Tiểu luận Kỹ thuật dòng ý thức trong tiểu thuyết âm thanh và cuồng nộ môn Sư phạm ngữ văn Tường Đại học Sư phạm – Đại học Huế.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ ------------ BÀI TẬP NHÓM
Kỹ thuật dòng ý thức trong tiểu thuyết “Âm thanh và cuồng nộ”
William Faulkner
Giáo viên hướng dẫn :
Nguyễn Thị Thu Hằng
Nhóm sinh viên thực hiện : Nhóm 4 Lớp : Văn 4C Chuyên ngành : Sư phạm Ngữ Văn
BẢNG ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN NHÓM 4 Số thứ
Họ và tên thành
Đánh giá của Ghi chú: Số Thang điểm tự viên nhóm nhóm trưởng
(phần công việc) lượng (100%) tham gia (Buổi/3) 1. Nguyễn Thị
*Phần tự đánh giá Khánh Ly bản thân:
(Nhóm trưởng) - Đã hoàn thành - Tổng hợp bản được công việc đề Word ra - Làm nội dung phần 3100% - Nộp và hoàn giá trị và ý nghĩa của
thành bài đúng thời kỹ thuật dòng ý thức. gian đề ra - Thuyết trình - Đã tổ chức quá trình hoạt động nhóm,trình bày trao đổi ý kiến 2. Trần Thị Linh - Nộp và hoàn - Làm PowerPoint Nhi thành bài đầy đủ - Làm phần nội dung
đúng thời gian đề ra phần kỹ thuật dòng ý - Chủ động làm thức biểu hiện qua việc tích cực trong không gian và thời 3100% quá trình chia sẻ gian
thảo luận,phản biện - Thuyết trình ý kiến cá nhân 3. Nguyễn Phạm - Nộp và hoàn - Làm PowerPoint Uyên Nhi thành bài đầy đủ - Thuyết trình
đúng thời gian đề ra - Làm nội dung phần
- Đã có sự sáng tạo kỹ thuật dòng ý thức
trong cách trình bày biểu hiện qua hình tượng nhân vật. 3100% và đưa ra ý kiến cá nhân logic có hiệu quả 4. Phan Thị Anh - Nộp và hoàn - Làm nội dung phần Thư thành bài đầy đủ kỹ thuật dòng ý thức
đúng thời gian đề ra biểu hiện qua cốt - Có sự sáng tạo truyện.
trong cách trình bày - Thuyết trình, làm ý kiến và trao đổi phần trò chơi. bài chuyên môn - Làm Slide. 3 100% đảm bảo đủ kiến thức, khoa học 5. Phạm Trương - Nộp và hoàn - Làm nội dung phần Đức Huy thành bài đầy đủ kỹ thuật dòng ý thức
đúng thời gian đề ra biểu hiện qua điểm 3100% - Có thái độ tích nhìn trần thuật.
cực hoạt động năng - Thuyết trình. nổ,thúc đẩy không - Làm slide. khí làm việc nhóm
Tiêu chí đánh giá thang điểm :
Tiêu chí 1:Số lượng tham gia bài làm việc nhóm (bài/4) (10%)
1.1.Tham gia đầy đủ (10%) 1.1.Vắng 1 bài /5%
Tiêu chí 2:Mức độ hoàn thành công việc đề ra: (55%)
2.1.Trình bày chia sẻ bài đầy đủ nội dung (30%)
2.2.Trao đổi giải thích rõ được vấn đề (15)%
2.3.Phản biện,bảo vệ được ý kiến cá nhân (10%)
Tiêu chí 3:Thái độ làm việc nhóm của cá nhân (30%)
3.1. Hợp tác làm việc, trao đổi cùng nhóm (10%)
3.2. Chủ động, tích cực tham gia công việc nhóm (15%)
3.3. Có tinh thần học hỏi tìm tòi chia sẻ (5%)
Tiêu chí 4:Mức độ sáng tạo cá nhân (5%)
(cách thức trình bày, kỹ năng phản biện,tư duy logic,ý kiến hay,..)
Những đánh giá trên đây dựa trên sự quan sát và đánh giá chủ quan của nhóm trưởng trong
quá trình quan sát thực hiện nhiệm vụ làm việc nhóm tại lớp. Huế,10/2024
KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC
TRONG “ÂM THANH VÀ CUỒNG NỘ” WILLIAM FAULKNER
MỞ ĐẦU...................................................................................................................................... 4
NỘI DUNG.................................................................................................................................. 5
CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM, KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC........5
1.1. Tác giả William Faulkner.............................................................................................6
1.2. Tác phẩm “Âm thanh và cuồng nộ”.............................................................................6
1.3. Kỹ thuật dòng ý thức.....................................................................................................7
CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC TRONG TIỂU THUYẾT ÂM THANH VÀ
CUỒNG NỘ CỦA WILLIAM FAULKNER.........................................................................8
2.1. Kỹ thuật dòng ý thức biểu hiện qua cốt truyện...........................................................8
2.2. Kỹ thuật dòng ý thức biểu hiện qua điểm nhìn trần thuật.........................................9
2.3. Kỹ thuật dòng ý thức biểu hiện qua thời gian ..........................................................10
2.4. Giá trị của kỹ thuật dòng ý thức đối với tiểu thuyết Âm thanh và cuồng nộ..........12
KẾT LUẬN................................................................................................................................15
TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................................................................16 MỞ ĐẦU
William Faulkner được nhận giải thưởng Nobel văn học và là một trong “tứ trụ” của tiểu
thuyết thế kỉ XX “Có thể nói Proust, Kafka, Joyce và Faulkner là bốn ngọn hải đăng chiếu sáng
văn học phương Tây sau Chiến tranh Thế giới II, bốn bậc thầy mở đường cho tiểu thuyết hiện đại
Âu – Mỹ từ năm 1945”. Ông đã đóng góp rất lớn vào tiến trình phá vỡ nguyên tắc mỹ học của tiểu
thuyết truyền thống, tiến đến tiểu thuyết “tân hiện đại” của thế kỉ. “Âm thanh và cuồng nộ” là một
tác phẩm tiêu biểu, nó đóng góp không nhỏ vào trào lưu Phục hưng trong văn học miền nam Hoa
Kì nói riêng và giá trị cách tân lớn cho văn học thế giới nói chung. Kế thừa kỹ thuật viết theo dòng
ý thức của M. Proust và James Joyce, Faulkner đã phá vỡ kết cấu thông thường, đảo lộn trật tự thời
gian khiến người đọc như đến với một mê cung huyền bí với nhiều lối rẽ không định trước… Với
những thể nghiệm riêng qua từng tác phẩm cụ thể, William Faulkner đã khiến ky thuật viết của
mình không chỉ là một thử nghiệm thuần tuý hình thức mà đã tạo cho nó một giá trị, trở thành một
kinh nghiệm thẩm mĩ được rất nhiều nhà văn thế hệ sau học tập. Ông cũng là một cây bút bậc thầy,
một đỉnh cao trong văn học Mĩ nói riêng và văn học thế giới nói chung. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM, KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC
1.1. TÁC GIẢ WILLIAM FAULKNER 1.1.1. CUỘC ĐỜI
William Faulkner (1897-1962) là một nhà văn vĩ đại của Mỹ, nổi tiếng với các tác phẩm
mang đậm chất miền Nam nước Mỹ và phong cách dòng ý thức hiện đại. Ông sinh ra tại
Mississippi và lớn lên ở Oxford, nơi này trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm của ông.
