Tiểu luận Tư duy biện luận trong giáo dục hiện đại môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một.
Tiểu luận Tư duy biện luận trong giáo dục hiện đại môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một. Tài liệu được sưu tầm gồm 24 trang giúp bạn tham khảo , ôn tập và đạt kết quả cao
Môn: Tư duy biện luận ứng dụng 16 tài liệu
Trường: Trường Đại học Thủ Dầu Một 135 tài liệu
Tác giả:
Preview text:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA SƯ PHẠM ---------- ---------- TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN: TƯ DUY BIỆN LUẬN ỨNG DỤNG (2+0)
Mã học phần: KTCH005 Học kỳ 1, Năm học 2023 – 2024 Tên đề tài:
TƯ DUY BIỆN LUẬN VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG
LĨNH VỰC GIÁO DỤC HIỆN TẠI
Giảng viên giảng dạy: Phạm Kim Cương THÀNH VIÊN NHÓM:
1 ...Nguyễn Thị Hương Trà …………….MSSV: … 2223402010283…..
2……Phạm Ngọc Anh ....…………….MSSV:…2223402010960………
Bình Dương , ngày 06 tháng 11 năm 2023 2
BẢNG ĐÁNH GIÁ NHÓM TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN: TƯ DUY BIỆN LUẬN ỨNG DỤNG (2+0)
Mã học phần: KTCH005
Tên đề tài:…Tư duy biện luận và vai trò của nó trong lĩnh vực giáo dục hiện tại…
Bảng tự đánh giá của nhóm: STT Họ và tên
Công việc được phân công Mức độ hoàn thành (%) 1Phạm Ngọc Anh
Lời cảm ơn, Phần I, Chương 3- Phần II. Phần III. 100%
2Nguyễn Thị Hương Trà Chương 1,2- Phần II , Phần III, Tài liệu tham khảo 100%
Đánh giá của giảng viên
Điểm bằng số
Nhận xét của GV chấm 1
Nhận xét của GV chấm 2
Điểm bằng chữ
Giảng viên 1 ký tên
Giảng viên 2 ký tên MỤC LỤC 3
BẢNG ĐÁNH GIÁ NHÓM.............................................................................2
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................4
PHẦN I: MỞ ĐẦU...........................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài....................................................................................5
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.....................................................................6
3. Mục tiêu nghiên cứu...............................................................................7
4. Đối tượng nghiên cứu.............................................................................7
5. Phạm vi nghiên cứu................................................................................7
6. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................7
PHẦN II: NỘI DUNG.....................................................................................8
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TƯ DUY BIỆN LUẬN.................8
1.1 Khái niệm tư duy biện luận................................................................8
1.2 Đặc điểm của tư duy biện luận...........................................................9
1.3 Các rào cản của tư duy biện luận......................................................12
1.4 Rèn luyện và phát triển tư duy biện luận.........................................13
CHƯƠNG 2. VAI TRÒ TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC.......................16
2.1 Khái quát chủ đề...................................................................................16
2.2 Vai trò của tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục........................16
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ DUY
BIỆN LUẬN TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC.........................................17
3.1 Thực trạng của tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục................17
3.2 Giải pháp vận dụng tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục.........18
PHẦN III: KẾT LUẬN.................................................................................21
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................22 4 LỜI CẢM ƠN
Trước khi đến với bài tiểu luận nhóm em xin chân thành cảm ơn thầy Phạm
Kim Cương – người hướng dẫn, đã truyền đạt kiến thức, giúp đỡ nhóm em
trong quá trình học tập, hoàn thành bộ môn tư duy biện luận ứng dụng và bài tiểu luận này.
Trong quá trình học tập cũng như làm bài tiểu luận, thầy rất tận tâm hướng
dẫn, chỉnh sửa những lỗi sai và gợi ý những kiến thức bổ ích cho bài. Từ đó
nhóm em có thể làm bài một cách tốt hơn, hiệu quả hơn và hoàn chỉnh hơn.
Nhóm em đã cố gắng vận dụng tất cả những kiến thức được học trong học kỳ
vừa qua để hoàn thành bài tiểu luận một cách tốt nhất. Bài tiểu luận là công
sức và sự cố gắng của chúng em tuy vậy, do kiến thức hạn chế và không có
nhiều kinh nghiệm thực tiễn nên khó tránh khỏi những thiếu sót trong quá
trình nghiên cứu và trình bày. Một lần nữa, nhóm em xin trân trọng cảm ơn
thầy. Chúc thầy luôn khỏe mạnh, hạnh phúc và thành công trong công việc.
