Anh/chị hãy phân tích các nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam | Bài tập cuối kì Lý luận báo chí đại cương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
VIỆN ĐÀO TẠO BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
-------- BÀI TÂ#P CUỐI K%
HỌC PHẦN LÝ LUẬN BÁO CHÍ ĐẠI CƯƠNG Giảng viên :
Ts. Nguyễn Thị Thúy Hằng Học phần :
Lý luận báo chí truyền thông Họ và tên : Nguyễn Thúy An Mã sinh viên : 23030004 Khóa : K68 Báo chí A
Hà Nội, tháng 5 năm 2024 1 MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN.....................................................................................................2
Câu 1:...................................................................................................................4
I. Các nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam.......................................4
1. Tính khuynh hướng, tính Đảng................................................................4
2. Tính nhân dân và dân chủ........................................................................5
3. Tính chân thật, khách quan......................................................................6
4. Tính nhân văn, nhân đạo..........................................................................7
5. Tính dân tộc và quốc tế............................................................................8
II. Biện pháp giữ vững nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam trong bối
cảnh chuyển đổi số hiện nay và minh chứng để chứng minh............................9
1. Nâng cao nhận thức của những người đã, đang và sẽ hoạt động trong
ngành báo chí truyền thông............................................................................9
2. Hoàn thiện hệ thống pháp lý:.................................................................10
3. Áp dụng kỹ thuật và công nghệ..............................................................11
Câu 2:.................................................................................................................12
1. Đặt vấn đề..................................................................................................12
2. Giải quyết vấn đề.......................................................................................12
2.1 Nội dung câu nói.................................................................................12 2.
2 Minh chứng cho câu nói.....................................................................13
3. Quan điểm của bản thân về nghề báo........................................................14
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................16 2 LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, em xin được gửi tới trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn sự
biết ơn sâu sắc nhất vì đã đưa bộ môn Lý luận báo chí đại cương vào chương trình học
giúp em có cơ hội được biết tới, học tập môn học thú vị này và có thể ứng dụng trực
tiếp vào chuyên ngành của mình.
Tiếp theo đó, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến giảng viên Nguyễn Thị
Thúy Hằng. Dù chỉ học môn học này trong 15 tuần nhưng cách giảng dạy cũng như
những kiến thức mà cô cung cấp đã để lại cho em rất nhiều ấn tượng và giúp em hoàn
thành bài tiểu luận này. Thông qua những hoạt động nhóm, những bài tập mà cô đưa
đã giúp em thấy được sự khác biệt giữa những giờ học ở đại học với khi ở trung học
phổ thông và giúp em thấy hứng thú hơn trong mỗi buổi học. Tuy nhiên, trong quá
trình học tập, em cũng nhận ra những hạn chế của bản thân, đôi lúc còn thiếu tự tin để
đóng góp ý kiến và bài thuyết trình giữa kỳ vẫn còn nhiều sai sót. Em ý thức được
năng lực còn hạn chế của mình và sẽ cố gắng hoàn thiện bài tiểu luận một cách hiệu
quả và trọn vẹn nhất.
Cuối cùng em muốn gửi lời cảm ơn tới các bạn cùng lớp đã giúp đỡ mình trong các
hoạt động nhóm đặc biệt là các bạn đã cùng thực hiện bài giữa kỳ, giải đáp các thắc
mắc của em trong quá trình học môn này. Xin chân thành cảm ơn ! 3
NỘI DUNG TIỂU LUẬN ĐỀ 1
Câu 1: Anh/chị hãy phân tích các nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam. Theo
anh/chị làm sao để báo chí Việt Nam giữ vững các nguyên tắc đó trong bối cảnh
chuyển đổi số hiện nay? Lấy ví dụ cụ thể trong thực tiễn báo chí Việt Nam để chứng minh. Trả lời
I. Các nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam
1. Tính khuynh hướng, tính Đảng
1.1 Tính khuynh hướng
Lý luận về tính khuynh hướng trong báo chí được C. Mác và Ăngghen đặt nền
móng, cụ thể: Khi xã hội bị phân chia giai cấp, thành các nhóm xã hội có các quyền
lợi rất khác nhau, thậm chí đối kháng nhau thì con người bao giờ cũng đứng về một
giai cấp, một quốc gia, một dân tộc, hoặc một nhóm xã hội nhất định. Văn học và báo
chí là những hoạt động ý thức con người, vì thế không thể mang những khuynh hướng chính trị khác nhau.1
Có thể nói tính khuynh hướng trong báo chí là xu hướng thể hiện quan điểm,
thái độ, cách nhìn nhận và đánh giá của nhà báo, toà soạn đối với sự kiện, vấn đề được
phản ánh. Nó thể hiện qua cách lựa chọn thông tin, cách trình bày thông tin, sử dụng
ngôn ngữ, bình luận, đánh giá,...