Faulkner chịu ảnh hưởng mạnh từ bối cảnh miền Nam sau Nội chiến, gia đình ông từng là một
gia đình quý tộc suy tàn.
Faulkner không học hết đại học và có nhiều nghề nghiệp khác nhau trước khi thành công
với văn học. Các tác phẩm nổi tiếng của ông bao gồm Âm thanh và cuồng
nộ (1929), Ánh sáng
tháng Tám (1932), và Khi
tôi nằm chết (1930). Faulkner qua đời năm 1962, để lại một di sản
văn học sâu sắc và đầy thách thức.
1.1.2. SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC
Ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình vào năm 1926, với cuốn tiểu thuyết tên là Đồng
lương của người lính.
Từ năm 1929 đến năm 1942 đây là thời kì đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác văn chương
của William Faulkner. Giai đoạn này, ông cho ra đời 10 tác phẩm, trong đó 7 tác phẩm được
giới văn học đánh giá là kiệt tác của nền văn học nhân loại. Đó là những cuốn Sartoris (1929),
Absalom, Absalom! (1936), Thánh đường (1931) ... Đặc biệt là cuốn tiểu thuyết Âm thanh và
cuồng nộ (1929) được xem một trong những kiệt tác văn chương tiêu biểu, với những thủ pháp
nghệ thuật ngôn từ độc đáo.
Sự nghiệp văn chương của ông vô cùng đồ sộ và thành công trên nhiều thể loại như ở thể
loại truyện ngắn ông đã để lại cho nền văn học tới 126 truyện ngắn – nổi tiếng như Con gấu,
Bông hồng cho Emily, Mặt trời chiều hôm ấy... còn ở thể loại thơ có thể kể đến các bài Tầm
nhìn vào mùa xuân (1921), Trái đất này một bài thơ (1932) ...
Ông từng đoạt Giải Nobel Văn học năm 1949 và hai giải Pulitzer vào các năm 1955, 1963.
1.2. TÁC PHẨM “ÂM THANH VÀ CUỒNG NỘ”
1.2.1. HOÀN CẢNH SÁNG TÁC
Âm thanh và cuồng nộ (The Sound and the Fury) được William Faulkner sáng tác năm
1929, khi ông chưa đạt thành công lớn trong sự nghiệp. Thời điểm này, Faulkner quyết định
không viết vì mục tiêu thương mại mà thử nghiệm với phong cách dòng ý thức đầy phức tạp.
Ông lấy cảm hứng từ gia đình miền Nam nước Mỹ suy tàn sau Nội chiến và từ bối cảnh xã hội
đương thời. Tác phẩm phản ánh sự suy thoái của gia đình Compson qua các góc nhìn rối loạn và
bất ổn về thời gian và ký ức.
1.2.2. TÓM TẮT TÁC PHẨM
Âm thanh và cuồng nộ lấy bối cảnh tại Jefferson, Mississippi, vào đầu thế kỷ 20. Cuốn
tiểu thuyết tập trung vào gia đình Compson, những cựu quý tộc miền Nam. Trong suốt 30 năm
được kể lại trong tiểu thuyết, gia đình rơi vào cảnh phá sản, mất đi đức tin tôn giáo và sự tôn
trọng của thị trấn Jefferson, nhiều người trong số họ phải nhận lấy cái chết một cách bi thảm.
Chia thành bốn phần khác nhau, trong đó ba phần đầu là độc thoại nội tâm của của các thành
viên trong gia đình Compson. Phần thứ tư được kể lại bằng góc nhìn toàn tri ngôi thứ ba.
1.3. KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC
1.3.1. KHÁI NIỆM KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC
Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Dòng ý thức là một thuật ngữ văn học chỉ một xu
hướng sáng tạo văn học (chủ yếu là văn xuôi) khởi điểm từ đầu thế kỷ 20, tái hiện trực tiếp đời
sống nội tâm, xúc cảm và liên tưởng ở con người”.
