CHỦ ĐỀ 13: BÀI TOÁN CỰC TRỊ HÌNH KHÔNG GIAN
I. CÁC DẠNG TOÁN TRỌNG TÂM VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
1. PHƯƠNG PHÁP GIẢI
• Áp dụng các phương pháp tính thể tích thông qua tam giác vuông; các loại góc và khoảng cách trong
không gian cũng như các công thức tính thể tích khối chóp, khối lăng trụ.
• Tìm giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất của biểu thức chứa biến.
Cách 1. Áp dụng bất đẳng thức AM – GM cho các số thực dương
- Dạng 2 số:
22
2
2
ab
a b ab ab
+
+≥ → ≤
hoặc
( )
2
4
ab
ab
+
≤
- Dạng 3 số:
333
3
3
3
abc
a b c abc abc
++
++≥ → ≤
hoặc
3
()
27
abc
abc
++
≤
Cách 2. Khảo sát hàm số f(x) trên khoảng xác định (đạo hàm – lập bảng biến thiên)
2. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA
Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB = 4, cạnh bên SA vuông góc với
mặt phẳng đáy (ABCD) và SC = 6. Tính thể tích lớn nhất
max
V
của khối chóp đã cho
A.
max
40
3
V
=
B.
max
80
3
V =
C.
max
20
3
V
=
D.
Lời giải
Đặt
AD x= ⇒
Diện tích hình chữ nhật ABCD là
4
ABCD
Sx=
Tam giác ABC vuông tại B, có
222
16AC AB BC x= +=+
Tam giác SAC vuông tại A, có
22 2
20SA SC AC x= −=−
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là
22
.
11 4
. . . 20 .4 . 20
33 3
S ABCD ABCD
V SA S x x x x= = −= −
Ta có
(
)
2
22
2
20
20 40
. 20 10
22 3
xx
xx V
+−
− ≤ = = ⇒≤
Dấu bằng xảy ra khi
2
20 10x xx= − ⇔=
. Vậy
max
40
3
V =
.
Chọn A
Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AD = 4, các cạnh bên bằng nhau và
bằng 6. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là
A.
max
40
3
V
=
B.
max
64
3
V =
C.
max
128
3
V =
D.
max
32
3
V =
Lời giải
Vì
SA SB SC SD= = = ⇒
Hình chiếu của S trên mặt phẳng
(ABCD) là tâm đường tròn ngoại tiếp đáy
( )
SO ABCD
⇒⊥
Đặt
AB x=
. Ta có
222
16BD AB AD x
= +=+
Tam giác SBO vuông tại O, có
22
22
16 128
36
42
xx
SO SB OB
+−
= −=− =
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là
2
2
.
1 1 128 2
. . . .4 . 128
3 32 3
S ABCD ABCD
x
V SO S x x x
−
= = = −
Mà
22
2
128 2 128
128 64 .64
2 33
xx
xx V
+−
− ≤ = →≤ =
. Vậy
max
128
3
V =
. Chọn C
Ví dụ 3: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật có AB = 4, SC = 6. Tam giác SAD cân tại
S và nằm trong mặt phẳng vuông góc với đáy. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là
A.
max
40
3
V =
B.
max
20
3
V =
C.
D.
max
80
3
V =
Lời giải
Gọi H là trung điểm AD. Tam giác SAD cân tại S
SH AD⇒⊥
Ta có
( ) ( ) ( )
1
..
3
ABCD
SAD ABCD SH ABCD V SH S⊥⇒⊥⇒=
Đặt
2 .8
ABCD
AD x S AB AD x=→= =
Tam giác HCD vuông tại D, có
222
16HC HD CD x= +=+
Tam giác SHC vuông tại H, có
22 2
20SH SC HC x= −=−
Do đó
22
22
1 8 8 20 80
. 20 .8 . 20 .
3 3 32 3
xx
V xx x x
+−
= − = −≤ =
Dấu bằng xảy ra khi
2
20 10x xx= − ⇔=
. Vậy
max
80
3
V =
. Chọn D
Ví dụ 4: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại A và AB = 1. Các cạnh bên SA = SB =
SC = 2. Tính thể tích lớn nhất
max
V
của khối chóp đã cho
A.
max
2
3
V =
B.
max
5
8
V =
C.
max
5
4
V =
D.
max
4
3
V =
Lời giải
Gọi H là trung điểm BC,
ABC∆
vuông tại A
Suy ra H là tâm đường tròn ngoại tiếp
ABC∆
Vì
SA SB SC H= = ⇒
là hình chiếu của S trên (ABC)
Đặt
AC x=
. Tam giác ABC vuông
222
1BC AB AC x
⇒= + = +
Diện tích tam giác ABC là
1
..
22
ABC
x
S AB AC
∆
= =
Tam giác SBH vuông tại H, có
2
22
15
2
x
SH SB BH
−
= −=
Do đó, thể tích cần tính là
2
11
. . . 15
3 12
ABC
V SH S x x
∆
= = −
Mà
22
2
15 15 1 15 5
15 . .
2 2 12 2 8
xx
xx V
+−
− ≤ = →≤ =
Vậy
max
5
8
V
=
.
Chọn B
Ví dụ 5: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh 1, cạnh bên SA = x và vuông góc với
mặt đáy (ABCD). Trên cạnh AD lấy điểm M và đặt AM = y
(0 1)y
<<
. Tính thể tích lớn nhất
max
V
của
khối chóp S.ABCM, biết
22
1xy+=
.
A.
max
3
3
V =
B.
max
3
8
V =
C.
max
3
24
V =
D.
max
33
8
V =
Lời giải
Từ giả thiết, ta có
22 2
11xy y x
+ =⇒= −
Diện tích mặt đáy
1
.
22
ABCM
AM BC x
S AB
++

= =


Thể tích khối chóp
.S ABCM
V
là
( )
2
.
11
1
..
36
S ABCM ABCM
xx
V SA S
+−
= =
Xét hàm số
( ) ( )
2
11fx x x=+−
trên (0;1), có
( )
( )
22
2
22
12 1
1 ;0
2
11
xx xx
fx x fx x
xx
+ −−
′′
= − − = =⇔=
−−
Dựa vào bảng biến thiên, ta được
( )
( )
0;1
1 33
max
24
fx f