Tính khuynh hướng là nguyên tắc phổ biến không thể phủ nhận của hoạt động
báo chí. Khuynh hướng có thể hình thành tự nhiên và tác động đến hoạt động báo chí
một cách khách quan nhưng lại được vận dụng và phát triển một cách tự giác, có ý
thức. Tính khuynh hướng khi đã phát triển đến trình độ cao sẽ trở thành tính Đảng. 1.2 Tính Đảng
Nếu tính khuynh hướng được C. Mác và Ăngghen đặt nền móng thì tính Đảng
lại được Lenin khởi xướng và đặt vấn đề một cách hệ thống như sau: “Văn học và báo
chí phải trở thành những cơ quan của các tổ chức của Đảng. Các nhà văn phải nhất
1 Dương Xuân Sơn (2004), Cơ sở lý luận báo chí truyền thông, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.117. 4
thiết tham gia các tổ chức của Đảng. Các nhà xuất bản và các kho sách, các hiệu sách
và các phòng đọc sách, các thư viện và các nơi bán sách báo – tất cả những cái đó đều
phải là của Đảng, chịu trách nhiệm trước Đảng” . Lập trường này của Lenin cùng với 2
sự thẳng thắn, trung thực, công khai và triệt để của tính Đảng đã khẳng định tính Đảng
là đỉnh cao của tính khuynh hướng.
Tính Đảng được hiểu một cách khái quát là việc báo chí tự giác và kiên quyết
đứng trên lập trường của giai cấp công nhân, trở thành tiếng nói thể hiện quyền lợi của
mọi tầng lớp nhân dân lao động, đồng thời chịu sự lãnh đạo và tuyên truyền tổ chức,
thực hiện đường lối chính sách của Đảng cộng sản.
Tính Đảng phải công khai, trung thực, trực tiếp và nhất quán trước hết phải được
thể hiện qua việc phân tích sâu sắc bản chất và các mặt biệu hiện của tính Đảng và đấu
tranh không khoan nhượng với những người chống lại lập trường tính Đảng.
Bản chất và các mặt biểu hiện của tính Đảng của báo chí vô sản, báo chí cách mạng Về mặt xã hội:
Tính Đảng là một lập trường xã hội, mà mọi lập trường xã hội đều gắn với một lực
lượng xã hội mà nó đại diện, phản ánh và bảo vệ lợi ích của lực lượng xã hội ấy.
Chính vì vậy lập trường tính Đảng về mặt xã hội đòi hỏi nhà báo phải hiểu và nhìn
nhận, đánh giá các sự kiện xã hội theo quan điểm, đường lối của Đảng
Về phương diện tư tưởng tinh thần:
Mặt khác của nguyên tắc tính đảng của báo chí vô sản là lập trường tư tưởng. Vũ khí
tư tưởng của báo chí cách mạng nước nhà là hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh. Học thuyết này giúp cho nhà báo hiểu đúng được bản chất của
các mối quan hệ xã hội, vai trò của các giai cấp, các nhóm xã hội... cùng với những lợi
ích thực tế của họ để xác định đúng được mục tiêu và nhiệm vụ, phương tiện và
phương thức hoạt động báo chí trong những điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
Tính đảng về phương diện tư tưởng đòi hỏi các nhà báo tuyên truyền, phổ biến và
hình thành dòng tư tưởng chủ lưu tích cực và tiến bộ. Quán triệt hệ tư tưởng của chủ
nghĩa Mác-Lênin, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để từ đó vận dụng một cách linh hoạt
và sáng tạo chúng trong từng bước của hoạt động thực tiễn.
2 V.I.Lênin.Toàn tập. Tập 12, Nxb. Sự thật. Hà Nội, 1996, tr. 121-128. 5
Phương diện tổ chức:
Báo chí là một hệ thống xã hội, là một lĩnh vực của đời sống xã hội, qua việc thông tin
hàng ngày tác động vào thế giới tinh thần của con người, của xã hội với tư cách “... là
phương tiện thông tin thiết yếu của xã hội, là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước
và các tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân”. 3Bởi vậy, báo chí không thể là công
cụ của những cá nhân, mà phải là công cụ, là diễn đàn của xã hội, phải chịu sự lãng
đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước. Báo chí là cơ quan ngôn luận của các tổ chức
Đảng, Nhà nước, của các tổ chức và đoàn thể xã hội; là diễn đàn của các tầng lớp quần
chúng nhân dân. Báo chí hoạt động theo đúng luật pháp, trong khuôn khổ pháp luật.
Bên cạnh đó, tính Đảng trong báo chí cũng góp phần xây dựng đời sống tinh
thần trong sáng, lành mạnh, phong phú.
2. Tính nhân dân và dân chủ
Báo chí là sự tổng hợp về hoạt động của các phương tiện truyền thông đại chúng.
Từ “đại chúng” trong thuật ngữ “phương tiện truyền thông đại chúng” đã phần nào
nói lên tính nhân dân và bản chất dân chủ của báo chí: Đối tượng tác động của thông
tin là xã hội rộng rãi; Ưu tiên đảm bảo những nhu cầu thông tin của nhân dân; Mục
đích của thông tin là hình thành đời sống lành mạnh, xây dựng và phát triển đất nước;
Đảm bảo sự phổ biến rộng rãi, dễ hiểu, dễ tiếp cận và đạt hiệu quả về thông tin đối với
đại đa số thành viên xã hội; Có sự tham gia đóng góp rộng rãi của quần chúng vào
hoạt động báo chí. Như vậy, khái niệm tính nhân dân của báo chí thể hiện mối quan hệ
giữa báo chí và đông đảo tầng lớp nhân dân, đặc biệt là nhân dân lao động – những
người sáng tạo chân chính của lịch sử.
