1
VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA HAI ĐƯỜNG TRÒN
A. Tóm tắt lý thuyết
1. Tính chất của đường nối tâm
- Đường nối tâm (Đường thẳng đi qua tâm 2 đường tròn) là trục đối xứng của hình tạo bởi hai
đường tròn
Chú ý:
- Nếu hai đường tròn tiếp xúc nhau thì tiếp điểm nằm trên đường nối tâm
- Nếu hai đường tròn cắt nhau thì đường nối tâm là đường trung trực của dây chung
2. Liên hệ giữa vị trí của hai đường tròn với đoạn nối tâm d và các bán kính
,Rr
Vị trí tương đối của hai đường
tròn
( )
;OR
và
( )( )
';Or R r≥
Số
điểm
chung
Hệ thức
Hình vẽ
Cắt nhau
'R r OO R r−< < +
Tiếp
xúc
Tiếp xúc trong
1
'0OO R r= −>
Tiếp xúc ngoài
'OO R r= +
O'
O
R
r
R
r
O'
O
r
R
O'
O
2
Khôn
g cắt
nhau
Ngoài nhau
'OO R r>+
Đựng nhau
0'OO R r≠ <−
'OO O≡
3. Tiếp tuyến chung của hai đường tròn
Tiếp tuyến chung của hai đường tròn là đường thẳng tiếp xúc với cả hai đường tròn đó
a) Hai đường tròn cắt nhau có hai tiếp tuyến chung ngoài
b) Hai đường tròn tiếp xúc ngoài có hai tiếp tuyến chung ngoài và một tiếp tuyến chung (hình
vẽ b)
c) Hai đường tròn tiếp xúc trong chỉ có một tiếp tuyến chung (hình c)
d) Hai đường tròn ngoài nhau có hai tiếp tuyến chung ngoài và hai tiếp tuyến chung trong (hình
vẽ d)
e) Hai đường tròn chứa nhau không có tiếp tuyến chung
f) Hai đường tròn đồng tâm không có tiếp tuyến chung
Hình b
O'
O
O'
O
O'
O
r
R
O'
O
3
Hình a
Hình c
Hình d
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Các bài toán liên quan đến hai đường tròn tiếp xúc nhau
Cách giải: Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn tiếp xúc nhau
=ABH ANH
Bài 1:
Cho đường tròn
( )
O
và
( )
'O
tiếp xúc ngoài
tại
A
. Kẻ tiếp tuyến chung ngoài
BC
với
B
thuộc
( )
O
,
C
thuộc
( )
'O
. Tiếp tuyến
chung trong tại
A
cắt tiếp tuyến chung
ngoài
BC
ở
I
a. Vẽ đường kính
BOD
và
'CO E
. Chứng
minh các bộ ba điểm
,,
BAE
và
,,C AD
thẳng hàng
b. Chứng minh
,BAC DAE∆∆
có diệ
n tích
bằng nhau
c. Gọi
K
là trung điểm của
DE
. Chứng
minh đường tròn ngoại tiếp
'OKO∆
tiếp xúc
với
BC
d. Cho
4,5 ; ' 2OA cm O A cm= =
. Tính
,,AI BC CA
O'
O
O'
O
I
O'
O
C
D
E
K
B
4
Lời giải
a. Xét
ABC∆
, có
BI IC AI ABC= = ⇒∆
vuông tại
0
90
A BAC⇒=
Lại có:
0
90BAD CAE= = ⇒
đpcm
b. Ta có:
( )
..
ABC DAE
BAD EAC gg AD AE AB AC S S∆ ∆ ⇒ = ⇒=#
c. Có
'
OIO K◊
là hình chữ nhật (hình bình hành có 1 góc vuông)
Vậy đường tròn ngoại tiếp
'OKO∆
chính là đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, có đường
kính là
IK
mà:
IK BC I⊥≡
d. Ta có:
2
. ' 4,5.2 9 3AI OA O A AI cm= = =⇒=
Xét
0
2 22
1 1 1 11 5
( 90 ) 2,68
9 36 36
BCD B AB cm
AB BC BD
∆ = ⇒ = + =+=⇒ =
Xét
0 2 2 2 2 22
( 90 ) 36 7,2 5,4
ABC A BC AB AC CA BC AB AC cm∆ = ⇒ = + ⇒ = − =−⇒ =
Bài 2:
Cho hai đường tròn
( )
;
OR
và
( )
';Or
tiếp xúc
ngoài với nhau tại
A
. Vẽ tiếp tuyến chung
ngoài
BC
với
( ) ( )
,'B OC O∈∈
. Đường thẳng
vuông góc với
'OO
kẻ từ
A
cắt
BC
ở
M
a) Tính
MA
theo
R
và
r
b) Tính diện tích tứ giác
'BCO O
theo
R
và
r
c) Tính diện tích
BAC∆
theo
R
và
r
d) Gọi
I
là trung điểm của
'OO
. Chứng minh
rằng
BC
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
;I IM
Lời giải
a) Chứng minh được:
0
' 90O MO =
Aps dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta tính được:
MA Rr=
b) Chứng minh
( )
'BCOO
S R r Rr= +
M
B
C
O'
A
I
O
5
c) Chứng minh được:
(
)
2
2
'
2
'
.
4
'
'
'
BAC OMO
ABC
OMO
S S BC
BC Rr Rr
BAC OMO S
S OO R r
OO

∆ ∆ ⇒ = ⇒= =

+

#
d) Tứ giác
'
OBCO
là hình thang vuông tại
B
và
C
có
IM
là đường trung bình
{ }
IM BC M
⇒⊥=
.
Bài 3:
Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
tiếp xúc
ngoài tại
A
. Kẻ các đường kính
AOB
,
'AO C
. Gọi
DE
là tiếp tuyến chung của hai đường
tròn. Gọi
M
là giao điểm của
BD
và
CE
a. Tính
DAE
b.
ADME
◊
là hình gì ? Vì sao ?
c. Chứng minh rằng
MA
là tiếp tuyến chung
của hai đường tròn
d. Chứng minh:
..MD MB ME MC
=
e. Gọi
H
là trung điểm của
BC
, chứng minh
rằng
MH DE⊥
Lời giải
a) Ta có:
(
)
( )
0
11
00
12
0
22
180 : 2
90 90
180 : 2
AO
A A DAE
AO
= −
⇒+= ⇒ =
= −
b) Có
ADME
◊
là hình chữ nhật (tứ giác có 3 góc vuông là hình chữ nhật)
c) Gọi
I
là giao điểm của
DE
và
AM ID IA
⇒=
0
( ) 90 ( )IAO IDO ccc IAO IDO MA OA A O∆ =∆ ⇒ = = ⇒ ⊥ ≡∈
Chứng minh tương tự:
' ( ')MAOAA O⊥ ≡∈
Vậy
MA
là tiếp tuyến chung của hai đường tròn
d. Ta có:
02
( 90 ), .MAB A AD MB MA MD MB∆ = ⊥⇒ =
02
( 90 ), . . .MAC A AE MC MA ME MC MB MD ME MC∆ = ⊥⇒ = ⇒ =
1
2
2
1
1
1
I
M
D
E
C
O'
A
H
O
B
6
e)
0
111
90M D B BMA MH DE+=+ = ⇒ ⊥
Bài 4:
Cho ba điểm
,, '
JIJ
cùng nằm trên 1
đường thẳng theo thứ tự đó. Cho biết
10IJ cm=
,
'4IJ CM=
. Vẽ đường tròn
( )
O
đường kính
IJ
và đường tròn
( )
'O
đường
kính
'IJ
a. Chứng minh
( )
O
và
(
)
'O
tiếp xúc ngoài
ở
I
b. Gọi
A
là 1 điểm trên đường tròn
( )
O
,
tia
AI
cắt
( )
'O
ở
'A
. Chứng minh rằng
''AIJ A IJ
∆∆#
c. Qua điểm
kẻ 1 cát tuyến cắt
( )
O
ở
B
(
B
và
A
thuộc hai nửa mặt phẳng bờ
IJ
),
cắt đường tròn
( )
'O
ở
'B
. Chứ
ng minh:
''
IAB IA B∆∆#
d. Chứng minh rằng:
;''OAB O A B∆∆#
e.
''ABA B
◊
là hình gì vì sao ?
Lời giải
a) Ta có:
''OO OI O I= +
. Vậy Hai đường tròn tiếp xúc ngoài tại
b) Xét
AIJ∆
và
''
A IJ∆
có:
0
12
' 90
''
AA
AII A IJ
II
= =
⇒∆ ∆
=
#
c)
(
) ( )
10 5
'' 1
' '42
IA IJ
AII A IJ gg
IA JI
∆ ∆ ⇒===#
( )
( )
'
11
5
' ' // ' ' 2
' '' 2
IB OB
OIB O IB gg OB O B B B
IB O B
∆ ∆ ⇒ ⇒=⇒ = =
#
Từ
( )( )
( )
5
12 ; ' ''
' '2
IA IB
AIB A IB IAB IA B cgc
IA IB
⇒ = = = ⇒∆ ∆#
4
3
2
1
J'
I
J
O'
O
B'
A'
B
A
7
d)
55
''( ) ; '''
'' ' 2 '' '' 2 '' '' ''
AB IA OA OB OA OB AB
IAB IA B cgc AOB A O B
AB IA OA OB OA OB AB
∆ ∆ ⇒ = = = = ⇒ = = ⇒∆ ∆
e)
''' '''; ''' '' //''AOB A O B OBA O B A OBI O B I ABI AB I AB A B∆ ∆ ⇒ = = ⇒= ⇒#
Tứ giác
''ABA B
có hai cạnh đối song song vậy là hình thang.
