CHỦ ĐỀ 17: BÀI TOÁN VỀ PHƯƠNG TRÌNH MẶT CẦU
Dạng 1: Lập phương trình mặt cầu
Phương pháp giải:
• Phương trình chính tắc của mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
2
:S xa yb zc R− +− +− =
• Phương trình tổng quát của mặt cầu
( )
2 22
: 222S x y z ax by cz d++− − − +
với tâm
( )
;;I abc
bán kính
222
R abcd= ++−
.
Chú ý:
- Nếu A, B thuộc mặt cầu
(
)
S IA IB R⇒==
.
- Nếu
IA IB=
thì ta có:
22
22
2. . .
2
OB OA
AB OI OB OA AB OI
−
=−⇔ =
   
Chứng minh: Ta có:
( ) ( )
22
22
22
IA IB IA IB IA IB IO OA IO OB=⇔=⇔=⇔+ =+
     
.
- Với bài toán: Viết phương trình mặt cầu đi qua 4 điểm A, B, C, D ta sẽ làm như sau:
Gọi
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu thì:
IA IB IC ID
= = =
khi đó
( )
;;I xyz
là nghiệm của hệ phương trình:
22
22
22
.
2
.
2
.
2
OB OA
AB OI
IA IB
OC OA
IA IC AC OI
IA ID
OD OA
AD OI
−
=
=
−
= ⇔ = →


=
−
=
 
 
 
CASIO suy ra tọa độ điểm I.
Trong đó
( )
0; 0; 0O
là gốc tọa độ, giải hệ phương trình suy ra tọa độ điểm I.
Ví dụ 1: Lập phương trình của mặt cầu
( )
S
biết:
a) Tâm I thuộc Oy, đi qua
( )
( )
1;1; 3 ; 1; 3; 3AB−
.
b) Tâm I thuộc Oz, đi qua
( ) ( )
2;1;1 ; 4; 1; 1AB−−
.
Lời giải
a) Gọi
( )
0; ; 0Iy
ta có:
(
) ( )
22
22
1 1 9 1 3 9 2 14
IA IB y y y R IA= ⇔+ − +=+ − +⇔ =⇒ = =
Suy ra
( ) ( )
2
22
: 2 14Sx y z+− +=
.
b) Gọi
( )
0; 0;Iz
ta có:
( )
( )
22
22
41 1 161 1
IA IB z z= ⇔ ++ − = ++ +
( )
4 12 3 0;0; 3 ; 21z zI R⇔ =− ⇔ =−⇒ − =
.
Phương trình mặt cầu
( ) ( )
2
22
: 3 21Sx y z+++ =
Ví dụ 2: Lập phương trình mặt cầu
( )
S
biết:
a) Tâm I thuộc
1
:
2
xt
d yt
zt
= +
=
=
và đi qua
(
)
( )
3;0; 1 ; 1;4;1
AB−
.
b) Tâm I thuộc
21
:
1 12
x yz
d
−−
= =
−
và đi qua
( ) ( )
3;6; 1 ; 5; 4; 3AB−−
.
Lời giải
a) Gọi
( )
1 ; ;2I tt t+
là tâm mặt cầu ta có:
( ) ( ) ( ) ( )
2 2 22
22 2 2
2 21 4 21IA IB t t t t t t= ⇔−+++=+−+−
( )
12 12 1 2;1; 2 11t tI R⇔− =− ⇔ = ⇒ ⇒ =
.
Phương trình mặt cầu là:
( )
( ) ( )
22 2
2 1 2 11x yz− +− +− =
.
b) Gọi
( )
2 ;1 ;2I t tt−+
là tâm mặt cầu ta có:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
22 2 22 2
22
1 5 21 3 3 23IA IB t t t t t t= ⇔+ +− + + =+ +− + +
( )
16 0 0 2;1; 0 3 3ttI R⇔− = ⇔ = ⇒ ⇒ =
Phương trình mặt cầu là:
( ) ( )
22
2
2 1 27x yz− +− +=
.
Ví dụ 3: Lập phương trình mặt cầu
( )
S
biết
( )
S
a) Đi qua 4 điểm
( ) ( ) ( )
( )
2; 4; 1 ; 1; 4; 1 ; 2; 4;3 ; 2; 2; 1A B CD
− −− −
.
b) Đi qua 4 điểm
( ) ( ) ( ) ( )
3; 3; 0 ; 3; 0; 3 ; 0; 3; 3 ; 3; 3; 3ABCD−
.
Lời giải
Áp dụng:
IA IB IC ID= = =
thì
( )
;;I xyz
là nghiệm của hệ phương trình:
22
22
22
.
2
.
2
.
2
OB OA
AB OI
OC OA
AC OI
OD OA
AD OI
−
=
−
=
−
=
 
