Tổng hợp kiến thức về vật chất và ý thức trong triết học Mác – Lênin- Đề cương môn triết học Mác – Lê Nin –Trường Đại học Hoa Sen

* Định nghĩa vật chất: Vật chất là một phạm trù triết hocc dùng để chỉ th c tại khách
quan được đem lại cho con ngư)i trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép
lại, ch/p lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.
- Định nghĩa vật chất của lê-nin bao hàm các nội dung cơ bản sau đây:
- Th< nhất: vật chất là th c tại khách quan - cái tồn tại hiện th c bên ngoài ý thvà không lệ thuộc vào ý thđang hiện h@u th c s bên ngoài ý thkhông phải là hư vô và hiện th c này mang tính khách quan ch< không ph*i hiện th c chủ quan.
- Th< hai: vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con ngư)i thì đem lại
cho con ngư)i cảm giác: Xét trên phương diện nhận thtrước, là tính th< nhất, là cội nguồn của cảm giác (ý thcái có sau, là tính th< hai, là cái ph/ thuộc vào vật chất. ( VĨ )
* Thứ 3: Vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh
- Chỉ có một th giới duy nhất là th giới vật chất. Trong th giới ấy, theo quy luật
vốn có của nó mà đ n một th)i điểm nhất định sẽ cùng một lúc tồn tại hai hiện tượng-
hiện tượng vật chất và hiện tượng tinh thMn. Các hiện tượng vật chất luôn tồn tại
khách quan, không lệ thuộc vào các hiện tượng tinh thMn. Còn các hiện tượng tinh
thMn (c*m giác, tư duy, ý thchất và nh@ng gì có được trong các hiện tượng tinh thMn ấy (nội dung
của chúng) chẳng qua cũng chỉ là chép lại, ch/p lại, là b*n sao của các s vật, hiện
tượng đang tồn tại với tính cách là hiện th c khách quan. * Bản chất ý thức
- Chủ nghĩa duy tâm cư)ng điệu vai trò của ý thđộc lập và nguồn gốc sinh ra thế giới vật chất. Ngược lại, chủ nghĩa duy vật siêu
hình tâm thư)ng hóa vai trò của ý thph*n ánh gi*n đơn, th/ động thế giới vật chất, tách r)i th c tiễn xã hội rất phong phú, sinh động.
- Chủ nghĩa duy vật biện chph*n ánh, luận gi*i b*n chất của ý thnhất của th giới hiện th c, mặc dù khác nhau về b*n chất nhưng chúng có mối
liên hệ biện chquan hệ với vật chất và chủ y u là đ)i sống hiện th c của con ngư)i.
- Là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phản ánh tích
cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người: + Ý thph*n án
là khách quan, còn hình thngoài "di chuyển" vào trong đMu óc của con ngư)i và được c*i bi n đi ở trong đó.
K t qu* ph*n ánh của ý thkiện
lịch sử - xã hội, phẩm chất, năng l c, kinh nghiệm sống của chủ thể ph*n ánh.
-Ý thtích c c, sáng tạo gắn bó chặt chẽ với th c tiễn xã hội.
Đây là một đặc tính căn b*n để phân biệt trình độ ph*n ánh ý thtrình độ ph*n ánh tâm lý động vật. Ý thánh ngẫu nhiên, đơn lẻ, th/ động th giới khách quan. Trái lại, đó là k t qu*
của quá trình ph*n ánh có định hướng, có m/c đích rõ rệt. Là hiện tượng xã
hội, ý th-Ý thquy luật, điều kiện đem lại hiệu qu* hoạt động th c tiễn. Trên cơ sở đó, bằng
nh@ng thao tác của tư duy trNu tượng đem lại nh@ng tri thhoạt động th c tiễn chủ động c*i tạo th giới trong hiện th c, sáng tạo ra
"thiên nhiên th< hai" in đậm dấu ấn của con ngư)i. Như vậy, sáng tạo là đặc
trưng b n chất nhất của ý th c. Ý thbộ óc ngư)i, song đây là s ph*n ánh đặc biệt, gắn liền với th c tiễn sinh
động c*i tạo th giới khách quan theo nhu cMu của con ngư)i. (Nhung)
*Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất của óc người về hiện thực khách quan
trên cơ sở thực tiễn xã hội - lịch sử.
- Ý thniệm, nhưng cũng không ph*i là tMm thư)ng như ngư)i duy vật tMm thư)ng gán
cho nó. Ý thý thxã hội, và không thể tồn tại n u không có bộ óc của con ngư)i và hoạt động th c
tiễn xã hội. Sáng tạo là thuộc tính đặc trưng b*n chất nhất của ý thvà khẳng định s-Mối quan hệ vật chất và ý th
a) quan điểm của chủ nghĩa duy tâm và duy vật siêu hình
* Quan điểm chủ nghĩa duy tâm
- Đối với chủ nghĩa duy tâm, ý th c, tinh th n vốn có của con người đã bị tr$u
tượng hoá, tách khỏi con người hiện th c thành một l c lượng th n bí, tiên thiên.
