp
tuyến của đường tròn (O) Lời giải a) Xét OA ∆ C và OA ∆
B , có: OC = OB(= R);OA: chung; AC = AB(gt) ⇒ OA ∆ C = OA ∆ B(ccc) ⇒  =  0
OCA OBA = 90 ⇒ AC là tiếp tuyến của đường tròn (O)
b) OD ⊥ EC (gt) ⇒ M là trung điểm của EC (định lí đường kính vuông góc với dây cung)
OD là đường trung trực của đoạn thẳng ⇒ = ⇒  =  0 EC DE DC
OED OCD = 90 (tính chất đối xứng trục)
Vậy DE là tiếp tuyến của đường tròn (O) . Bài 4: Cho A
∆ BC , hai đường cao BD và CE cắt A nhau tại H
a) Chứng minh rằng bốn điểm ,
A D, H, E cùng D O
nằm trên một đường tròn đường kính AH
b) Gọi M là trung điểm của BC . Chứng minh E H
rằng MD là tiếp tuyến của đường tròn đường B M C kính AH . Lời giải
a) Gọi O là trung điểm của AH 3 Xét A ∆ DH và A
∆ EH vuông tại D và E ta có: 1
OD = OE = OA = OH = AH 2 Suy ra bốn điểm ,
A D, H, E cùng nằm trên một đường tròn đường kính AH
b) Tam giác DBC vuông tại D có DM là đường trung tuyến nên 1
MD = MB = BC 2 Ta có:  =  ODA OAD ( OA ∆ D cân)  = 
OAD DBC (phụ với  ACB )  =  DBC BDM (Vì MB ∆ D cân) Do đó:  =  ODA BDM Ta có:  +  0
ODA ODB = 90 (BD ⊥ AC) ⇒  +  0 =  = 
BDM ODB 90 (ODA BDM ) Hay  0
ODM = 90 ⇒ MD ⊥ OD
Vậy MD là tiếp tuyến của đường tròn đường kính AH .
Tương tự ta chứng minh được ME là tiếp tuyến của đường tròn đường kính AH . Bài 5: Cho A
∆ BC vuông tại A , đường cao AH . A
Đường tròn tâm I đường kính BH cắt AB tại F
E , đường tròn tâm J đường kính HC cắt P AC E
Tại F . Chứng minh rằng: B C
a) AH là tiếp tuyến chung của hai đường tròn I H J
(I ) và (J ) tại H
b) EF là tiếp tuyến của (I ) tại E , tiếp tuyến
của (J ) tại F . Lời giải
a) Gọi I là trung điểm của BH thì I là tâm của đường tròn đường kính BH
Gọi J là trung điểm của HC thì J là tâm của đường tròn đường kính HC
Ta có: IH ⊥ AH ⇒ BH là tiếp tuyến của đường tròn đường kính BH
Cũng vậy BH là tiếp tuyến của đường tròn đường kính HC 4
Vậy AH là tiếp tuyến chung của đường tròn (I ) và (J ) b) Ta có:  =  =  0
A E F = 90 ⇒ ◊AFHE là hình chữ nhật
Gọi P là giao điểm của AH và EF
Ta có: PE = PF = PH = PA Lại có: P ∆ EI = P
∆ HI (ccc) ⇒  =  0
IEP IHP = 90 ⇒ EF là tiếp tuyến của đường tròn (I )
Chứng minh được: P ∆ EJ = P
∆ HJ (ccc) ⇒  =  0