= =


. Vậy
max
3
8
V =
. Chọn B
Ví dụ 6: Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD, khoảng cách giữa hai đường thẳng AB và SC bằng 4. Thể
tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là
A.
max
83V =
B.
max
24 3V
=
C.
max
63V
=
D.
max
16 3V =
Lời giải
Gọi O là tâm hình vuông ABCD
(
)
SO ABCD⇒⊥
Gọi M là trung điểm CD, H là hình chiếu của O trên SM
Ta có
( )
( )
SO CD
CD SMO CD OH OH SCD
OM CD
⊥
⇒⊥ ⇒⊥⇒ ⊥
⊥
Lại có
( )
// //AB CD AB SCD⇒
( )
(
)
( )
( )
( )
; ; 2;
d AB SC d A SCD d O SCD
⇒= =
Theo bài ra, ta có
( )
; 24 2d AB SC OH OH
= =→=
Đặt
2AB x OM x=→=
. Tam giác SMO vuông tại O, có
22 2
2
111 2
4
x
SO
OH SO OM
x
= + ⇒=
−
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là
3
2
22
1 12 8
. . . .4 .
33 3
44
ABCD
xx
V SO S x
xx
= = =
−−
Xét hàm số
( )
3
2
4
x
fx
x
=
−
trên
(
) (
)
2; max 6 3
fx+∞ → =
Vậy thể tích lớn nhất cần tính là
8
.6 3 16 3
3
max
V = =
. Chọn D
Ví dụ 7: Cho hình chóp S.ABCD có
SA x=
(
)
03x<<
, tất cả các cạnh còn lại bằng nhau và bằng 1. Với
giá trị nào của x thì thể tích khối chóp S.ABCD lớn nhất?
A.
max
3
4
V =
B.
max
3
4
V =
C.
max
1
4
V =
D.
max
3
2
V =
Lời giải
Gọi O là tâm hình thoi ABCD
OA OC⇒=
(1)
Theo bài ra, ta có
SBD CBD SO OC∆ =∆ ⇒=
(2)
Từ (1) và (2), ta có
1
2
SO OA OC AC= = =
vuông tại S
22 2
1AC SA SC x
⇒= + = +
Suy ra
2
11
22
x
OA AC
+
= =
và
2
22
3
2
x
OB A B OA
−
= −=
Diện tích hình thoi
(
)( )
22
13
2. .
2
ABCD
xx
S OA OB
+−
= =
Lại có
1SB SC SD= = = ⇒
Hình chiếu vuông góc H của đỉnh S trên mặt đáy là tâm đường tròn ngoại
tiếp tam giác BCD
H AC→∈
Tam giác SAC vuông tại S, có
22 2
.
1
SA SC x
SH
SA SC x
= =
++
Do đó, thể tích cần tính là
( )
(
)
22
2
2
13
11 1
. . . . .3
3 32 6
1
ABCD
xx
x
V SH S x x
x
+−
= = = −
+
Mà
22
2
3 3 13 1
.3 .
2 2 62 4
xx
xx V
+−
− ≤ =→≤ =
. Vậy
max
1
4
V =
. Chọn C
Ví dụ 8: Cho tứ diện ABCD có AB = x và các cạnh còn lại bằng
23
. Thể tích tứ diện ABCD lớn nhất khi
giá trị của x bằng
A.
2x =
B.
32
x =
C.
4x =
D.
22
x =
Lời giải
Gọi M, N lần lượt là trung điểm của CD, AB
Hai tam giác ACD, BCD đều
3
2 3. 3
2
AM BM⇒== =
ABM⇒∆
cân tại M
2
22
36
2
x
MN AB MN BM BN
−
⇒⊥⇒= − =
Ta có
( )
.
2
2 ..
3
ABCD C ABM ABM
BM CD
CD ABM V V CM S
AM CD
∆
⊥
⇒⊥ ⇒ = =
⊥
Do đó, thể tích cần tính là
2
2
2 3 36 3
. . . 36
32 2 6
ABCD
x
V x xx
−
= = −
Mà
22
2
36 3
. 36 18 .18 3 3
26
xx
xx V
+−
− ≤ = →≤ =
Dấu bằng xảy ra khi
22
36 2 36 3 2x xx x= − ⇔ = ⇔=
. Chọn B
Ví dụ 9: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC vuông cân tại A, SA vuông góc với đáy, khoảng cách từ A đến
mặt phẳng (SBC) bằng 3. Gọi
α
là góc giữa hai mặt phẳng (SBC) và (ABC). Tính
cos
α
khi thể tích khối
chóp S.ABC nhỏ nhất?
A.
3
6
cos
α
=
B.
1
2
cos
α
=
C.
3
2
cos
α
=
D.
3
3
cos
α
=
Lời giải
Gọi M là trung điểm BC, kẻ
AH SM⊥
()H SM∈
Tam giác ABC cân tại A suy ra
BC AM⊥
Mà
( )
SA ABC SA BC⊥ ⇒⊥
Suy ra
(
) ( )
BC S AM AH BC AH SBC⊥ ⇒⊥⇒⊥
Do đó
(
)
( )
;3d A SBC AH= =
. Tam giác AMH vuông
3
sin
AM
α
⇒=
Tam giác vuông cân ABC
22
99
2
sin 1 os
ABC
BC AM S
c
αα
∆
⇒= ⇒ = =
−
Khi đó, thể tích khối chóp là
( )
2
19
..
3
1
ABC
V SA S
cos cos
αα
∆
= =
−
Xét hàm số
( )
( )
2
1 cosf x cos x x= −
, ta được
23
()
9
fx≤
. Suy ra
27 3
2
V ≥
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi
3
3
cos
α
=
. Chọn D
Ví dụ 10: Cho khối chóp S.ABC có đáy là tam giác vuông cân tại B. Khoảng cách từ A đến mặt phẳng
(SBC) bằng
2, 90SAB SCB
= = °
. Xác định độ dài cạnh AB để khối chóp S.ABC có thể tích nhỏ nhất.
A.
3AB
=
B.
2AB =
C.
35AB
=
D.
10
2
AB =
Lời giải
Gọi D là điểm sao cho ABCD là hình vuông
Ta có
( )
90
⊥
⊥
⇒ ⇒⊥ ⇒⊥

⊥
= °
AB AD
AB AD
AB SAD AB SD
AB SA
SAB
Tương tự, ta cũng có
BC SD⊥
suy ra
( )
SD ABCD⊥
Kẻ
DH SC⊥
( ) ( )
H SC DH SBC∈→⊥
Khi đó
( )
( )
( )
( )
;;d A SBC d D SBC DH= =
. Đặt
0AB x= >
Tam giác SCD vuông tại D, có
( )
2
2 2 2 22
2
1 1 1 1 11 2
2
2
x
SD
DH SD DC SD x
x
= + ⇔ = +⇒ =
−
Do đó, thể tích khối chóp S.ABC là
3
..
2
12
..
26
2
S ABC S ABCD
x
VV
x
= =
−
Xét hàm số
( )
3
2
2
x
fx
x
=
−
trên
( )
2;+∞
, ta được
( )
( )
( )
2;
min 3 3 3fx f
+∞
= =
. Chọn A
Ví dụ 11: Cho tam giác ABC vuông cân tại B, AC = 2. Trên đường thẳng qua A vuông góc với mặt phẳng
(ABC) lấy các điểm M, N khác phía so với mặt phẳng (ABC) sao cho AM.AN = 1. Thể tích của khối tứ
diện MNBC nhỏ nhất bằng
A.
min
1
3
=V
B.
min
1
6
=
V
C.
min
2
3
=V
D.
min
1
2
=
V
Lời giải
Đặt
,AM x AN y= =
suy ra
. .1AM AN x y= =
Tam giác ABC vuông cân tại B, có
2
2
AC
AB BC= = =
Diện tích tam giác vuông ABC là
1
.BC 1
2
ABC
S AB
∆
= =
Ta có
( )
..
1
V.
33
MNBC M ABC N ABC ABC
xy
V V S AM AN
∆
+
= + = +=
Lại có
2x y xy+≥
(bất đẳng thức AM – GM)
2
33
xy+
⇒≥
Dấu bằng xảy ra khi
1xy= =
. Vậy
min
2
3
=
V
. Chọn C
Ví dụ 12: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại C, SA = AB = 2. Cạnh bên SA vuông
góc với mặt phẳng đáy (ABC). Gọi H, K lần lượt là hình chiếu vuông góc của A lên SB và SC. Thể tích lớn
nhất
max
V
của khối chóp S.AHK bằng
A.
max
2
6
V =
B.
max
3
2
V =
C.
max
3
6
V =
D.
max
2
3
V =
Lời giải
Đặt
AC x=
(0 2)x<<
Tam giác ABC vuông tại C
22 2
4BC AB AC x
⇒= − =−
Tam giác SAB vuông cân tại A, có đường cao AH
1
2
SH SB⇒=
Tam giác SAC vuông tại A, có
2
2
22
4
.
4
SK SA
SA SK SC
SC SC x
= ⇒= =
+
Ta có
2
.
.
22 2
.
14 2 2 4
.. .
24 4 3 4
S AHK
S AHK
S ABC
V
SH SK x x
V
V SB SC x x x
−
= = =⇒=
++ +
Xét hàm số
( )
2
2
24
.
34
xx
fx
x
−
=
+
trên
( )
0; 2
, ta được
( )
( )
0;2
2
6
max f x =
.
Chọn A
Ví dụ 13: Cho hình hộp chữ nhật
.
ABCD A B C D
′′′′
có AB = x, AD = 3, góc giữa đường thẳng
AC
′
và mặt
phẳng
( )
ABB A
′′
bằng
30
°
. Tìm x để thể tích khối hộp chữ nhật có thể tích lớn nhất.
A.
3 15
5
x =
B.
36
2
x
=
C.
32
2
x
=
D.
35
5
x
=
Lời giải
Ta có
BB BC
′
⊥
và
(
)
AB BC BC ABB A
′′
⊥⇒⊥
⇒
B là hình chiếu vuông góc của C trên
( )
ABB A
′′
Suy ra
(
)
( )
; ; 30
′ ′′ ′ ′ ′
= = = °
AC ABBA AC AB CAB
Tam giác
A BC
′
vuông tại B, có
tan 3 3
′′
=⇒=
′
BC
CAB AB
AB
Tam giác
A AB
′
vuông tại A, có
22 2
27AA A B AB x
′′
= −=−
Do đó thể tích khối hộp là
2
.
. . 3 . 27
ABCD A B C D
V AA AB AD x x
′′′′
′
= = −
Lại có
22
2
.
27 27 27 81
. 27 3.
2 2 22
ABCD A B C D
xx
xx V
′′′′
+−
−≤ = → ≤ =
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi
2
36
27
2
x xx= − ⇒=
. Chọn B
Ví dụ 14: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình bình hành, thể tích là V. Gọi M là trung điểm của
SA, N là điểm nằm trên cạnh SB sao cho SN = 2NB, mặt phẳng
( )
α
di động qua các điểm M,N và cắt các
cạnh SC, SD lần lượt tại hai điểm phân biệt K, Q. Tính thể tích lớn nhất
max
V
của khối chóp S.MNKQ.
A.
2
V
B.
2
3
V
C.
3
V
D.
6
V
Lời giải
Đặt
SK
x
SC
=
( )
01
x≤≤
. Hình vẽ tham khảo
Vì mặt phẳng
( )
α
di động qua các điểm M, N và cắt các cạnh SC, SD lần lượt tại hai điểm phân biệt K,
Q nên ta có
13 2
2
22
SA SC SB SD SD x
SM SK SN SQ x SQ x
+ = + ⇒+ = + =
+
Ta có
.
.
1 14 2 2 1
.. ..
2 23232
S MNPQ
S ABCD
V
SM SN SK SM SK SQ x x
V SA SB SC SA SC SD x x