Nhóm em xin chân thành cảm ơn! 5 PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tư duy phản biện được xem là một kỹ năng cốt lõi của giáo dục, đặc biệt
trong thời đại hiện nay. Tư duy phản biện là một trong bốn kỹ năng thiết yếu
cùng với kỹ năng giao tiếp, hợp tác và sáng tạo, mà các nền giáo dục cần trang
bị cho người học trong thế kỷ 21. Trong thời kì hội nhập quốc tế và phát triển
kinh tế, công nghệ ngày nay, bên cạnh kiến thức chuyên môn, các kỹ năng
mềm, trong đó có kỹ năng tư duy phản biện là rất quan trọng để kết nối và giải
quyết vấn đề. Thực tế bây giờ, để tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp tốt, người học
cần trang bị cho mình những kỹ năng thiết yếu và ứng dụng chúng vào cuộc
sống. Tư duy phản biện là một công cụ rất tuyệt vời để hoàn thiện bản thân và
tạo nên những bước ngoặt trong cuộc sống cũng như trong sự nghiệp. Kỹ
năng tư duy phản biện đứng thứ hai về tầm quan trọng trong 10 kỹ năng quan
trọng nhất trong thế kỷ 21 theo “Diễn đàn Kinh tế Thế giới”. Do đó, việc rèn
luyện tư duy phản biện cho học sinh từ nhỏ rất được chú trọng ở các nước
phát triển trên thế giới.
Tư duy phản biện là một trong những kỹ năng tư duy quan trọng nhất, giúp
con người có thể phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định một cách khách
quan, dựa trên lý lẽ và bằng chứng. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy hiện
nay, việc phát triển tư duy phản biện cho học sinh, sinh viên chưa được quan
tâm đúng mức. Phương pháp giảng dạy vẫn chủ yếu là truyền đạt kiến thức
một chiều mà chưa khuyến khích học sinh tự suy ngẫm, đặt câu hỏi hay đưa ra
quan điểm riêng. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng phát triển tư
duy độc lập, sáng tạo của học sinh.
Việc nghiên cứu tư duy phản biện trong giáo dục có ý nghĩa cấp thiết nhằm
nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới của xã hội hiện đại.
Đây cũng là hướng đi quan trọng để cải tiến phương pháp giảng dạy, phát
triển đồng bộ năng lực tư duy cho học sinh, sinh viên. Vì thế, nhóm chúng em 6
lựa chọn chủ đề “ Tư duy phản biện và vài trò của nó trong lĩnh vực giáo
dục hiện nay” làm chủ đề viết tiểu luận của mình nhằm vận dụng các kiến
thức, kỹ năng tư duy biện luận để nâng cao năng lực bản thân.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
a) ThS. Ngô Hải Yến ( 2021) "Phát triển kỹ năng tư duy phản biện cho
sinh viên trong thời đại công nghiệp 4.0." KHOA HỌC VÀ CÔNG
NGHỆ QUI: 39. Bài báo đưa ra khái niệm và tầm quan trọng của tư duy
phản biện trong thời đại ngày nay, đồng thời đưa ra một số đề xuất đối
với của giảng viên và sinh viên nhằm giúp các em sinh viên hình thành,
rèn luyện và phát triển tư duy phản biện để thích nghi với sự thay đổi
trong cuộc sống và công việc. Việc dạy và tăng cường rèn luyện các kỹ
năng mềm, trong đó có kỹ năng tư duy phản biện cho sinh viên là hết
sức cần thiết. Bởi nhờ có tư duy phản biện, các em sinh viên sẽ hình
thành thói quen tiếp cận vấn đề đa chiều, linh hoạt, có khả năng quan
sát, phân tích và nhìn nhận thấu đáo, từ đó dễ thích nghi trước mọi đổi
thay trong cuộc sống và công việc. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sự
hướng dẫn nhiệt tình, sáng tạo các giảng viên và sự nỗ lực cố gắng rèn
luyện các em sinh viên sẽ tạo ra một môi trường học tập tốt giúp các em
phát triển các kỹ năng mềm thực tế cần thiết cho cuộc sống.
b) Bình, Nguyễn Thị Thanh Bình, Trần Thị Thanh Ngọc, và Hoàng Thị Lê
Ngọc (2019). "VAI TRÒ CỦA TƯ DUY PHẢN BIỆN TRONG GIÁO
DỤC NGOẠI NGỮ Ở BẬC ĐẠI HỌC." 47. Bài viết này sẽ phân tích
vai trò của tư duy phản biện trong giáo dục ngoại ngữ; giới thiệu những
khả năng tương đương của tiếng Việt về tư duy phê phán, qua đó nêu rõ
quan điểm của tác giả về khái niệm này; phân tích vai trò của tư duy
phê phán và học ngôn ngữ; vai trò của ngôn ngữ và tư duy phê phán; và
cơ hội phát triển tư duy phê phán trong giảng dạy ngoại ngữ tại các
trường đại học ở Việt Nam. Tư duy phản biện được xem là một trong
những kỹ năng học thuật quan trọng của giáo dục (Paul, 2005). Việc 7
trang bị cho sinh viên nói chung và sinh viên ngoại ngữ nói riêng các kỹ
năng tư duy phản biện là rất cần thiết. Nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục Việt Nam nói chung và giáo dục ngoại ngữ ở bậc đại học nói riêng,
cần thiết phải lồng ghép phát triển tư duy phản biện cho người học.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan về tư duy phản biện, vai trò của tư duy phản biện
trong lĩnh vực giáo dục nhằm hiểu rõ sự quan trọng và ảnh hưởng của tư duy
biện luận đối với quá trình giảng dạy và học tập. Nó sẽ tập trung vào việc làm
rõ tại sao tư duy biện luận được xem là một kỹ năng cốt lõi trong phát triển cá
nhân và sự thành công của học sinh và sinh viên.