IFJ PHJ = 90 ⇒ EF là tiếp tuyến của đường tròn (J ). Bài 6: Cho A
∆ BC cân tại A có các đường cao AH A và
BK cắt nhau tại I . Chứng minh
a) Đường tròn đường kính AI đi qua K b)
HK là tiếp tuyến của đường tròn đường O kính AI K I B H C Lời giải a) Chứng minh được:  0 BKA = 90
b) Gọi O là trung điểm của AI . Ta có: - = ⇒  =  OK OA OKA OAK -  = 
OAK HBK (cùng phụ với  ACB ) =
⇒  =  ⇒  =  ⇒  0 HB HK HBK HKB OKA HBK HKO = 90 Bài 7: 5
Cho tam giác ABC có hai đường cao BD,CE A cắt nhau tại H D
a. Chứng minh bốn điểm ,
A D, H, E cùng nằm O trên 1 đường tròn E
b. Gọi (O) là đường tròn đi qua bốn điểm H ,
A D, H, E và M là trung điểm của BC . B M C
Chứng minh ME là tiếp tuyến của (O) Lời giải a) Xét  0  AH    ( 0 ( 90 ) ; ; 90 )   ; AH ADH H D O AEH E E O  ∆ = ⇒ ∈ ∆ = ⇒ ∈  2 2      . Vậy 4 điểm ,
A D, H, E cùng thuộc 1 đường tròn b) Xét ∆  BEC ( 0
E = 90 ), M là trung điểm của BC ⇒ EM = MC ⇒ E ∆ MC cân tại M ⇒  =  CEM ECM Ta lại có A
∆ OE cân tại ⇒  =  O AEO EAO Mặt khác  = 
EAO EAM (cùng phụ với  ABC ) và  +  0
AEO OEC = 90 ⇒ OE ⊥ ME ⇒ ME là tiếp tuyến
của đường tròn (O) Bài 8: Cho ( ;
O R) đường kính AB . Vẽ dây AC sao C cho  0
CAB = 30 , trên tia đối của tia BA lấy
điểm M sao cho BM = R. Chứng minh rằng : A a. O
MC là tiếp tuyến của đường tròn (O) B M b. 2 2 MC = 3R Lời giải a. Ta có:  0 = ⇒  0 ACB 90 ABC = 60 ⇒ B
∆ OC đều ⇒ BC = OB = BM = R Vậy OC ∆
M vuông tại C (đường trung tuyến ứng với cạnh huyền) ⇒ OM ⊥ OC ⇒ MC là tiếp
tuyến của đường tròn (O) 6 b. B
∆ MC cân tại ⇒  =  0 B BCM M = 30 MC MB 2 2 B ∆ CM# C ∆ AM (gg) ⇒ = ⇒ MC = . MA MB = 3R MA MC Bài 9:
Cho tam giác ABC vuông tại A , có A AB = 8c ,
m AC =15cm . Vẽ đường cao AH . Gọi 1 F
D là điểm đối xứng với B qua H . Vẽ đường E 1 tròn đường kính 2
CD cắt AC ở E B C
a. Chứng minh rằng HE là tiếp tuyến của H D O đường tròn b. Tính HE Lời giải
a. Ta có E thuộc đường tròn (O) ⇒  0
DEC = 90 ⇒ DE / / AB
+) Gọi F là trung điểm của AE ⇒ HF là đường trung bình của hình thang
ABDE ⇒ HF ⊥ AE ⇒ A
∆ HE cân tại ⇒  =  H A E 1 1 +)Ta có: c cân tại
⇒  =  ⇒  +  =  +  0 = ⇒  0 O E C E E A C 90
HEO = 90 ⇒ HE ⊥ OE (đpcm) 2 1 2 1 b. Xét ∆  0
ABC(A = 90 ) ⇒ BC =17cm Ta có: 120
AH.BC = A .