Bài 5:
Cho 3 điểm
,,ABC
theo thứ tự đó trên một
đường thẳng và
4
AB BC
=
. Trên cùng một
nửa măt phẳng bờ
AC
vẽ nửa đườ
ng tròn
tâm
O
đường kính
AB
và nửa đườ
ng tròn
tâm
'O
có đường kính
BC
. Tiếp tuyến
chung của hai nửa đường tròn có tiếp điểm
với đường tròn
( )
O
ở
F
với nửa đường tròn
( )
'O
ở
G
, cắt các tiếp tuyến vẽ từ
A
và
C
của hai nửa đường tròn đó ở
D
và
E
. Tiếp
tuyến chung của hai nửa đường tròn ở
B
cắt
DE
ở
I
a. Chứng minh các tam giác
'OIO
,
OID
,
'O IE
là các tam giác vuông
b. Đặt
'
OC a
=
(a là độ dài cho trước). Tính
,BI EG
và
AD
theo a
c. Tính diện tích tứ giác
ADEC
theo
Lời giải
a. Theo tính chất hai tia phân giác của hai góc kề bù ta có:
'IOO∆
vuông tại
,
OID∆
vuông
tại
,'O IO E∆
vuông tại
'O
b. Ta có:
24OB BC a= =
0 22
'( 90 ) ' . ' 4 2IOO I IB OO IB OB O B a IB a∆ = ⇒⊥ ⇒ = = ⇒=
E
G
F
D
C
O'
B
O
A
I
8
( )
22
02
'
' ( ' 90 ) ' . 2 8
22
OG a a
IO E O O G EG GI GE IG IB IF a AD a
GI a
∆ = ⇒ = ⇒= == ===⇒=
c) Ta có:
2
11
( ). (8 ).10 42,5
2 22
ACED
a
S EC AD AC a a a=+ =+=
9
Dạng 2: Các bài toán liên quan đến hai đường tròn cắt nhau
Cách giải : Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn cắt nhau
Bài 1:
Cho hai đường tròn
( )
;12O cm
và
( )
';5O cm
,
' 13OO cm=
a) Chứng tỏ rằng hai đưuòng tròn
( )
O
và
( )
'O
cắt nhua tại hai điểm phân biệt
b) Gọi
,AB
là giao điểm của hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
. Chứng minh rằng
OA
là tiếp
tuyến của đường tròn
( )
'O
,
OA
là tiếp tuyến
của đường tròn
( )
O
. Tính độ dài
AB
Lời giải
a) Ta có:
( )
12 5 13 12 5 ' 'RR d RR−< < + − < < +
nên hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
cắt nhau tại hai
điểm phân biệt
b)
2 2 22 2 2
' 12 5 169; ' 13 169OA O A O O
+ = += = =
'OAO∆
có:
22 2
''OA O A O O+=
, theo định lý Pytago đảo tam giác
'OAO∆
vuông tại
A
Có
'OA O A⊥
do đó
OA
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
'O
và
'OA
là tiếp tuyến của đường
tròn
( )
O
'OO
là đường trung trực của đoạn
AB
Gọi
H
là giao điểm của
'OO
và
AB
nên
( )
. ' 12.5 60
.' .'
' 13 13
OA O A
AH O O OA O A AH cm
OO
= ⇒= = =
Vậy
( )
120
2
13
AB AH cm= =
.
H
B
O'
O
A
10
Bài 2:
Cho hai đường tròn
(
)
O
và
( )
'O
cắt nhau ở
A
và
B
(
O
và
'O
thuộc hai nửa mặt phẳng
bờ
AB
). Kẻ các đường kính
BOC
và
'BO D
a. Chứng minh rằng ba điểm
,,C AD
thẳng
hàng
b. Biết
'5 , 4 ,' 3OO cm OB cm O B cm= = =
. Tính
diện tích tam giác
BCD
Lời giải
a. Cách 1:
0
1
( ) 90
2
BAC AO BC BAC BAD
∆ = ⇒==⇒
đpcm
Cách 2:
BCD∆
có
'
OO
là đường trung bình
( )
'/ / 1
OO CD⇒
ABC∆
có
OI
là đường trung bình
(
)
'/ / 2OO CA⇒
Từ
( )( )
12 ,,
C AD⇒
thẳng hàng.
b) Ta có:
'OBO∆
vuông tại
B BCD⇒∆
vuông tại
2
11
. . .8.6 24( )
22
BCD
B S BC BD cm⇒= = =
Bài 3:
Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
giao nhau
tại
M
và
N
. Gọi
I
là trung điểm của
'OO
.
Đường thẳng kẻ qua
M
vuông góc
MI
cắt
đường tròn
( )
O
và
( )
'O
lần lượt ở
A
và
B
.
Hai đường thẳng vuông góc với
AB
tại
A
và
B
cắt đường tròn
( )
O
ở
P
,
( )
'O
ở
Q
a. Chứng minh rằng
M
là trung điểm của
AB
b.
MI
cắt
PQ
ở
E
, chứng minh:
EP EQ=
c. Chứng minh:
IH IK=
Lời giải
Q
N
E
P
O'
I
O
K
H
B
M
A
O'
B
O
D
A
C
11
a. Kẻ:
; ' // 'OH AM O K MB OH O K
⊥ ⊥⇒
Tứ giác
'HKOO
là hình thang,
//
// '
MI OH
MI AB MH MK
IO IO
⊥⇒ ⇒ =
Ta lại có:
OH AM HA HM MK KB⊥ ⇒= = =⇒
đpcm
b. Ta có
ME
là đường trung bình của hình thang
ABQP EP EQ⇒=
c. Xét
HIK
∆
, có
IM
là đường trung tuyến, đường cao
HIK
⇒∆
cân tại
I
(đpcm).
Bài 4:
Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
cắt nhau tại
A
và
B
. Gọi
M
là trung điểm của
'OO
.
Đường thẳng qua
A
cắt các đường tròn
( )
O
và
( )
'O
lần lượt ở
C
và
D
a. Khi
CD AB⊥
. Chứng minh:
AC AD
=
b. Khi
CD
đi qua
A
và không vuông góc với
MA
- Vẽ đường kính
AE
của
( )
O
,
AE
cắt
( )
'O
ở
H
. Vẽ đường kính
AF
của
( )
'
O
,
AF
cắt
(
)
O
ở
G
. Chứng minh
,,AB EG FH
đồng quy
- Tìm vị trí của
CD
để đoạn
CD
có độ dài
lớn nhất
Lời giải
Vẽ
;' 'OP AC O Q AD OPO Q
⊥ ⊥ ⇒◊
là hình thang vuông tại
P
và
Q
a. Kẻ
,'OP O Q CD MA CD⊥⇒⊥
và
M
là trung điểm của
'OO
b. Xét
EAF∆
có
,,AB FG EH
là ba đường cao nên đồng quy tại 1 điểm .
+) Ta có:
2CD PQ=
Hình thang
'OPQO
vuông tại
P
và
Q
nên
'OO PQ>
Vậy
PQ
lớn nhất khi
// 'PQ OO
hay tứ giác
'OPQO
là hình chữ nhật.
G
F
H
E
D
C
B
A
M
O'
O
12
Bài 5:
Cho góc vuông
xOy
. Lấy các điểm
I
và
K
lần lượt trên các tia
,Ox Oy
. Đườ
ng tròn
(
)
;I OK
cắt tia
Ox
tại
M
(
I
nằm giữa
O
và
M
), đường tròn
(
)
;
K OI
cắt tia
Oy
tại
N
(
K
nằm giữa
O
và
N
)
a. Chứng minh
(
)
I
và
( )
K
luôn cắt nhau
b. Tiếp tuyến tại
M
của
( )
I
, tiếp tuyến tại
N
của
( )
K
cắt nhau tại
C
. Chứng minh tứ
giác
OMCN
là hình vuông
c. Gọi
,AB
là các giao điểm của
( )
I
và
( )
K
trong đó
B
ở miền trong góc
xOy
. Chứng
minh ba điểm
,,
ABC
thẳng hàng
d. Giả sử
I
và
K
theo thứ tự đi độ
ng trên
các tia
Ox
và
Oy
sao cho
OI OK a+=
không
đổi. Chứng minh đường thẳng
AB
luôn đi
qua một điểm cố định.
