Văn hóa việt nam trong thời kỳ hội nhập toàn cầu: thuận lợi và thách thức môn cơ sở văn hóa| Trường Đại học Hà Nội

20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
VĂN HÓA VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP TOÀN CẦU:
THUẬN LỢI VÀ THÁCH THỨC
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nhất là từ đổi mới đất
nước (1986) đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm đến vấn đề xây
dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Bởi vì, văn hóa là nền tảng
tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh của dân tộc; văn hóa vừa là mục tiêu,
vừa là động lực của quá trình phát triển bền vững đất nước. Xây dựng và phát
triển văn hóa, con người Việt Nam trong bối cảnh giao lưu, hội nhập quốc tế
đứng trước những thuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức, đòi hỏi Đảng ta
phải tiếp tục có những nhận thức mới để bổ sung và phát triển đường lối xây
dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Nghị quyết Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ XIII của Đảng nhấn mạnh: “Chủ động, tích cực hội nhập quốc
tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam thành địa chỉ hấp dẫn về giao lưu văn hóa
quốc tế. Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại phù hợp với thực tiễn
Việt Nam, đồng thời chủ động nâng cao sức đề kháng của các tầng lớp nhân
dân, đặc biệt là thanh, thiếu niên đối với các văn hóa phẩm ngoại lai độc hại;
từng bước đưa văn hóa Việt Nam đến với thế giới”[1].
Trong quá trình tồn tại và phát triển của các quốc gia, dân tộc đều có
những thời cơ và thách thức song hành trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể. Vấn đề
hội nhập quốc tế về văn hóa đang đứng trước những thuận lợi và thách thức cụ thể như sau:
I. Những điều kiện thuận lợi trong hội nhập quốc tế về văn hóa
Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế giúp văn hóa Việt Nam có
được cơ hội quảng bá rộng rãi trên thế giới. Văn hóa Việt Nam phát triển trong
bối cảnh công nghệ thông tin có những bước phát triển như vũ bão, toàn cầu hóa
và hội nhập quốc tế cũng mở ra khả năng giao lưu, hợp tác và phát triển toàn
diện về văn hóa, nâng cao cơ hội quảng bá văn hóa Việt Nam ra toàn thế giới.
Khoa học - công nghệ, truyền thông đại chúng phát triển mang đến cho người 1 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
dân khả năng sáng tạo và thụ hưởng các sản phẩm văn hóa mới nhanh chóng,
hiệu quả và có tính tương tác cao.
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng 4.0) và nền kinh tế
số tạo ra những thuận lợi cho sự phát triển văn hóa Việt Nam, giúp chúng ta
khai thác tiềm năng kinh tế của văn hóa trên môi trường số. Công nghệ số, in-
tơ-nét phát triển kéo theo khả năng tiếp cận các nội dung văn hóa trở nên dễ
dàng và không bị giới hạn bởi các đường biên giới quốc gia, điều này cũng đòi
hỏi sự khác biệt, độc đáo trong nội dung, ý tưởng của các sản phẩm văn hóa như
là một ưu thế cạnh tranh quan trọng. Các nước phát triển trên thế giới đang
chuyển nhanh sang nền kinh tế tri thức, kinh tế sáng tạo, công nghệ số hóa và sự
số hóa các nội dung văn hóa(1). Những thay đổi này đã đem lại những cơ hội lớn
về khả năng giảm thiểu chi phí sản xuất, góp phần tạo ra các kênh phân phối,
quảng bá sản phẩm mới, đòi hỏi những hành động nhạy bén và sự thích ứng liên
tục với sự thay đổi của môi trường. Sự chuyển đổi kỹ thuật số và tinh thần kinh
doanh đưa ra những cơ hội, khả năng và thách thức mới cho ngành văn hóa về
phương thức hoạt động.