B AC ⇒ AH = HE = (cm) 7 Bài 10:
Cho tam giác ABC cân tại A nội tiếp đường tròn tâm (
O). Vẽ hình bình hành ABCD , tiếp A D N
tuyến tại C của đường tròn cắt đường thẳng
AD tại N . Chứng minh rằng : O I
a. Đường thẳng AD là tiếp tuyến của đường B tròn ( C O)
b. AC, BD,ON đồng quy 7 Lời giải a. Ta có A
∆ BC cân tại A ⇒ OA ⊥ BC ( ) 1
Vì tứ giác ABCD là hình bình hành ⇒ AD / /BC (2)
⇒ AD // BC(2) Từ ( )
1 (2) ⇒ AD ⊥ OA ⇒ đpcm
b. Gọi I là giao điểm của AC và BD ⇒ I là trung điểm của AC ⇒ I ∈ON ( , NA NC là tiếp
tuyến) ⇒ AC, BD,ON đồng quy (đpcm) Bài 11:
Cho tam giác ABC cân tại A . Vẽ đường tròn A tâm
D đường kính BC cắt AC và AB lần
lượt ở E và F . Gọi H là giao điểm của BE và
CF . Chứng minh rằng : O a. ,
A E, H, F cùng thuộc 1 đường tròn F 2 E 1
b. DE là tiếp tuyến của đường tròn ở câu a 1 1 B D C Lời giải
a. Ta có D là tâm đường tròn đường kính
BC ⇒ DC = DB = DE = DF ⇒ B ∆ EC, B ∆ FC vuông. +) Gọi AH
O là trung điểm của AH ⇒ OF = OE = 2 Vậy 4 điểm ,
A E, H, F cùng thuộc 1 đường tròn
b. Có H là trực tâm A
∆ BC ⇒ AD là đường trung trực của BC ⇒ ,
A H, D thẳng hàng
Mà  =   =  =  ⇒  +  =  +  0 = ⇒  0 B E ; E H H E E H H 90
OED = 90 ⇒ DE 1 1 2 2 1 1 2 2 1 là tiếp tuyến (đpcm) 8
Dạng 2: Tính độ dài đoạn thẳng
Cách giải: Nối tâm với tiếp điểm để vận dụng định lý về tính chất của tiếp tuyến và sử dụng
các công thức về hệ thức lượng trong tam giác vuông để tính độ dài các đoạn thẳng Bài 1:
Cho đường tròn tâm (O) có bán kính OA = R , B
dây BC vuông góc với OA tại trung điểm M của OA
a) Tứ giác OACB là hình gì? Vì sao E A O
b) Kẻ tiếp tuyến với đường tròn tại M B , cắt
đường thẳng OA tại E . Tính độ dài BE theo R C Lời giải
a) OA vuông góc với BC tại M ⇒ M là trung điểm của BC ⇒ ◊OCAB là hình thoi
b) Tính được: BE = R 3 Bài 2:
Cho đường tròn (O) có dây AB khác đường
kính. Qua O kẻ đường vuông góc với AB , cắt O
tiếp tuyến tại A của (O) ở C A B
a. Chứng minh CB là tiếp tuyến của đường tròn
b. Cho bán kính của (O) bằng 15cm và dây C
AB = 24cm . Tính độ dài đoạn thẳng OC Lời giải 9 a. Xét OA ∆ C và OB ∆ C , có : OA  = OC = R  ⇒ ∆ = ∆ ⇒  =  0 OAC OBC(cgc) OBC OAC = 90 ⇒ đpcm OC : chung b. Xét  0 2 2 2 OBC; OB ∆
I(I = 90 ) ⇒ OI = OB − BI ⇒ OI = 9cm , áp dụng Xét ∆  OBC ( 0
B = 90 ), áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta có: 2 2 OB 225
OB = OI.OC ⇒ OC = = = 25(cm) OI 9 Bài 3: Cho A
∆ BC vuông tại A , AH là đường cao, A AB = 8c ,
m BC =16cm . Gọi D là điểm đối xứng với E
B qua H . Vẽ đường tròn đường kính CD 8 8
cắt AC ở E 60° B
a. Chứng minh rằng HE là tiếp tuyến của H D O C đường tròn
b. Tính độ dài đoạn thẳng HE Lời giải a. Xét ∆  ABC ( 0 A = 90 )  AB 1 = = ⇒  0 ,cosB B = 60 BC 2 Xét A
∆ BD có AH là đường cao đồng thời là đường trung tuyến nên A
∆ BD cân tại A ,  0 B = 60 ⇒ A
∆ BD là tam giác đều.