Tính nhân dân được thể hiện từ khâu đầu đến khâu cuối cùng trong hoạt động
báo chí thông qua ba biểu hiện. Biểu hiện thứ nhất là báo chí phản ánh và đánh giá các
hiện tượng và sự kiện của đời sống từ lập trường của nhân dân, đại diện và bảo vệ cho
quyền lợi của nhân dân, đề cao và trực tiếp tham gia cuộc đấu tranh của nhân dân vì
sự tiến bộ xã hội. Một nền báo chí, một t
ác phẩm báo chí có tính nhân dân khi đề cập,
phản ánh những sự kiện, hiện tượng có ý nghĩa đối với nhân dân, lý giải chúng theo
quan niệm tiến bộ của nhân dân, phù hợp với những tư tưởng tiến bộ của thời đại. Báo
chí là công cụ phục vụ lợi ích của quần chúng nhân dân, coi phong trào quần chúng
3 Khoản 1 Điều 4 Bộ luật báo chí 103/2016/QH13 6
nhân dân là cơ sở thực tiễn để phản ánh. Chính điều này khiến tính nhân dân không hề
mâu thuẫn với tính đảng. Tiếp theo đó,
biểu hiện thứ hai là sự tham gia tích cực và
thường xuyên của đông đảo nhân dân vào các hoạt động báo chí. Quần chúng có thể
tham gia với tư cách là cộng tác viên, cung cấp thông tin và tạo ra các sản phẩm báo
chí hoặc với tư cách công chúng (độc giả, khán giả, thính giả) đóng góp ý kiến phê
bình, kiến nghị về tất cả các mặt của đời sống xã hội cũng như với hoạt động báo
chí. Mặt khác, sự tham gia tích cực của quần chúng làm cho thông tin báo chí trở lên
sinh động hơn, nhanh chóng, kịp thời và sát với cuộc sống hơn, tài năng sáng tạo của
toàn xã hội cũng góp phần nâng cao tính hấp dẫn, tính trí tuệ của báo chí. Cuối cùng,
biểu hiện thứ ba là nghệ thuật biểu hiện trong các tác phẩm báo chí phù hợp với trình
độ nhận thức, năng lực tiếp thu và nhu cầu thẩm mỹ lành mạnh của công chúng. Nếu
một tác phẩm báo chí khi đề cập đúng vấn đề mà mạng xã hội đang quan tâm, nhưng
nghệ thuật biểu hiện kém, ngôn ngữ xa rời với cách nói, cách nghĩ của công chúng thì
không thể đem lại hiệu quả cao. Giản dị, dễ hiểu là yêu cầu đặt ra để nâng cao tính hấp
dẫn và hiệu quả của báo chí đối với nhân dân. Nhưng điều quan trọng hơn là phải giải
quyết đúng đắn mối quan hệ giữa phổ cập và nâng cao.
3. Tính chân thật, khách quan
Sứ mệnh của báo chí là truyền tải thông tin đến cho độc giả để họ có một cái
nhìn rõ nét về những sự việc, hiện tượng đang diễn ra xung quanh đời sống hằng ngày,
giúp họ định hướng thái độ và hành vi đúng đắn. Vậy nên tính chân thật và khách
quan phải là một trong những nguyên tắc cơ bản và quan trọng hàng đầu của hoạt
động báo chí giống như câu nói nổi tiếng của Lenin: “Sự thật là sức mạnh của báo chí chúng ta.” 4
Nguyên tắc chân thật, khách quan trong báo chí đòi hỏi thông tin phải chính xác,
đầy đủ, không bóp méo, không thiên vị. Sự kiện, hiện tượng được phản ánh trên báo
chí phải đúng bản chất, có thời gian, địa điểm cụ thể, có thể kiểm chứng được. Lựa
chọn sự kiện, hiện tượng phản ánh một cách khách quan, toàn diện. Tránh phản ánh
phiến diện, một chiều, tập trung vào cái ngẫu nhiên, cái hình thức bên ngoài. Vận
dụng tính khuynh hướng, tính đảng một cách linh hoạt, sáng tạo. Đảm bảo nội dung
sát thực, dẫn dắt công chúng đến mục tiêu thông qua tác động của sự kiện, hiện tượng.
4 V.I. Leenin. Toàn tập, Tập 37, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1986, tr. 106-109. 7
Giải quyết các mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh trong hoạt động báo chí. Bao gồm
mâu thuẫn giữa phương tiện và mục đích, giữa chủ quan và khách quan, giữa thông tin
nhanh và nghiên cứu kỹ, giữa yêu cầu nghề nghiệp và khả năng nhận thức hạn chế.
Bên cạnh đó, nhà báo cần rèn luyện phẩm chất trung thực, dũng cảm. Luôn giữ vững
lập trường, bảo vệ lẽ phải, góp phần xây dựng nền báo chí lành mạnh, góp phần vào
sự phát triển của xã hội.
Ngoài ra, tính khách quan và chân thật trong báo chí không hề mâu thuẫn với
tính Đảng mà trái lại hai nguyên tắc này còn đạt đến sự thống nhất. Trong hoạt động
thực tiễn, không phải nhà báo hay cơ quan báo chí nào cứ ca ngợi, tán dương mới là
đề cao tính Đảng, ngược lại không phải hễ phê phán đấu tranh là thiếu tính Đảng. Tính
Đảng đòi hỏi nhà báo, cơ quan báo chí phản ánh trung thực, khách quan trong khi tiếp
cận sự kiện, vấn đề với một thái độ xây dựng, cầu thị cùng với toàn bộ xu thế phát
triển của xã hội, với sự nghiệp đổi mới đang diễn ra vừa khó khăn vừa thuận lợi, vừa
có thành tựu vừa có vấp váp sai lầm.