Tìm hiểu những khó khăn trong việc phát triển tư duy phản biện trong
trường học, trong giảng dạy nhằm đề xuất những giải pháp cụ thể trong việc
giảng dạy và học tập dựa trên tư duy biện luận. Nó có thể liên quan đến việc
phát triển chương trình học tập, đào tạo giáo viên, hoặc thậm chí phương pháp đánh giá.
4. Đối tượng nghiên cứu
Tư duy phản biện và vai trò của nó trong lĩnh vực giáo dục hiện nay.
5. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan về tư duy phản biện, thực trạng, biện pháp cải
tiến giáo dục Việt Nam hiện nay trong việc phát triển tư duy phản biện.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành tiểu luận này chúng tôi đã có quá trình sưu tầm, tổng
hợp và hệ thống các tài liệu, đánh giá của bản thân. Bao gồm tổng hợp các
phương pháp: phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống hoá các tài liệu có liên quan. 8 PHẦN II: NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TƯ DUY BIỆN LUẬN
1.1 Khái niệm tư duy biện luận
Tư duy biện luận [1] hay còn gọi là tư duy phản biện (critical thinking), là
kỹ năng đánh giá những luận cứ do người khác nêu ra từ đó xây dựng luận
cứ của chính mình một cách vững chắc. Đây là kỹ năng cần thiết trong
thời đại hiện nay giúp con người ta mở rộng tư duy, nhìn nhận và tìm tòi
được những góc nhìn mới trong cuộc sống.
Tư duy phản biện (Critical Thinking) là phương thức tư duy – về bất kỳ
chủ đề, nội dung hoặc vấn đề nào – trong đó người suy nghĩ cải thiện chất
lượng tư duy của mình bằng cách tiếp nhận một cách khéo léo các cấu trúc
vốn có trong tư duy và áp đặt các tiêu chuẩn trí tuệ lên họ.
Đây là một khái niệm phong phú đã được phát triển trong suốt 2.500 năm
qua. Thuật ngữ “tư duy phản biện” có nguồn gốc từ giữa cuối thế kỷ 20.
Theo National Council for Excellence in Critical Thinking (1987), Tư duy
phản biện là quá trình phát triển tư duy thông qua việc rèn luyện một cách
có kỷ luật. Từ đó hình thành những khái niệm, đánh giá, phân tích để định
hướng cho các hành động và niềm tin của cá nhân.
1. Còn có tên gọi là tư duy phản biện hay tư duy phê phán, đây là các thuật
ngữ tiếng Việt chúng ta thường dùng để dịch thuật ngữ critical thinking trong tiếng Anh.
2. Xin xem bản dịch tiếng Việt của Vũ Đức Anh (NXB Tri thức, 2018). 9
1.2 Đặc điểm của tư duy biện luận Tính toàn diện
Tư duy phản biện không cho phép xem xét, đánh giá sự việc một cách biệt lập
mà luôn đòi hỏi phải đánh giá, nhìn nhận các vấn đề, các đối tượng, các tình
huống một cách toàn diện từ nhiều mặt, nhiều phương diện, nhiều khía cạnh,
nhiều quan điểm, nhiều góc độ khác nhau; luôn đặt đối tượng trong sự vận
động với nhiều mối liên hệ, gắn kết nhân quả giữa các vấn đề, đối tượng khác
để phân tích, đánh giá. Tính độc lập
Tính độc lập thể hiện trước hết là sự độc lập giữa lý trí và cảm xúc. Tư duy
phản biện đòi hỏi mọi nhìn nhận, đánh giá, kết luận,… phải hướng đến và
tuân thủ giá trị của chân lý. Điều đó chỉ đạt được khi xuất phát từ sự tôn trọng
tiếng nói của lý trí và thông qua sự sàng lọc, thẩm định của trí tuệ. Tính nhạy bén
Tư duy phản biện đòi hỏi phải có đầu óc nhạy bén để nắm bắt, phát hiện và
thích ứng nhanh với những tình huống khác thường, đặc biệt, ngoại lệ…; thích
ứng với những yếu tố mới, những yêu cầu mới,… từ đó hình thành nhu cầu,
mong muốn phải tìm hiểu và giải quyết vấn đề. Tính linh hoạt
Đặc điểm linh hoạt của tư duy phản biện thể hiện trước hết ở thói quen xem
xét, đánh giá và giải quyết vấn đề không bị phụ thuộc theo một khuôn mẫu có
tính truyền thống. Tính linh hoạt trong tư duy bắt nguồn từ cách nghĩ đa
chiều, không theo lối mòn. 10
Tính khoa học và logic
Phản biện không phải là phản bác với mục đích tranh thắng, trong đó sự đồng
tình hay phản đối, khẳng định hay phủ nhận một ý kiến, một sự việc đơn giản
chỉ dựa theo cảm tính chủ quan, mà không dựa trên những minh chứng có căn cứ khoa học.