= + =−=−

++

Xét hàm số
( )
21
32
x
fx
x
= −
+
trên
[ ]
0;1
ta được
[
]
( ) (
)
0;1
1
1
3
max f x f
= =
Vậy thể tích lớn nhất cần tính là
.
3
S MNPQ
V
V =
. Chọn C
Ví dụ 15: Cho một tấm nhôm hình vuông cạnh 18 cm. Người ta cắt ở bốn góc của tấm nhôm đó bốn hình
vuông bằng nhau, mỗi hình vuông có cạnh bằng x cm, rồi gập tấm nhôm lại như hình vẽ dưới đây để có
được một cái hộp không nắp. Tìm x để hộp nhận được có thể tích lớn nhất.
A. x = 6 B. x = 4 C. x = 2 D. x = 3
Lời giải
Sau khi cắt ở bốn góc hình vuông cạnh x, ta được khối hộp có
• Chiều cao bằng
x
cm
• Đáy là hình vuông cạnh
18 2x−
cm
Do đó, thể tích khối hộp chữ nhật là
( ) ( ) (
)
2
1
. 18 2 .4 . 18 2 . 18 2
4
Vxx xx x= −= − −
Ta có
( ) ( )
( )
3
3
4 18 2 18 2
36
4 . 18 2 . 18 2 1728
27 27
xxx
xx x
+−+−
− −≤ = =
Suy ra
1
.1728 432
4
V ≤=
. Dấu bằng xảy ra khi
4 18 2 3x xx= − ⇒=
. Chọn D
Ví dụ 16: Người ta muốn thiết kế một bể cá bằng kính không có nắp với thể tích 72
3
dm
và chiều cao 3 dm.
Một vách ngăn (cùng bằng kính) ở giữa, chia bể cá thành hai ngăn, với các kích thước a,b (đơn vị dm) như
hình vẽ
Tính a,b để bể cá tốn ít nguyên liệu nhất (tính cả tấm kính ở giữa), coi bề dày các tấm kính như nhau và
không ảnh hưởng đến thể tích của bể.
A.
26ab= =
B.
3, 8ab= =
C.
3 2, 4 2ab= =
D.
4, 6
ab= =
Lời giải
Thể tích của bể cá là
24
3 72 24
V ab ab b
a
= = ⇒ = ⇒=
Diện tích bể cá gồm: 3 mặt có diện tích 3a (hai mặt bên và vách ngăn); 2 mặt có diện tích 3b (hai mặt
bên) và một mặt đáy có diện tích ab (đơn vị
2
dm
)
Do đó, tổng diện tích làm bể là
(
) ( )
144
3. 3 2. 3 9 6 9 24
S a b ab a b ab a
a
= + +=++=+ +
Áp dụng bất đẳng thức AM – GM, ta có
144 144
9 2 9 . 72aa
aa
+≥ =
Suy ra
72 24 96S ≥+=
. Dấu bằng xảy ra khi
144
9 4; 6a ab
a
= ⇒= =
. Chọn C
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = 1. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC.
A.
1
3
B.
1
6
C.
1
4
D.
1
12
Câu 2: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = 2, đáy ABC là tam giác vuông tại A, AB = 1. Tìm thể tích
lớn nhất của khối chóp S.ABC
A.
5
8
B.
5
4
C.
2
3
D.
4
3
Câu 3: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = BA = BC = 1. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp
S.ABC.
A.
1
6
B.
2
12
C.
1
8
D.
3
12
Câu 4: Cho hình hộp chữ nhật có tổng diện tích các mặt bằng 36 và độ dài đường chéo bằng 6. Tìm thể tích
lớn nhất
max
V
của hình hộp chữ nhật đã cho.
A.
8
max
V =
B.
12
max
V =
C.
82
max
V =
D.
66
max
V =
Câu 5: Cho hình hộp chữ nhật có tổng độ dài tất cả các cạnh bằng 32, độ dài đường chéo bằng
26
. Tìm
thể tích lớn nhất
max
V
của hình hộp đã cho
A.
16 2
max
V =
B.
16
max
V =
C.
66
max
V =
D.
12 3
max
V =
Câu 6: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AD = 4, các cạnh bên bằng nhau và
bằng 6. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD
A.
130
3
B.
128
3
C.
125
3
D.
250
3
Câu 7: Cho hình chóp S.ABCD có
SB x=
(0 3)
x<<
. Tất cả các cạnh còn lại bằng nhau và bằng 1. Với
giá trị nào của x thì thể tích khối chóp S.ABCD là lớn nhất?
A.
3
3
x =
B.
2
2
x =
C.
6
2
x =
D.
3
2
x =
Câu 8: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông cân tại C, cạnh bên SA vuông góc với mặt
phẳng đáy (ABC). Biết SC = 1, tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC.
A.
3
12
B.
2
12
C.
23
27
D.
3
27
Câu 9: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại C, AB = 2. Cạnh bên SA = 1 và vuông góc
với mặt phẳng đáy. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC là
A.
1
3
B.
1
4
C.
1
12
D.
1
6
Câu 10: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB = 4, cạnh bên SA vuông góc với
mặt phẳng đáy (ABCD) và SC = 6. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là
A.
40
3
B.
80
3
C.
20
3
D.
24
LỜI GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1:
1 11
. sin .
2 22
= ≤=
SAB
S SA SB BSA SA SB
Mặt khác
( )
( )
;d C SAB SC≤
nên
( )
( )
.
1 11 1
. ; ..
3 32 6
S ABC SAB
V S d C SAB SC= ≤=
Dấu bằng xảy ra
SA SB SC⇔⊥⊥
. Chọn B
Câu 2:
Do SA = SB = SC = 2
⇒
hình chiếu vuông góc của đỉnh S lên mặt
phẳng đáy trùng với tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC và
là trung điểm của BC.
Đặt
2
BC x HA HB HC x=⇒== =
(với H là trung điểm của BC).
Ta có:
2 22 2
4 1; 4
AC x SH SA HA x= − = −=−
Thể tích khối chóp S.ABC là:
( )
( )
2
2 22
1 1 4 11
. 4. 4 41
3 3 26
ABC
x
V SH S x x x
−
= =− =−−
( )( )
22
22
1 1 16 4 4 1 5
16 4 4 1 .
12 12 2 8
xx
xx
−+−
= − −≤ =
Vậy
5
8
max
V
=
. Chọn A
Câu 3:
Đặt
AC x=
, gọi E là trung điểm của SB khi đó:
CE SB
AE SB
⊥
⊥
suy ra
( )
SB ACE⊥
và ta có :
3
2
AE CE
= =
Gọi H là trung điểm của AC do tam giác AEC cân nên
2
22
3
44
x
EH AC HE AE AH⊥⇒= − =−
2
. .EAC .
1 1 13
..
33644
S ABC S B ACE ACE
x
V V V SB S HE AH x=+= = = −
Lại có
2 2 22
3 33 3
. 2. .
44 442 44 4 4
x xx x x
x

