Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên môn cơ sở văn hóa| Trường Đại học Hà Nội

20:40, 07/01/2026
Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên I: Khái Niệm và Ý Nghĩa Văn Hóa - Studocu
TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN
I, Tín ngưỡng là gì?
Tín ngưỡng là sự thiêng liêng hóa của con người đối với sự vật, hiện
tượng, ra đời khi con người chưa thể giải thích được những hiện tượng xung
quanh mình. Đây là sản phẩm văn hóa thể hiện mối quan hệ giữa con người với
môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, thể hiện ước vọng về sự bình an cho
bản thân, cộng đồng, xã hội.
Tín ngưỡng tôn giáo Việt Nam có tính hội tụ và tập hợp cao, đa dạng
phong phú, hoà quyện nhiều loại hình tín ngưỡng tôn giáo khác nhau, trong đó
nổi bật là tín ngưỡng thờ Thành hoàng, thờ tổ nghề, thờ tổ tiên, tín ngưỡng sùng
bái thiên nhiên, con người, tín ngưỡng phồn thực,...
II, Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
“Con người có tổ có tông
Như cây có cội, như sông có nguồn”
Câu ca dao trên đã quen thuộc với bao thế hệ Việt về lòng hiếu thảo tổ tiên, ông
bà, cha mẹ, là sự tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của các bậc tiền
nhân. Chính vì vậy, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một nét đẹp văn hóa của người Việt xưa và nay.
1, Khái niệm, nguồn gốc
- Xuất phát từ cái quan niệm cho rằng con người có 2 phần: thể xác - tinh thần.
Khi chúng ta mất đi, phần xác thịt sẽ bị tiêu huỷ thế nhưng phần tinh thần thì
vẫn còn và linh hồn của người mất sẽ vẫn đi theo con cháu để phù hộ, độ trì,
bảo vệ cho người thân trong gia đình. Vì vậy, một trong những biểu hiện rõ nét
nhất của tín ngưỡng sùng bái con người đó chính là tín ngưỡng thờ cúng những 1 20:40, 07/01/2026
Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên I: Khái Niệm và Ý Nghĩa Văn Hóa - Studocu
người đã khuất. Với biểu hiện xét trong phạm vi gia đình, đó chính là tục thờ cúng tổ tiên.
- Ở người Việt, đây đã gần như trở thành 1 tôn giáo (nhiều nơi gọi là đạo Ông
Bà), ngay cả những gia đình không tin thần thánh cũng đặt bàn thờ tổ tiên trong nhà.
2. Hình thức
Về lễ cúng gia tiên
Khác với phương Tây coi trọng ngày sinh, người Việt coi trọng hơn cả là
việc cúng giỗ vào ngày mất (kị nhật), bởi lẽ người ta tin rằng đó là ngày
con người đi vào cõi vĩnh hằng.
Việc cúng tổ tiên cũng diễn ra đều đặn vào các ngày mồng Một, ngày
Rằm, dịp lễ Tết và bất cứ khi nào trong nhà có việc (cưới xin, thi cử, sinh con…)
Về bàn thờ tổ tiên
Bàn thờ là nơi linh thiêng để thờ cúng cho nên lúc nào cũng được đặt ở gian giữa.
Đối với người Việt Nam, những đồ thờ như hương án với bát hương, đài
rượu, chân đèn… là những bảo vật thiêng liêng, dù nghèo khó cũng
không bao giờ được bán.
Lễ vật và nghi lễ
Trên ban thờ được bày biện các đồ vật như hương hoa, trà rượu, đồ ăn, đồ
mặc, đồ dùng, tiền nong (vàng mã). Rượu có thể có hoặc không nhưng ly
nước lã thì nhất thiết không bao giờ thiếu.
Khi cần giao tiếp với tổ tiên cũng như lúc có thỉnh cầu hay có khi sám hối
người ta thường đốt nến dầu và thắp hương. Có thể nói mọi biến cố trong 2 20:40, 07/01/2026
Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên I: Khái Niệm và Ý Nghĩa Văn Hóa - Studocu
gia đình được gia chủ báo cáo với tổ tiên, mọi nguyện cầu theo các vòng
khói hương chuyển đến ông bà, tổ tiên.
Tuy nhiên, không nhất thiết phải mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một nén hương
thơm dâng lên tổ tiên cũng đủ để thể hiện tấm lòng thành kính, hướng về
cội nguồn, biết ơn những người đã tạo nên hình hài, trí tuệ, tinh thần của chúng ta hôm nay.
Các nghi lễ thực hiện bởi thầy cúng, con trưởng trong gia đình.
3. Ý nghĩa tâm linh và xã hội
Ý nghĩa xã hội:
- Gắn kết gia đình: Thờ cúng tổ tiên giúp các thành viên trong gia đình có cơ
hội đoàn tụ, gắn kết khi cùng tham gia nghi thức thờ cúng. Con cháu sẽ hiểu
hơn về gia đình, dòng tộc và những giá trị truyền thống
- Xây dựng đạo đức và lòng hiếu thảo: Tín ngưỡng này khuyến khích lòng
hiếu thảo, sự tôn trọng đối với tổ tiên.
Ý nghĩa tâm linh:
- Tìm kiếm an lành và may mắn: Qua nghi thức thờ cúng tổ tiên, gia đình
mong cầu sự bảo vệ, phù hộ về sức khỏe, tài lộc, và bình an của tổ tiên ban cho.
4. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong đời sống hiện đại:
- Một số gia đình thay bàn thờ lớn bằng những loại nhỏ hơn để phù hợp với gia đình.
- Do cuộc sống bận rộn, các nghi lễ rườm rà thường được lược bỏ, thay đổi thời
gian làm lễ để phù hợp với nhiều người.
- Đặt nặng tinh thần hơn hình thức 3 20:40, 07/01/2026
Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên I: Khái Niệm và Ý Nghĩa Văn Hóa - Studocu
- Áp dụng công nghệ : Các buổi livestream thường được diễn ra để nhiều người
có thể xem, tham gia nghi lễ dù không có mặt
III. Kết luận
Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một phần không thể thiếu trong văn hóa
tâm linh của nhiều cộng đồng. Nó thể hiện sự kính trọng với quá khứ, đồng thời
tạo ra sự kết nối vững chắc giữa các thế hệ, bảo vệ những giá trị tinh thần cao
quý. Việc gìn giữ tín ngưỡng này không chỉ là hành động tôn vinh tổ tiên mà
còn góp phần duy trì bản sắc văn hóa và phát huy những giá trị tốt đẹp trong xã hội. 4 20:40, 07/01/2026
Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên I: Khái Niệm và Ý Nghĩa Văn Hóa - Studocu