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã và đang
tạo ra sự tích cực xã hội và tích cực văn hóa cho người dân, là cơ hội thúc đẩy
tinh thần tự quản, năng lực làm chủ của nhân dân trong việc tổ chức các hoạt
động và sáng tạo văn hóa. Người dân ngày càng được khuyến khích tham gia
vào các hoạt động xã hội và hoạt động văn hóa với tư cách như những nhân tố
chủ động, từ hoạch định đến đánh giá các vấn đề xã hội và văn hóa, thậm chí là
người đồng kiến tạo xã hội và văn hóa cùng với bộ máy nhà nước. Yếu tố nội
sinh của sự phát triển xã hội và văn hóa được tăng lên cao, phần nào đó thể hiện
vai trò tăng lên của người dân so với Nhà nước trong nhiều vấn đề xã hội và văn hóa.
Chủ trương hội nhập quốc tế chủ động, tích cực, toàn diện của Đảng và
Nhà nước tạo điều kiện cho văn hóa Việt Nam hội nhập và phát triển. Trong bối
cảnh toàn cầu hóa, với đường lối đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế,
văn hóa Việt Nam có cơ hội thuận lợi để tiếp thu tri thức, các nguồn lực và kinh 2 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
nghiệm quản lý tiên tiến, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và sáng tạo những
giá trị văn hóa mới. Đặc biệt, công nghiệp văn hóa đang được định hướng là một
trong những ngành trụ cột của kinh tế. Kinh tế đang trên đà phát triển, đời sống
nhân dân được cải thiện đã hình thành nên một thị trường tiêu dùng/hưởng thụ
văn hóa với nhu cầu ngày càng lớn, là cơ sở quan trọng thúc đẩy văn hóa phát triển.
II. Những tồn tại, hạn chế, thách thức trong hội nhập quốc tế về văn hóa
II.1 Những tồn tại, hạn chế
Một là, tư duy quản lý văn hóa chưa theo kịp sự phát triển của xã hội. Dấu
ấn của tư duy bao cấp, “xin cho”, tư duy hành chính - mệnh lệnh, tác nghiệp vẫn
còn nặng nề. Hiện nay các cơ quan quản lý vẫn còn ôm đồm nhiều công việc
“làm văn hóa” hoặc bị sa đà vào các hoạt động văn hóa cụ thể, các công việc sự
vụ, phong trào mà chưa thực sự phát huy được đầy đủ trách nhiệm, vai trò của
xã hội, của cộng đồng, doanh nghiệp và các hiệp hội nghề nghiệp. Cơ chế quản
lý vẫn chủ yếu mang tính tập quyền; tính chất phân quyền, phi tập trung hóa
chưa cao. Các chủ trương, đường lối, kế hoạch phát triển văn hóa phần lớn được
xác định và xây dựng từ cấp vĩ mô tỏa xuống các cấp vi mô, không được đề xuất
và xây dựng từ dưới lên, từ thực tiễn cơ sở. Pháp luật chưa trở thành công cụ tối
thượng để điều tiết, kiểm soát, điều chỉnh đời sống văn hóa. Nhận thức về văn
hóa của các ngành, các cấp có lúc còn cứng nhắc, áp đặt, giáo điều. Trên thực tế,
vị thế của văn hóa còn thấp, chưa thực sự được đặt ngang hàng với các lĩnh vực khác.
Hai là, Việt Nam vẫn đang trong quá trình chuyển đổi tiếp diễn, nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện,
điều kiện khoa học, kỹ thuật của đất nước, nguồn nhân lực... còn nhiều hạn chế.
Kinh tế phát triển chưa bền vững, có những ảnh hưởng đến sự phát triển các mặt
của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa. Thể chế văn hóa còn chậm
đổi mới, thiếu đồng bộ. Việc ban hành luật vẫn còn những yếu kém. Một số văn
bản quản lý vừa được ban hành đã có những bất cập, đòi hỏi phải điều chỉnh, bổ
sung. Việc tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về văn hóa còn 3 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
yếu nên nhiều quy phạm pháp luật chưa thực sự đi vào cuộc sống. Việc thực thi
nhiều quy định của pháp luật liên quan đến văn hóa còn lúng túng.