− = − ≤−+ =


max
11
88
ABCD
VV⇒ ≤⇒ =
. Dấu bằng xảy ra
2
6
32
2
xx⇔= ⇔=
Cách 2: Nhận xét
max ACE
VS⇔
lớn nhất
1 33
. sin .sin
2 88
⇔=≤AE CE AEC AEC
Vậy
max
1
8
V
=
. Chọn C
Câu 4:
Giả sử 3 kích thước của hình hộp chữ nhật là
,b,ca
ta có
( )
2 36ab bc ca++ =
( )
18 18(*)ab bc ca a b c ab⇔ ++=⇔+ + =
Lại có:
(
) ( )
2
222 222
6 36 2 36abc abc abc abbcca++=⇔++= ⇔++ − ++ =
62abc⇔++=
(
)
2
62
(*) 6 2 18
18 6 2
ab c
c c ab
ab c c
+= −
⇒ − +=⇒
=+−
Do
( )
( )
( )
2
2
2
4 62 418 6 2 0 42a b ab c c c c+ ≥ ⇒ − ≥ + − ⇔≤≤
Lại có:
( )
( )
2 32
18 6 2 6 2 18V abc c c c c c c f c= = +− =− + =
(với
0; 4 2c

∈

)
Ta có:
( )
2
32
3 12 2 18 0
2
c
fc c c
c
=
′
= − +=⇔
=
Lại có:
( )
( ) ( ) ( )
0 0; 2 4 2 8 2; 3 2 0fff f
= = = =
Suy ra
( )
( )
max
2 42
8 2 5 2 ; ; 4 2; 2; 2
8
cc
V a b abc
ab
= ∨=
= ⇔ += ⇔ =
=
hoặc các hoán vị. Chọn C
Câu 5:
Giả sử 3 kích thước của hình hộp chữ nhật là
,b,ca
ta có:
( )
4 32 8abc abc++ = ⇔++=
Lại có:
( ) ( )
2
222 222
2 6 24 2 24abc abc abc abbcca++= ⇔++= ⇔++ − ++ =
( ) ( )
20 20 8 20ab bc ca a b c ab c c ab⇒++=⇔+ +=⇔− +=
2
8
20 8
ab c
ab c c
+=−
⇔
= +−
Do
( ) ( )
( )
22
2
4
4 8 4 20 8 4
3
a b ab c c c c+ ≥ ⇔ − ≥ + − ⇔ ≤≤
Lại có
( )
( )
2 32
20 8 8 20V abc c c c c c c f c= = +− =− + =
(với
4
;4
3
c

∈


)
Khi đó
( )
2
10
3 16 20 0
3
2
c
fc c c
c
=
′
= − +=⇔
=
Mặt khác
( ) ( )
(
)
10 400
0 0; 2 16; ; 4 16
3 27
ff f f

= = = =


Do đó
max
16V
=
. Chọn B
Câu 6:
Do SA = SB = SC = SD nên hình chiếu vuông góc của đỉnh
S xuống đáy là tâm O của hình chữ nhật ABCD
Đặt
2
2
16
16
2
x
AB x BD x OB
+
=⇒ = +⇒ =
Khi đó
22
22
16 128
36
42
xx
SO SB OB
+−
= −=− =
Ta có
2
.
11
. 128 .4
36
S ABCD ABCD
V SO S x x= = −
( )
22 2
2 1 128
. 128 128
33 3
x xx x
= −≤ + − =
Do đó
128
8
3
max
Vx= ⇔=
. Chọn B
Câu 7:
Ta có:
SAC ADC∆=∆
(c – c – c)
Do đó
SO DO=
(2 đường trung tuyến tương ứng)
Suy ra
2
BD
SO SBD
= ⇒∆
vuông tại S (tam giác có đường trung
tuyến ứng với cạnh đối diện bằng nửa cạnh ấy). Khi ấy
22 2
1BD SB SD x= +=+
22
22
1
2 2 21 3
44
BD x
AC OA AB x
+
⇒= = − =− =−
Lại có
22
.
1 3.3
.. .
3 32 6
S ABCD SBD
x SB SD x x
V AC S
−−
= = =
Áp dụng BĐT AM – GM ta có:
22
2
33 1
3
22 4
xx
xx V
+−
− ≤ =⇒≤
Dấu bằng xảy ra
22
6
3
2
x xx⇒ =− ⇔=
. Chọn C
Câu 8:
Đặt
2
1CA CB x SA x= =⇒=−
Ta có:
2
2 22
.
11 1
. .1. 1.
3 3 26
S ABC ABC
x
V SA S x x x= =−=−
Xét hàm số
( )
( )
24 4 6
1
fx x x x x=−=−
(
)
( )
0;1x ∈
Ta có:
( )
35 2
22
460
33
fx x x x x
′
= − =⇔ =⇔=
Khi đó
( )
( )
max
0;1
2 4 14 3
Max
3 27 6 27 27
fx f V

= =⇒= =



. Chọn D
Câu 9:
Đặt
2
4AC x BC x
=⇒=−
Ta có:
22
2
.
1 1 14 1
. .4 .
3 6 62 3
S ABC ABC
xx
V SA S x x
+−
= = −≤ =
Dấu bằng xảy ra
22x AC BC⇔= ⇒ = =
. Chọn A
Câu 10:
Đặt
22 2
36AC x SA SC x x=⇒= −= −
Lại có
222
16AD AC AB x
= −=−
22
.
11
. . 36 .4 16
33
S ABCD ABCD
V SA S x x= =−−
22
4 36 16 40
.
32 3
xx−+−
≤=
Vậy
40
26
3
max
Vx
= ⇔=
. Chọn A

Preview text:

CHỦ ĐỀ 13: BÀI TOÁN CỰC TRỊ HÌNH KHÔNG GIAN
I. CÁC DẠNG TOÁN TRỌNG TÂM VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI 1. PHƯƠNG PHÁP GIẢI
• Áp dụng các phương pháp tính thể tích thông qua tam giác vuông; các loại góc và khoảng cách trong
không gian cũng như các công thức tính thể tích khối chóp, khối lăng trụ.
• Tìm giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất của biểu thức chứa biến.
Cách 1. Áp dụng bất đẳng thức AM – GM cho các số thực dương 2 2 (a +b)2 - Dạng 2 số: 2 a b a b ab ab + + ≥ → ≤ hoặc ab ≤ 2 4 3 3 3 3 - Dạng 3 số: 3 3 a b c a b c abc abc + + + + ≥ → ≤ hoặc (a b c) abc + + ≤ 3 27
Cách 2. Khảo sát hàm số f(x) trên khoảng xác định (đạo hàm – lập bảng biến thiên)
2. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA
Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB = 4, cạnh bên SA vuông góc với
mặt phẳng đáy (ABCD) và SC = 6. Tính thể tích lớn nhất V của khối chóp đã cho max A. 40 V = B. 80 V = C. 20 V = D. V = 24 max 3 max 3 max 3 max Lời giải
Đặt AD = x ⇒ Diện tích hình chữ nhật ABCD là S = x ABCD 4
Tam giác ABC vuông tại B, có 2 2 2
AC = AB + BC = x +16
Tam giác SAC vuông tại A, có 2 2 2
SA = SC − AC = 20 − x
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là 1 1 2 4 2 V = SA S = − x x = x − x S ABCD . . ABCD . 20 .4 . 20 . 3 3 3 x + 20 − x 2 ( )2 2 2 Ta có 20 40 .x 20 − x ≤ = =10 ⇒ V ≤ 2 2 3 Dấu bằng xảy ra khi 2
x = 20 − x ⇔ x = 10 . Vậy 40 V = . max 3 Chọn A
Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AD = 4, các cạnh bên bằng nhau và
bằng 6. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là A. 40 V = B. 64 V = C. 128 V = D. 32 V = max 3 max 3 max 3 max 3 Lời giải
Vì SA = SB = SC = SD ⇒ Hình chiếu của S trên mặt phẳng
(ABCD) là tâm đường tròn ngoại tiếp đáy ⇒ SO ⊥ ( ABCD)
Đặt AB = x . Ta có 2 2 2
BD = AB + AD = x +16
Tam giác SBO vuông tại O, có 2 2 2 2 x 16 128 36 x SO SB OB + − = − = − = 4 2
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là 2 1 1 128 − x 2 2 V = SO S = x = x − x S ABCD . . ABCD . .4 . 128 . 3 3 2 3 2 2 Mà 2 x +128 − x 2 128 x 128 128 − x ≤ = 64 →V ≤ .64 = . Vậy V = . Chọn C 2 3 3 max 3
Ví dụ 3: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật có AB = 4, SC = 6. Tam giác SAD cân tại
S và nằm trong mặt phẳng vuông góc với đáy. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là A. 40 V = B. 20 V = C. V = 20 D. 80 V = max 3 max 3 max max 3 Lời giải
Gọi H là trung điểm AD. Tam giác SAD cân tại S ⇒ SH ⊥ AD
Ta có (SAD) ⊥ ( ABCD) ⇒ SH ⊥ ( ABCD) 1
⇒ V = .SH.S 3 ABCD
Đặt AD = 2x → S = AB AD = x ABCD . 8
Tam giác HCD vuông tại D, có 2 2 2
HC = HD + CD = x +16
Tam giác SHC vuông tại H, có 2 2 2
SH = SC − HC = 20 − x 2 2 Do đó 1 2 8 2 8 x + 20 − x 80
V = . 20 − x .8x = . x 20 − x ≤ . = 3 3 3 2 3 Dấu bằng xảy ra khi 2
x = 20 − x ⇔ x = 10 . Vậy 80 V = . Chọn D max 3
Ví dụ 4: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại A và AB = 1. Các cạnh bên SA = SB =
SC = 2. Tính thể tích lớn nhất V của khối chóp đã cho max A. 2 V = B. 5 V = C. 5 V = D. 4 V = max 3 max 8 max 4 max 3 Lời giải
Gọi H là trung điểm BC, A ∆ BC vuông tại A
Suy ra H là tâm đường tròn ngoại tiếp A ∆ BC
Vì SA = SB = SC ⇒ H là hình chiếu của S trên (ABC)
Đặt AC = x . Tam giác ABC vuông 2 2 2
⇒ BC = AB + AC = x +1
Diện tích tam giác ABC là 1 x S = = ∆ AB AC ABC . . 2 2 2
Tam giác SBH vuông tại H, có 2 2 15 x SH SB BH − = − = 2
Do đó, thể tích cần tính là 1 1 2 V = .SH.S = − ∆ x x ABC . 15 3 12 2 2 Mà 2 x +15 − x 15 1 15 5 x 15 5 − x ≤ = → V ≤ . = . Vậy V = . 2 2 12 2 8 max 8 Chọn B
Ví dụ 5:
Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh 1, cạnh bên SA = x và vuông góc với
mặt đáy (ABCD). Trên cạnh AD lấy điểm M và đặt AM = y (0 < y <1) . Tính thể tích lớn nhất V của max khối chóp S.ABCM, biết 2 2 x + y =1. A. 3 V = B. 3 V = C. 3 V = D. 3 3 V = max 3 max 8 max 24 max 8 Lời giải Từ giả thiết, ta có 2 2 2
x + y =1⇒ y = 1− x Diện tích mặt đáy  AM + BC x +1 S =   AB = ABCM .  2  2 1 (x + ) 2 1 1− x
Thể tích khối chóp V là V = SA S = S ABCM . . S.ABCM . 3 ABCM 6
Xét hàm số f (x) = (x + ) 2
1 1− x trên (0;1), có 2 2 ′( ) 2 x + x 1− x − 2x f x = − x − = f ′(x) 1 1 ; = 0 ⇔ x = 2 2 1− x 1− x 2
Dựa vào bảng biến thiên, ta được f (x) 1 3 3 max f   3 = =   . Vậy V = . Chọn B (0 ) ;1  2  4 max 8
Ví dụ 6: Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD, khoảng cách giữa hai đường thẳng AB và SC bằng 4. Thể
tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là A. V = 8 3 B. V = 24 3 C. V = 6 3 D. V =16 3 max max max max Lời giải
Gọi O là tâm hình vuông ABCD ⇒ SO ⊥ ( ABCD)
Gọi M là trung điểm CD, H là hình chiếu của O trên SM SO ⊥ CD Ta có 
⇒ CD ⊥ (SMO) ⇒ CD ⊥ OH ⇒ OH ⊥ (SCD) OM  ⊥ CD
Lại có AB / /CD ⇒ AB / / (SCD) ⇒ d ( A ; B SC) = d ( ;
A (SCD)) = 2d ( ; O (SCD))