Thuật ngữ Dòng ý thức được đặt ra đầu tiên bởi nhà tâm lý học người Mỹ Wiliam James
trong cuốn The Principles of Psychology (Cơ sở tâm lý học) xuất bản năm 1890, cho rằng: “Ý
thức là một dòng chảy, một dòng sông mà ở đó những tư tưởng, cảm xúc, liên tưởng bất chợt
luôn lấn át nhau và đan bện một cách kỳ quặc, phi logic. Dòng ý thức là một trường hợp cực
đoan của độc thoại nội tâm, khi mà các mối liên hệ khách quan với môi trường thực tại khó bề khôi phục lại”.
1.3.2. ĐẶC TRƯNG CỦA KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC
Yếu tố thời gian, đây là một yếu tố khá quan trọng. Các nhà văn đều tập trung vào nghệ
thuật sắp xếp sự cố bên ngoài vào trong thời gian, để từ đó bộc lộ các sự cố bên trong. Thời
gian, không gian bị đảo lộn theo dòng tâm tưởng, có khi đồng hiện có khi lại đảo ngược.
Sự đứt đoạn trong dòng ý thức, dòng ý thức của các nhân vật được tái hiện qua những
giấc mơ đứt đoạn, những dòng hồi ức triền miên và những dòng suy tư bất ổn định.
Hình thức cốt truyện, cốt truyện của các tác phẩm này thường không theo một mạch mà
hay bị phân rã, theo từng mạch truyện khác nhau.
Khai thác nghệ thuật độc thoại nội tâm, đa dạng ngôn ngữ và thể loại.
Các tiểu thuyết phương Tây viết theo “kỹ thuật dòng ý thức” thường tập trung vào thể
hiện sự xung đột giữa tiềm thức và bản năng con người. Ngôn ngữ trần thuật tầng bậc bằng
phẳng có tính nhảy vọt, nhấn mạnh sắc thái cảm xúc, có khi tản mản phi logic để biểu đạt sự hỗn
độn, rời rạc, nhảy cóc của dòng ý thức nhân vật...
Kỹ thuật dòng ý thức là một kỹ thuật đắc dụng để cho nhà văn có thể truyền tải những
tâm tư của mình qua nội tâm đầy biến động của nhân vật, qua kết cấu cốt truyện đặc biệt cùng
với những thay đổi về hình tượng nghệ thuật. Kỹ thuật “dòng ý thức" tuy mới xuất hiện một
khoảng thời gian không lâu nhưng với những hiệu quả mang lại như thế thì chắc chắn rằng kỹ
thuật “dòng ý thức” sẽ còn phát triển hơn nữa ở các nền văn học thế giới.
CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC TRONG TIỂU THUYẾT ÂM
THANH VÀ CUỒNG NỘ CỦA WILLIAM FAULKNER
2.1. KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC BIỂU HIỆN QUA CỐT TRUYỆN
Cốt truyện là một công cụ tác giả khai thác chiều sâu tâm lý nhân vật, phá vỡ thời gian
tuyến tính, và tạo nên một cấu trúc cốt truyện linh hoạt, phi truyền thống. Bằng cách đưa người
đọc vào dòng suy nghĩ liên tục, tác giả không chỉ phát triển cốt truyện mà còn giúp độc giả có
cái nhìn sâu sắc hơn về tâm lý và cảm xúc của nhân vật. Khám phá những dòng suy nghĩ tự
nhiên, hỗn loạn và không bị kiểm soát của các nhân vật. Kỹ thuật này cho phép tác giả tái hiện
một cách trung thực các suy nghĩ bên trong của nhân vật, mà không tuân theo các quy tắc logic
hay trật tự thời gian rõ ràng. Từ đó giúp tạo ra một cốt truyện phi tuyến tính, nơi các sự kiện
diễn ra không theo trình tự thông thường, mà thông qua dòng chảy của ý thức, ký ức, và những
cảm xúc tức thời. Câu chuyện cũng trở nên phong phú, đa chiều hơn so với các cấu trúc cốt
truyện tuyến tính truyền thống.
Khi sử dụng kỹ thuật dòng ý thức, cốt truyện thường không theo một mạch lạc rõ ràng
ngay từ đầu. Thay vì trình bày diễn biến từ nguyên nhân đến kết quả, câu chuyện có thể mở ra từ
giữa hoặc thậm chí từ kết thúc, rồi dần dần quay lại những sự kiện trước đó thông qua các đoạn
hồi tưởng, làm cho người đọc phải kết nối các chi tiết, ghép các mảnh ghép thời gian để hiểu rõ
hơn về câu chuyện và nhân vật.
Tiểu thuyết Âm thanh và cuồng nộ của W. Faulkner, kỹ thuật dòng ý thức được sử dụng
để xây dựng cốt truyện bằng cách cho phép người đọc tiếp cận câu chuyện từ những suy nghĩ
hỗn loạn của các nhân vật như Benjy, Quentin, và Jason. Sự đan xen giữa hiện tại và quá khứ
thông qua các dòng suy nghĩ không kiểm soát của nhân vật tạo nên một bức tranh phức tạp về
gia đình Compson và sự sụp đổ của nó. Trong trường hợp này, dòng ý thức làm nổi bật sự bất ổn
tâm lý của nhân vật và cách họ tương tác với quá khứ, ảnh hưởng đến dòng chảy của cốt truyện.
2.2. KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC BIỂU HIỆN QUA ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
Theo Trần Đình Sử trong Giáo trình Lý luận văn học: “Điểm nhìn trần thuật là điểm
nhìn thể hiện vị trí người kể dựa vào để quan sát trần thuật các nhân vật và sự kiện”
Kỹ thuật dòng ý thức cho phép nhân vật bày tỏ những tâm tư tiềm tàng sẵn có, không
theo nguyên tắc nhất định. Điều này giúp nhân vật thoải mái bộc lộ những cảm xúc đáng lẽ ra
không nên tồn tại, cũng đồng thời là phương tiện để người đọc theo dõi được con người bên
trong. Đối với tiểu thuyết Âm thanh và cuồng nộ, điểm nhìn trần thuật trở thành động cơ giúp
dòng ý thức dàn trải suy nghĩ của nhân vật, dẫn tới việc cung cấp cho người đọc từng phiên bản
khác nhau của câu chuyện. Trong tiểu thuyết này có sự dịch chuyển điểm nhìn trần thuật đi từ
điểm nhìn bên trong ra điểm nhìn bên ngoài làm cho nhân vật được nhìn dưới ống kính vạn hoa.