 
 
.
a) Gọi
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu ta có:
22
22
22
.
45
2
2
.1
2
3
.
2
OB OA
AB OI
x
IA IB
OC OA
IA IC AC OI z
IA ID y
OD OA
AD OI
−
=
−
=
=
−
=⇔ = ⇒=


= =

−
=
 
 
 
Phương trình mặt cầu:
( )
( )
2
22
45 2421
31
24
x yz

+ +− +− =


.
b) Gọi
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu ta có:
( )( )
( )( )
( )( )
3
2
0;3;3 ;; 0
3
3; 0; 3 ; ; 0
2
9
3
0; 0; 3 ; ;
2
2
x
xyz
xyz y
xyz
z
= −
−=
− =⇔=−



−=
= −
.
Phương trình mặt cầu:
2 22
3 3 3 171
2 2 24
xyz
 
+++++=
 
 
.
Ví dụ 4: Lập phương trình mặt cầu
( )
S
biết
a)
( )
S
đi qua
(
)
( )
(
)
2; 0;1 ; 1; 0; 0 ; 1;1; 1ABC
và
(
)
: 20
I Pxyz∈ ++−=
.
b)
( )
S
đi qua
(
) ( )
( )
2; 4;1 ; 3;1; 3 ; 5;0; 0ABC− −−
và
( )
:2 3 0I P xyz∈ +−+=
.
Lời giải
Gọi
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu
a) Ta có:
( )( )
( )( )
22
22
.
2
1;0;1 ;; 2
1
. 1;1; 0 ; ; 1 0
2
1
2
20
OB OA
AB OI
xyz
x
OC OA
AC OI x y z y
z
xyz
xyz
−
=
−− =−
=
−
= ⇔− =− ⇔ =


=
++=
++−=
 
 
.
Khi đó
( ) ( ) ( )
22
2
: 1 11Sx y z− + +− =
.
b) Ta có:
( )
( )
(
)( )
22
22
.
2
5;3;4 ;; 1
1
. 3;4;1 ;; 2 2
2
3
23
2 30
OB OA
AB OI
xyz
x
OC OA
AC OI x y z y
z
xyz
xyz
−
=
−− =−
=
−
= ⇔ −−− =⇔ =−


=
+−=−
+−+=
 
 
.
Khi đó
( ) ( )
( ) ( )
2 22
: 1 2 3 49Sx y z− ++ +− =
.
Ví dụ 5: [Đề thi THPT Quốc gia 2017] Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, phương trình nào dưới đây
là phương trình mặt cầu đi qua ba điểm
(
) (
)
( )
2;3;3 ; 2; 1; 1 ; 2; 1;3MN P
−− −−
và có tâm thuộc mặt phẳng:
( )
:2 3 2 0x yz
α
+ −+=
.
A.
22
2 2 2 10 0xy xyz+−+ −−=
. B.
2 22
4 2 6 20xyz x yz
+ + − + − −=
.
C.
2 22
4 2 6 20xyz x yz
+ + + − + +=
. D.
2 22
2 2 2 20xyz x yz
+ + − + − −=
.
Lời giải
Giả sử mặt cầu có tâm
( )
;;I xyz
.
Ta có:
( )( )
( )
(
)
22
22
.
2
0;4;4 ;; 8
2
. 4; 4; 0 ; ; 4 1
2
3
22
2 3 20
ON OM
MN OI
xyz
x
OP OM
MP OI x y z y
z
xyz
x yz
−
=
−− =−
=
−
= ⇔ − − =−⇔ =−