Theo bài ra, ta có d ( A ;
B SC) = 2OH = 4 → OH = 2
Đặt AB = 2x → OM = x . Tam giác SMO vuông tại O, có 1 1 1 2x = + ⇒ SO = 2 2 2 2 OH SO OM x − 4 3
Do đó, thể tích khối chóp S.ABCD là 1 1 2x 2 8 = . . x V SO S = x = ABCD . .4 . 2 2 3 3 x − 4 3 x − 4 3 Xét hàm số ( ) x f x =
trên (2;+∞) → max f (x) = 6 3 2 x − 4
Vậy thể tích lớn nhất cần tính là 8 V = = . Chọn D max .6 3 16 3 3
Ví dụ 7: Cho hình chóp S.ABCD có SA = x (0 < x < 3) , tất cả các cạnh còn lại bằng nhau và bằng 1. Với
giá trị nào của x thì thể tích khối chóp S.ABCD lớn nhất? A. 3 V 3 3 = B. V = C. 1 V = D. V = max 4 max 4 max 4 max 2 Lời giải
Gọi O là tâm hình thoi ABCD ⇒ OA = OC (1) Theo bài ra, ta có S ∆ BD = C
∆ BD ⇒ SO = OC (2) Từ (1) và (2), ta có 1
SO = OA = OC = AC 2 ⇒ S ∆ AC vuông tại S 2 2 2
⇒ AC = SA + SC = x +1 2 2 Suy ra 1 x 1 OA AC + = = và 2 2 3 x OB AB OA − = − = 2 2 2 ( 2x + )( 2 1 3− x )
Diện tích hình thoi S = OAOB = ABCD 2. . 2
Lại có SB = SC = SD =1⇒ Hình chiếu vuông góc H của đỉnh S trên mặt đáy là tâm đường tròn ngoại
tiếp tam giác BCD → H ∈ AC
Tam giác SAC vuông tại S, có . SA SC x SH = = 2 2 2 SA + SC x +1 ( 2x + )1( 2 3 1 1 − x )
Do đó, thể tích cần tính là x 1 2 V = .SH.S = = x − x ABCD . . . 3 2 3 3 2 x +1 6 2 2 Mà 2 x + 3− x 3 1 3 1 . x 3 1 − x ≤
= → V ≤ . = . Vậy V = . Chọn C 2 2 6 2 4 max 4
Ví dụ 8: Cho tứ diện ABCD có AB = x và các cạnh còn lại bằng 2 3 . Thể tích tứ diện ABCD lớn nhất khi giá trị của x bằng A. x = 2 B. x = 3 2 C. x = 4 D. x = 2 2 Lời giải
Gọi M, N lần lượt là trung điểm của CD, AB Hai tam giác ACD, BCD đều 3
⇒ AM = BM = 2 3. = 3 2 2 ⇒ A ∆ BM cân tại M 2 2 36 x MN AB MN BM BN − ⇒ ⊥ ⇒ = − = 2 BM ⊥ CD Ta có 
⇒ CD ⊥ ( ABM ) 2 ⇒ V = V = CM S ABCD 2 C ABM . . . AM ⊥ CD 3 ABM ∆ 2
Do đó, thể tích cần tính là 2 3 36 − x 3 2 V = x = x − x ABCD . . . 36 3 2 2 6 2 2 Mà 2 x + 36 − x 3 .x 36 − x ≤ =18 →V ≤ .18 = 3 3 2 6 Dấu bằng xảy ra khi 2 2
x = 36 − x ⇔ 2x = 36 ⇔ x = 3 2 . Chọn B
Ví dụ 9: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC vuông cân tại A, SA vuông góc với đáy, khoảng cách từ A đến
mặt phẳng (SBC) bằng 3. Gọi α là góc giữa hai mặt phẳng (SBC) và (ABC). Tính cosα khi thể tích khối chóp S.ABC nhỏ nhất? A. 3 cosα = B. 1 cosα = C. 3 cosα = D. 3 cosα = 6 2 2 3 Lời giải
Gọi M là trung điểm BC, kẻ AH ⊥ SM (H ∈ SM )
Tam giác ABC cân tại A suy ra BC ⊥ AM
Mà SA ⊥ ( ABC) ⇒ SA ⊥ BC
Suy ra BC ⊥ (SAM ) ⇒ AH ⊥ BC ⇒ AH ⊥ (SBC) Do đó d ( ;
A (SBC)) = AH = 3. Tam giác AMH vuông 3 ⇒ AM = sinα Tam giác vuông cân ABC 9 9
⇒ BC = 2AM ⇒ S = = ABC ∆ 2 2 sin α 1− os c α
Khi đó, thể tích khối chóp là 1 9 V = . . SA S = 3 ABC ∆ ( 2
1− cos α )cosα
Xét hàm số f (x) = ( 2
1− cos x)cos x , ta được 2 3 f (x) ≤ . Suy ra 27 3 V ≥ 9 2
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi 3 cosα = . Chọn D 3
Ví dụ 10: Cho khối chóp S.ABC có đáy là tam giác vuông cân tại B. Khoảng cách từ A đến mặt phẳng (SBC) bằng  = 
2, SAB SCB = 90° . Xác định độ dài cạnh AB để khối chóp S.ABC có thể tích nhỏ nhất. A. AB = 3 B. AB = 2 C. AB = 3 5 D. 10 AB = 2 Lời giải
Gọi D là điểm sao cho ABCD là hình vuông AB ⊥  ADAB ⊥ AD Ta có  ⇒  ⇒ AB ⊥ (SAD)  ⇒ AB ⊥ SD SAB = 90° AB ⊥ SA
Tương tự, ta cũng có BC ⊥ SD suy ra SD ⊥ ( ABCD)
Kẻ DH ⊥ SC (H ∈ SC) → DH ⊥ (SBC) Khi đó d ( ;
A (SBC)) = d ( ;
D (SBC)) = DH . Đặt AB = x > 0
Tam giác SCD vuông tại D, có 1 1 1 1 1 1 x 2 = + ⇔ = + ⇒ SD = 2 2 2 DH SD DC ( 2)2 2 2 2 SD x x − 2 3
Do đó, thể tích khối chóp S.ABC là 1 2 x V = V = S ABC . S ABCD . . . 2 2 6 x − 2 3 Xét hàm số ( ) x f x =
trên ( 2;+∞) , ta được min f (x) = f ( 3) = 3 3 . Chọn A 2 x − 2 ( 2;+∞)
Ví dụ 11: Cho tam giác ABC vuông cân tại B, AC = 2. Trên đường thẳng qua A vuông góc với mặt phẳng
(ABC) lấy các điểm M, N khác phía so với mặt phẳng (ABC) sao cho AM.AN = 1. Thể tích của khối tứ
diện MNBC nhỏ nhất bằng A. 1 V = B. 1 V = C. 2 V = D. 1 V = min 3 min 6 min 3 min 2 Lời giải
Đặt AM = x, AN = y suy ra AM.AN = .xy =1
Tam giác ABC vuông cân tại B, có AC AB = BC = = 2 2
Diện tích tam giác vuông ABC là 1 S = = ∆ AB ABC .BC 1 2 Ta có 1 V x + y = V +V = S + = ∆ AM AN MNBC M ABC N ABC ABC . . . ( ) 3 3 Lại có x +
+ y ≥ 2 xy (bất đẳng thức AM – GM) x y 2 ⇒ ≥ 3 3
Dấu bằng xảy ra khi x = y =1. Vậy 2 V = . Chọn C min 3
Ví dụ 12: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại C, SA = AB = 2. Cạnh bên SA vuông
góc với mặt phẳng đáy (ABC). Gọi H, K lần lượt là hình chiếu vuông góc của A lên SB và SC. Thể tích lớn
nhất V của khối chóp S.AHK bằng max A. 2 V = B. 3 V = C. 3 V = D. 2 V = max 6 max 2 max 6 max 3 Lời giải
Đặt AC = x (0 < x < 2) Tam giác ABC vuông tại C 2 2 2
⇒ BC = AB − AC = 4 − x
Tam giác SAB vuông cân tại A, có đường cao AH 1 ⇒ SH = SB 2 2
Tam giác SAC vuông tại A, có 2 SK SA 4
SA = SK.SC ⇒ = = 2 2 SC SC 4 + x 2 Ta có V SH SK x − x S AHK 1 4 2 2 4 . = . = . = ⇒ V = S AHK . 2 2 . 2 V SB SC x + x + x + S ABC 2 4 4 3 4 . 2