Phản biện là quá trình hoàn thiện chất lượng tư duy trên cơ sở tổng hợp, phân
tích, lập luận (luận giải) khách quan, khoa học, có tính thuyết phục nhằm đạt
đến sự đồng thuận khi nhận thức, đánh giá một vấn đề.
Đó là sự đồng thuận dựa trên sự phân định biện chứng, khoa học cái tốt với
cái xấu, cái đúng với cái sai, cái hay với cái dở, cái khẳng định với cái phủ
định, cái được với cái chưa được… Nói khác đi, đó là sự đồng thuận dựa trên
tiêu chuẩn là chân lý, sự đồng thuận có chất lượng khoa học. Tính khách quan
Để xem xét, đánh giá đối tượng, sự việc một cách đúng đắn, tư duy phản biện
đòi hỏi phải xem xét đối tượng, sự việc với thái độ thực sự khách quan, công bằng
Tính khách quan của tư duy phản biện cũng đòi hỏi khi phán đoán, phân tích,
thẩm định, đánh giá một vấn đề cần xuất phát và tôn trọng các dữ kiện, bằng
chứng từ những nguồn thông tin chính xác, cập nhật và tin cậy, đi kèm với lập
luận logic, không được áp đặt, thiên lệch, phiến diện, bảo thủ, cố chấp. Tính đối thoại
Đặc điểm đối thoại đòi hỏi tư duy phản biện phải loại bỏ các định kiến cá
nhân khỏi tư duy của mình. Phải tiếp cận vấn đề dựa trên những bằng chứng
và lý lẽ khách quan, không bảo thủ, cố chấp dựa vào nhận thức chủ quan. 11
Sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu và nghiêm túc tiếp nhận ý kiến, quan điểm của
người khác, lấy chân lý khách quan làm tiêu chuẩn để tiếp nhận các quan
điểm, cách đánh giá và suy nghĩ phù hợp, đúng đắn.
Có ý thức thường xuyên tự vấn, tự đối thoại, tranh luận với chính bản thân
mình. Tự đối thoại với bản thân là biểu hiện cao nhất và là thử thách lớn nhất
của phẩm chất dũng cảm, chính trực – một phẩm chất hàng đầu của người có tư duy phản biện.
Người có tư duy phản biện ( biện luận) thường có khả năng:
- Hiểu sự gắn kết giữa các quan điểm
- Nhận dạng, phát triển và đánh giá các lập luận
- Tìm ra những sự không nhất quán và lỗi sai phổ biến trong cách lập luận
- Giải quyết vấn đề một cách có hệ thống
- Nhận dạng sự liên quan và tầm quan trọng của các ý tưởng
- Xem xét cách lập luận và sự đúng đắn trong quan điểm, niềm tin của người khác
- Không nhầm lẫn tư duy phản biện với việc thích tranh cãi hay chỉ trích
người khác. Mặc dù các kỹ năng tư duy phản biện có thể được sử dụng
để vạch trần những thiếu sót và sai lầm trong lập luận, nhưng kỹ năng
này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những lập luận đúng đắn
và mang tính xây dựng. Tư duy phản biện giúp chúng ta thu nạp kiến
thức, tăng mức độ thấu hiểu lý thuyết đã biết, củng cố cách lập luận,
nâng cao hiệu quả xử lý công việc và giải quyết vấn đề.
Trong đó, người có khả năng này thường sở hữu các đặc điểm như sau:
- Luôn xem xét vấn đề từ nhiều phương diện: Để thấu hiểu và có đánh
giá khách quan, người có tư duy biện luận phải tiếp cận hiện tượng từ
nhiều khía cạnh như quan sát, giao tiếp, truyền thông, tranh luận,… 12
Đồng thời, để một phát biểu trở nên đáng tin cậy, hợp logic, lý lẽ vững
chắc thì họ cũng cần tìm kiếm những sự thật chính xác có liên quan từ
các nguồn uy tín, không thiên lệch.
- Có khả năng suy luận và tranh luận: Họ nhận dạng, phát triển thông tin,
và thấu hiểu sự gắn kết logic giữa các quan điểm để sắp xếp suy nghĩ
của mình thành luận điểm rõ ràng. Qua đó, người tư duy lập luận phản
biện rõ ràng sẽ đưa ra các lý lẽ và giải quyết vấn đề có hệ thống với câu
từ mạch lạc, dẫn chứng cụ thể, xác đáng.
- Chấp nhận mọi ý kiến: Kể cả là quan điểm đúng hay trái chiều, người
có tư duy phản biện sẽ tôn trọng bằng chứng, lý lẽ và biết tự điều chỉnh
quan điểm sau khi đã suy luận kỹ càng.
- Áp dụng các thủ thuật tư duy: Nhằm đưa ra những lập luận đúng đắn,
họ biết áp dụng nhiều thủ thuật tư duy khác nhau. Bao gồm việc đặt câu
hỏi, đưa ra các phán đoán và thiết lập các giả định.