Lời giải
a)
OI OK IK OI OK− <<+ ⇒
Ta có
( )
I
và
( )
K
luôn cắt nhau
b. Do
;OI NK OK IM OM ON= =⇒=
Mặt khác
OMCN
là hình chữ nhật
OMCN
là hình vuông
c. Gọi
L
là giao điểm của
KB
và
MC
;
P
là giao điểm của
IB
và
NC OBKI⇒
là hình chữ
nhật và
BLMI
là hình vuông
BLC KIO LBC OKI BIK⇒∆ =∆ ⇒ = =
Mà:
00
90 90BIK IBA LBC IBA+=⇒ +=
, có:
0
180LBC LBI IBA++=
d) Có
OMCN
là hình vuông cạnh a cố định
C⇒
cố định và
AB
luôn đi qua
C
I
L
P
K
M
C
N
O
B
A
13
Dạng 3: Các bài toán về hai đường tròn không cắt nhau
Cách giải: Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn không giao nhau
Bài 1:
Cho hai đường tròn đồng tâm
O
, có bán kính
lần lượt là
R
và
r
. Dây
MN
của đường tròn
lớn cắt đường tròn nhỏ tại
A
và
B
. Gọi
BC
là đường kính của đường tròn nhỏ. Tính giá
trị của biểu thức
( )
2 22
AC AM AN++
theo
R
và
r
Lời giải
Kẻ
;OE AB OF AC⊥⊥
. Đặt
,,
AC a AM b AN c= = =
Ta có:
22 22
22
;
22 22
acb acb
rR
−+
 
=+=+
 
 
Chứng minh được:
( )
222 2 2
2abc rR++= +
Bài 2:
Cho hai đường tròn
( )
;OR
và
( )
';Or
ở ngoài
nhau. Gọi
MN
là tiếp tuyến chung ngoài,
EF
Là tiếp tuyến chung trong (
M
và
E
thuộc
( )
O
,
N
và
F
thuộc
( )
;
O
). Tính bán kính của
đường tròn
( )
O
và
( )
'O
trong các trường hợp
sau:
a)
' 10 , 8 , 6OO cm MN cm EF cm
= = =
b)
' 13 , 12 , 5OO cm MN cm EF cm= = =
Lời giải
H
O
E
K
O'
N
M
F
E
R
O
C
N
B
A
M
14
a) Kẻ
' ;'
O H OM OK O F⊥⊥
Ta có:
;'
OH R r O K R r=−=+
,
mà
222 222
' 36; ' ' 64 6; ' 8 7 ; 1OH O O MN O K O O EF OH O K R cm r cm= − = = − = ⇒ = =⇒= =
b) Tương tự tính được:
17 7
,
22
R cn r cm= =
Bài 3:
Cho hai đường tròn
( )
;6
O cm
và
( )
'; 2O cm
nằm ngoài nhau. Gọi
AB
là tiếp tuyến chung
ngoài,
CD
là tiếp tuyến chung trong của hai
đường tròn (
( )
( )
, ;, 'AC O B D O∈∈
). Biết
2AB CD=
, tính độ dài đoạn nối tâm
'OO
Lời giải
a) Kẻ
' ;'O H OA O K OC⊥⊥
Tính được:
4, 8OH cm OK cm= =
,
Đặt
22
2 ; ' 64CD x AB x O O x=⇒= =+
và
22
' 16 4 4 ' 80O O x x OO cm= + ⇒=⇒ =
.
Bài 4:
Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
nằm ngoài
nhau. Kẻ các tiếp tuyến chung ngoài
AB
và
CD
(
( ) ( )
, ;, 'AC O BD O∈∈
). Tiếp tuyến
chung trong
MN
cắt
,
AB CD
theo thứ tự tại
,EF
,
( ) ( )
( )
,'M ON O∈∈
. Chứng minh:
a)
AB EF=
b)
EM FN=
Lời giải
a) Ta có:
AB AE BE EM EN=+= +
và
CD FD FC NF NE=+=+
O'
K
C
O
H
D
B
A
B
O'
D
F
N
C
O
M
E
A
15
2AB CD EF AB EF
⇒+= ⇒=
b) Ta có:
EM AB EB EF EN NF=−=− =
16
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Cho đường tròn
( )
;
OR
và
( )
'; 'OR
cắt nhau tại
,AB
. Khẳng định nào sau đây đúng
A)
AB
là đường trung trực của
'OO
B)
'OO
là đường trung trực của dây
AB
C)
'OAO B◊
là hình thoi
D) Cả A, B, C đều đúng
Chọn đáp án B
Giải thích:
Ta có:
;' ' '
OA OB R O A O B R= = = =
Do đó
,'OO
thuộc đường trung trực của
AD
Vậy
'OO
là đường trung trực của dây
AB
.
*) Chú ý: Ta có
;' ' 'OA OB R O A O B R= = = =
Mà
,'RR
chưa chắc đã bằng nhau nên
'; 'OA O A OB O B≠≠
Vậy
AB
không phải đường trung trực của
'OO
nên
'
OAO B◊
không phải hình thoi.
Câu 2: Cho hai đường tròn
( )
;13O cm
và
( )
';15O cm
cắt nhau tại
,AB
sao cho
( )
24AB cm=
.
Tính độ dài
'OO
A)
( )
11 cm
B)
( )
13
cm
C)
( )
14
cm
D)
( )
15 cm
Chọn đáp án C
Giải thích:
Gọi
( )
0
' 90
'
1
12
2
AIO AIO
I OO AB
IA IB AB cm
= =
= ∩⇒
= = =
Từ
AIO∆
vuông tại
I
, ta có:
( )
22
13 12 25 5OI cm= −= =
Từ
'AIO∆
vuông tại
I
, ta có:
B
A
O'
O
I
B
A
O'
O
17
( )
22
' 15 12 81 9O I cm= −= =
Do đó
( )
' 5 9 14OO cm=+=
.
Câu 3: Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
cắt nhau tại
,AB
. Gọi
I
là trung điểm của
'OO
.
Qua
A
vẽ đường thẳng vuông góc với
IA
cắt
( )
O
tại
C
và cắt
( )
'O
tại
D
. So sánh
AC
và
AD
A)
AC AD=
B)
AC AD<
C)
AC AD>
D) Không so sánh được
Chọn đáp án A
Giải thích:
Vẽ
( )
1
1
2
OM AC M MA MC AC
⊥=⇒= =
( )
1
'2
2
O N AD N NA ND AD⊥=⇒= =
Hình thang
'OO NM
có:
'IO IO=
và
// // 'IA OM O N MA NA⇒=
Từ
( )( )
12 AC AD⇒=
Câu 4: Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
tiếp xúc ngoài tại
A
. Vẽ hai bán kính
OM
và
'ON
song song với nhau thuộc cùng một nửa mặt phẳng có bờ
'OO
. Tam giác
MAN
là tam giác
gì?
A) Tam giác cân B) Tam giác vuông
C) Tam giác đều D) Tam giác vuông cân
Chọn đáp án B
Giải thích:
Ta có
OAM∆
cân tại
( )
0
1
180 2 1O AOM A⇒=−
'O AN∆
cân tại
( )
0
2
' ' 180 2 2O AO N A⇒=−
Cộng
( )
( )
12
theo vế, ta được:
I
O
B
D
O'
N
A
M
C
2
1
A
N
M
O'
O
18
(
)
0
12
' 360 2
AOM AO N A A
+ =−+
( )
( )
0
12
360 '
3
2
AOM AO N
AA
−+
⇒+=
Mà
0
' 180AOM AO N+=
Từ
( )
00
0
12
360 180
3 90
2
AA
−
⇒+= =
Ta có:
( )
00
12
180 90MAN A A= −+ =
Vậy
MAN∆
vuông tại
A
Câu 5: Cho hai đường tròn
( )
;8O cm
và
(
)
';5
O cm
tiếp xúc ngoài tại
M
. Gọi
AB
là tiếp
tuyến chung của hai đường tròn
( ) (
)
( )
;'A OB O∈∈
. Tính độ dài
AB
(làm tròn kết quả đến
chữ số thập phân thứ hai)
A)
( )
8, 75 cm
B)
( )
10,85 cm
C)
( )
12,65
cm
D)
( )
14,08 cm
Chọn đáp án C
Giải thích:
Vẽ
( ) ( )
// ' 1BC OO C OA∈
Ta có:
( ) ( )
// ' 2OA O B AB⊥
Từ
( )(
)
12 'OCBO
⇒
là hình bình hành
Do đó
( ) ( )
' 5 ; ' 13OC O B cm BC OO cm= = = =
Có:
( )
853AC OA OC cm
= − =−=
ABC∆
vuông tại
22
A AB BC AC⇒= −
( )
22
13 3 12,65 cm= −≈
Câu 6: Gọi
O
là trung điểm của đoạn thẳng
AB
. Vẽ các đường tròn
( )
;O OA
và
( )
;B BA
. Kẻ
một đoạn thẳng qua
A
cắt hai đường tròn
( )
O
và
( )
B
théo thứ tự tại
C
và
D
. Khẳng định
nào sau đây đúng
M
O'
O
C
B
A
19
A) Hai đường tròn
(
)
O
và
(
)
B
tiếp xúc tại
A
B)
AB CD
=
C)
//OC BD
D) Cả A, B, C đều đúng
Chọn đáp án D
Giải thích:
A) Ta có
,,AO B
thẳng hàng (1)
( )
2OB AB OA= −
Từ
( )( ) ( )
12 ;O OA⇒
và
( )
;B BA
tiếp xúc tại
A
B)
ABC∆
nội tiếp đường tròn
(
)
O
có cạnh
AB
là đường kính nên tam giác này vuông
tại
C BC AD AC CD⇒⊥⇒=
OC
là đường trung bình của
//
ABD OC BD∆⇒
Câu 7: Cho hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
cắt nhau tại
A
và
B
. Một đường thẳng đi qua
A
(không đi qua hai tâm) cắt
( )
O
tại
C
và cắt
( )
'
O
tại
D
. Vẽ các đường kính
AOE
và
'AO F
.
Khẳng định nào sau đây sai
A) Ba điểm
,,EBF
thẳng hàng B)
//EC FD
C)
1
'
3
OO EF=
D) A, B đúng, C sai
Chọn đáp án C
Giải thích:
A)
ABE∆
nội tiếp đường tròn
( )
O
có cạnh
AE
là đường kính nên
0
90ABE =
Tương tự:
0
90ABF =
0
180EBF ABE ABF⇒=+=
O
C
D
B
A
F
E
B
O'
O
D
A
C
20
Vậy
,,EBF
thẳng hàng.
B) Tương tự ta có:
0
90 ;ACE ADF EC CD FD CD= =⇒⊥ ⊥
( )
//
EC FD CD
⇒⊥
C) Ta có:
;' 'OA OE O A O F= =
'OO⇒
là đường trung bình của
1
'
2
AEF OO EF∆⇒=
Câu 8: Cho hai đường tròn
(
)
;OR
và
(
)
';OR
cắt nhau tại
A
và
B
sao cho tâm đường tròn
này nằm trên đường tròn kia. Tính theo
R
diện tích tứ giác
'OAO B
A)
2
3
2
R
B)
2
3
3
R
C)
2
5
R
D)
2
5
2
R
Chọn đáp án A
Giải thích:
Ta có:
''OA OB O A O B R= = = =
'OAO B◊
là hình thoi
'
'.