Xét hàm số ( ) 2 x 4 2 = . − x f x
trên (0;2) , ta được max f (x) = . 2 3 x + 4 (0;2) 6 Chọn A
Ví dụ 13:
Cho hình hộp chữ nhật ABC . D A′B C ′ D
′ ′ có AB = x, AD = 3, góc giữa đường thẳng A′C và mặt phẳng ( ABB A
′ ′) bằng 30°. Tìm x để thể tích khối hộp chữ nhật có thể tích lớn nhất. A. 3 15 x = B. 3 6 x = C. 3 2 x = D. 3 5 x = 5 2 2 5 Lời giải
Ta có BB′ ⊥ BC và AB ⊥ BC ⇒ BC ⊥ ( ABB A ′ ′)
⇒ B là hình chiếu vuông góc của C trên ( ABB A ′ ′) Suy ra ′ A C ( ABB′ ′ A )
 = ( ′AC ′AB)  =  ; ; C ′ A B = 30°
Tam giác A′BC vuông tại B, có  tan ′ = BC CA B ⇒ ′ A B = 3 3 ′ A B
Tam giác A′AB vuông tại A, có 2 2 2
AA′ = A′B − AB = 27 − x
Do đó thể tích khối hộp là 2 V = ′ = − ′ ′ ′ ′ AA AB AD x x ABCD A B C D . . 3 . 27 . 2 2 Lại có 2 x + 27 − x 27 27 81 . x 27 − x ≤ = → V ≤ = ABCD A′B C ′ D ′ ′ 3. . 2 2 2 2
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi 2 3 6
x = 27 − x ⇒ x = . Chọn B 2
Ví dụ 14: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình bình hành, thể tích là V. Gọi M là trung điểm của
SA, N là điểm nằm trên cạnh SB sao cho SN = 2NB, mặt phẳng (α ) di động qua các điểm M,N và cắt các
cạnh SC, SD lần lượt tại hai điểm phân biệt K, Q. Tính thể tích lớn nhất V của khối chóp S.MNKQ. max A. V B. 2V C. V D. V 2 3 3 6 Lời giải Đặt SK x = (0 ≤ x ≤ ) 1 . Hình vẽ tham khảo SC
Vì mặt phẳng (α ) di động qua các điểm M, N và cắt các cạnh SC, SD lần lượt tại hai điểm phân biệt K,
Q nên ta có SA SC SB SD 1 3 SD 2 + = + ⇒ 2 x + = + = SM SK SN SQ
x 2 SQ 2 + x V
Ta có S.MNPQ 1  SM SN SK SM SK SQ  1  4x 2  2x 1 =  . . + . . = − = − VSA SB SC SA SC SD     x  +  x + S ABCD 2 2 3 2 3 2 .
Xét hàm số f (x) 2x 1 = − trên [0; ]
1 ta được max f (x) = f ( ) 1 1 = 3 x + 2 [0 ] ;1 3
Vậy thể tích lớn nhất cần tính là V V = . Chọn C S.MNPQ 3
Ví dụ 15: Cho một tấm nhôm hình vuông cạnh 18 cm. Người ta cắt ở bốn góc của tấm nhôm đó bốn hình
vuông bằng nhau, mỗi hình vuông có cạnh bằng x cm, rồi gập tấm nhôm lại như hình vẽ dưới đây để có
được một cái hộp không nắp. Tìm x để hộp nhận được có thể tích lớn nhất. A. x = 6 B. x = 4 C. x = 2 D. x = 3 Lời giải
Sau khi cắt ở bốn góc hình vuông cạnh x, ta được khối hộp có
• Chiều cao bằng x cm
• Đáy là hình vuông cạnh 18 − 2x cm
Do đó, thể tích khối hộp chữ nhật là V = x ( − x)2 1 . 18 2 = .4 .
x (18 − 2x).(18 − 2x) 4
x + − x + − x
Ta có x ( − x) ( − x) ( )3 3 4 18 2 18 2 36 4 . 18 2 . 18 2 ≤ = = 1728 27 27 Suy ra 1
V ≤ .1728 = 432 . Dấu bằng xảy ra khi 4x =18 − 2x ⇒ x = 3 . Chọn D 4
Ví dụ 16: Người ta muốn thiết kế một bể cá bằng kính không có nắp với thể tích 72 3
dm và chiều cao 3 dm.
Một vách ngăn (cùng bằng kính) ở giữa, chia bể cá thành hai ngăn, với các kích thước a,b (đơn vị dm) như hình vẽ
Tính a,b để bể cá tốn ít nguyên liệu nhất (tính cả tấm kính ở giữa), coi bề dày các tấm kính như nhau và
không ảnh hưởng đến thể tích của bể.
A. a = b = 2 6
B. a = 3,b = 8
C. a = 3 2,b = 4 2
D. a = 4,b = 6 Lời giải
Thể tích của bể cá là 24
V = 3ab = 72 ⇒ ab = 24 ⇒ b = a
Diện tích bể cá gồm: 3 mặt có diện tích 3a (hai mặt bên và vách ngăn); 2 mặt có diện tích 3b (hai mặt
bên) và một mặt đáy có diện tích ab (đơn vị 2 dm )
Do đó, tổng diện tích làm bể là S = ( a) + ( b) 144 3. 3
2. 3 + ab = 9a + 6b + ab = 9a + + 24 a
Áp dụng bất đẳng thức AM – GM, ta có 144 144 9a + ≥ 2 9 . a = 72 a a
Suy ra S ≥ 72 + 24 = 96 . Dấu bằng xảy ra khi 144 9a =
⇒ a = 4;b = 6 . Chọn C a
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = 1. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC. A. 1 B. 1 C. 1 D. 1 3 6 4 12
Câu 2: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = 2, đáy ABC là tam giác vuông tại A, AB = 1. Tìm thể tích
lớn nhất của khối chóp S.ABC A. 5 B. 5 C. 2 D. 4 8 4 3 3
Câu 3: Cho hình chóp S.ABC có SA = SB = SC = BA = BC = 1. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC. A. 1 B. 2 C. 1 D. 3 6 12 8 12
Câu 4: Cho hình hộp chữ nhật có tổng diện tích các mặt bằng 36 và độ dài đường chéo bằng 6. Tìm thể tích
lớn nhất V của hình hộp chữ nhật đã cho. max A. V = B. V = C. V = D. V = max 6 6 max 8 2 max 12 max 8
Câu 5: Cho hình hộp chữ nhật có tổng độ dài tất cả các cạnh bằng 32, độ dài đường chéo bằng 2 6 . Tìm
thể tích lớn nhất V của hình hộp đã cho max A. V = B. V = C. V = D. V = max 12 3 max 6 6 max 16 max 16 2
Câu 6: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AD = 4, các cạnh bên bằng nhau và
bằng 6. Tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD A. 130 B. 128 C. 125 D. 250 3 3 3 3
Câu 7: Cho hình chóp S.ABCD có SB = x (0 < x < 3) . Tất cả các cạnh còn lại bằng nhau và bằng 1. Với
giá trị nào của x thì thể tích khối chóp S.ABCD là lớn nhất? A. 3 x = B. 2 x = C. 6 x = D. 3 x = 3 2 2 2