Ba chương đầu của cuốn sách là độc thoại nội tâm của ba nhân vật được khai thác bằng điểm nhìn bên trong.
Theo Trần Đình Sử trong cuốn Giáo trình Lý Luận văn học định nghĩa “Điểm nhìn bên
trong là kể xuyên qua cảm nhận của nhân vật”
Lời kể của từng nhân vật đôi khi sẽ bổ sung cho phần còn thiếu sót cho diễn biến cốt
truyện, tuy nhiên những góc nhìn của họ vẫn dẫn đến nhiều mâu thuẫn khác nhau.
Để làm cho mọi thứ rắc rối hơn, cách kể chuyện của Benjy gây mất kết nối bằng cách đan
xen giữa quá khứ và thực tại một cách không báo trước. Qua việc sử dụng điểm nhìn bên trong,
tác giả đã khéo léo thể hiện được những suy nghĩ lộn xộn, mơ hồ của Benjy, khắc họa được đặc
tính của nhân vật là đần độn “Chúng tôi men theo hang rào và tới hàng rào khu vườn, nơi in
bóng chúng tôi. Bóng tôi cao hơn cả bóng Luster trên hàng rào. Chúng tôi đến chỗ hàng rào bị
gãy và chui qua” … Xuyên suốt chương đầu tiên là chuỗi độc thoại lộn xộn của Benjy, sinh
nhật lần thứ 30 của Benjy. Điểm nhìn trần thuật bên trong đã thể hiện thế giới tâm hồn của
Benjy đa dạng và phong phú như thế nào, nếu nhìn từ bên ngoài chúng ta chỉ thấy được hình ảnh
một cậu bé bị đần độn chỉ có những cảm giác của sinh vật như ngửi, sờ… không biết gì hơn
nhưng nếu nhìn sâu vào trong đời sống nội tâm của Benjy thì chúng ta có thể thấy Benjy là một
cậu bé trong sáng, hồn nhiên và rất giàu tình yêu thương với chị.
Trong khi đó, phần của Quentin lại gây lẫn lộn giữa thực tế và hư cấu, khi đột ngột nhảy về
ngày anh ta tự sát. Bằng việc sử dụng điểm nhìn bên trong, tác giả đã khắc họa hình tượng
Quentin ở trong trạng thái bị ám ảnh điên cuồng bởi những ý nghĩ loạn luân và tự sát vì quá yêu
cô em gái Caddy. Nghệ thuật trần thuật với điểm nhìn bên trong, đi sâu vào nội tâm nhân vật đã
mang lại sự thành công cho W. Faulkner khi khắc họa những suy nghĩ nhân vật rõ nét, chỉ có
nhân vật mới có thể nói ra hết những gì họ nghĩ, sự hóa thân ngoạn mục này đã thể hiện cụ thể
con người Quentin, những suy nghĩ đen tối cùng những hồi ức êm dịu mà đau đớn về Caddy đã
làm anh hoảng sợ và bị bóp nghẹt.
Ở phần thứ ba liên quan đến Jason, điểm nhìn của người kể chuyện dịch chuyển vào bên
trong để khám phá những suy nghĩ, tính toán của nhân vật: “Hắn tuyệt nhiên không nghĩ gì đến
cháu gái hắn, ngay cả đến giá trị võ đoán của đồng tiền. Cả tiền bạc lẫn cháu gái đối với hắn
đều chưa từng có thực thể hay cá tính gì suốt mười năm qua, cả hai thứ đó chỉ đơn thuần biểu
trưng cho cái việc làm ở ngân hàng mà hắn bị cướp đoạt trước khi hắn có được”. Điểm nhìn
bên trong đã tố cáo toàn bộ nội tâm đen tối của một kẻ thực dụng đến mất hết nhân tính: “hắn
đã thua trí một con đàn bà, một con ranh. Giá như là một thằng đàn ông trộm tiền của hắn cho
cam. Lại còn bị trộm món tiền mà hắn coi là đền bù cho cái việc làm bị mất, do chính biểu
trưng của cái việc làm bị mất ấy, và tệ hại hơn hết, do một con điếm ranh”
Qua việc xây dựng điểm nhìn trần thuật đi từ điểm nhìn bên trong ra điểm nhìn bên ngoài
của tác giả chúng ta có thể thấy nhân vật hiện lên với nhiều điểm nhìn khác nhau và hơn nữa còn
có sự dịch chuyển điểm nhìn trần thuật. Vì vậy nên nhân vật được nhìn qua ống kính vạn hoa.
2.3. KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC BIỂU HIỆN QUA THỜI GIAN
2.3.1. ĐẢO CHIỀU THỜI GIAN
Thời gian trong Âm thanh và cuồng nộ, là thời gian đan xen giữa quá khứ – hiện tại –
tương lai, sự đan xen này được thể hiện trong từng chương truyện. Thời gian trong Âm thanh và
cuồng nộ chỉ được diễn ra trong 4 ngày.
Nếu trong chương thứ nhất, câu chuyện xảy ra ngày 7 tháng 4 năm 1928. Nhưng sang
chương thứ hai, thời gian lùi lại 18 năm vào ngày 2 tháng 6 năm 1910. Chương thứ 3 lại quay về
ngày 6 tháng 4 năm 1928 và chương thứ 4 là 2 ngày sau đó, ngày 8 tháng 4 năm 1928. Vì vậy
thời gian trần thuật trong tiểu thuyết Âm thanh và cuồng nộ có ba loại là đảo chiều thời gian
trong trần thuật, đồng hiện thời gian và thời gian trần thuật trong mối tương quan với nhân vật trần thuật.