1.3 Các rào cản của tư duy biện luận
Nhằm đảm bảo năng lực suy nghĩ thấu đáo, rõ ràng và có quyết định sáng suốt
trong mọi trường hợp, bạn cần nhận thức và loại bỏ những tác nhân gây ra các
rào cản hạn chế năng lực tư duy phân tích. Bao gồm:
-Tính bảo thủ: Đây được xem là một trong những tác nhân nguy hiểm
nhất gây khó khăn cho việc phát triển tư duy lập luận phản biện. Người
bảo thủ thường có xu hướng từ chối lắng nghe, và khăng khăng giữ
nguyên ý kiến cùng những định kiến ban đầu của bản thân. Việc này
khiến họ khó tiếp cận được hết những khía cạnh khác nhau của một vấn
đề và cũng khó thích nghi trong môi trường mới.
-Tự tin thái quá: Để tư duy phản biện, một người cần sẵn sàng đi ngược
lại với những niềm tin vốn có của bản thân và suy xét vấn đề theo nhiều
góc nhìn khác. Song, việc quá tự tin ngăn cản họ khỏi việc đánh giá đầy
đủ các mặt của vấn đề và dễ mắc phải sai lầm không đáng. 13
-Thiếu trung thực: Thiếu trung thực với bản thân và những người xung
quanh tác động xấu lên quá trình tư duy biện chứng. Khi cố tình nói dối
hoặc lảng tránh sự thật, đồng nghĩa người đó đang tự giới hạn chính bản
thân trong việc tiếp cận vấn đề toàn diện. Từ đó họ sẽ không thể đủ
sáng suốt để phân tích, đánh giá và đưa ra hướng giải quyết hiệu quả.
-Sự lười biếng: Lười biếng là trạng thái ngại vận động, không muốn nỗ
lực cố gắng và ngại hy sinh trước khó khăn thử thách. sự lười biếng là
một trong những trở ngại lớn trong việc hình thành tư duy phản biện và
tiếp cận đến nhiều mặt trái của vấn đề.
-Nỗi sợ hãi: Sợ hãi là một cảm xúc tiêu cực không nên có trong quá
trình rèn luyện tư duy lập luận phản biện. Khi sợ hãi, ta thường không
có đủ dũng cảm để nhìn nhận vấn đề thấu đáo, rõ ràng và khó đưa ra
quyết định bởi lo sợ cách giải quyết đó sẽ ảnh hưởng đến bản thân và người xung quanh.
1.4 Rèn luyện và phát triển tư duy biện luận
1.4.1 Mối quan hệ giữa tư duy biện luận và giáo dục hiện tại.
Nếu bàn về lĩnh vực giáo dục thì đây là một quá trình truyền thụ, chuyển giao
kiến thức và kinh nghiệm một cách có ý thức có mục đích và có kế hoạch của
một người hay một nhóm người gọi là giáo viên hay giảng viên nhằm tạo ra
một số nhận thức, một số kĩ năng hoạt động và phát triển chúng bằng cách rèn
luyện. Công việc này giúp hoạt động trí não, có thể là hoạt động chân tay.
Nhưng để quá trình hoạt động truyền đạt ấy được dễ dàng và đúng đắn thì
phải kể đến vai trò của tư duy biện luận (tư duy phản biện) . Vì nó là quá trình
tư duy chủ động bao gồm phân tích, tổng hợp, đánh giá thông tin để đưa ra
một nhận định của cá nhân về một vấn đề nào đó. Các thông tin được thu thập
trong quá trình tư duy biện luận được tổng hợp qua tìm kiếm, quan sát, kiến
thức có trước và kinh nghiệm của người đó. Sau đó các thông tin sẽ được
đánh giá trên cơ sở lập luận khách quan, logic để đưa ra kết luận. Từ đó ta
thấy rằng tư duy phản biện và lĩnh vực dạy học có mối quan hệ chặt chẽ và 14
cần phải có. Giúp cả người dạy và người học có khả tìm tòi, học hỏi, phân
tích, sáng tạo. Đặc biệt việc tư duy biện luận trong giáo dục còn giúp người
dạy và người học tư duy phát hiện ra những kiến thức mới lạ hơn, nhìn nhận sâu hơn các vấn đề.
1.4.3. Ngụy biện và các cách nhận ngụy biện A. Khái niệm ngụy biện
Trong thực tế cuộc sống thường ngày cũng như trong khoa học và kỹ thuật ta
thường gặp những suy luận nhìn bề ngoài thì có vẻ đúng, có vẻ hợp lý, nhưng
nếu xem xét kỹ thì thấy chúng vi phạm các quy tắc logic. Người ta gọi những
sai lầm không cố ý trong suy luận là sự ngộ biện, còn những sai lầm cố ý thì
được gọi là sự ngụy biện.
Nếu chỉ xét về mặt logic thì ngụy biện cũng là sai lầm logic.
Ngụy biện là sự cố ý vi phạm các quy tắc logic trong suy luận nhằm mục đích
đánh lạc hướng người nghe, người đọc, làm cho người khác nhầm tưởng cái
sai là đúng và cái đúng là sai.