2
OAO B
OO AB
S⇒=
'OAO∆
là tam giác đều có
AI
là đường cao
.3 3
;2 3
22
OA R
AI AB AI R= = = =
Do đó:
2
'
.3 3
22
OAO B
RR R
S = =
.
Câu 9: Cho hai đường tròn
( )
;OR
và
( )
';OR
tiếp xúc ngoài tại
M
. Kẻ tiếp tuyến chung
ngoài
AB
và
CD
với
( )
,AC O∈
và
( )
,'BD O∈
. Khẳng định nào sau đây sai
A)
IBD IAC∆∆
#
B)
'BO D AOC∆∆#
C)
//BD AC
D)
,AC
đúng,
B
sai
I
O'
O
B
A
21
Chọn đáp án D
Giải thích:
A) Theo tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau, ta
có:
;IB ID IA IC= =
Hai tam giác
IBD
và
IAC
cùng cân tại
Hai tam giác này có góc ở đỉnh chung là
góc
AIC IBD IAC⇒∆ ∆#
B) Do
22
IBD IAC B A
∆ ∆ ⇒=#
( )
11
00 0
22
90 90 90
BA
B AB A⇒ −= − ==

Hai tam giác cân
'
BO D
và
AOC
có một góc
ở đáy bằng nhau (
11
BA=
) nên
'BO D AOC∆∆
#
C) Ta có:
22
BA=
, hai góc này ở vị trí đồng
vị và bằng nhau nên
//BD AC
Câu 10: Cho hai đường tròn
( )
;5O cm
và
(
)
';3
O cm
tiếp xúc ngoài tại
A
. Vẽ tiếp tuyến chung
ngoài
(
) (
)
( )
;'BC B O C O∈∈
. Vẽ đường tròn
( )
;Ir
tiếp xúc với
BC
tại
M
và tiếp xúc ngoài
với hai đường tròn
( )
O
và
( )
'O
tại
N
và
P
. Tính độ dài
r
(làm tròn kết quả đến chữ số
thập phân thứ hai). Khẳng định nào sau đây đúng
A)
( )
0,75 cm
B)
( )
0,95 cm
C)
(
)
1, 24 cm
D)
( )
1, 83 cm
M
2
1
1
2
2
1
2
1
O'
O
C
D
I
B
A
22
Chọn đáp án B
Giải thích:
Qua
I
vẽ
//EF BC
( ) ( )
( )
22
' ' 2 '1BC EF R R R R RR⇒ = = + −− =
( ) ( ) ( )
22
22IE R r R r Rr= + −− =
( ) ( )
( )
22
' ' 2'3IF R r R r R r= +−− =
Cộng vế theo vế của
( )( )
(
)
123
ta được:
2 2' 2 '
IE IF EF Rr R r RR
+= ⇔ + =
(
)
(
)
2
' ' 5 3 5.3
r R R RR r⇒ += ⇒+=
( )
15 15
0,95
15,75
8 2 15
r cm⇔= = =
+
Vậy
(
)
0,95
r cm
=
.
A
O'
N
P
R'
R
R-R'
O
F
E
r
I
C
M
B
23
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Bài 1:
Cho hai đường tròn tâm
1
O
và tâm
2
O
tiếp
xúc ngoài tại
A
. Tiếp tuyến chung ngoài có
tiếp điểm với hai đường tròn lần lượt ở
M
và
N
. Tiếp tuyến chung trong của hai đường
tròn tại
A
cắt
MN
tại
I
a) Chứng minh tam giác
MAN
và
'OIO
là các
tam giác vuông
b) Xác định vị trí tường đối của đường thẳng
MN
với đường tròn đường kính
'OO
c) Tính
'OIO
S
biết bán kính của hai đường tròn
tâm
O
và
'O
lần lượt bằng
48cm
và
27cm
.
Lời giải
a) Ta có:
IM IA=
và
IN IA=
nên
IM IA IN= =
Tam giác
MAN
là tam giác vuông ở đỉnh
A
Do đó
OI
và
'
OI
lần lượt là phân giác của hai góc kề bù
MIA
và
AIN
nên
'OI IO I⊥=
Tam giác
'IOO
vuông tại đỉnh
I
b) Gọi
'
I
là trung điểm của
'OO
thì
' ' ''II IO I O= =
, nên
'II
là bán kính của đường tròn qua
ba điểm
,, 'OIO
Mặt khác tứ giác
'OMNO
là hình thang,
'II
là đường trung bình của hình thang này, do đó
'/ / ; 'II OM OM MN II MN I
⊥ ⇒⊥ =
Vậy đường thẳng
MN
là tiếp tuyến của đường tròn qua ba điểm
,, 'OIO
tại điểm
c) Tam giác
'OIO
vuông tại
I
ta có đường cao
IA
, nên ta có:
( )
2
. ' 48.27 36IA OA O A IA cm= = =⇒=
Diện tích tam giác
'
OIO
là:
( )
2
'
'. 75.36
1350
22
OIO
OO IA
S cm= = =
.
O
I'
A
O'
N
I
M
24
Bài 2:
Cho đường tròn
( )
O
đường kính
AB
và
C
là
điểm nằm giữa
A
và
O
. Vẽ đường tròn tâm
( )
I
có đường kính
CB
a) Xét vị trí tương đối của
( )
I
và
( )
O
b) Kẻ dây
DE
của
( )
O
vuông góc với
AC
tại trung điểm
H
của
AC
. Tứ giác
ADCE
là
hình gì?
c) Gọi
K
là giao điểm của đoạn thẳng
DB
và
( )
I
. Chứng minh ba điểm
,,ECK
thẳng hàng
d) Chứng minh
HK
là tiếp tuyến của
( )
I
Lời giải
a) Ta có
(
)
O
và
(
)
I
tiếp xúc trong với nhau
b) Tứ giác
ADCE
là hình thoi
c) Có:
, //
CK AB AD DB CK AD
⊥ ⊥⇒
, mà
// , ,CE AD B K D
⇒
thẳng hàng
d) Ta có:
00
; 90 90HKD HDK IKB IBK HKD IKB HDK IBK IKH= =⇒ += +=⇒ =
đpcm
Bài 3:
Cho hai đường tròn
( )
;OR
và
( )
'; 'OR
tiếp xúc
ngoài tại
A
. Vẽ tiếp tuyến chung ngoài tiếp
xúc
( )
O
và
( )
'O
lần lượt ở
B
và
C
. Tiếp
tuyến chung trong cắt
BC
ở
I
. Gọi
,EF
thứ
tự là giao điểm của
IO
với
AB
của
'IO
với
AC
a) Chứng minh bốn điểm
, ,,AEI F
cùng
thuộc một đường tròn, xác định tâm
K
của
đường tròn này
I
K
E
D
H
C
B
O
A
K
F
E
O
P
A
O'
C
I
B
25
b) Chứng minh:
(
)
22
1
. .'
2
IE IO IF I O AB AC+=+
c) Gọi
P
là trung điểm của
OA
. Chứng minh
PE
tiếp xúc với
( )
K
d) Cho
'
OO
cố định và có độ dài
2a
. Tìm
điều kiện của
R
và
'
R
để diện tích tam giác
ABC
lớn nhất.
Lời giải
a) Chứng minh được tứ giác
AEIF
là hình chữ nhật và
K
là trung điểm của
AI
b) Có:
( )
22
2 2 22
. ;.' 2 . .'
44
BC BC
IE IO IB IF IO IC IE IO IF IO AB AC== ==⇒ +=+
c)
PK
là đường trung bình của
AOI∆
và trung trực của
EA
Ta có:
0
90PEK PAK PEK PAK PEK∆=∆⇒=⇒=⇒
đpcm
d)
2
2
'
2
'
.
'
''
ABC IOO
ABC
IOO
S S BC
BC
ABC IOO S
S OO O O

∆ ∆⇒ = ⇒=


#
mà
2
'
1
2 ; ' 2 ; .2 . .
2
OIO ABC
IA
BC IA O O a S a IA a IA S
a
= = = =⇒=
2
22
'
.'
2
RR
IA R R a IA
+

=≤=⇒


lớn nhất bằng
a
khi
'RR=
.
26
Bài 4:
Cho đường tròn
( )
;OR
đường kính
AB
,
C
là
một điểm bất kỳ nằm giữa
A
và
B
. Vẽ
đường tròn tâm
I
, đường kính
CA
; đường
tròn tâm
( )
K
, đường kính
CB
a) Hai đường tròn
( )
I
và
( )
K
có vị trí như
thế nào đối với nhau
b) Đường vuông góc với
AB
tại
C
cắt đường
tròn
( )
O
ở
D
và
E
.
DA
cắt đường tròn
( )
I
ở
M
,
DB
cắt đường tròn
( )
K
ở
N
c) Xác định vị trí của
C
trên đường kính
AB
sao cho
MN
có độ dài lớn nhất
d) Xác định vị trí của điểm
C
trên đường
kính
AB
sao cho tứ giác
DMCN
có diện tích
lớn nhất.
Lời giải
a) Đường tròn
( )
I
và đường tròn
( )
K
tiếp xúc ngoài nhau tại
C
(vì
IK IC CK= +
)
b) Vì
AC
là đường kính của
( )
I
nên
AMC∆
vuông tại
M
Tương tự ta có
BNC∆
vuông tại
N
;
DAB∆
vuông tại
D
Suy ra tứ giác
DMCN
là hình chữ nhật
Gọi
E
là giao điểm của
MN
và
DC
. Ta có
,EMC IMC∆∆
cân
;EMC ECM IMC ICM⇒= =
Mà
0
90ICM ECM ACD+==
, do đó
0
90IMN MN IM=⇒⊥
Tương tự ta cũng có
MN NK MN⊥⇒
là tiếp tuyến chung của hai đường tròn
( )
I
và
( )
K
.
c) Vì
DMCN
là hình chữ nhật nên
MN CD MN= ⇒
có độ dài lớn nhất khi
CD
có độ dài lớn
nhất
Ta có
CD OD R≤=
(không đổi), dấu “=” xảy ra khi
CO≡
O
E
K
C
I
M
N
B
A
D
27
Vậy khi
CO≡
thì
MN
có độ dài lớn nhất là
R
d)
.