Ba là, nguồn nhân lực cho sự phát triển văn hóa còn yếu và thiếu các kỹ
năng chuyên môn và quản lý, đặc biệt là năng lực đổi mới sáng tạo, các kỹ năng
quản trị kinh doanh. Chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý về văn hóa ở các cấp
không theo kịp sự phát triển phong phú, đa dạng, và phức tạp của hoạt động văn
hóa, dẫn tới lúng túng trong hoạch định chính sách, trong hướng dẫn tổ chức
thực hiện, trong xử lý các vụ, việc vi phạm pháp luật và các chính sách về văn hóa.
Bốn là, đầu tư cho văn hóa chưa tương xứng với vai trò, vị trí của văn hóa trong phát triển. Về
tổng thể, mức đầu tư cho văn hóa trong tổng chi ngân sách
tương đối thấp so với các lĩnh vực khác, chưa tương xứng với thực tiễn, chưa
đồng đều. Hệ thống các thiết chế và cơ sở vật chất cho hoạt động văn hóa nhìn
chung còn kém phát triển và trong tình trạng xuống cấp, chắp vá, thiếu đồng bộ,
hiệu quả sử dụng còn thấp.
Năm là, chất lượng dịch vụ, sản phẩm văn hóa chưa cao; còn thiếu các
thương hiệu văn hóa ở cấp độ quốc gia, khu vực và quốc tế, thiếu những sản
phẩm văn hóa có chất lượng cao, góp phần bồi bổ tâm hồn, xây dựng nhân cách,
giáo dục đạo đức. Tình trạng nhập khẩu, nhập siêu sản phẩm văn hóa nước
ngoài vào Việt Nam vượt trội so với xuất khẩu văn hóa, việc tiếp thu sản phẩm
văn hóa nước ngoài còn thiếu chọn lọc. Các sản phẩm văn hóa Việt Nam vẫn
chưa thực sự sáng tạo, phong phú, chưa đáp ứng được nhu cầu của công chúng,
năng lực cạnh tranh trên thị trường nội địa và thị trường quốc tế còn thấp.
Sáu là, bản sắc văn hóa dân tộc có nguy cơ bị phai nhạt. Nhiều dân tộc
thiểu số đã và đang mất dần những nét văn hóa đặc sắc trong tiến trình phát
triển, hội nhập, đời sống văn hóa nghệ thuật nghèo nàn. Nhiều loại hình di sản
văn hóa phi vật thể của đồng bào các dân tộc thiểu số chưa được chú trọng kiểm
kê và lập hồ sơ bảo vệ. Nhiều loại hình văn hóa - nghệ thuật chưa được quan
tâm phát triển, trong đó có nhiều ngành nghệ thuật đỉnh cao và nghệ thuật truyền
thống, nghệ thuật công cộng, nghệ thuật mới. 4 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
Bảy là, môi trường văn hóa còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại
lai, trái với thuần phong mỹ tục; tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, tội phạm có chiều
hướng gia tăng. Văn hóa ứng xử nơi công cộng, ở công sở, trong gia đình, nhà
trường có nhiều bất cập. Sự suy thoái về tư tưởng, xuống cấp về đạo đức, tha
hóa về lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, gây bức xúc
trong xã hội, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước và
chế độ. Nạn tham nhũng, hối lộ, làm ăn phi pháp, lối sống buông thả, sống gấp,
thói cơ hội trong chính trị, gian lận trong học hành, bằng cấp,... diễn ra ngày càng phổ biến.
Tám là, hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật còn hạn
chế, chưa đáp ứng được nhiều vấn đề của đời sống, còn xa rời thực tiễn sáng
tác. Khoảng cách của nhiều vấn đề lý luận với cuộc sống hiện thực không những
chưa được thu hẹp mà có xu hướng mở rộng thêm. Các công trình nghiên cứu
chuyên sâu về lý luận văn học, nghệ thuật còn ít và chất lượng chưa cao; chưa
giải đáp được nhiều vấn đề thực tiễn đặt ra.