B. Các cách nhận biết ngụy biện
Ngụy biện có rất nhiều kiểu khác nhau. Sự phân loại ngụy biện đầu tiên được
Aristote tiến hành. Ông chỉ ra 13 loại ngụy biện, hay nói chung là sai lầm
logic, khác nhau. Các nhà logic học về sau này xác định thêm hàng chục loại
ngụy biện khác nữa. Nếu căn cứ vào cấu trúc của một phép chứng minh thì ta
có thể chia ngụy biện ra thành ba loại: ngụy biện liên quan đến luận cứ, ngụy
biện liên quan đến luận đề, và ngụy biện liên quan đến lập luận. Nhưng cụ thể
hơn, người ta có thể phân chia ngụy biện thành các loại căn cứ vào các thủ
pháp mà nhà ngụy biện sử dụng. Sau đây ta sẽ xét một số kiểu ngụy biện theo cách phân chia này.
Ngụy biện dựa vào uy tín cá nhân.
Ngụy biện dựa vào đám đông, dựa vào dư luận. 15
Ngụy biện dựa vào sức mạnh.
Ngụy biện dựa vào cách đánh bằng tình cảm.
Ngụy biện đánh tráo luận đề.
Ngụy biện ngẫu nhiên.
Ngụy biện đen – trắng.
Ngụy biện bằng cách dựa vào nhân quả sai.
Ngụy biện dựa vào sự kém cỏi.
Ngụy biện lập luận vòng quanh.
Ngụy biện khái quát hóa vội vã.
Ngụy biện câu hỏi phức hợp.
Ngụy biện bằng cách sử dụng những phương pháp suy luận có tính xác suất.
Ngụy biện bằng cách diễn đạt mập mờ.
1.2.4 Quy trình cải thiện tư duy phản biện
Ngay cả khi ý thức tầm quan trọng của tư duy phản biện, vẫn có những
lúc chúng ta phạm sai lầm khi suy nghĩ thiếu chín chắn. Chẳng hạn, khi
ta mất tự chủ do cảm giác tức giận, đau buồn, vui vẻ, hoặc do áp lực
trong công việc và cuộc sống.
May mắn thay, một khi đã nắm được lý thuyết cơ bản, chúng ta có thể
học cách cải thiện năng lực này bắt cách kiên trì thực hành các thói quen hằng ngày sau:
Mở rộng kiến thức chuyên ngày, giúp chúng ta vấn đề dễ dàng và hiệu quả hơn.
Tham gia các khóa học thêm yêu cầu tư duy và phân tích phản biện.
Tích cực tình nguyện giải quyết các vấn đề hiện tại trong tổ chức hoặc đội nhóm.
Tìm kiếm lời khuyên từ các chuyên gia trong lĩnh vực hiện tại hoặc
mong muốn theo đuổi trong tương lai. 16
Luyện tập tư duy phản biện thông qua các trò chơi (một mình hoặc theo
nhóm) đòi hỏi kỹ năng phân tích và suy luận.
Nhờ bạn bè, đồng nghiệp, quản lý cố vấn và đánh giá bộ kỹ năng hiện
tại của bạn – để từ đó có cái nhìn khách quan về diểm mạnh và điểm yếu của bạn than.
Tìm đọc các sách về tư duy phản biện.
CHƯƠNG 2. VAI TRÒ TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC
2.1 Khái quát chủ đề
Kỹ năng tư duy phản biện đóng một vai trò chính yếu, cốt lõi, là nhân tố kết
nối các kỹ năng còn lại để đạt đến kỹ năng cuối cùng là kỹ năng học tập suốt
đời. Vậy vai trò của nó là như thế nào? Và nó đóng góp vào lĩnh vực giáo dục
như thế nào? Bài nghiên cứu này sẽ tìm hiểu chi tiết các vai trò ấy đối với lĩnh
vực giáo dục hiện tại. Từ đó xem xét thực trạng và đưa ra các giải pháp phát
triển, rèn luyện kỹ năng tư duy biện luận.
2.2 Vai trò của tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục.
Trong xu hướng nên kinh tế đang phát triển hiện nay, sự đòi hỏi nguồn lao
động chất lượng cao ngày một tăng. Vì vậy mục đích của việc phát triển năng
lực tư duy biện chứng cho sinh viên Việt Nam hiện nay là nhằm phát triển cho
họ năng lực nhận thức và vận dụng phương pháp luận biện chứng duy vật,
năng lực tư duy logic, năng lực tổng kết thực tiễn trong học tập, nghiên cứu,
rèn luyện nghiệp vụ chuyên môn, tổng hợp tri thức đã có, sáng tạo ra tri thức
mới để trở thành nguồn lao động chất lượng cao đáp ứng các yêu cầu, đòi hỏi
của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Từ đó cho thấy vai trò
to lớn của tư duy phản biện trong lĩnh vực giao dục hiện nay, trong đó một số vai trò chính như:
- Phát triển tư duy logic: học sinh phát triển khả năng tư duy logic và hệ
thống hoá thông tin. Bằng cách phân tích và đánh giá logic các ý kiến,
học sinh có thể suy luận, rút ra kết luận và đưa ra các lập luận hợp lý. 17
- Xây dựng khả năng suy luận: Tư duy biện luận giúp học sinh phát triển
khả năng suy luận dựa trên thông tin có sẵn. Họ học cách phân tích, đánh
giá và căn cứ vào thông tin để đưa ra các lập luận hợp lý và đúng đắn.