4. Tính nhân văn, nhân đạo
Báo chí luôn hướng tới xây dựng một chế độ xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh để con người có đầy đủ những điều kiện phát triển một cách toàn diện. Một xã
hội lý tưởng như vậy cũng cần phải được dựa trên cơ sở tính nhân văn, nhân đạo.
Nguyên tắc tính nhân đạo trong báo chí là nhiệt tình phản ánh và tham gia vào
cuộc đấu tranh nhằm tạo ra những điều kiện thuận lợi cho con người về kinh tế - xã
hội và văn hóa – tinh thần, đấu tranh bảo vệ quyền con người, quyền dân chủ của con
người, bảo vệ những giá trị nhân đạo chân chính.
Báo chí không chỉ là công cụ thông tin, mà còn là tiếng nói của lương tâm, là
ngọn lửa của lòng nhân đạo. Tính nhân đạo được thể hiện qua những hành động cụ thể
của báo chí như lên án và đấu tranh chống lại mọi hành vi xâm hại đến quyền con
người, quyền dân chủ, quyền tự do cá nhân. Báo chí là tiếng nói của người yếu thế,
lên án những bất công, bạo lực, bảo vệ những giá trị nhân văn cao đẹp. Tiếp đó là
hành động vì một xã hội hướng đến con người. Báo chí góp phần xây dựng một xã hội
công bằng, văn minh, nơi mọi người được hưởng sự tôn trọng, được sống trong tự do
và hạnh phúc. Không chỉ vậy mà còn xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa con người
với con người, cộng đồng với cộng đồng, báo chí là cầu nối gắn kết con người, lan tỏa 8
những giá trị nhân văn, thúc đẩy sự đoàn kết và yêu thương trong cộng đồng. Cuối
cùng là hướng đến mục tiêu cao cả: Một xã hội phát triển toàn diện, nơi con người
được tự do, hạnh phúc.
5. Tính dân tộc và quốc tế
Báo chí hoạt động bởi những con người mang bản sắc riêng, gắn liền với một
giai cấp, một dân tộc cụ thể. Mỗi cá nhân, với tư cách thành viên của một dân tộc,
được nuôi dưỡng và định hình bởi những giá trị văn hóa, truyền thống, ngôn ngữ và
phong tục tập quán độc đáo.
Các cơ quan báo chí ở Việt Nam mang sứ mệnh đại diện cho các tổ chức Đảng,
Nhà nước, các tổ chức xã hội và là diễn đàn của quần chúng nhân dân. Khi phản ánh,
phân tích và đánh giá các sự kiện, hiện tượng xã hội, hoạt động báo chí cần xuất phát
từ lợi ích dân tộc, từ nền tảng văn hóa dân tộc, hướng đến thực hiện những mục tiêu,
nhiệm vụ chung của dân tộc, trong đó giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc
đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Ý thức dân tộc đòi hỏi nhà báo phải có khả năng phân biệt rõ ràng những khuynh
hướng, mục tiêu, lợi ích của các sự kiện, hiện tượng, quá trình diễn ra trong đời sống
xã hội. Nhờ đó, họ có thể xác định được đâu là yếu tố thúc đẩy, đâu là yếu tố kìm hãm
sự phát triển của dân tộc, đâu là lợi ích, đâu là nguy cơ cho dân tộc để từ đó có thái độ,
quan điểm phù hợp trong việc phản ánh và định hướng dư luận.
Ý thức dân tộc chân chính luôn gắn liền với tinh thần đoàn kết quốc tế. Đây là
nguyên tắc bất di bất dịch trong hoạt động báo chí, là cơ sở để đánh giá các sự kiện,
hiện tượng trong và ngoài nước một cách khách quan, toàn diện. Báo chí cần nhìn
nhận những tác động tích cực của các sự kiện, hiện tượng đối với tiến bộ xã hội, tiến
trình lịch sử, đồng thời xác định vai trò của các lực lượng tiến bộ và yêu chuộng hòa
bình trong việc đạt được những mục tiêu chung về sự tiến bộ và phát triển của lịch sử.
Tinh thần đoàn kết quốc tế là cơ sở, là tiêu chí để xác định bạn, thù trong hoạt động báo chí.
Bằng cách vận dụng linh hoạt nguyên tắc ý thức dân tộc và tinh thần đoàn kết
quốc tế, báo chí có thể xem xét và đánh giá thực tiễn một cách khách quan, toàn diện
dưới ánh sáng của những nhiệm vụ chung đối với từng dân tộc và đối với tiến bộ xã
hội. Nhờ đó, báo chí góp phần định hướng dư luận, cổ vũ nhân dân hăng hái tham gia 9
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời thúc đẩy sự phát triển chung của cộng đồng quốc tế.
II. Biện pháp giữ vững nguyên tắc hoạt động của báo chí Việt Nam trong bối
cảnh chuyển đổi số hiện nay và minh chứng để chứng minh
Xã hội phát triển, đời sống con người được nâng cao, nhu cầu được thông tin
cũng ngày càng lớn hơn. Điều này đòi hỏi báo chí phải vững vàng, trung thực đảm bảo
trước mọi nguồn tin khi tiếp cận tới công chúng. Có thể nhìn nhận rằng, phần lớn báo
chí Việt Nam xưa nay đã làm tốt vai trò trách nhiệm của mình và làm tốt các nguyên
tắc cơ bản trong báo chí. Tuy nhiên, bên cạnh những nhà báo, tờ báo gương mẫu, cũng
còn bắt gặp một số nhà báo, tờ báo còn chưa nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ của mình
và không tuân thủ đúng các nguyên tắc báo chí. Vì vậy, để đảm bảo các nguyên tắc
của báo chí được tuân thủ thì cần đưa ra các biện pháp thiết thực.