+) Ta có OD = OE ⇒ ODE ∆ cân tại O Có: ⇒  =  0 AB / /DE
ABC EDC = 60 ⇒ ODE ∆ đều BC ⇒ = = = ⇒  0 DE DH DO
HEO = 90 ⇒ HE là tiếp tuyến của đường tròn đường kính CD . 4 b. Xét ∆  0 2 2 2 2 2 2
HEO(E = 90 ) ⇒ HO = HE + EO ⇒ HE = 8 − 4 =12 ⇒ HE = 4 3(cm) Bài 4: 10
Cho nửa đường tròn tâm ( ; O R) đường kính y E
AB . Một đường thẳng xy tiếp xúc với đường C
tròn tại C . Gọi D và E lần lượt là hình chiếu D x
của A và B trên xy . Chứng minh rằng:
a) C là trung điểm của DE A H O B
b) Tổng AD + BE không đổi khi C di động trên nửa đường tròn c) Tích 2 4.A . D BE = DE Lời giải
a) Nối OC ta được OC ⊥ xy
Ta có: AD / /BE / /OC (⊥ xy)
Mặt khác OA = OB ⇒ CD = CE
b) Kẻ CH ⊥ AB
Xét hai tam giác vuông DA ∆ C và HA ∆ C có: +) AC :chung +)  =  =  ( ) AD = AH DAC HAC ACO ⇒ D ∆ AC = H ∆ AC ⇒ CD   = CH
Chứng minh được: BE = BH;CE = CH ⇒ A .
D BC = AH.BH ( ) 1
Điểm C nằm trên nửa đường tròn đường kính AB nên C
∆ AB vuông tại C Vậy 2
AH.BH = CH (2) 2 2 Từ ( )( ) 2 1 2 . . DE DE AD BE CH CD CE   ⇒ = = = = ⇒  đpcm. 2    4 Bài 5: 11 Cho đường tròn ( ;
O R) và dây AB =1,6R . Vẽ
một tiếp tuyến song song với AB , nó cắt các A
tia OA và OB thoe thứ tự tại M và N . Tính R diện tích MO ∆ N A B I M H N Lời giải
a) Nối OH ta được OH ⊥ MN (tính chất tiếp tuyến)
Ta lại có AB / /MN ⇒ OH ⊥ AB = I
Theo tính chất đường kính vuông góc với một dây ta được: 1,6R IA = IB = = 0,8R 2
Tam giác IOA vuông tại I ⇒ OI = OA − IA = R −( R)2 2 2 2 2 2 0,8
= 0,36R ⇒ OI = 0,6R Xét MO ∆ N có / / AB OI AB MN ⇒ O ∆ AB# O ∆ MN ⇒ =
(tỉ số hai đường cao tương ứng bằng tỉ MN OH số đồng dạng) A . B OH 1,6R 8 ⇒ MN = = = R OI 0,6R 3 Diện tích tam giác 1 1 8 4 MON là: 2 S = MN OH = R R = R MON . . . . 2 2 3 3 12
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Xét bài toán: Cho góc xAy (khác góc bẹt) và lấy điểm D tùy ý trên cạnh Ax . Hãy nêu
cách dựng đường tròn tâm O tiếp xúc với Ax tại D và tiếp xúc với Ay . Hãy sắp xếp một
cách hợp lí các câu sau để được lời giải đúng của bài toán trên
a) Dựng tia phân giác At của góc xAy cắt d tại O b) Dựng đường tròn ( ;
O OD) . Đó là đường tròn cần dựng
c) Qua D dưụng đường thẳng d vuông góc với Ax
d) Dựng góc xAy khác góc bẹt và lấy điểm D trên cạnh Ax
Sắp xếp nào sau đây hợp lý?
A) c),b),a),d) B) d),a),b),c)
C) d),c),a),b) D) a),b),d),c) Chọn đáp án C x Giải thích: d D
Lời giải của bài toán như sau t O
d) Dựng góc xAy khác góc bẹt và lấy điểm D trên cạnh Ax y c) Qua A
D dưụng đường thẳng d vuông góc với Ax
a) Dựng tia phân giác At của góc xAy cắt d tại O 13 b) Dựng đường tròn ( ;
O OD) . Đó là đường tròn cần dựng.