Câu 8: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông cân tại C, cạnh bên SA vuông góc với mặt
phẳng đáy (ABC). Biết SC = 1, tìm thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC. A. 3 B. 2 C. 2 3 D. 3 12 12 27 27
Câu 9: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại C, AB = 2. Cạnh bên SA = 1 và vuông góc
với mặt phẳng đáy. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABC là A. 1 B. 1 C. 1 D. 1 3 4 12 6
Câu 10: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB = 4, cạnh bên SA vuông góc với
mặt phẳng đáy (ABCD) và SC = 6. Thể tích lớn nhất của khối chóp S.ABCD là A. 40 B. 80 C. 20 D. 24 3 3 3
LỜI GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN Câu 1: 1 S =  1 1 . SA SBsin BSA ≤ . SA SB = SAB 2 2 2
Mặt khác d (C;(SAB)) ≤ SC nên 1 1 1 1 V = S d C SAB ≤ SC = S ABC SAB . ; . . . ( ( )) 3 3 2 6
Dấu bằng xảy ra ⇔ SA ⊥ SB ⊥ SC . Chọn B Câu 2:
Do SA = SB = SC = 2 ⇒ hình chiếu vuông góc của đỉnh S lên mặt
phẳng đáy trùng với tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC và là trung điểm của BC.
Đặt BC = 2x ⇒ HA = HB = HC = x (với H là trung điểm của BC). Ta có: 2 2 2 2
AC = 4x −1;SH = SA − HA = 4 − x
Thể tích khối chóp S.ABC là: 2 1 1 2 4x −1 1 V = SH.S = − x = − x x − ABC 4 . ( 2 4 )( 2 4 )1 3 3 2 6 1 =
( − x )( x − ) 2 2 2 2
1 16 − 4x + 4x −1 5 16 4 4 1 ≤ . = 12 12 2 8 Vậy 5 V = . Chọn A max 8 Câu 3:
Đặt AC = x , gọi E là trung điểm của SB khi đó: CE ⊥ SB
suy ra SB ⊥ ( ACE) và ta có : 3 AE = CE = AE ⊥ SB 2
Gọi H là trung điểm của AC do tam giác AEC cân nên 2 2 2 3 x
EH ⊥ AC ⇒ HE = AE − AH = − 4 4 2 1 1 1 3 x V = V +V = SB S = HE AH = x − S ABC S B ACE . ACE . . .EAC . 3 3 6 4 4 2 2 2 2   Lại có 3 x 3 x x 3 x x 3 − .x = 2. − . ≤  − +  = 4 4 4 4 2  4 4 4  4 1 1 ⇒ V
≤ ⇒ V = . Dấu bằng xảy ra 2 6
⇔ 3 = 2x ⇔ x = ABCD max 8 8 2
Cách 2: Nhận xét V ⇔ S lớn nhất 1 ⇔  3 AE CE AEC =  3 . sin .sin AEC ≤ max ACE 2 8 8 Vậy 1 V = . Chọn C max 8 Câu 4:
Giả sử 3 kích thước của hình hộp chữ nhật là a,b,c ta có 2(ab + bc + ca) = 36
⇔ ab + bc + ca =18 ⇔ (a + b)c + ab =18(*) Lại có: 2 2 2 2 2 2
a + b + c = 6 ⇔ a + b + c = 36 ⇔ (a + b + c)2 − 2(ab + bc + ca) = 36
⇔ a + b + c = 6 2 ⇒ (  + = − − c) a b 6 2 c (*) 6 2
c + ab =18 ⇒  2
ab =18 + c − 6c 2
Do (a + b) ≥ ab ⇒ ( − c)2 2 ≥ ( 2 4 6 2
4 18 + c − 6c 2) ⇔ 0 ≤ c ≤ 4 2
Lại có: V = abc = ( 2 + c − c ) 3 2 18
6 2 c = c − 6c 2 +18c = f (c) (với c∈ 0;4 2   ) c = 3 2 Ta có: f ′(c) 2
= 3c −12c 2 +18 = 0 ⇔  c = 2
Lại có: f (0) = 0; f ( 2) = f (4 2) = 8 2; f (3 2) = 0
c = 2 ∨ c = 4 2  Suy ra V 8 2  =
⇔ a + b = 5 2 ⇔ a; ;
b c = 4 2; 2; 2 hoặc các hoán vị. Chọn C max ( ) ( ) ab = 8  Câu 5:
Giả sử 3 kích thước của hình hộp chữ nhật là a,b,c ta có: 4(a + b + c) = 32 ⇔ a + b + c = 8 Lại có: 2 2 2 2 2 2
a + b + c = 2 6 ⇔ a + b + c = 24 ⇔ (a + b + c)2 − 2(ab + bc + ca) = 24
⇒ ab + bc + ca = 20 ⇔ (a + b)c + ab = 20 ⇔ (8 − c)c + ab = 20
a + b = 8 − c ⇔  2
ab = 20 + c − 8c
Do (a + b)2 ≥ ab ⇔ ( − c)2 ≥ ( 2 + c − c) 4 4 8 4 20 8 ⇔ ≤ c ≤ 4 3
Lại có V = abc = ( 2 + c − c) 3 2 20
8 c = c −8c + 20c = f (c) (với 4 c  ;4 ∈  ) 3     10 c =
Khi đó f ′(c) 2
= 3c −16c + 20 = 0  ⇔ 3  c = 2
Mặt khác f ( ) = f ( ) 10  400 0 0; 2 =16; f = ; f (4) =   16  3  27
Do đó V =16 . Chọn B max Câu 6:
Do SA = SB = SC = SD nên hình chiếu vuông góc của đỉnh
S xuống đáy là tâm O của hình chữ nhật ABCD 2 Đặt 2 x 16 AB x BD x 16 OB + = ⇒ = + ⇒ = 2 2 2 Khi đó 2 2 x 16 128 36 x SO SB OB + − = − = − = 4 2 Ta có 1 1 2 V = SO S = − x x S ABCD . ABCD 128 .4 . 3 6 2 2 1 = x − x ≤ ( 2 2 x + − x ) 128 . 128 128 = 3 3 3 Do đó 128 V =
⇔ x = . Chọn B max 8 3 Câu 7: Ta có: S ∆ AC = A
∆ DC (c – c – c)
Do đó SO = DO (2 đường trung tuyến tương ứng) Suy ra BD SO = ⇒ SB
∆ D vuông tại S (tam giác có đường trung 2
tuyến ứng với cạnh đối diện bằng nửa cạnh ấy). Khi ấy 2 2 2
BD = SB + SD = 1+ x 2 2 2 BD 1+ x 2
⇒ AC = 2OA = 2 AB − = 2 1− = 3− x 4 4 2 2 Lại có 1 3 x . SB SD x 3 x V AC S − − = = = S ABCD . . SBD . . 3 3 2 6 2 2
Áp dụng BĐT AM – GM ta có: 2 x + 3− x 3 1 x 3− x ≤ = ⇒ V ≤ 2 2 4 Dấu bằng xảy ra 2 2 6
⇒ x = 3− x ⇔ x = . Chọn C 2 Câu 8: Đặt 2
CA = CB = x ⇒ SA = 1− x 2 Ta có: 1 1 2 x 1 2 2 V = SA S = − x = − x x S ABC . ABC . 1 . 1 . . 3 3 2 6
Xét hàm số f (x) = ( 2 − x ) 4 4 6 1
x = x − x (x∈(0; ) 1 ) Ta có: f ′(x) 3 5 2 2 2
= 4x − 6x = 0 ⇔ x = ⇔ x = 3 3   Khi đó f (x) 2 4 1 4 3 Max = f   = ⇒ V = = . Chọn D ( ) max 0;1  3  27 6 27 27   Câu 9: Đặt 2
AC = x ⇒ BC = 4 − x 2 2 Ta có: 1 1 2 1 x 4 x 1 V SA S x x + − = = − ≤ = S ABC . ABC . 4 . . 3 6 6 2 3
Dấu bằng xảy ra ⇔ x = 2 ⇒ AC = BC = 2 . Chọn A Câu 10: Đặt 2 2 2
AC = x ⇒ SA = SC − x = 36 − x Lại có 2 2 2
AD = AC − AB = x −16 1 1 2 2 V = SA S = − x x − S ABCD . ABCD . 36 .4 16 . 3 3 2 2
4 36 − x + x −16 40 ≤ . = 3 2 3 Vậy 40 V = ⇔ x = . Chọn A max 26 3
Document Outline

  • ITMTTL~1
  • IIBITP~1
  • IIILIG~1