1. Nâng cao nhận thức của những người đã, đang và sẽ hoạt động trong ngành
báo chí truyền thông.
Tổ chức tập huấn, hội thảo đa dạng: Nội dung tập trung vào các vấn đề vi phạm
nguyên tắc báo chí mới nảy sinh trong môi trường số như thông tin sai lệch, tin giả, ngôn từ
kích động thù địch, đạo nhái nội dung, xâm hại quyền riêng tư, v.v dưới nhiều hình thức bao
gồm hội thảo trực tiếp, hội thảo trực tuyến. Đối tượng tham gia đa dạng, bao gồm nhà báo,
biên tập viên, lãnh đạo cơ quan báo chí, sinh viên ngành báo chí, học viên cao học.
Thúc đẩy nghiên cứu, thảo luận: Hỗ trợ các nghiên cứu về nguyên tắc báo chí trong
môi trường số, đặc biệt là các nghiên cứu thực nghiệm, áp dụng các phương pháp nghiên cứu
tiên tiến. Tổ chức các hội thảo khoa học, diễn đàn thảo luận để chia sẻ kết quả nghiên cứu,
trao đổi kinh nghiệm và đề xuất giải pháp. Khuyến khích xuất bản sách, bài báo về đạo đức
báo chí trong môi trường số để nâng cao nhận thức cho cộng đồng.
Lồng ghép giáo dục nguyên tắc báo chí vào chương trình đào tạo: Cập nhật nội dung
giáo dục về đảm bảo nguyên tắc báo chí trong môi trường số cho phù hợp với thực tế mới. Sử
dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, tích cực, khuyến khích sinh viên tự nghiên cứu,
thảo luận và đưa ra giải pháp cho các vấn đề cụ thể. Mời các nhà báo, chuyên gia về đạo đức
báo chí tham gia giảng dạy và chia sẻ kinh nghiệm thực tế.
Một minh chứng cho biện pháp này là vào năm 2021, Bộ Thông tin và Truyền
thông phối hợp với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam tổ chức hô ˆi thảo trực tuyến
“Quy tắc đạo đức báo chí trong môi trường số: Thách thức và thích nghi của Viê ˆt 10
Nam"5. Hội thảo diễn ra với hình thức trực tuyến từ ngày 24 – 25 tháng 6 năm 2021
với sự tham gia của các đại diện ban ngành đoàn thể của cả trong và ngoài nước như:
Hô ˆi Nhà báo Liên minh châu Âu, chuyên gia dự án Phát triển truyền thông của
UNESCO khu vực tại Bangkok, Văn phòng UNESCO Việt Nam, Hội nhà báo Việt
Nam,… Buổi hội thảo bàn về bốn vấn đề chính như sau: Khái niê ˆm đạo đức báo chí
và hê ˆ quả; K• nguyên số, truyền thông đa phương tiện và sai phạm thường gặp khi
đưa tin trên mạng; Chia sẻ kinh nghiê ˆm thực thi Quy tắc đạo đức báo chí trong môi
trường số tại châu Âu và một số nước thành viên UNESCO; Thực tiễn triển khai các
quy định liên quan đến đạo đức báo chí trong môi trường số tại Viê ˆt Nam. Qua đó đã
truyền tải được ý nghĩa chủ đạo là nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc đảm
bảo thực hiện các nguyên tắc báo chí trong môi trường số nơi thông tin lan truyền
nhanh chóng và dễ dàng bị bóp méo, việc thực hiện được đầy đủ các nguyên tắc báo
chí cũng là giữ vững được quy tắc về đạo đức trong báo chí truyền thông.
2. Hoàn thiện hệ thống pháp lý:
Ban hành luật mới hoặc sửa đổi luật hiện hành: Bổ sung các quy định cụ thể về
đạo đức báo chí trong môi trường số, bao gồm các quy tắc về thông tin sai lệch, tin
giả, ngôn từ kích động thù địch, đạo nhái nội dung, xâm hại quyền riêng tư, v.v. Xác
định rõ ràng trách nhiệm của các bên liên quan như nhà báo, cơ quan báo chí, mạng xã
hội, v.v. trong việc phòng ngừa và xử lý các vi phạm đạo đức báo chí trong môi trường số.
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật: Trang bị cho các cơ quan chức năng có
thẩm quyền như cơ quan quản lý báo chí, cơ quan công an, v.v. nguồn lực và công cụ
cần thiết để thực thi pháp luật về đạo đức báo chí trong môi trường số hiệu quả. Nâng
cao nhận thức của người dân về luật pháp về đạo đức báo chí trong môi trường số để
họ có thể tham gia giám sát và tố cáo các hành vi vi phạm. Xử lý nghiêm các vi phạm
đạo đức báo chí trong môi trường số để răn đe và giáo dục chung.