=
+−=−
+ −+=
 
 
.
Phương trình mặt cầu là:
( ) ( ) ( )
222
2 1 3 16x yz−+++−=
hay
2 22
4 2 6 20xyz x yz+ + − + − −=
.
Chọn B.
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các điểm
( ) ( )
( )
2; 4;0 , 0;0; 4 , 1;0;3A BC−−
. Phương
trình mặt cầu ngoại tiếp tứ diện OABC là:
A.
2 22
2440xyz x yz++−+ + =
. B.
2 22
4340xyz xyz
++−+− =
.
C.
2 22
6240xyz x yz++−+ − =
. D.
2 22
2440xyz x yz++−+ − =
.
Lời giải
Gọi
( )
;;
I xyz
là tâm mặt cầu ta có:
( )( )
( )( )
( )( )
2
2
2
.
2
2; 4; 0 ; ; 10
1
. 0;0; 4 ; ; 8 2
2
2
1; 0; 3 ; ; 5
.
2
OA
OI OA
xyz
x
OB
OI OI x y z y
z
xyz
OC
OC OI
=
−=
=
= ⇔ = ⇔=−


=
−=
=
 
 
 
Phương trình mặt cầu là:
( ) (
) ( )
2 22
1 2 29
xy z− ++ +− =
hay
2 22
2440
xyz x yz++−+ −=
. Chọn D.
Ví dụ 7: Trong không gian tọa độ Oxyz cho 2 điểm
( ) ( )
3; 2; 3 ; 1; 2;1AB− −−
và mặt phẳng
( )
:0Pxyz++=
. Viết phương trình mặt cầu
( )
S
có tâm I thuộc
( )
P
đi qua A, B sao cho tam giác OIA
vuông tại gốc tọa độ O.
A.
( )
( )
(
) ( )
2 22
: 5 6 1 84
Sx y z
+ +− ++ =
. B.
( )
( )
(
) (
)
2 22
: 5 6 1 84
Sx y z− ++ +− =
.
C.
( ) ( ) ( )
( )
2 22
: 5 6 1 42Sx y z+ +− ++ =
. D.
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
: 5 6 1 42Sx y z− ++ +− =
.
Lời giải
Phương trình mặt phẳng trung trực của AB là:
(
)
: 20Qxyz+−−=
.
Gọi
(
)
( )
( )
1 ;1 ; 1
1
xt
d P Q d y t It t
z
=
= ∩ ⇒ =−⇒ − −
= −
.
Ta có:
( )
. 0 32230 5 5;6;1OI OA t t t I=⇔ +− +=⇔=−⇒ − −
 
.
Vậy PT mặt cầu
(
)
( ) ( ) ( )
2 22
: 5 6 1 84Sx y z+ +− ++ =
. Chọn A.
Ví dụ 8:
Trong không gian tọa độ Oxyz, phương trình mặt cầu đi qua 3 điểm
( ) ( ) ( )
3;1;1 ; 0;1;4 ;C 1; 3;1AB −−
và có tâm thuộc mặt phẳng
( )
: 2 40Pxy z+− +=
là:
A.
( )
(
) (
)
22 2
1129xyz
− ++ +− =
. B.
( )
(
) (
)
22 2
1 1 29
xyz+ +− ++ =
.
C.
(
) ( ) ( )
22 2
11281xyz− ++ +− =
. D.
( ) (
) ( )
22 2
1 1 2 81xyz+ +− ++ =
.
Lời giải
Gọi
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu
Ta có:
( )( )
( )( )
22
22
.
2
3; 0; 3 ; ; 3
1
. 4; 4;0 ; ; 0 1
2
2
24
2 40
OB OA
AB OI
xyz
x
OC OA
AC OI x y z y
z
xy z
xy z
−
=
−=
=
−
= ⇔ −− =⇔ =−