Đầu tiên, trong chương 1, nội dung tác phẩm chủ yếu xoay quanh nhân vật Benjy với
những độc thoại nội tâm của chính mình. Những bị sự kiện xảy ra trong hiện tại tác động cùng
cảm giác của nhân vật khiến nhân vật liên tưởng đến quá khứ. Bên cạnh đó, vì sự khiếm khuyết
trong trí tuệ của nhân vật làm thời gian liên tục đổi chiều. Mở đầu chương 1, khi chui qua hàng
rào, Benjy bị vướng đinh. Ngay lập tức, câu chuyện quay về quá khứ lúc Caddy gỡ rào để mọi
người chui qua. Sau một loạt những hồi tưởng, nhân vật ngược về hiện tại. Trong mớ hỗn mang
những hồi ức, liên tưởng của anh khùng Benjy hiện lên với hai sự kiện chính là đám tang bà nội,
lúc Candy lên bảy và đám cưới Candy (25/4/1910). Thời gian được trần thuật chỉ gói gọn trong
vòng 1 ngày nhưng thời gian trần thuật lại mở rộng biên độ đến 30 năm.
Ở chương 2, tác giả tập trung xoáy sâu vào Quentin – một sinh viên của đại học Harvard.
Câu chuyện của Quentin cũng gói gọn trong 1 ngày. Bắt đầu từ việc Quentin nghỉ học, đi lang
thang mua 2 chiếc bàn ủi và gặp một đứa bé bị oan sai, anh ở lại nhà trọ rồi quyết định tự vẫn.
Dòng tư tưởng của nhân vật là sự đan xen giữa hiện tại và quá khứ. Tuy nhiên, khác với Benjy,
nhân vật này cần có sự kích thích và tương tác giữa sự việc đó và sự việc đã từng xảy ra trong
quá khứ. Sự lặp đi lặp lại của hình ảnh chiếc đồng hồ, nó cũng chính là biểu tượng của thời gian
vật lý. Từ đó, chúng ta thấy được sự đối lập giữa thời gian vật lí và tâm lý, giữa dòng chảy thời
gian một chiều và đa chiều đan xen trong lối trần thuật nhân vật.
Chương thứ ba, ngày 6 tháng 4 năm 1928, độc thoại nội tâm của Jason hôm hắn phát hiện
ra cô cháu gái Quentin (Caddy bị chồng xua đuổi đã bỏ lại cho cha mẹ đứa con gái mới sinh đặt
tên là Quentin để tưởng nhớ anh trai) theo một gã kép ở gánh hát rong. Jason săn lùng cháu
khiến Quentin phải trốn nhà đi. Những ý nghĩ thù hận cay đắng của Jason quyện quanh những
mảng dĩ vãng: đám tang ông bố Jason, sự phá sản của gia đình Compson, không khí nặng nề phủ
lên cuộc sống của cô cháu gái Quentin, trên phông nền những sự kiện đời sống thị trấn nơi gia
đình Compson cư trú và tại cửa hàng đồ sắt nơi Jason làm thuê.
Ở phần cuối của tiểu thuyết, câu chuyện được kể lại qua lời của tác giả - người trần thuật
dị sự, kể chuyện ở ngôi thứ 3. Tái hiện 4 thời điểm, thời gian buổi sáng, thời gian Dilsey đi nhà
thờ, thời gian tìm kiếm và thời gian kết thúc. Tại mỗi thời điểm, tốc độ kể chuyện được đẩy
nhanh khi về Dilsey và co giãn ở phần cuối truyện. Sự chuyển đổi tốc độ trần thuật gắn liền với
sự chuyển vai trần thuật từ người kể chuyện đồng sự sang kể chuyện dị sự.
2.3.2. THỜI GIAN ĐỒNG HIỆN
Một trong những thành công của tác giả khi viết tác phẩm là sử dụng kỹ thuật dòng ý
thức, đó chính là sự sáng tạo vượt lên giới hạn của hiện tại. Nếu thời gian trong đời sống thực
luôn bị giới hạn bởi 4 chiều, thì thời gian trong truyện kể, cụ thể là tác phẩm này được mở
rộng, tái hiện ở nhiều mảng.
Ở phần I, tác giả tập trung vào đối thoại nội tâm của Benjy. Cảm nhận cuộc sống thông
qua những giác quan, Benjy không hề suy nghĩ mà chỉ nghe, ngửi, thấy… Bởi sự cảm nhận đó
đã khiến các câu chuyện mà nhân vật kể đều bị xáo trộn, không hề tuân theo một trật tự thời
gian nhất định. Benjy đặt những sự kiện xảy ra trước đám ma và sự kiện xảy ra sau (đám cưới) đặt ngang hàng nhau.
Tác giả còn xây dựng nhân vật Quentin dưới góc độ của thời gian đồng hiện. Ở đoạn kể
lại cuộc gặp gỡ với ba đứa trẻ qua đường, Quentin đã liên tục dịch các sự kiện xảy ra trong thời
điểm đang trần thuật sang sự kiện trong quá khứ - cuộc đối thoại của Benjy và Quentin. “Mình
đến xưởng máy bơi đi”, đứa thứ ba nói. Một lối rẽ ngang cạnh vườn quả. Đứa thứ ba bước
chậm qua rồi đứng lại. Đứa thứ nhất vẫn đi, những đốm trắng vượt trên những cần câu qua vai
nó, xuống lưng áo sơ mi. “Đứa nào!”, đứa thứ ba nói. Đứa thứ hai cũng dừng lại.