Bên cạnh Luật Báo chí được ban hành từ năm 1989 và hiện nay vẫn đang áp
dụng Luật Báo chí sửa đổi năm 2016, Luật An ninh mạng có hiệu lực từ ngày
01/01/2019 đã bổ sung những quy định nhằm cập nhật và có biện pháp xử lý mới nhất
đối với các hành vi vi phạm về truyền thông trong thời đại số. Điểm nổi bật của Luật
5 VOVVN (2021) Đạo đức báo chí trong môi trưa Viê ?t Nam,19/07/2021 11
An ninh mạng là quy định về việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên mạng, bao
gồm cả các hành vi vi phạm đạo đức báo chí. Luật đã bổ sung thêm các biện pháp xử
lý mới như: gỡ bỏ thông tin vi phạm, buộc sửa chữa thông tin sai lệch, xử phạt hành
chính, truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhờ vậy, việc quản lý hoạt động báo chí trong
môi trường số được tăng cường, góp phần bảo đảm an ninh mạng và xây dựng môi
trường thông tin lành mạnh. Bộ luật này ra đời đã xử lý được vấn nạn thông tin giả
tràn lan không được kiểm chứng do những trang báo mạng đăng tải trái phép đã ảnh
hưởng trực tiếp đến tính khách quan, chân thật. Nhìn chung, với hệ thống pháp luật
hoàn thiện và sự nỗ lực của các cơ quan chức năng cùng với ý thức trách nhiệm của
đội ngũ nhà báo, hoạt động báo chí trong thời đại số sẽ ngày càng được quản lý hiệu
quả hơn, góp phần xây dựng một môi trường thông tin an toàn, tin cậy và lành mạnh cho người dân.
3. Áp dụng kỹ thuật và công nghệ
Kỹ thuật công nghệ len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, trở thành động lực
thúc đẩy mạnh mẽ cho sự phát triển của các ngành nghề. Báo chí cũng không thể đứng
ngoài xu hướng tất yếu này. Để thích ứng với thời đại chuyển đổi số, báo chí cần thay
đổi tư duy, đổi mới cách thức hoạt động, ứng dụng hiệu quả các công nghệ hiện đại,
biến đây thành nền tảng cho sự phát triển bứt phá trong tương lai.
Trong thời đại số, rất nhiều thông tin trôi nổi trên không gian mạng mà không
được kiểm chứng vậy nên báo chí như một nguồn tin đáng tin cậy để độc giả có thể
xác định được tính chân thật của thông tin đó. Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp báo
chí xây dựng được các kênh thông tin mới mẻ, hiện đại như: Website, mạng xã hội,
ứng dụng di động và trở thành những "chiến trường" mới, nơi tiếp cận được lượng lớn
độc giả trong thời hiện đại để giúp họ không tìm đọc thông tin thời sự qua các kênh
thông tin mạng không chính thống. Không chỉ vậy công nghệ đóng vai trò quan trọng
trong việc hỗ trợ báo chí tìm kiếm, xác minh nguồn tin và kiểm chứng tính chính xác
của thông tin trước khi đăng tải. Nhờ vậy, báo chí có thể đảm bảo thực hiện đúng các
nguyên tắc hoạt động, mang đến cho độc giả những thông tin đáng tin cậy, góp phần
xây dựng nền báo chí lành mạnh, chuyên nghiệp.
News Initiative with Google là một minh chứng cho sự hợp tác hiệu quả giữa
công nghệ và báo chí trong việc chống tin giả và xây dựng hệ sinh thái thông tin lành 12
mạnh. Trang web6 này hỗ trợ các nhà xuất bản và nhà báo trong việc truy cập dữ liệu,
chia sẻ nguồn lực, phát triển công cụ kiểm chứng thông tin, đồng thời kết nối các cơ
quan báo chí uy tín để cùng nhau đẩy lùi tin giả và xây dựng môi trường thông tin tin cậy.
Câu 2: Nhà báo Hữu Thọ, nguyên Tổng Biên tập báo Nhân Dân, khi tâm sự về nghề
báo đã nói: “Làm cái nghề này phải Mắt sáng, Lòng trong, Bút sắc thì mới nên nghề”.
Anh/chị hãy phân tích quan điểm trên của nhà báo Hữu Thọ và nêu suy nghĩ của bản thân về nghề báo. Trả lời 1. Đặt vấn đề
Từ thuở hồng hoang của lịch sử, con người đã luôn khao khát được chia sẻ thông
tin, kết nối tri thức và vun đắp nên những giá trị văn hóa chung. Nhu cầu ấy đã đặt nền
móng nghề báo, một ngành nghề cao quý và đầy thử thách, đóng vai trò quan trọng
trong đời sống xã hội. Nhà báo, những "chiến binh cầm bút", là những người lên tiếng
cho công lý, truyền tải thông tin hữu ích đến cộng đồng và góp phần xây dựng xã hội
tốt đẹp hơn Tuy nhiên, vấn đề được nêu ra là để .
trở thành một nhà báo thực thụ, mỗi
cá nhân cần phải rèn luyện và hoàn thiện cả ba phẩm chất "mắt sáng, lòng trong, bút
sắc" mà nhà báo Hữu Thọ, nguyên Tổng Biên tập báo Nhân Dân, khi tâm sự về nghề
báo đã nói: “Làm cái nghề này phải Mắt sáng, Lòng trong, Bút sắc thì mới nên nghề”.
2. Giải quyết vấn đề
2.1 Nội dung câu nói
Trong câu nói của mình, nhà báo Hữu Thọ đã đề cập đến ba yếu tố chủ chốt tạo
nên sự thành công đối với một nhà báo.
Trước hết, “Mắt sáng” là khả năng quan sát và nhận biết sự kiện, thông tin một
cách sắc bén và chi tiết. Một nhà báo cần phải có khả năng nhìn nhận xung quanh
mình một cách tỉ mỉ, phân tích các tình huống và sự kiện một cách logic và có nhận
thức sâu sắc về các vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa, và khoa học. Điều này
6 Webpage: một tập hợp các văn bản, hình ảnh, tệp tin tích hợp với Word Wide Web và được thực thi trên trình duyệt web. 13
đặc biệt quan trọng trong một thế giới thông tin phức tạp và đa dạng như hiện nay,
nơi mà thông tin có thể bị mơ hồ và biến đổi nhanh chóng.