Câu 2: Cho nửa đường tròn tâm O đường kính AB . Từ một điểm M trên nửa đường tròn ta
vẽ tiếp tuyến xy . Vẽ AD và BC vuông góc với xy . Điền Đ (đúng) hoặc S (sai) vào c ác ô
trống ở các khẳng định sau: A)  MC = MD
B)  AD + BC có giá trị không đổi khi điểm M chuyển động trên nửa đường tròn
C)  Đường tròn đường kính CD tiếp xúc với ba đường thẳng AD, BC và AB
D)  Diện tích tứ giác ABCD lớn nhất khi M là điểm nằm giữa của cung tròn đường kính AB Chọn đáp án B Giải thích: D
A) Đúng. Xét ◊ABCD, ta có: M
AD / /BC (⊥ xy) ⇒ ABCD là hình thang vuông C Lại có: OA  = OB  ⇒ MC = MD OM  / / AD A O H B
B) Đúng. Dựa theo kết quả tên ta được:
AD + BC = 2OM = 2R (không đổi)
C) Đúng. Hạ MH ⊥ AB ⇒ MH = MC . Vậy
đường tròn đường kính CD tiếp xúc với ba
đường thẳng AD, BC và AB D) Đúng. Ta có: 1 S = AD + BC CD = R CD = R CD ABCD ( ) 1 . .2 . . 2 2 Do đó S
lớn nhất khi và chỉ khi CD lớn ABCD
nhất. Trong hình thang vuông ABCD , ta có
nhận xét: CD ≤ AB = 2R ⇔ CD = R đạt được max 2
khi và chỉ khi ABCD là hình chữ nhật, nên 14 OM ⊥ AB
Do đó M là điểm giữa của cung tròn đường kính AB
Câu 3: Từ một điểm A ở bên ngoài đường tròn ( ;
O R) , vẽ hai tiếp tuyến AB, AC với đường
tròn. Đường thẳng vuông góc với OB tại O cắt tia AC tại N . Đường thẳng vuông góc với
OC tại O cắt tia AB tại M . Xác định hình dạng của tứ giác AMON
A) Hình bình hành B) Hình thoi
C) Hình chữ nhật D) Hình vuông Chọn đáp án B B Giải thích: M Xét ◊AMON , ta có: 1 A O
AM / /ON (⊥ OB); AN / /OM (⊥ OC) I 2
⇒ ◊AMON là hình bình hành N
Mặt khác, xét hai tam giác vuông OB ∆ M và C OC ∆ N , ta có:
OB = OC = R ;  =  O O (phụ với  1 2 MON Do đó OB ∆ M = OC ∆
N (ch − gn) ⇒ OM = ON
Vậy AMON là hình thoi (hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau)
Câu 4: Từ một điểm A ở bên ngoài đường tròn ( ;
O R) , vẽ hai tiếp tuyến AB, AC với đường
tròn. Đường thẳng vuông góc với OB tại O cắt tia AC tại N . Đường thẳng vuông góc với
OC tại O cắt tia AB tại M . Điểm A phải cách O một khoảng là bao nhiêu để cho MN là tiếp
tuyến của đường tròn (O)
A) OA = R B) OA = 2R
C) OA = 3R D) OA = 4R 15 Chọn đáp án B B Giải thích: M
Để MN tiếp xúc với ( ; O R) thì 1 A I O d ( ;
O MN ) = R ⇔ OI = R ⇔ OA = 2R 2
Với OA = 2R ⇒ MN là tiếp tuyến của đường N C tròn (O) BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Cho đường tròn (O) đường kính AB =10cm E
và Bx là tiếp tuyến của (O). Gọi C là một C
điểm trên (O) sao cho  0
CAB = 30 và E là giao
điểm của các tia AC và Bx A B
a) Tính độ dài các đoạn thẳng O
AC, EC và BC
b) Tính độ dài đoạn thẳng BE Lời giải a) Tính được: 5 3 AC = 5 3c , m CE = cm 3 b) Tính được: 10 3 BE = c . m 3 Bài 2: 16
Cho nửa đường tròn tâm O đường kính AB và
M là điểm nằm trên (O). Tiếp tuyến tại D
M cắt tiếp tuyến tại A và B của (O) lần lượt I M
ở C và D . Đường thẳng AM cắt OC tại E , C
đường thẳng BM cắt OD tại F . E F a. Chứng minh  A B 0 COD = 90 O
b. Tứ giác MEOF là hình gì?