II.2 Những thách thức, khó khăn
Thách thức trong việc hoàn thiện thể chế văn hóa. Để có thể hỗ trợ sự đa
dạng và năng động của văn hóa (mà không can thiệp quá đà và giới hạn sức sáng
tạo), chúng ta cần hoàn thiện các chính sách thuế và quy định pháp luật về kinh
doanh nghệ thuật và thị trường, như quyền sở hữu trí tuệ, hoàn thiện hành lang
pháp lý thúc đẩy sự tham gia vào phát triển văn hóa của các đối tác và nguồn lực
khác nhau. Thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa hay công nghiệp
sáng tạo như một giải pháp để phát triển văn hóa.
Thách thức trong việc chuyển đổi mô hình từ quản lý tập trung sang mô
hình phân cấp quản lý văn hóa phù hợp với bối cảnh kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa; trong đó, chức năng của Chính phủ đã chuyển theo
hướng làm văn hóa sang quản lý văn hóa, từ quản lý vi mô sang quản lý vĩ mô,
từ quản lý trực tiếp sang quản lý gián tiếp... Thách thức trong việc tiếp tục đổi
mới tư duy lãnh đạo văn hóa của Đảng theo hướng cởi mở, phát huy tính sáng
tạo, chủ động của các chủ thể văn hóa. Xây dựng các chủ trương, đường lối, 5 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
nghị quyết bám sát thực tiễn nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
và yêu cầu phát triển bền vững; có sự phân quyền rõ ràng giữa Đảng và chính
quyền trong triển khai thực hiện. Gia tăng việc kiểm tra, giám sát, tổng kết, đánh
giá trong quá trình thực hiện.
Thách thức về việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các lĩnh
vực văn hóa trong bối cảnh nguồn lực dành cho văn hóa, cơ chế chính sách
khuyến khích đầu tư cho văn hóa chưa đáp ứng được nhu cầu, chưa tương xứng
với vai trò và vị thế của văn hóa khi đặt trong quan điểm phát triển bền vững đất
nước. Thách thức về năng lực đổi mới sáng tạo, trong việc cải cách lĩnh vực
văn hóa để làm cho văn hóa trở nên phát triển bền vững hơn; trong đó có những
thách thức mới về việc nâng cao năng lực quản lý văn hóa trong cơ chế thị
trường, về kỹ năng kinh doanh.
Thách thức của bối cảnh nền kinh tế số, của cuộc Cách mạng công
nghiệp lần thứ tư. Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ truyền
thông đa phương tiện và kỹ thuật số, thị trường tự do, lĩnh vực văn hóa cần tạo
ra sự khác biệt và ứng dụng các tiến bộ khoa học - công nghệ trong việc tạo ra
những sản phẩm, dịch vụ độc đáo, đa dạng, đáp ứng nhu cầu của công chúng.
Thách thức từ toàn cầu hóa văn hóa như là một quá trình lưu thông mà
thông qua đó, các nền văn hóa dân tộc đang ngày càng hội nhập và phụ thuộc
lẫn nhau. Toàn cầu hóa văn hóa có nguy cơ làm mất bản sắc văn hóa dân tộc
nếu chúng ta không nâng cao sức mạnh nội sinh trong văn hóa, tiến hành hiện
đại văn hóa nhưng không xa rời các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Bối cảnh
toàn cầu hóa đặt ra thách thức cần xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa bảo vệ bản
sắc văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại để làm
phong phú cho văn hóa Việt Nam, củng cố nội lực, tạo sức đề kháng trước
những cuộc “xâm lăng văn hóa” từ bên ngoài, xử lý tốt các mối quan hệ giữa
truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; xử lý tốt các xung đột văn hóa nảy
sinh trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, toàn cầu hóa. 6 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
Thách thức trong việc xử lý hài hòa nhiều mối quan hệ khác nhau của văn
hóa, như mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị, văn hóa và kinh tế, giữa truyền thống và hiện đại...