Tiếp đến, “Lòng trong” là phẩm chất đạo đức và lòng nhiệt thành trong công
việc. Một nhà báo cần phải có lòng đam mê và cam kết cao độ với sự chân thành
trong việc tìm kiếm và truyền đạt thông tin. Họ cần phải biết lắng nghe, tôn trọng,
và bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và độc giả, đồng thời tránh xa các hành vi gian
lận và thiếu trung thực.
Cuối cùng nhưng cũng không kém phần quan trọng, “Bút sắc” đề cập đến khả
năng diễn đạt và biểu đạt ý kiến một cách lôi cuốn và sắc sảo. Một nhà báo với bút
sắc có khả năng sử dụng ngôn từ một cách linh hoạt và mạch lạc để truyền đạt
thông điệp của mình một cách hiệu quả và gây ấn tượng với độc giả. Họ có khả
năng tạo ra các bài viết sâu sắc, lôi cuốn và ý nghĩa, góp phần vào việc lan truyền
thông điệp và kiến thức.
Nhà báo Hữu Thọ qua câu nhận định này muốn nhấn mạnh rằng nghề báo đòi
hỏi sự kết hợp đặc biệt của tư duy, tâm hồn và kỹ năng. Chỉ khi những yếu tố này
được kết hợp một cách cân đối và hoàn thiện, một nhà báo mới có thể thành công và
góp phần vào sự phát triển của ngành báo chí.
2.2 Minh chứng cho câu nói
Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969) là minh chứng tiêu biểu nhất cho một nhà
báo Cách mạng chân chính hội tụ đủ phẩm chất "Mắt sáng, Lòng trong, Bút sắc". Thứ
nhất là phẩm chất “mắt sáng”, Người sở hữu khả năng quan sát nhạy bén, tinh tế, am
hiểu sâu sắc thực tế xã hội. Bác đã đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều tầng lớp nhân dân, từ đó
thấu hiểu tâm tư nguyện vọng của họ, những bài viết của Bác luôn phản ánh trung
thực, sinh động hiện thực đời sống, thu hút sự quan tâm của đông đảo độc giả.Cùng
với sự quan sát nhạy bén là tầm nhìn xa trông rộng, khả năng phân tích tình hình đất
nước và thế giới một cách thấu đáo. Qua đó, Bác đã đề ra đường lối lãnh đạo cách
mạng đúng đắn, dẫn dắt dân tộc ta đi đến thắng lợi vẻ vang. Thứ hai là phẩm chất
“lòng trong”, Bác Hồ có tấm lòng vị tha, yêu thương con người vô bờ bến. Bác luôn
đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, sẵn sàng hy sinh bản thân vì độc lập, tự do của đất
nước. Không chỉ có thế, Bác Hồ luôn trung thực trong mọi lời nói và hành động, Bác
luôn nói đúng sự thật dù đó là những điều khó nghe, khó nói. Thứ ba là “bút sắc”, Bác 14
Hồ viết văn bằng một ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, phù hợp với trình độ nhận thức của
đông đảo nhân dân. Bác Hồ không chỉ viết về những vấn đề thời sự nóng hổi mà còn
thể hiện những triết lý sâu sắc về cuộc sống, con người và xã hội. Nhờ vậy, những bài
viết của Bác có giá trị trường tồn, luôn có ý nghĩa giáo dục cho thế hệ mai sau.
Những lý tưởng đó của Nguyễn Ái Quốc được tái hiện đầy đủ trong “Bản yêu
sách của nhân dân An Nam” mà Nguời ký tên đề gửi cá 7
c đại biểu các nước dự Hội
nghị Versailles năm 19198 đã đồng thời được đăng lên 2 tờ báo xuất bản ở Paris là
l’Humanité và le Populaire de Paris cùng ngày 18/6/1919. Bài báo thể hiện nhận thức
đúng đắn về tình hình đất nước trong thời kỳ Pháp thuộc cùng với nguyện vọng của
nhân dân ta về độc lập, tự do. Bản yêu sách còn thể hiện lòng yêu nước nồng nàn và
tinh thần dũng cảm dám đứng lên đấu tranh lại kẻ thù xâm lược của Người và nhân
dân ta. Nội dung của bản yêu sách được Nguyễn Ái quốc thể hiện bằng văn phong
trang trọng, lập luận chặt chẽ, logic và ngôn từ ngắn gọn dễ hiểu nhưng vẫn giàu sức truyền cảm
Nhờ hội tụ đầy đủ phẩm chất "Mắt sáng, Lòng trong, Bút sắc", chủ tịch Hồ Chí
Minh đã trở thành một nhà báo cách mạng vĩ đại, có tầm ảnh hưởng to lớn đối với sự
nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước. Bác là tấm gương sáng cho thế hệ nhà báo Việt Nam noi theo.
3. Quan điểm của bản thân về nghề báo
Dưới góc nhìn của cá nhân em – một sinh viên năm nhất chuyên ngành báo chí
thì nghề báo đóng vai trò không thể phủ nhận trong xã hội hiện đại, là ngọn đuốc soi
sáng con đường phát triển và góp phần định hướng dư luận, giáo dục cộng đồng. Báo
chí là nguồn tin tức chính thống, cung cấp thông tin chính xác, khách quan và trung
thực về các sự kiện đang diễn ra trong nước và trên thế giới. Nhờ vậy, người dân có
thể cập nhật tình hình thời sự, hiểu biết về các vấn đề xã hội và đưa ra những quyết
định sáng suốt trong cuộc sống.