c. Chứng minh OB là tiếp tuyến của đường
tròn đường kính CD Lời giải a. Dễ thấy  0 = ⇒  0 AMB 90 EMF = 90
Có CM,CA là các tiếp tuyến ⇒ ⊥ ⇒  0 OC AM OEM = 90 Tương tự ta có:  0 OFM = 90 ∆ # ∆ ⇒  =  CAO CMO
AOC MCO ⇒ OC là phân giác của  AMO
Tương tự OD là phân giác  ⇒ ⊥ ⇒  0 BOM OC OD COD = 90 b. Do A
∆ OM cân tại O nên OE là đường phân giác đồng thời là đường cao ⇒  0 OEM = 90 Tương tự  0
OFM = 90 ⇒ ◊MEOF là hình chữ nhật.
c. Gọi I là trung điểm của CD thì I là tâm đường tròn đường kính CD và IO = IC = ID. Có
ABCD là hình thang vuông tại A và B nên IO / / AC / /BD . Do đó AB là tiếp tuyến của đường
tròn đường kính CD Bài 3: 17
Cho đường tròn (O) đường kính AB . Lấy M C
thuộc (O) sao cho MA < MB . Vẽ dây MN M vuông góc với
AB tại H . Đường thẳng AN cắt O
BM tại C . Đường thẳng qua C vuông K A H B
góc với AB tại K và cắt BN tại D a. Chứng minh ,
A M ,C, K cùng thuộc 1 đường N D tròn
b. Chứng minh BK là tia phân giác của  MBN c. Chứng minh K
∆ MC cân và KM là tiếp tuyến của (O)
d. Tìm vị trí của M trên (O) để tứ giác
MNKC trở thành hình thoi Lời giải a. Ta có:  =  0
CKA CMA = 90 ⇒ C, K, ,
A M ∈(I; AC) b. MB ∆
N cân tại B có BA là đường cao, trung tuyến và phân giác c. B
∆ CD có BK ⊥ C ;
D CN ⊥ BN ⇒ H là trực tâm B ∆ CD ⇒ D, , A M thẳng hàng Ta có D
∆ MC vuông tại M có MK là trung tuyến nên K
∆ MC cân tại ⇒  =  K KCM KMC
Lại có:  =  ⇒  +  =  +  0 = ⇒  0 KBC OMB KMC OMB KCB KBC 90 KMO = 90
Mà OM là bán kính nên KM là tiếp tuyến của đường tròn (O)
d. MNKC là hình thoi ⇔ MN = CK;CM = CK ⇔ KCM ∆ đều 0
⇔ K ˆBC = 30 ⇔ AM = R Bài 4:
Cho đường tròn (O) đường kính AB , vẽ
CD ⊥ OA tại trung điểm I của OA. Các tiếp
tuyến với đường tròn tại C và D cắt nhau ở M a. Chứng minh rằng ,
A B, M thẳng hàng 18
b. Tứ giác OCAD là hình gì c. Tính  CMD D
d. Chứng minh đường thẳng MC là tiếp tuyến của đường tròn ( ; B BI ) I M O B A C K Lời giải
a. AB là trung trực của CD, có MC = MD (tính chất tiếp tuyến) ⇒ m thuộc đường trung trực
của CD ⇒ M ∈ AB ⇒ M, , A B thẳng hàng
b. Tứ giác OCAD có hai đường chéo vuông góc tại trung điểm mỗi đường nên là hình thoi c) A
∆ OC có OA = OC = AC nên là tam giác đều ⇒  0 = ⇒  0 = ⇒  0 AOC 60 CMO 30 CMD = 60
d. Hạ BK vuông góc MC , ta có:  =  0
C C = 30 ⇒ CA là phân giác  1 2 MCD
AC ⊥ BC ⇒ CB là phân giác của 
KCD ⇒ BI = BK ⇒ đpcm
(dựa vào tính chất hai tia phân giác của hai góc kề bù thì vuông góc với nhau) Ta có:  
MCD, DCK là hai góc kề bù, CA là phân giác  MCD
AC ⊥ BC ⇒ CB là phân giác 
DCK d. MNKC là hình thoi ⇔ MN = CK;CM = CK ⇔ KCM ∆ đều 0
⇔ K ˆBC = 30 ⇔ AM = R 19