III. Một số gợi ý giải pháp phát triển văn hóa Việt Nam trong những năm tới Thứ nhất, nâng cao nhâ y
n thức và tạo chuyển biến thành hành đô y ng của cả
xã hội trong xây dựng và phát triển văn hóa. Những chủ trương, đường lối của
Đảng và Nhà nước cần trở thành chương trình hành đô y ng của tất cả các bô y , ngành, địa phương mô y
t cách thực chất và hiê y u quả.
Thứ hai, tập trung xây dựng con người Viê y
t Nam với những phẩm chất
phù hợp với yêu cầu của thời đại mới. Đó là những phẩm chất quan trọng của con người Viê y
t Nam, như yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết,
cần cù, sáng tạo. Xây dựng và phát huy lối sống “Mỗi người vì mọi người, mọi
người vì mỗi người”; hình thành lối sống có ý thức tự trọng, tự chủ, sống và làm
việc theo Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ môi trường; kết hợp hài hòa tính tích
cực cá nhân và tính tích cực xã hội; đề cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân,
gia đình và xã hội. Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao
thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn. Thứ ba, hoàn thiê y
n thể chế văn hóa thúc đẩy tự do sáng tạo. Đầu tư nguồn
lực hợp lý cho văn hóa, đă y c biê y
t là nguồn nhân lực. Không để cán bô y không có
chuyên môn, hoặc uy tín thấp trong cấp ủy thì chuyển sang phụ trách văn hóa. Đây chính là mô y
t trong những nguyên nhân khiến văn hóa chưa được coi trọng.
Thứ tư, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tạo điều kiê y n phát triển văn hóa, con người Viê y
t Nam. Môi trường văn hóa lành mạnh ở gia đình, nhà trường và xã hô y
i sẽ là nơi hình thành, nuôi dưỡng nhân cách văn hóa và giáo dục
lối sống cho con người Viê y
t Nam, để cái tốt sẽ được bảo vê y , nhân lên, cái ác, cái
xấu sẽ bị bài trừ, lên án. Đổi mới giáo dục ở mọi cấp học, trong đó nhấn mạnh
vào các môn học về đạo đức, nghê y thuât yvà sáng tạo. Từ những kiến thức, kỹ
năng được học trong nhà trường, những giá trị văn hóa sẽ lan tỏa toàn xã hô y i. 7 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu
Thứ năm, phát triển các ngành công nghiê y
p văn hóa để tạo ra những sản
phẩm, dịch vụ văn hóa của người Viê y t Nam, vì người Viê y t Nam, cho người Viê y t
Nam, vừa giúp lan tỏa những giá trị văn hóa Viê y
t Nam - sức mạnh mềm của đất
nước, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hô y i.
Thứ sáu, tăng cường hô y i nhâ y
p quốc tế, trong đó có hội nhập văn hóa quốc
tế, quảng bá các thông điê y
p văn hóa, đưa hình ảnh về đất nước và con người Viê y
t Nam ra thế giới, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa thế
giới để làm giàu có hơn cho văn hóa Viê y
t Nam. Đây là xu hướng tất yếu trong
bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Sự phát triển văn hóa Việt Nam những năm sắp tới rất quan trọng đối với
sự phát triển chung của đất nước. Tận dụng cơ hội và phát huy điểm mạnh, hạn
chế điểm yếu và vượt qua được thách thức sẽ là cách thức tốt nhất để Việt Nam
phát triển văn hóa, thực sự biến văn hóa trở thành động lực và mục tiêu cho sự
phát triển đất nước, để văn hóa thực sự “soi đường cho quốc dân đi” như lời Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn./. 8 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] . Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H. 2021, tr.147.
[2] . Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp
hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, H.1998, tr.45
[3].Võ Văn Thưởng: Truyền thông xã hội đối với ổn định chính trị, xã hội
ở Việt Nam. https://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/truyen-thong-xa-hoi-doi-voi-
on-dinh-chinh-tri-xa-hoi-o-viet-nam-541998.html
[4] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, tr.143.
[5] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, tr.146
[6] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, tr.115 - 116 9 20:24, 07/01/2026
Văn Hóa Việt Nam Trong Hội Nhập Quốc Tế: Thuận Lợi & Thách Thức - Studocu