DMCN
S DM CN
=
,
CAD∆
có
2
02
90 ; ; .
DC
ACD CM AD DC DM DA DM
DA
= ⊥ = ⇒=
DCB∆
có
2
DC
DN
DB
=
. Do đó
22 4
.
.
DMCN
DC DC DC
S
DA DB DA DB
= =
Lại có
(
) (
)
4 332
. .2
. 222
ADB DMCN
DC DC R R
DA DB DC AB S S CD R
DC DB R R
= = ⇒ = = ≤= ≤
Vậy diện tích tứ giác
DMCN
lớn nhất khi điểm
C
trùng với điểm
O
.

Preview text:

VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA HAI ĐƯỜNG TRÒN A. Tóm tắt lý thuyết
1. Tính chất của đường nối tâm
- Đường nối tâm (Đường thẳng đi qua tâm 2 đường tròn) là trục đối xứng của hình tạo bởi hai đường tròn Chú ý:
- Nếu hai đường tròn tiếp xúc nhau thì tiếp điểm nằm trên đường nối tâm
- Nếu hai đường tròn cắt nhau thì đường nối tâm là đường trung trực của dây chung
2. Liên hệ giữa vị trí của hai đường tròn với đoạn nối tâm d và các bán kính R,r
Vị trí tương đối của hai đường Số Hệ thức Hình vẽ tròn ( ;
O R) và (O';r)(R ≥ r) điểm chung Cắt nhau 2
R − r < OO ' < R + r R r O O' Tiếp Tiếp xúc trong 1
OO ' = R − r > 0 xúc R O O' r Tiếp xúc ngoài
OO ' = R + r R r O O' 1 Khôn Ngoài nhau 0
OO ' > R + r g cắt R r nhau Đựng nhau
0 ≠ OO ' < R − r O O' OO ' ≡ O O' O
3. Tiếp tuyến chung của hai đường tròn
Tiếp tuyến chung của hai đường tròn là đường thẳng tiếp xúc với cả hai đường tròn đó
a) Hai đường tròn cắt nhau có hai tiếp tuyến chung ngoài
b) Hai đường tròn tiếp xúc ngoài có hai tiếp tuyến chung ngoài và một tiếp tuyến chung (hình vẽ b)
c) Hai đường tròn tiếp xúc trong chỉ có một tiếp tuyến chung (hình c)
d) Hai đường tròn ngoài nhau có hai tiếp tuyến chung ngoài và hai tiếp tuyến chung trong (hình vẽ d)
e) Hai đường tròn chứa nhau không có tiếp tuyến chung
f) Hai đường tròn đồng tâm không có tiếp tuyến chung O O' O O' Hình b 2 Hình a O O' O O' Hình c Hình d
B. Bài tập và các dạng toán
Dạng 1: Các bài toán liên quan đến hai đường tròn tiếp xúc nhau
Cách giải: Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn tiếp xúc nhau  ABH =  ANH Bài 1:
Cho đường tròn (O) và (O') tiếp xúc ngoài B
tại A . Kẻ tiếp tuyến chung ngoài BC với C
B thuộc (O) , C thuộc (O ') . Tiếp tuyến
chung trong tại A cắt tiếp tuyến chung O O'
ngoài BC ở I I
a. Vẽ đường kính BOD và CO'E . Chứng minh các bộ ba điểm D B, , A E và C, , A D K thẳng hàng E b. Chứng minh B ∆ AC, D
∆ AE có diện tích bằng nhau
c. Gọi K là trung điểm của DE . Chứng
minh đường tròn ngoại tiếp OK ∆ O ' tiếp xúc với BC
d. Cho OA = 4,5c ;
m O ' A = 2cm . Tính
AI, BC,CA 3 Lời giải a. Xét A
∆ BC , có BI = IC = AI ⇒ A
∆ BC vuông tại ⇒  0 A BAC = 90 Lại có:  =  0 BAD CAE = 90 ⇒ đpcm b. Ta có: B ∆ AD# E
∆ AC (gg) ⇒ A . D AE = A . B AC ⇒ S = S ABC DAE
c. Có ◊OIO'K là hình chữ nhật (hình bình hành có 1 góc vuông)
Vậy đường tròn ngoại tiếp OK ∆
O ' chính là đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, có đường
kính là IK mà: IK ⊥ BC ≡ I d. Ta có: 2 AI = O .
AO ' A = 4,5.2 = 9 ⇒ AI = 3cm Xét ∆  0 1 1 1 1 1 5 BCD(B = 90 ) ⇒ = + = + =
⇒ AB = 2,68cm 2 2 2 AB BC BD 9 36 36 Xét ∆  0 2 2 2 2 2 2
ABC(A = 90 ) ⇒ BC = AB + AC ⇒ CA = BC − AB = 36 − 7,2 ⇒ AC = 5,4cm Bài 2: Cho hai đường tròn ( ;
O R) và (O';r) tiếp xúc B M
ngoài với nhau tại A . Vẽ tiếp tuyến chung C
ngoài BC với B∈(O),C ∈(O') . Đường thẳng
vuông góc với OO' kẻ từ A cắt BC ở M O I A O'
a) Tính MA theo R và r
b) Tính diện tích tứ giác BCO'O theo R và r c) Tính diện tích B
∆ AC theo R và r
d) Gọi I là trung điểm của OO'. Chứng minh
rằng BC là tiếp tuyến của đường tròn (I;IM ) Lời giải a) Chứng minh được:  0 O 'MO = 90
Aps dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông ta tính được: MA = Rr b) Chứng minh S = R + r Rr BCOO' ( ) 4 2 2 c) Chứng minh được: SBC S BC Rr Rr BAC OMO . 4 ' B ∆ AC# O ∆ MO ' ⇒ = ⇒   S = = SOO ' ABCOO R + r OMO ( ')2 '
d) Tứ giác OBCO' là hình thang vuông tại B và C có IM là đường trung bình
⇒ IM ⊥ BC = {M} . Bài 3:
Cho hai đường tròn (O) và (O') tiếp xúc M
ngoài tại A . Kẻ các đường kính AOB , AO'C 1
. Gọi DE là tiếp tuyến chung của hai đường D 1 I
tròn. Gọi M là giao điểm của BD và CE E a. Tính  DAE 1 1 2 2 B b. O H A C
◊ADME là hình gì ? Vì sao ? O'
c. Chứng minh rằng MA là tiếp tuyến chung của hai đường tròn d. Chứng minh: .
MD MB = ME.MC
e. Gọi H là trung điểm của BC , chứng minh
rằng MH ⊥ DE Lời giải  0 = −  A 180 O : 2 1  ( 1 ) a) Ta có:  ⇒  +  0 = ⇒  0 A A 90 DAE = 90  = −  A  (180 O ) 1 2 0 : 2 2 2
b) Có ◊ADME là hình chữ nhật (tứ giác có 3 góc vuông là hình chữ nhật)
c) Gọi I là giao điểm của DE và AM ⇒ ID = IA ∆ = ∆ ⇒  =  0 IAO IDO(ccc)
IAO IDO = 90 ⇒ MA ⊥ OA ≡ A∈(O)
Chứng minh tương tự: MA ⊥ O' A ≡ A∈(O')
Vậy MA là tiếp tuyến chung của hai đường tròn d. Ta có: ∆  0 2
MAB(A = 90 ), AD ⊥ MB ⇒ MA = . MD MB ∆  0 2
MAC(A = 90 ), AE ⊥ MC ⇒ MA = ME.MC ⇒ .