Tại sao em phải lấy chồng hả Caddy
Anh có muốn em nói tại sao không anh có nghĩ là em nói ra điều đó không…
“Mình đến chỗ xưởng may thôi, nó nói. “Đi nào” (…)
“Sao cậu không đi chơi với chúng”, tôi nói. Thằng đệ ấy Caddy
Anh định đánh nhau với a ấy sao
Một thằng bịp bợm một tên vô lại Caddy à hắn bị khai trừ khỏi câu lạc bộ vì cờ bạc bịp
được gửi đến Coventry bị bắt gian lận giữa kì thi và bị đuổi.
Ờ thế thì sao em đâu có đánh bài với
“Cậu thích đi bơi hơn đi câu à?”, tôi nói.
Đến chương 3 là độc thoại nội tâm của Jason hôm hắn phát hiện ra Quentin theo một gã
kép ở gánh hát rong. Lòng thù hận của Jason quyện quanh các mảng dĩ vãng như đám tang của
ông bố Jason hay sự phá sản của gia đình Compson: “Khi bắt đầu bán đất cho thằng Quentin
đi Harvard mẹ đã bảo bố con phải dành một phần như thế cho con. Rồi khi Herbert đề nghị
đưa con vào làm ở ngân hàng, mẹ bảo, giờ thì Jason có nơi có chốn rồi, đến khi nợ nần chồng
chất mẹ phải bán đồ đạc và cả phần đất… cho em nó”.
2.3.3. THỜI GIAN TRẦN THUẬT TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI NHÂN VẬT TRẦN THUẬT
Thời gian trần thuật là một yếu tố quan trọng trong cấu trúc của một tác phẩm văn học,
và mối quan hệ giữa thời gian trần thuật với nhân vật trần thuật có thể tạo nên những hiệu ứng
nghệ thuật đặc biệt. Thời gian trần thuật không chỉ đơn thuần là thời gian xảy ra sự kiện mà
còn phản ánh cách câu chuyện được kể lại, có thể là theo trình tự tuyến tính hoặc phi tuyến
tính. Khi xem xét trong mối tương quan với nhân vật trần thuật, thời gian trần thuật có thể chịu
sự chi phối bởi nhận thức, cảm xúc và trải nghiệm cá nhân của nhân vật đó.
Tác phẩm sử dụng kỹ thuật dòng ý thức, như Âm thanh và cuồng nộ của W. Faulkner,
thời gian trần thuật trở nên méo mó và phi thực do nhân vật trần thuật không cảm nhận thời
gian theo cách thông thường. Các nhân vật như Benjy hay Quentin không phân biệt rõ ràng
giữa quá khứ, hiện tại, và tương lai, dẫn đến việc câu chuyện liên tục đan xen các sự kiện từ
nhiều thời điểm khác nhau. Thời gian trần thuật trong những trường hợp như vậy mang tính
chất chủ quan, phản ánh trạng thái tâm lý và cảm xúc của nhân vật trần thuật, giúp người đọc
không chỉ theo dõi diễn biến sự kiện mà còn hiểu sâu sắc hơn về nội tâm và cách nhân vật này nhìn nhận thế giới.
Như vậy, thời gian trần thuật và nhân vật trần thuật không chỉ là những yếu tố riêng biệt
mà còn tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau, góp phần tạo nên chiều sâu cho câu chuyện và tác
động mạnh mẽ đến trải nghiệm của người đọc. Đảo chiều thời gian, hiện tại hóa quá khứ nhìn
nhận cuộc sống trong tất cả mối quan hệ phức tạp với nhiều mảng màu khác nhau.
2.4. GIÁ TRỊ CỦA KỸ THUẬT DÒNG Ý THỨC ĐỐI VỚI TIỂU THUYẾT ÂM THANH VÀ CUỒNG NỘ 2.4.1. Nội dung
Kỹ thuật dòng ý thức trong Âm thanh và cuồng nộ của William Faulkner không chỉ đóng
vai trò quan trọng trong việc thể hiện nghệ thuật kể chuyện mà còn mang lại giá trị nội dung sâu
sắc và phong phú. Trước hết, dòng ý thức cho phép Faulkner đi sâu vào tâm lý phức tạp của các
nhân vật, đặc biệt là Benjy, Quentin và Jason, thông qua việc mô tả trực tiếp những suy nghĩ,
cảm xúc hỗn loạn và không bị kiểm soát của họ. Nhờ đó, độc giả có cơ hội hiểu rõ hơn nội tâm
của các nhân vật, cảm nhận được sự hoang mang, đau khổ và xung đột nội tâm của họ khi đối
mặt với thực tại và quá khứ.
Một trong những giá trị nổi bật của kỹ thuật dòng ý thức là khả năng làm mờ ranh giới
giữa quá khứ và hiện tại, khiến thời gian trở thành một chuỗi những ký ức đan xen, phi tuyến
tính. Điều này không chỉ phản ánh trạng thái tinh thần rối loạn của nhân vật mà còn thể hiện
cách mà ký ức chi phối cuộc sống hiện tại, làm cho các nhân vật như Benjy và Quentin dường
như mắc kẹt trong những ám ảnh và đau khổ của quá khứ. Từ đó, Faulkner cho thấy sự phức tạp
trong cách con người đối mặt với thời gian và ký ức, đồng thời nhấn mạnh sự khó khăn trong
việc thoát khỏi những ám ảnh tâm lý.
Không chỉ dừng lại ở khía cạnh cá nhân, dòng ý thức còn phản ánh những vấn đề xã
hội và gia đình rộng lớn hơn. Qua dòng suy nghĩ của các nhân vật, Faulkner khắc họa sự suy tàn
của gia đình Compson – một biểu tượng cho sự sụp đổ của tầng lớp quý tộc miền Nam Mỹ sau
Nội chiến. Gia đình Compson từng giàu có và có danh tiếng, nhưng giờ đây chỉ còn lại sự phân
rã, suy đồi và hỗn loạn. Sự suy tàn này không chỉ diễn ra ở cấp độ cá nhân mà còn biểu thị sự
sụp đổ của một xã hội từng được xây dựng trên những giá trị về danh dự, truyền thống, nhưng
giờ đây lại không thể thích ứng với thời đại mới.