=
+− =−
+− +=
 
 
.
Khi đó phương trình mặt cầu là:
( ) ( ) ( )
22 2
1129xyz− ++ +− =
. Chọn A.
Ví dụ 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng
( )
:2 6 3 0P x yz+ +−=
cắt trục Oz và đường
thẳng
56
:
12 1
x yz
d
−−
= =
−
lần lượt tại A và B. Phương trình mặt cầu đường kính AB là
A.
( ) (
) ( )
222
2 1 59x yz− ++ +− =
. B.
( ) ( ) ( )
222
2 1 5 36x yz+ +− ++ =
.
C.
( ) ( ) ( )
222
2 1 5 36x yz− ++ +− =
. D.
( ) ( ) ( )
222
2 1 59x yz+ +− ++ =
.
Lời giải
Ta có
( )
0; 0;A Oz A a∈⇒
mà
( ) ( )
2.0 6.0 3 0 3 0;0;3AP a a A∈ ⇒ + +−=⇔ =⇒
.
Lại có
( )
5
:2
6
xt
dy tt
zt
= +
= ∈
= −
mà
( )
5; 2 ; 6B d Bt t t∈⇒ + −
.
Hơn nữa
( ) ( ) (
)
( )
2 5 6.2 6 3 0 13 13 0 1 4; 2;7BP t t t t t B∈ ⇒ + + + − − = ⇔ + = ⇔ =−⇒ −
.
Mặt cầu đường kính AB có tâm I là trung điểm của AB
( )
2; 1; 5I⇒−
.
Mặt cầu đường kính AB có bán kính
1
2
R AB=
.
Mà
(
)
( ) ( ) ( ) (
) (
)
2 222
22
4; 2; 4 4 2 4 6 3 : 2 1 5 9AB AB R S x y z=− ⇒ = +−+=⇒=⇒ − +++− =

.
Chọn A.
Dạng 2: Bài toán mặt cầu tiếp xúc với mặt phẳng
Có hai đặc điểm quan trọng của bài toán về trường hợp mặt phẳng tiếp xúc với mặt cầu
• Điều kiện tiếp xúc
( )
( )
;
dI P R=
.
• Tâm I sẽ nằm trên đường thẳng ∆ đi qua điểm tiếp xúc và vuông góc với mặt phẳng
( )
P
.
Ví dụ 1: Lập phương trình mặt cầu
( )
S
tiếp xúc
( )
:3 4 0
P xyz++−=
tại điểm
( )
1; 2; 3M −
và đi qua
( )
1; 0; 1A −
.
Lời giải
Do
(
)
S
tiếp xúc với
( )
P
tại
( )
1; 2; 3M −
nên
( )
IM P IM⊥⇒
qua
( )
1; 2; 3M −
và có vectơ chỉ phương
( )
( )
3;1;1
P
un= =

suy ra
13
:2
3
xt
IM y t
zt
= +
=−+
= +
Gọi
( )
1 3 ; 2 ;3I t tt+ −+ +
. Ta có
( ) ( )
( )
222
22 2
11 3 2 2 2IM IA t t t t= ⇔ = + +− ++
12 12 0 1tt
⇔ + = ⇔=−
.
Suy ra
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
222
2; 3;2 ; 11 : 2 3 2 11I R IA S x y z−− = = ⇒ + + + + − =
.
Ví dụ 2: Lập phương trình mặt cầu
( )
S
tiếp xúc
( )
: 2 3 10 0Px y z+ ++=
tại điểm
( )
2;3;2M −−
và đi qua
( )
0; 1; 2A
.
Lời giải
Do
( )
S
tiếp xúc với
( )
P
tại
(
)
2;3;2M −−
nên
( )
IM P IM⊥⇒
qua
( )
2;3;2M −−
và có vectơ chỉ
phương
(
)
(
)
1; 2; 3
P
un
= =