MB MD = ME.MC 5 e)  +  =  +  0
M D B BMA = 90 ⇒ MH ⊥ DE 1 1 1 Bài 4:
Cho ba điểm J, I, J ' cùng nằm trên 1
đường thẳng theo thứ tự đó. Cho biết B
IJ =10cm , IJ ' = 4CM . Vẽ đường tròn (O) A'
đường kính IJ và đường tròn (O') đường kính IJ ' 2 1 J O 3 4 J' O'
a. Chứng minh (O) và (O') tiếp xúc ngoài I ở I B'
b. Gọi A là 1 điểm trên đường tròn (O) , A
tia AI cắt (O') ở A'. Chứng minh rằng A ∆ IJ# A ∆ ' IJ '
c. Qua điểm I kẻ 1 cát tuyến cắt (O) ở B
( B và A thuộc hai nửa mặt phẳng bờ IJ ),
cắt đường tròn (O') ở B'. Chứng minh: IA ∆ B# IA ∆ ' B '
d. Chứng minh rằng: OA ∆ B# ∆ ; O A'B '
e. ◊ABA'B' là hình gì vì sao ? Lời giải
a) Ta có: OO' = OI + O'I . Vậy Hai đường tròn tiếp xúc ngoài tại I   =  0 b) Xét A A' = 90 A ∆ IJ và A ∆ ' IJ ' có:  ⇒ A ∆ II# A ∆ ' IJ '   =  I I 1 2 c) A ∆ II# A ∆ IJ (gg) IA IJ 10 5 ' ' ⇒ = = = ( ) 1 IA' JI ' 4 2 O ∆ IB# O ∆ IB (gg) ⇒ ⇒  ' IB OB 5 ' '
OB / /O 'B ' B = B ⇒ = = 2 1 1 ( )
IB ' O 'B ' 2 Từ ( ) 1 (2) IA IB 5 ⇒ = =  = 
; AIB A'IB ⇒ IA ∆ B# IA ∆ 'B '(cgc) IA' IB ' 2 6 d) AB IA 5 OA OB 5 ∆  ∆ ' '( ) ⇒ = = ; OA OB AB IAB IA B cgc = = ⇒ = = ⇒ A ∆ OB A ∆ 'O ' B '
A'B ' IA' 2 O ' A' O 'B ' 2
O ' A' O ' B ' A' B ' e) ∆ # ∆
⇒  =   =  ⇒  =  AOB
A'O 'B ' OBA O 'B ' A';OBI O'B 'I '
ABI AB 'I ' ⇒ AB / / A'B '
Tứ giác ABA'B' có hai cạnh đối song song vậy là hình thang. Bài 5: Cho 3 điểm ,
A B,C theo thứ tự đó trên một
đường thẳng và AB = 4BC . Trên cùng một D
nửa măt phẳng bờ AC vẽ nửa đường tròn F
tâm O đường kính AB và nửa đường tròn I
tâm O' có đường kính BC . Tiếp tuyến G E
chung của hai nửa đường tròn có tiếp điểm
với đường tròn (O) ở F với nửa đường tròn A C O B O'
(O') ở G , cắt các tiếp tuyến vẽ từ A và C
của hai nửa đường tròn đó ở D và E . Tiếp
tuyến chung của hai nửa đường tròn ở B cắt DE ở I
a. Chứng minh các tam giác OIO', OID ,
O ' IE là các tam giác vuông
b. Đặt O'C = a (a là độ dài cho trước). Tính
BI, EG và AD theo a
c. Tính diện tích tứ giác ADEC theo a Lời giải
a. Theo tính chất hai tia phân giác của hai góc kề bù ta có: IO
∆ O ' vuông tại I , O ∆ ID vuông tại O, IO
∆ 'E vuông tại O '
b. Ta có: OB = 2BC = 4a 0 2 2 IO
∆ O '(I = 90 ) ⇒ IB ⊥ OO ' ⇒ IB = O .
B O 'B = 4a ⇒ IB = 2a 7 ∆  2 2 0 2 O ' ' ( ' = 90 ) ⇒ ' = . G a a IO E O O G EG GI ⇒ GE = =
= (IG = IB = IF = 2a) ⇒ AD = 8a GI 2a 2 c) Ta có: 1 1 a 2 S = EC + AD AC = a + a = a ACED ( ). (8 ).10 42,5 2 2 2 8
Dạng 2: Các bài toán liên quan đến hai đường tròn cắt nhau
Cách giải : Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn cắt nhau Bài 1: Cho hai đường tròn ( ;
O 12cm) và (O';5cm) , OO A ' =13cm
a) Chứng tỏ rằng hai đưuòng tròn (O) và O H O'
(O') cắt nhua tại hai điểm phân biệt B b) Gọi ,
A B là giao điểm của hai đường tròn
(O) và (O') . Chứng minh rằng OA là tiếp
tuyến của đường tròn (O') , OA là tiếp tuyến
của đường tròn (O) . Tính độ dài AB Lời giải
a) Ta có: 12 −5 <13 <12 + 5(R − R' < d < R + R') nên hai đường tròn (O) và (O') cắt nhau tại hai điểm phân biệt b) 2 2 2 2 2 2
OA + O ' A =12 + 5 =169;O 'O =13 =169 OA ∆ O ' có: 2 2 2
OA + O ' A = O 'O , theo định lý Pytago đảo tam giác OA ∆
O ' vuông tại A
Có OA ⊥ O' A do đó OA là tiếp tuyến của đường tròn (O') và O' A là tiếp tuyến của đường tròn (O)
O 'O là đường trung trực của đoạn AB
Gọi H là giao điểm của O'O và AB nên . OAO ' A 12.5 60
AH.O 'O = O .
AO ' A ⇒ AH = = = (cm) O 'O 13 13 Vậy 120 AB = 2AH = (cm) . 13 9 Bài 2:
Cho hai đường tròn (O) và (O') cắt nhau ở
A và B (O và O ' thuộc hai nửa mặt phẳng B
bờ AB ). Kẻ các đường kính BOC và BO'D O
a. Chứng minh rằng ba điểm O' C, , A D thẳng hàng C D A
b. Biết OO' = 5c , m OB = 4c ,
m O 'B = 3cm . Tính
diện tích tam giác BCD Lời giải a. Cách 1: 1 ∆ = ⇒  =  0 BAC(AO BC) BAC BAD = 90 ⇒ đpcm 2 Cách 2: B
∆ CD có OO ' là đường trung bình ⇒ OO '/ /CD ( ) 1 A
∆ BC có OI là đường trung bình ⇒ OO '/ /CA (2) Từ ( ) 1 (2) ⇒ C, , A D thẳng hàng. b) Ta có: 1 1 OB ∆
O ' vuông tại B ⇒ B ∆ CD vuông tại 2 B ⇒ S = BC BD = = cm BCD . . .8.6 24( ) 2 2 Bài 3:
Cho hai đường tròn (O) và (O') giao nhau A
tại M và N . Gọi I là trung điểm của OO'. H M Đường thẳng kẻ qua K
M vuông góc MI cắt B
đường tròn (O) và (O') lần lượt ở A và B . O I O'
Hai đường thẳng vuông góc với AB tại A và P E Q N
B cắt đường tròn (O) ở P , (O ') ở Q
a. Chứng minh rằng M là trung điểm của AB
b. MI cắt PQ ở E , chứng minh: EP = EQ
c. Chứng minh: IH = IK Lời giải 10
a. Kẻ: OH ⊥ AM;O'K ⊥ MB ⇒ OH / /O'K Tứ giác MI OH
HKOO ' là hình thang, / /
MI ⊥ AB ⇒  ⇒ MH = MK IO / /IO '
Ta lại có: OH ⊥ AM ⇒ HA = HM = MK = KB ⇒ đpcm
b. Ta có ME là đường trung bình của hình thang ABQP ⇒ EP = EQ c. Xét H
∆ IK , có IM là đường trung tuyến, đường cao ⇒ H
∆ IK cân tại I (đpcm). Bài 4:
Cho hai đường tròn (O) và (O') cắt nhau tại
A và B . Gọi M là trung điểm của OO'.
Đường thẳng qua A cắt các đường tròn (O)
và (O') lần lượt ở C và D G
a. Khi CD ⊥ AB . Chứng minh: AC = AD C
b. Khi CD đi qua A và không vuông góc với H A MA D
- Vẽ đường kính AE của (O) , AE cắt (O') O M O' E F
ở H . Vẽ đường kính AF của (O') , AF cắt B
(O) ở G . Chứng minh AB,EG,FH đồng quy
- Tìm vị trí của CD để đoạn CD có độ dài lớn nhất Lời giải
Vẽ OP ⊥ AC;O'Q ⊥ AD ⇒ ◊OPO'Q là hình thang vuông tại P và Q
a. Kẻ OP,O'Q ⊥ CD ⇒ MA ⊥ CD và M là trung điểm của OO' b. Xét E
∆ AF có AB, FG, EH là ba đường cao nên đồng quy tại 1 điểm .