H. coi ý th c là tồn tại duy nhất, tuyệt đối, là tính th nhất t$ đó sinh ra tất c ;
còn th4 giới vật chất chỉ là b n sao, biểu hiện khác của ý th c tinh th n, là tính th hai,
do ý th c tinh th n sinh ra.
* Quan điểm chủ nghĩa duy vật siêu hình
- Chủ nghĩa duy vật siêu hình, tuyệt đối hoá y4u tố vật chất, chỉ nhấn mạnh một
chiều vai trò của vật chất sinh ra ý th c, quy4t định ý th c, phủ nhận tính độc lập
tương đối của ý th c, không thấy được tính năng động, sáng tạo, vai trò to lớn của
ý th c trong hoạt động th c tiễn c i tạo hiện th c khách quan.
b) Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện ch- Th nhất, vật chất quy t định nguồn gốc của ý th
Các thành t u của khoa h c t nhiên hiện đại đã chrằng, giới t nhiên có trước con ngư)i; vật chất là cái có trước, còn ý thsau; vật chất là tính th< nhất, còn ý thquan, độc lập với ý thvật chất có th chtại ph/ thuộc vào hoạt động thMn kinh của bộ não trong quá trình ph*n ánh hiện th c khách quan.
- Th hai, vật chất quy t định nội dung của ý th Ý thquan.
Ý thkhách quan vào trong đMu óc con ngư)i. Hay nói cách khác, có th giới hiện th c
vận động, phát triển theo nh@ng quy luật khách quan của nó, được ph*n ánh vào ý
th- Th ba, vật chất quy t định b*n chất của ý th
Ph*n ánh và sáng tạo là hai thuộc tính không tách r)i trong b*n chất của ý thNhưng
s ph*n ánh của con ngư)i không ph*i là "soi gương", "ch/p *nh" hoặc là "ph*n
ánh tâm lý" như con vật mà là ph*n ánh tích c c, t giác, sáng tạo thông qua th c
tiễn. Khác với chủ nghĩa duy vật cũ, xem xét th giới vật chất như là nh@ng s vật,
hiện tượng c*m tính, chủ nghĩa duy vật biện chgiới của con ngư)i hoạt động th c tiễn. Chính th c tiễn là hoạt động vật chất có
tính c*i bi n th giới của con ngư)i - là cơ sở để hình thành, phát triển ý thtrong đó ý thsáng tạo trong ph*n ánh
- Th tư, vật chất quy t định s vận động, phát triển của ý th
M i s tồn tại, phát triển của ý thvật
chất thay đhi thì sớm hay muộn, ý thsinh vật có tính xã hội ngày càng phát triển c* thể chất và tinh thMn, thì dĩ nhiên ý ththphát triển đã ch
c) Ý th- Th< nhất, ý thvật chất sinh ra, nhưng khi đã ra đ)i thì ý thđộng, phát triển riêng, không lệ thuộc vào một vật chất hay máy móc. Ý thkhi ra đ)i thì có tính độc lập tương đối, tác động trở lại th giới vật chất.
- Th< hai, S tác động của ý thtiễn của con ngư)i. Nh) h at đông th c tiễn, ý thkiện, hoàn c*nh vật chất, thậm chí còn tạo ra “thiên nhiên th< hai” ph/c v/ cho
cuộc sống của con ngư)i . Còn t b*n thân ý thth c.
- Th< ba, vai trò của ý thcon ngư)i; nó có thể quy t định làm cho hoạt động của con ngư)i đúng hay sai,
thành công hay thất bại. Khi ph*n ánh đúng hiện th c, ý thđoán một cách chính xác cho hiện th c. Ngược lại, ý thkhi nó ph*n ánh sai lạc, xuyên tạc hiện th c.
- Th< tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thtrong th)i đại ngày nay, th)i đại thông tin, kinh t tri thmạng khoa h c và công nghệ hiện đại, khi mà tri thlượng s*n xuất tr c ti p. Trong bối c*nh toàn cMu hóa, vai trò của tri thcủa tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là h t s* Ý nghĩa phương pháp luận
-TN mối quan hệ gi@a vật chất và ý thtắc phương pháp luận là tôn tr ng tính khách quan k t hợp phát huy tính năng động
chủ quan. Trong nhận thhoạch, m/c tiêu, chúng ta đều ph*i xuất phát tN th c t khách quan, tN nh@ng điều
kiện, tiền đề vật chất hiện có. CMn ph*i tránh chủ nghĩa chủ quan, bệnh chủ quan
duy ý chí; chủ nghĩa duy vật tMm thư)ng, chủ nghĩa th c d/ng, chủ nghĩa khách quan.
- Ph*i phát huy tính năng động sáng tạo của ý thngư)i, chống tư tưởng, thái độ th/ động, n lại, ngồi ch), b*o thủ, trì trệ, thi u tính sáng tạo.