Bên cạnh đó, kỹ thuật dòng ý thức còn giúp Faulkner khắc họa sâu sắc các chủ đề như
tình yêu, danh dự và tội lỗi. Suy nghĩ của Quentin, nhân vật bị ám ảnh bởi danh dự gia đình và
sự sa ngã của chị gái Caddy, thể hiện sự đấu tranh nội tâm giữa lý tưởng và thực tế. Những suy
nghĩ hỗn loạn và đầy đau khổ của Quentin làm nổi bật sự bất lực của anh trong việc bảo vệ giá
trị gia đình và danh dự, điều này dẫn đến sự tự hủy hoại bản thân. Từ đó, Faulkner nhấn mạnh
sự bi kịch không thể tránh khỏi của con người trong một xã hội đã bị biến đổi sâu sắc.
Dòng ý thức còn giúp Faulkner phê phán sâu sắc các giá trị xã hội và gia đình. Các nhân
vật như Jason, người chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân và tiền bạc, đại diện cho sự suy đồi của
đạo đức và sự thờ ơ trước sự suy tàn của gia đình. Những suy nghĩ của Jason phản ánh sự thực
dụng và lạnh lùng trong một xã hội không còn đặt nặng những giá trị truyền thống. Kỹ thuật
dòng ý thức cho phép Faulkner khắc họa một cách chân thực và đa chiều sự sụp đổ không chỉ
của cá nhân mà còn của cả một xã hội.
Giá trị nội dung của kỹ thuật dòng ý thức trong Âm thanh và cuồng nộ không chỉ nằm ở
việc mô tả sâu sắc và chân thực tâm lý nhân vật mà còn phản ánh sự suy tàn của xã hội, đồng
thời khai thác các chủ đề lớn như danh dự, tội lỗi và tình yêu. Kỹ thuật này tạo nên sự phức tạp
và chiều sâu cho tác phẩm, giúp Faulkner chuyển tải những thông điệp mạnh mẽ về sự bi kịch
của con người trong một thế giới đầy biến động và không thể kiểm soát. 2.4.2. Nghệ thuật
Kỹ thuật dòng ý thức trong Âm thanh và cuồng nộ của William Faulkner mang lại giá trị
nghệ thuật vô cùng đặc sắc, giúp tác phẩm vươn lên trở thành một kiệt tác đột phá của văn học
hiện đại. Trước hết, dòng ý thức cho phép Faulkner khám phá và tái hiện một cách sâu sắc thế
giới nội tâm của các nhân vật, đặc biệt là Benjy, Quentin và Jason, những nhân vật có tâm lý
phức tạp và đa chiều. Thay vì đi theo lối kể chuyện truyền thống, Faulkner để cho dòng suy nghĩ
của nhân vật tự do tuôn trào theo cảm xúc, đôi khi đứt đoạn, không tuân theo trật tự logic hay
trình tự thời gian thông thường. Điều này mang đến cho độc giả một cái nhìn chân thực, sống
động về suy nghĩ rối loạn và những nỗi đau sâu thẳm mà các nhân vật đang phải đối diện. Qua
đó, người đọc không chỉ đồng cảm với nỗi ám ảnh của các nhân vật mà còn có thể trải nghiệm
trực tiếp những cảm xúc khó lường của họ trong những thời khắc đầy bi kịch của cuộc đời.
Một trong những giá trị nghệ thuật lớn nhất của kỹ thuật dòng ý thức mà Faulkner sử
dụng chính là việc phá vỡ cấu trúc thời gian tuyến tính truyền thống. Trong Âm thanh và
cuồng nộ, thời gian không còn được kể theo thứ tự trước sau mà trở thành một chuỗi những ký
ức chồng chéo, đan xen giữa quá khứ và hiện tại. Faulkner đã làm mờ ranh giới giữa các khoảnh
khắc trong cuộc đời nhân vật, đặc biệt là với Benjy và Quentin, khiến cho quá khứ và hiện tại
liên tục xen lẫn và chi phối lẫn nhau. Cách tiếp cận này không chỉ phản ánh trạng thái tinh thần
hỗn loạn của các nhân vật mà còn tạo ra một cảm giác rằng cuộc sống của họ bị mắc kẹt trong
những ám ảnh và ký ức đau buồn không thể giải thoát. Nhờ kỹ thuật này, Faulkner thể hiện một
cách tinh tế sự phức tạp của việc con người đối diện với ký ức và thời gian, làm tăng thêm chiều
sâu tâm lý của nhân vật và tính đa nghĩa của tác phẩm.
Kỹ thuật dòng ý thức còn được Faulkner sử dụng để thể hiện sự suy tàn của gia đình
Compson, một gia đình từng danh giá ở miền Nam Mỹ nhưng nay chỉ còn lại sự đổ vỡ và phân
rã. Qua cách dòng suy nghĩ của các nhân vật được thể hiện, Faulkner đã cho thấy rõ sự rối loạn
trong cả tinh thần lẫn cuộc sống của họ. Lối suy nghĩ đứt đoạn, không mạch lạc của Benjy hay
sự ám ảnh tự hủy của Quentin chính là những biểu hiện sinh động cho sự suy sụp không chỉ ở
cấp độ cá nhân mà còn là sự đổ vỡ của một hệ thống xã hội và giá trị gia đình từng được coi
trọng. Sự suy tàn này không chỉ đơn thuần là bi kịch của gia đình Compson mà còn đại diện cho
sự lụi tàn của tầng lớp quý tộc miền Nam Mỹ sau Nội chiến, những người không thể thích nghi
với thay đổi của thời đại. Qua đó, Faulkner không chỉ khắc họa bi kịch cá nhân mà còn thể hiện
một cách thuyết phục bức tranh xã hội rộng lớn hơn, mang đậm tính sử thi và nhân văn.