- Phản biện: Tư duy biện luận giúp học sinh học cách chủ động nghiên cứu
và thảo luận về các vấn đề khác nhau. Điều này khuyến khích sự không
đồng ý và khám phá các ý kiến khác nhau. Học sinh được khuyến khích
đặt câu hỏi, thảo luận và đưa ra ý kiến riêng của họ, đồng thời lắng nghe
và đánh giá các quan điểm khác nhau.
- Tăng cường khả năng giải quyết vấn đề: Tư duy biện luận giúp học sinh
phân tích và giải quyết vấn đề một cách cân nhắc. Bằng cách áp dụng các
nguyên tắc logic và luận cứ hợp lý, học sinh có thể đưa ra các giải pháp có logic và hiệu quả.
- Phát triển kỹ năng viết và giao tiếp: Tư duy biện luận cũng góp phần phát
triển kỹ năng viết và giao tiếp của học sinh. Bằng cách xây dựng và trình
bày những lập luận hợp lý, học sinh phải rèn luyện khả năng viết và diễn
đạt ý kiến một cách rõ ràng và logic. Họ cũng phải học cách lắng nghe và
trả lời các câu hỏi, thảo luận và thuyết trình một cách hiệu quả.
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ
DUY BIỆN LUẬN TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC
3.1 Thực trạng của tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục
Theo Hoàng, Thúc Lân. "Phát triển năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên
Việt Nam." (2014), tác giả cho thấy hiện nay ở các trường cao đẳng, đại học,
việc phát triển năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên được thực hiện chủ
yếu thông qua các môn học, tuy nhiên việc nhận thức đúng vị trí, vai trò,
tầm quan trọng của nó trong học tập và hoạt động nghề nghiệp của sinh viên
còn chưa đồng bộ, do đó, năng lực tư duy biện chứng của sinh viên Việt Nam còn nhiều hạn chế. 18
Theo Hoàng Thị Duyên( 2023) “ Thực trạng và mô št số giải pháp nhằm nâng
cao kỹ năng tư duy phản biê šn của sinh viên trong quá trình học tâ šp môn
Triết học Mác - Lênin ở các trường ĐH Viê št Nam hiê šn nay”, Khoa Lý luận
chính trị, Trường đại học Công Nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay,
kỹ năng phản biện được coi là một trong những kỹ năng hàng đầu, có vai trò
thiết yếu, có tầm ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống, học tập cũng như
công việc ở thế kỷ XXI. Trong quá trình học tập môn Triết học Mác – Lênin
hiện nay, sinh viên có kỹ năng tư duy phản biện tốt hơn trước nhưng bên cạnh
đó nhiều em vẫn còn hạn chế.
Theo Nguyễn Thị Quỳnh Phương (2019 ) “ THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN
TƯ DUY PHẢN BIỆN CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI
PHÒNG” , Khoa Tâm lý Giáo dục học, Trường Đại học Hải Phòng. Trong
thời đại ngày nay, tư duy phản biện có vai trò rất quan trọng đối với con người
và xã hội. Đối với sinh viên đại học tư duy phản biện lại càng có ý nghĩa thiết
thực, giúp sinh viên vượt ra khỏi cách suy nghĩ theo khuôn mẫu, thói quen,
truyền thống có sẵn đã định hình từ bậc học phổ thông, cố gắng hướng đến cái
mới trong khoa học, thoát ra khỏi những rào cản của định kiến trong suy nghĩ,
nỗ lực tìm cách tiếp cận mới. Sinh viên sẽ tập trung tìm hiểu những ý tưởng
mới hoặc tìm cách phát hiện những giá trị mới của những vấn đề tưởng như
đã là muôn thuở, cũ kỹ. Tư duy phản biện giúp sinh viên suy nghĩ một vấn đề
theo nhiều chiều hướng khác nhau với những cách giải quyết khác nhau. Do
đó, sinh viên sẽ có cái nhìn đa chiều trước một vấn đề cần giải quyết trong
cuộc sống, trong khoa học, trong học tập, tránh được hiện tượng nhìn nhận
xem xét vấn đề một chiều, phiến diện... Chính vì vậy, nghiên cứu đánh giá
một cách đầy đủ thực trạng rèn luyện tư duy biện luận của sinh viên để có
biện pháp rèn luyện tư duy biện luận cho sinh viên trong dạy học là một nhiệm vụ cần thiết. 19
3.2 Giải pháp vận dụng tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục
Tư duy phản biện là một công cụ mạnh mẽ trong việc giải quyết vấn đề. Cũng
như thực trạng đã cho thấy vấn đề áp dụng tư duy biện luận vào dạy học và
học tập chưa thật sự phổ biến và hiệu quả. Mọi người chưa hiểu rõ về tư duy
biện luận và cách để vận dụng nó. Bằng cách áp dụng tư duy phản biện, nhóm
em đã phân tích vấn đề, tách biệt các yếu tố quan trọng, tìm kiếm nguyên nhân
gốc rễ và đề xuất giải pháp thông minh, hiệu quả và dễ áp dụng. Tư duy phản
biện giúp nhóm em tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, các giải pháp có sự
cân nhắc và sự lựa chọn tốt nhất để vận dụng tư duy biện luận trong lĩnh vực giáo dục.