Báo chí từ lâu được ví như một thứ “quyền lực mềm” với sức mạnh định hướng
dư luận thông qua việc đưa tin về các sự kiện, đưa ra ý kiến và quan điểm của mình về
các vấn đề xã hội. Nhờ vậy, báo chí có thể góp phần thúc đẩy những điều tốt đẹp và
7 là bản yêu sách được gửi ngày 18 tháng 6 năm
, của Hội những người An Nam yêu nước, gồm tám điểm 1919
được viết bằng tiếng Pháp.
8 Là hội nghị giữa các nước thắng trận trong Chiến tranh thế giới thứ nhất gồm các nước: Mỹ, Anh, Pháp diễn ra vào ngày 18/06/1919. 15
hạn chế những điều tiêu cực trong xã hội. Bên cạnh đó, báo chí còn đóng vai trò giáo
dục cộng đồng thông qua việc đăng tải các bài viết về văn hóa, khoa học, giáo dục,...
Nhờ vậy, người dân có thể nâng cao kiến thức, kỹ năng và nhận thức của mình. Bên
cạnh đó Báo chí có thể thúc đẩy sự phát triển của xã hội thông qua việc phản ánh
những mặt tích cực của xã hội, đồng thời phê phán những mặt tiêu cực. Nhờ vậy, báo
chí có thể góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và tiến bộ.
Tuy nhiên, ngành báo chí cũng đang phải đối mặt với một số thách thức. Thứ
nhất là sự bùng nổ của thông tin trên mạng xã hội khiến cho việc kiểm chứng thông
tin trở nên khó khăn hơn. Thậm chí độc giả còn đọc những thông tin giả với nội dung
ngắn và không có kiểm chứng trên các trang mạng xã hội thay vì tiếp nhận thông tin
trên các trang báo chính thống điều này dẫn đến tình trạng lan truyền tin giả, thông tin
sai lệch, gây ảnh hưởng đến dư luận và xã hội. Áp lực thương mại là vấn đề tiếp theo
khiến cho một số cơ quan báo chí chạy theo lợi nhuận, đưa tin thiếu chính xác, khách
quan. Điều này làm giảm uy tín của báo chí và khiến cho người dân mất niềm tin vào
báo chí. Cuối cùng là sự tấn công của tin tặc có thể khiến cho các cơ quan báo chí bị
đánh cắp thông tin, gây ảnh hưởng đến hoạt động của báo chí.
Bất chấp những thách thức, ngành báo chí vẫn đóng vai trò quan trọng trong xã
hội hiện đại Để vượt qua những thách thứ .
c này, các nhà báo cần phải nỗ lực hơn nữa
để thực hành đạo đức báo chí, đưa tin chính xác, khách quan và trung thực đúng với
ba phẩm chất “mắt sáng, lòng trong, bút sắc” mà nhà báo Hữu Thọ đã tâm niệm. Đồng
thời, các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần có những chính sách hỗ trợ để phát triển
ngành báo chí một cách lành mạnh.
Nhìn chung, em tin rằng ngành báo chí vẫn sẽ tiếp tục phát triển hơn nữa trong
tương lai. Bằng cách thực hành theo đúng các nguyên tắc và không ngừng đổi mới,
báo chí sẽ tiếp tục là nguồn cung cấp thông tin đáng tin cậy cho công chúng và góp
phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
1. Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang (2007). Cơ sở lý luận báo chí
truyền thông, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.99-128.
2. Nguyễn Đình San (2022). Tính dân chủ trong báo chí hôm nay, truy cập ngày
28/05/2024, từ: https://doanhnghiepkinhtexanh.vn/tinh-dan-chu-trong-bao-chi- hom-na-a7328.html
3. Trần Thị Cẩm Thúy (2017). Một số quan điểm về tính khách quan, chân thật trên
báo chí hiện nay, truy cập ngày 28/05/2024, từ: https://www.chungta.com/nd/tu-
lieu-tra-cuu/tinh_khach_quan_chan_that_tren_bao_chi.html
4. Trần Hoàng Hoàng (2022). Giữ vững tính nhân văn của báo chí cách mạng, truy
cập ngày 28/05/2024, từ: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/giu-vung-tinh-
nhan-van-cua-bao-chi-cach-mang-697724
5. VOVVN (2021) Đạo đức báo chí trong môi trư
c>a Viê ?t Nam, truy cập ngày 28/05/2024, từ: https://vov.gov.vn/dao-duc-bao-chi-
trong-moi-truong-so-thach-thuc-va-thich-nghi-cua-viet-nam-dtnew-279955
6. T.V (2023). Tìm hiểu chính sách, pháp luật của Nhà nước về An ninh mạng, truy
cập ngày 28/05/2024, từ: https://vksnd.gialai.gov.vn/chinh-sach-van-ban-phap-luat-
moi/tim-hieu-chinh-sach-phap-luat-cua-nha-nuoc-ve-an-ninh-mang-2400.html
7. Hà Anh (2021). Bác Hồ làm báo trên đất Pháp, truy cập ngày 28/05/2024, từ:
https://vov.vn/chinh-tri/bac-ho-lam-bao-tren-dat-phap-866892.vov 17