Một giá trị nghệ thuật nữa của kỹ thuật dòng ý thức trong tác phẩm là khả năng thách
thức người đọc.W. Faulkner không đơn giản cung cấp cho độc giả một câu chuyện mạch lạc, dễ
hiểu mà yêu cầu họ phải tham gia chủ động vào quá trình đọc, tự mình kết nối những mảnh suy
nghĩ rời rạc của các nhân vật để hiểu được toàn bộ cốt truyện và thông điệp của tác phẩm. Cách
tiếp cận này không chỉ tạo ra sự phức tạp cho tác phẩm mà còn khiến người đọc có trải nghiệm
đa chiều hơn, đòi hỏi họ phải suy nghĩ sâu sắc, phân tích và tìm hiểu nội tâm nhân vật một cách
kỹ lưỡng. Nhờ vào kỹ thuật dòng ý thức, Faulkner đã tạo nên một tác phẩm không chỉ là câu
chuyện về sự suy tàn của một gia đình mà còn là một hành trình tâm lý phức tạp và đầy thách
thức dành cho người đọc.
Kỹ thuật dòng ý thức mà Faulkner sử dụng trong Âm thanh và cuồng nộ không chỉ mang
lại sự đột phá về mặt nghệ thuật mà còn giúp ông định hình và thúc đẩy văn học hiện đại. Cách
kể chuyện phá vỡ quy ước, phi tuyến tính và ngôn ngữ rời rạc của Faulkner đã mở ra những khả
năng mới trong việc tiếp cận tâm lý và ý thức con người. Ông đã không chỉ thách thức những
khuôn mẫu văn chương quen thuộc mà còn đẩy cao tính sáng tạo và đa dạng trong cách thức kể
chuyện. Điều này không chỉ làm cho Âm thanh và cuồng trở nộ
thành một tác phẩm điển hình
của văn học hiện đại mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến những thế hệ nhà văn sau này, khẳng định
vị thế của Faulkner như một trong những nhà văn có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử văn học thế kỷ 20.
Kỹ thuật dòng ý thức trong Âm thanh và cuồng nộ của William Faulkner không chỉ mang
lại giá trị nghệ thuật ở việc tái hiện chân thực và phức tạp tâm lý nhân vật mà còn giúp tác phẩm
đạt đến tầm cao của sự sáng tạo và sự phá cách. Bằng cách phá vỡ thời gian tuyến tính, thể hiện
sự suy tàn của gia đình và xã hội qua ngôn ngữ nghệ thuật tinh tế, đồng thời thách thức độc giả
tham gia vào hành trình khám phá nội tâm, Faulkner đã tạo nên một tác phẩm văn học giàu
chiều sâu, mang đậm tính nghệ thuật và trở thành một kiệt tác văn học thời đại. KẾT LUẬN
Văn học Mỹ thế kỉ XX đã đạt thành tựu đáng kể, đóng góp cho văn chương thế giới
những tên tuổi bậc nhất mà người ta phải nhắc đến. Thời kì này, tiểu thuyết phát triển trong sự
đa dạng, đối nghịch nhau về nhiều mặt. Bên cạnh những thành tựu của tiểu thuyết hiện thực với
khuynh hướng hiện thực phê phán hoặc khuyh hướng xã hội chủ nghĩa thì William Faulkner đã
đóng góp rất lớn vào tiến trình phá vỡ nguyên tắc mỹ học của tiểu thuyết truyền thống, tiến đến
tiểu thuyết “tân hiện đại” của thế kỉ. Kế thừa kỹ thuật viết theo dòng ý thức của M. Proust và
James Joyce, Faulkner đã phá vỡ kết cấu thông thường, đảo lộn trật tự thời gian khiến người đọc
như đến với một mê cung huyền bí với nhiều lối rẽ không định trước…và đặc biệt là độc thoại
nội tâm bao trùm tác phẩm như một thủ pháp của tiểu thuyết dòng ý thức.
Kỹ thuật tự sự dòng ý thức thể hiện sự cách tân mạnh mẽ của Faulkner về các mặt: điểm
nhìn nghệ thuật, độc thoại nội tâm – dòng tâm tư... Nó đã làm cho Âm thanh và cuồng nộ có
nhiều nét độc đáo. Nghệ thuật đặc sắc trong tiểu thuyết này là việc tạo nên các điểm nhìn trần
thuật: điểm nhìn gắn với những độc thoại nội tâm làm cho thế giới được thể hiện vang đầy âm
sắc cá nhân. Kỹ thuật tự sự dòng ý thức là một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn cho tiểu thuyết của W. Faulkner.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đặng Anh Đào, (2001), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phương Tây hiện đại, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
2. Hữu Ngọc, (2006), Hồ sơ Văn hóa Mỹ, NXB Thông tin và Truyền thông.
3. Lại Nguyên Ân, (2017), 150 Thuật ngữ Văn học, NXB Văn học.
4. Lê Bá Hán, (2014), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
5. Lê Huy Bắc, (2001), Hợp tuyển văn học Châu Mỹ tập I, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
6. Lê Huy Bắc, (2003), Văn học Mỹ, NXB Đại học Sư Phạm.
7. Trần Đình Sử, (2005), Giáo trình lý luận văn học tập II: Tác phẩm và thể loại văn học, NXB Đại học Sư phạm.
8. Trần Hinh, (2016), Tiểu thuyết phương Tây thế kỉ XX: Khuynh hướng – tác giả - tác phẩm,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
9. William Faulkner, (2015), Âm thanh và cuồng nộ, NXB Văn học.