Mỗi người sẽ có một khả năng phân tích và đánh giá khác nhau .Tuy nhiên,
phạm trù biện luận bao gồm một số kỹ năng nhất định mà ai cũng cần trau dồi
cho bản thân. Cụ thể là các kỹ năng: quan sát, phân tích, suy luận, giao tiếp,
giải quyết vấn đề. Từ đó, họ có thể tạo dựng cho bản thân một nên tản tư duy
biện luận vững chắc và dễ dàng ngày một phát triển hơn khả năng biện luận
của mình. Bên cạnh đó nhóm em cũng đã thu thập và chọn lọc thông tin để
đưa ra một số cách vận dụng tư duy phản biện trong giáo dục một cách dễ
dàng áp dụng và hiệu quả.
-Đánh giá khách quan mọi việc: Trước tiên để rèn luyện tư duy biện
luận cần đánh giá mọi việc khách quan. Điều đó có nghĩa trẻ không
được dùng cách suy nghĩ hoặc giải quyết vấn đề theo cảm tính, không
được đánh giá một cách chủ quan coi trọng cái tôi khi nhìn nhận vấn đề.
Bởi chỉ khi đánh giá khách quan mọi vấn đề thì mới có thể đưa ra lập
luận logic, sắc bén và chính xác.
-Tập cách tổng hợp, củng cố lại bài học bằng cách tự vẽ sơ đồ tư
duy: Cách này giúp người học một lần nữa suy nghĩ về các thông tin
mà bản thân tiếp nhận được, giúp nhớ lâu hơn. Và vẽ sơ đồ cũng là
cách giúp chúng ta phát huy sự sáng tạo các chú thích. Giúp nắm bắt 20
thông tin và tận dụng khả năng nhìn – nghe – đọc – xử lý số liệu và hình ảnh.
-Rèn luyện kỹ năng lắng nghe và giao tiếp: chúng ta cần học cách lắng
nghe nhiều ý kiến để có thể hiểu ý muốn của đối phương, từ đó đưa ra
các lập luận phù hợp để hướng đến sự tích cực. Tuy nhiên cũng cần có
kỹ năng giao tiếp để có thể diễn đạt ý kiến của bản thân một cách cởi
mở, dẫn dắt được vấn đề. Giúp đối phương dễ dàng thấu hiểu ý kiến của
bạn, qua đó tăng sự thuyết phục của đối phương đối với quan điểm mà bạn đưa ra.
- Rèn luyện kỹ năng tự tìm kiếm thông tin để xác nhận các thông tin
đúng sai: Việc xem xét, đánh giá các ý kiến khác nhau và khả năng tìm
kiếm các bằng chứng, tranh luận và giải quyết vấn đề trong học tập là
các yếu tố cơ bản của tư duy phản biện. Vì vậy, bồi dưỡng tư duy phản
biện cần rèn luyện kỹ năng xem xét tính đầy đủ và có căn cứ trong các
lập luận. Từ đó giúp củng cố kiến thức nền tảng, củng cố niềm tin vào những điều đúng.
-Tạo cơ hội tranh luận thông qua các hoạt động trên lớp hoặc làm
việc nhóm: Tranh luận là một hình thức học tập quan trọng. Tư duy
phản biện được hình thành và phát triển trên cơ sở các thao tác tư duy
cơ bản như phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa,
cụ thể hóa, hệ thống hóa, quy nạp, diễn dịch, suy đoán… Khi hoạt động
tranh luận, chúng ta được cơ hội sử dụng tất cả các kỹ năng để xử lý,
xem xét các tình huống. Để thấy được chỗ đúng, chỗ sai. Sau khi tổng
hợp được những kiến thức liên quan đến vấn đề, họ phải so sánh các
giải pháp để lựa chọn được cách lập luận tốt nhất.
-Khuyến khích người học đưa ra lập luận bằng các đặt câu hỏi theo
lối tư duy phản biện: Hãy bắt đầu từ những câu hỏi đơn giản vì những
câu hỏi này trẻ có thể trả lời được ngay mà không mất nhiều thời gian.
Như vậy trẻ có thể liên tục đặt ra các câu hỏi và đưa ra câu trả lời để
giải quyết vấn đề. Lối tư duy phản biện thường sử dụng kỹ thuật đặt câu
Tài liệu liên quan:
-
Tiểu Luận TDBL - Tư Duy Biện Luận và Kỹ Năng Giao Tiếp HPC.CQ.21 môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một.
9 5 -
Tiểu luận Ảnh Hưởng Của TikTok Đến Đời Sống & Học Tập Sinh Viên môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một.
12 6 -
Đề cương môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một.
14 7 -
Tiểu luận Phân Tích Ảnh Hưởng Của Tư Duy Biện Luận Đến Kỹ Năng Giao Tiếp môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một
12 6 -
Tiểu luận Ảnh hưởng Biến đổi Khí hậu đến Phát triển Bền vững môn Tư duy biện luận ứng dụng - Trường Đại học Thủ Dầu Một.
12 6