+) Ta có: CD = 2PQ
Hình thang OPQO' vuông tại P và Q nên OO' > PQ
Vậy PQ lớn nhất khi PQ / /OO' hay tứ giác OPQO' là hình chữ nhật. 11 Bài 5:
Cho góc vuông xOy . Lấy các điểm I và K N P C
lần lượt trên các tia Ox,Oy . Đường tròn
(I;OK ) cắt tia Ox tại M ( I nằm giữa O và
M ), đường tròn (K;OI ) cắt tia Oy tại N ( K B nằm giữa K O và N ) L
a. Chứng minh (I ) và (K ) luôn cắt nhau O I M
b. Tiếp tuyến tại M của (I ) , tiếp tuyến tại A
N của (K ) cắt nhau tại C . Chứng minh tứ giác OMCN là hình vuông c. Gọi ,
A B là các giao điểm của (I ) và (K )
trong đó B ở miền trong góc xOy . Chứng minh ba điểm ,
A B,C thẳng hàng
d. Giả sử I và K theo thứ tự đi động trên
các tia Ox và Oy sao cho OI + OK = a không
đổi. Chứng minh đường thẳng AB luôn đi
qua một điểm cố định. Lời giải
a) OI −OK < IK < OI + OK ⇒ Ta có (I ) và (K ) luôn cắt nhau
b. Do OI = NK;OK = IM ⇒ OM = ON
Mặt khác OMCN là hình chữ nhật OMCN là hình vuông
c. Gọi L là giao điểm của KB và MC ; P là giao điểm của IB và NC ⇒ OBKI là hình chữ
nhật và BLMI là hình vuông ⇒ ∆ = ∆ ⇒  =  =  BLC KIO LBC OKI BIK Mà:  +  0 = ⇒  +  0 BIK IBA 90
LBC IBA = 90 , có:  +  +  0 LBC LBI IBA =180
d) Có OMCN là hình vuông cạnh a cố định ⇒ C cố định và AB luôn đi qua C 12
Dạng 3: Các bài toán về hai đường tròn không cắt nhau
Cách giải: Áp dụng các kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn liên quan đến trường
hợp hai đường tròn không giao nhau Bài 1:
Cho hai đường tròn đồng tâm O , có bán kính
lần lượt là R và
r . Dây MN của đường tròn
lớn cắt đường tròn nhỏ tại A và B . Gọi BC C
là đường kính của đường tròn nhỏ. Tính giá O F R trị của biểu thức ( 2 2 2
AC + AM + AN ) theo R và M r A E N B Lời giải Kẻ OE ⊥ A ;
B OF ⊥ AC . Đặt AC = a, AM = , b AN = c 2 2 2 2
Ta có: 2  a   c −b  2    +    ; a c b r R  = + = +  2 2  2   2          Chứng minh được: 2 2 2
a + b + c = ( 2 2 2 r + R ) Bài 2: Cho hai đường tròn ( ;
O R) và (O ';r) ở ngoài M
nhau. Gọi MN là tiếp tuyến chung ngoài, EF E H N
Là tiếp tuyến chung trong ( M và E thuộc
(O) , N và F thuộc ( ;
O )). Tính bán kính của O O'
đường tròn (O) và (O') trong các trường hợp sau: K a) OO' =10c , m MN = 8c , m EF = 6cm b) OO' =13c , m MN =12c , m EF = 5cm Lời giải 13
a) Kẻ O'H ⊥ OM;OK ⊥ O'F
Ta có: OH = R − r;O'K = R + r , mà 2 2 2 2 2 2
OH = O 'O − MN = 36;O 'K = O 'O − EF = 64 ⇒ OH = 6;O 'K = 8 ⇒ R = 7c ; m r =1cm
b) Tương tự tính được: 17 7 R = c , n r = cm 2 2 Bài 3: Cho hai đường tròn ( ;6
O cm) và (O ';2cm) A
nằm ngoài nhau. Gọi AB là tiếp tuyến chung B
ngoài, CD là tiếp tuyến chung trong của hai H D đường tròn ( ,
A C ∈(O); B, D ∈(O ') ). Biết O O'
AB = 2CD , tính độ dài đoạn nối tâm OO ' C K Lời giải
a) Kẻ O'H ⊥ ;
OA O 'K ⊥ OC
Tính được: OH = 4c , m OK = 8cm , Đặt 2 2
CD = x ⇒ AB = 2 ;
x O 'O = 64 + x và 2 2
O 'O =16 + 4x ⇒ x = 4 ⇒ OO ' = 80cm . Bài 4:
Cho hai đường tròn (O) và (O') nằm ngoài A E
nhau. Kẻ các tiếp tuyến chung ngoài AB và B M CD ( ,
A C ∈(O); B, D ∈(O ') ). Tiếp tuyến O
chung trong MN cắt AB,CD theo thứ tự tại O'
E, F , (M ∈(O), N ∈(O')). Chứng minh: N F D a) AB = EF C b) EM = FN Lời giải
a) Ta có: AB = AE + BE = EM + EN và CD = FD + FC = NF + NE 14
⇒ AB + CD = 2EF ⇒ AB = EF
b) Ta có: EM = AB − EB = EF − EN = NF 15
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Cho đường tròn ( ;
O R) và (O '; R ') cắt nhau tại ,
A B . Khẳng định nào sau đây đúng
A) AB là đường trung trực của OO'
B) OO' là đường trung trực của dây AB
C) ◊OAO'B là hình thoi D) Cả A, B, C đều đúng Chọn đáp án B Giải thích: A
Ta có: OA = OB = ;
R O ' A = O ' B = R ' O O' Do đó B
O,O ' thuộc đường trung trực của AD
Vậy OO' là đường trung trực của dây AB .
*) Chú ý: Ta có OA = OB = ;
R O ' A = O ' B = R '
Mà R, R' chưa chắc đã bằng nhau nên OA ≠ O ' ;
A OB ≠ O ' B
Vậy AB không phải đường trung trực của
OO ' nên ◊OAO ' B không phải hình thoi.
Câu 2: Cho hai đường tròn ( ;
O 13cm) và (O ';15cm) cắt nhau tại ,
A B sao cho AB = 24(cm) .
Tính độ dài O'O
A) 11(cm) B) 13(cm)
C) 14(cm) D) 15(cm) Chọn đáp án C A Giải thích:  =  0 AIO AIO ' = 90
Gọi I OO' AB  = ∩ ⇒  1
IA = IB = AB = 12(cm)  2 O I O' Từ A
∆ IO vuông tại I , ta có: 2 2
OI = 13 −12 = 25 = 5(cm) B Từ A
∆ IO ' vuông tại I , ta có: 16 2 2
O ' I = 15 −12 = 81 = 9(cm)
Do đó OO' = 5+ 9 =14(cm).
Câu 3: Cho hai đường tròn (O) và (O') cắt nhau tại ,
A B . Gọi I là trung điểm của OO '.
Qua A vẽ đường thẳng vuông góc với IA cắt (O) tại C và cắt (O') tại D . So sánh AC và AD
A) AC = AD B) AC < AD
C) AC > AD D) Không so sánh được Chọn đáp án A C Giải thích: M Vẽ 1 A
OM ⊥ AC = M ⇒ MA = MC = AC ( ) 1 2 N 1
O ' N ⊥ AD = N ⇒ NA = ND = AD (2) O I 2 O' D
Hình thang OO'NM có: IO = IO' và B
IA / /OM / /O ' N ⇒ MA = NA Từ ( )
1 (2) ⇒ AC = AD
Câu 4: Cho hai đường tròn (O) và (O') tiếp xúc ngoài tại A . Vẽ hai bán kính OM và O'N
song song với nhau thuộc cùng một nửa mặt phẳng có bờ OO'. Tam giác MAN là tam giác gì?
A) Tam giác cân B) Tam giác vuông
C) Tam giác đều D) Tam giác vuông cân Chọn đáp án B M Giải thích: N Ta có OA ∆ M cân tại 1 2 ⇒  0 = −  O AOM 180 2A 1 O A O' 1 ( ) O
∆ ' AN cân tại ⇒  0 = −  O '
AO ' N 180 2A 2 2 ( ) Cộng ( ) 1 (2) theo vế, ta được: 17  +  0 = −  + 
AOM AO ' N 360 2(A A 1 2 ) 0 −  +  360 (AOM AO'N ) ⇒  +  A A = 3 1 2 ( ) 2 Mà  +  0 AOM AO ' N =180 Từ (3)   0 0 360 180 0 A A − ⇒ + = = 90 1 2 2 Ta có:  0 = −  +  MAN 180 (A A ) 0 = 90 1 2 Vậy MA ∆
N vuông tại A
Câu 5: Cho hai đường tròn ( ;8
O cm) và (O ';5cm) tiếp xúc ngoài tại M . Gọi AB là tiếp
tuyến chung của hai đường tròn ( A∈(O);B∈(O')). Tính độ dài AB (làm tròn kết quả đến
chữ số thập phân thứ hai)
A) 8,75(cm) B) 10,85(cm)
C) 12,65(cm) D) 14,08(cm) Chọn đáp án C A Giải thích: C B
Vẽ BC / /OO'(C ∈OA) ( ) 1 O M Ta có: OA O'
/ /O 'B(⊥ AB) (2) Từ ( )
1 (2) ⇒ OCBO' là hình bình hành
Do đó OC = O'B = 5(cm);BC = OO' =13(cm)
Có: AC = OA−OC = 8−5 = 3(cm) A ∆ BC vuông tại 2 2
A ⇒ AB = BC − AC 2 2
= 13 − 3 ≈12,65(cm)
Câu 6: Gọi O là trung điểm của đoạn thẳng AB . Vẽ các đường tròn ( ; O OA) và ( ; B BA) . Kẻ
một đoạn thẳng qua A cắt hai đường tròn (O) và (B) théo thứ tự tại C và D . Khẳng định nào sau đây đúng 18
A) Hai đường tròn (O) và (B) tiếp xúc tại A B) AB = CD C) OC / /BD D) Cả A, B, C đều đúng Chọn đáp án D D Giải thích: C A) Ta có ,
A O, B thẳng hàng (1)
OB = AB − OA (2) A O B Từ ( ) 1 (2) ⇒ ( ; O OA) và ( ;
B BA) tiếp xúc tại A B) A
∆ BC nội tiếp đường tròn (O) có cạnh
AB là đường kính nên tam giác này vuông
tại C ⇒ BC ⊥ AD ⇒ AC = CD
OC là đường trung bình của A
∆ BD ⇒ OC / /BD
Câu 7: Cho hai đường tròn (O) và (O') cắt nhau tại A và B . Một đường thẳng đi qua A
(không đi qua hai tâm) cắt (O) tại C và cắt (O') tại D . Vẽ các đường kính AOE và AO'F .
Khẳng định nào sau đây sai
A) Ba điểm E, B, F thẳng hàng B) EC / /FD C) 1
OO ' = EF D) A, B đúng, C sai 3 Chọn đáp án C Giải thích: C A A) A
∆ BE nội tiếp đường tròn (O) có cạnh D O O'
AE là đường kính nên  0 ABE = 90 Tương tự:  E F 0 ABF = 90 B ⇒  =  +  0 EBF ABE ABF =180 19
Vậy E, B, F thẳng hàng. B) Tương tự ta có:  =  0
ACE ADF = 90 ⇒ EC ⊥ C ; D FD ⊥ CD
⇒ EC / /FD(⊥ CD)
C) Ta có: OA = OE;O' A = O'F
⇒ OO ' là đường trung bình của 1 A
∆ EF ⇒ OO ' = EF 2
Câu 8: Cho hai đường tròn ( ;
O R) và (O '; R) cắt nhau tại A và B sao cho tâm đường tròn
này nằm trên đường tròn kia. Tính theo R diện tích tứ giác OAO'B A) 2 R 3 B) 2 R 3 2 3 C) 2 R 5 D) 2 R 5 2 Chọn đáp án A A Giải thích:
Ta có: OA = OB = O' A = O'B = R OO '.AB O
◊OAO 'B là hình thoi ⇒ S = I O' OAO'B 2 OA ∆
O ' là tam giác đều có AI là đường cao B . OA 3 R 3 AI = =
; AB = 2AI = R 3 2 2 2 Do đó: . R R 3 R 3 S = = . OAO'B 2 2
Câu 9: Cho hai đường tròn ( ;
O R) và (O '; R) tiếp xúc ngoài tại M . Kẻ tiếp tuyến chung
ngoài AB và CD với ,
A C ∈(O) và B, D ∈(O ') . Khẳng định nào sau đây sai A) IB ∆ D# IA ∆ C B) B
∆ O ' D# A ∆ OC
C) BD / /AC D) ,
A C đúng, B sai 20 Chọn đáp án D A Giải thích: 2 1 B
A) Theo tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau, ta 2 1 O I có: O' IB = ; ID IA = IC M 1 2 Hai tam giác 1
IBD và IAC cùng cân tại I D 2
Hai tam giác này có góc ở đỉnh chung là C góc  AIC ⇒ IB ∆ D# IA ∆ C B) Do ∆ # ∆ ⇒  =  IBD IAC B A 2 2 0 ⇒ −  0 = −   =  90 B 90 A ( 0 B A = 90 2 2 )      1 B 1 A
Hai tam giác cân BO'D và AOC có một góc
ở đáy bằng nhau (  =  B A ) nên 1 1 B
∆ O 'D# A ∆ OC C) Ta có:  =  B
A , hai góc này ở vị trí đồng 2 2
vị và bằng nhau nên BD / /AC
Câu 10: Cho hai đường tròn ( ;
O 5cm) và (O ';3cm) tiếp xúc ngoài tại A . Vẽ tiếp tuyến chung
ngoài BC (B∈(O);C ∈(O')) . Vẽ đường tròn (I;r) tiếp xúc với BC tại M và tiếp xúc ngoài
với hai đường tròn (O) và (O') tại N và P . Tính độ dài r (làm tròn kết quả đến chữ số
thập phân thứ hai). Khẳng định nào sau đây đúng
A) 0,75(cm) B) 0,95(cm)
C) 1,24(cm) D) 1,83(cm) 21 Chọn đáp án B B Giải thích: M E r C
Qua I vẽ EF / /BC I N F P
⇒ BC = EF = (R + R )2 − (R − R )2 ' ' = 2 RR ' ( ) 1 R-R' O R A R' O'
IE = (R + r)2 − (R − r)2 = 2 Rr (2)
IF = (R + r)2 − (R − r)2 ' ' = 2 R 'r (3)
Cộng vế theo vế của ( ) 1 (2)(3) ta được:
IE + IF = EF ⇔ 2 Rr + 2 R 'r = 2 RR '
⇒ r ( R + R ) = RR ⇒ r ( + ) 2 ' ' 5 3 = 5.3 15 15 ⇔ r = = = 0,95(cm) 8 + 2 15 15,75
Vậy r = 0,95(cm). 22 BÀI TẬP VỀ NHÀ Bài 1:
Cho hai đường tròn tâm O và tâm O tiếp 1 2 M
xúc ngoài tại A. Tiếp tuyến chung ngoài có I N
tiếp điểm với hai đường tròn lần lượt ở M và
N . Tiếp tuyến chung trong của hai đường O I' A O'
tròn tại A cắt MN tại I
a) Chứng minh tam giác MAN và OIO' là các tam giác vuông
b) Xác định vị trí tường đối của đường thẳng
MN với đường tròn đường kính OO '
c) Tính S biết bán kính của hai đường tròn OIO'
tâm O và O' lần lượt bằng 48cm và 27cm . Lời giải
a) Ta có: IM = IA và IN = IA nên IM = IA = IN
Tam giác MAN là tam giác vuông ở đỉnh A
Do đó OI và OI ' lần lượt là phân giác của hai góc kề bù  MIA và 
AIN nên OI ⊥ IO' = I
Tam giác IOO' vuông tại đỉnh I
b) Gọi I ' là trung điểm của OO' thì II ' = IO' = I 'O', nên II ' là bán kính của đường tròn qua
ba điểm O, I,O'
Mặt khác tứ giác OMNO' là hình thang, II ' là đường trung bình của hình thang này, do đó
II '/ /OM ;OM ⊥ MN ⇒ II ' ⊥ MN = I
Vậy đường thẳng MN là tiếp tuyến của đường tròn qua ba điểm O, I,O' tại điểm I
c) Tam giác OIO' vuông tại I ta có đường cao IA, nên ta có: 2 IA = O .
AO ' A = 48.27 =⇒ IA = 36(cm)
Diện tích tam giác OIO' là: OO '.IA 75.36 S = = = cm . OIO 1350( 2 ' ) 2 2 23 Bài 2:
Cho đường tròn (O) đường kính AB và C là D
điểm nằm giữa A và O . Vẽ đường tròn tâm K
(I ) có đường kính CB
a) Xét vị trí tương đối của (I ) và (O) A H C B O I
b) Kẻ dây DE của (O) vuông góc với AC
tại trung điểm H của AC . Tứ giác ADCE là E hình gì?
c) Gọi K là giao điểm của đoạn thẳng DB và
(I ) . Chứng minh ba điểm E,C,K thẳng hàng
d) Chứng minh HK là tiếp tuyến của (I ) Lời giải
a) Ta có (O) và (I ) tiếp xúc trong với nhau
b) Tứ giác ADCE là hình thoi
c) Có: CK ⊥ AB, AD ⊥ DB ⇒ CK / /AD , mà CE / /AD ⇒ B, K, D thẳng hàng
d) Ta có:  =   =  ⇒  +  =  +  0 = ⇒  0 HKD HDK; IKB IBK HKD IKB HDK IBK 90 IKH = 90 đpcm Bài 3: Cho hai đường tròn ( ;
O R) và (O '; R ') tiếp xúc B
ngoài tại A . Vẽ tiếp tuyến chung ngoài tiếp I C
xúc (O) và (O') lần lượt ở B và C . Tiếp E K F
tuyến chung trong cắt BC ở I . Gọi E, F thứ O P A O'
tự là giao điểm của IO với AB của IO' với AC
a) Chứng minh bốn điểm ,
A E, I, F cùng
thuộc một đường tròn, xác định tâm K của đường tròn này 24 b) Chứng minh: 1
IE.IO + IF.I 'O = ( 2 2 AB + AC ) 2
c) Gọi P là trung điểm của OA. Chứng minh
PE tiếp xúc với (K )
d) Cho OO' cố định và có độ dài 2a . Tìm
điều kiện của R và R' để diện tích tam giác ABC lớn nhất. Lời giải
a) Chứng minh được tứ giác AEIF là hình chữ nhật và K là trung điểm của AI 2 2 b) Có: 2 BC 2 BC IE IO = IB = IF IO = IC =
⇒ (IE IO + IF IO ) 2 2 . ; . ' 2 . . ' = AB + AC 4 4
c) PK là đường trung bình của A
∆ OI và trung trực của EA Ta có: ∆ = ∆ ⇒  =  ⇒  0 PEK PAK PEK PAK PEK = 90 ⇒ đpcm 2 2 d) SBC S BC ABC IOO . ' A ∆ BC# I ∆ OO ' ⇒ = ⇒ S =   ABC 2 SOO O O IOO ' ' ' 2 mà 1 = 2 ; ' = 2 ; IA BC IA O O a S =
a IA = a IA ⇒ S = OIO .2 . . ' 2 ABC a 2 2  R + R '  2 IA = . R R ' ≤ = a ⇒  
IA lớn nhất bằng a khi R = R '.  2  25 Bài 4: Cho đường tròn ( ;
O R) đường kính AB , C là D
một điểm bất kỳ nằm giữa A và B . Vẽ
đường tròn tâm I , đường kính CA ; đường M E N
tròn tâm (K ) , đường kính CB
a) Hai đường tròn (I ) và (K ) có vị trí như A B I O C K thế nào đối với nhau
b) Đường vuông góc với AB tại C cắt đường
tròn (O) ở D và E . DA cắt đường tròn (I )
ở M , DB cắt đường tròn (K ) ở N
c) Xác định vị trí của C trên đường kính AB
sao cho MN có độ dài lớn nhất
d) Xác định vị trí của điểm C trên đường
kính AB sao cho tứ giác DMCN có diện tích lớn nhất. Lời giải
a) Đường tròn (I ) và đường tròn (K ) tiếp xúc ngoài nhau tại C (vì IK = IC + CK )
b) Vì AC là đường kính của (I ) nên A
∆ MC vuông tại M Tương tự ta có B
∆ NC vuông tại N ; DA ∆
B vuông tại D
Suy ra tứ giác DMCN là hình chữ nhật
Gọi E là giao điểm của MN và DC . Ta có E ∆ MC, IMC ∆ cân ⇒  =   = 
EMC ECM ; IMC ICM Mà  +  =  0
ICM ECM ACD = 90 , do đó  0
IMN = 90 ⇒ MN ⊥ IM
Tương tự ta cũng có MN ⊥ NK ⇒ MN là tiếp tuyến chung của hai đường tròn (I ) và (K ) .
c) Vì DMCN là hình chữ nhật nên MN = CD ⇒ MN có độ dài lớn nhất khi CD có độ dài lớn nhất
Ta có CD ≤ OD = R (không đổi), dấu “=” xảy ra khi C ≡ O 26
Vậy khi C ≡ O thì MN có độ dài lớn nhất là R d) S = DM CN , C ∆ AD có  2 0 2 = 90 ; ⊥ ; = . DC ACD CM AD DC DM DA ⇒ DM = DMCN . DA 2 2 2 4 DC ∆ B có DC DN = . Do đó DC DC DC S = = DMCN . DB DA DB . DA DB 4 3 3 2 Lại có . = . (= 2 DC DC R R DA DB DC AB S ⇒ S = = ≤ = CD ≤ R ADB ) DMCN ( ) DC.DB 2R 2R 2
Vậy diện tích tứ giác DMCN lớn nhất khi điểm C trùng với điểm O . 27