suy ra
2
: 32
23
xt
IM y t
zt
= +
=−+
=−+
Gọi
( )
2 ;3 2;2 3It t t+ −+ −+
. Ta có
( ) ( ) ( )
222
22 2
14 2 2 4 3 4IM IA t t t t= ⇔ =+ +− +−
( )
36 36 0 1 3; 1;1 ; 14
t t I R IA⇔ − = ⇔=⇒ − = =
.
Phương trình mặt cầu
(
) (
) ( ) ( )
2 22
: 3 1 1 14
Sx y z
− ++ +− =
.
Ví dụ 3: Trong không gian Oxyz, phương trình nào dưới đây là phương trình mặt cầu có tâm
( )
1; 2; 1I −−
và tiếp xúc với mặt phẳng
(
)
:2 2 3 0P xy z−+ −=
?
A.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 13xy z− ++ +− =
. B.
( )
(
) (
)
2 22
1 2 19
xy z− ++ +− =
.
C.
( )
( )
(
)
2 22
1 2 13
xy z+ +− ++ =
. D.
(
) ( )
( )
2 22
1 2 19
xy z+ +− ++ =
.
Lời giải
Bán kính mặt cầu tâm I là:
(
)
(
)
( )
2. 1 2 2 3
;3
414
R dI P
−−−−
= = =
++
.
Do đó phương trình mặt cầu là:
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 19xy z
+ +− ++ =
. Chọn D.
Ví dụ 4: Có bao nhiêu mặt phẳng song song với mặt phẳng
( )
:0xyz
α
++=
đồng thời tiếp xúc với mặt
cầu
( )
2 22
: 2220Sx y z x y z++−− − =
?
A. 1. B. 0. C. vô số. D. 2.
Lời giải
Mặt cầu có tâm
( )
1;1; 1 ; 3IR=
.
Mặt phẳng cầm tìm có dạng
( ) ( ) ( )
( )
: 0 Do / / 0Pxyzm P m
α
+++ = ⇒ ≠
.
Điều kiện tiếp xúc:
( )
( )
( )
0
3
;3
6
3
m loai
m
dI P R
m
=
+
=⇔=⇔
= −
. Chọn A.
Ví dụ 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
:1
xt
dy
zt
=
= −
= −
và hai mặt phẳng
( )
: 2 2 30Px y z+ + +=
và
( )
: 2 2 70Qx y z+ + +=
. Phương trình mặt cầu
( )
S
có
Id∈
và tiếp xúc với cả
hai mặt phẳng
( )
P
và
( )
Q
có phương trình là:
A.
( )
(
) (
)
222
9
313
4
x yz
− ++ ++ =
. B.
( )
(
) (
)
222
4
313
9
x yz
− ++ ++ =
.
C.
( ) ( ) ( )
222
9
313
4
x yz+ +− +− =
. D.
( ) ( ) ( )
222
4
313
9
x yz+ +− +− =
.
Lời giải
Gọi
( )
; 1; tIt d−− ∈
, do
( )
S
tiếp xúc với cả 2 mặt phẳng
( )
P
và
( )
Q
nên:
( )
( )
( )
( )
15
2
;; 3
33 3
tt
dI P dI Q R t R
−−
= = ⇔ = ⇔=⇒ =
.
Phương trình mặt cầu cần tìm là:
( ) ( ) ( )
222
4
313
9
x yz− ++ ++ =
. Chọn B.
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
11
:
3 11
xyz
d
−+
= =
và mặt phẳng
( )
:2 2 2 0P xy z+− +=
. Phương trình mặt cầu
( )
S
có tâm thuộc đường thẳng d có bán kính nhỏ nhất, tiếp
xúc với
(
)
P
và đi qua điểm
( )
1; 1; 1
A −
là:
A.
( ) ( )
22
2
111x yz−++ +=
. B.
( ) ( )
22
2
11 4x yz−++ +=
.
C.
( ) ( )
22
2
111x yz+ +− +=
. D.
( ) ( )
22
2
11 4x yz+ +− +=
.
Lời giải
Do
Id∈
ta gọi
( )
1 3; 1 ;Ittt+ −+
khi đó
(
)
( )
;
IA d I P R= =
( )
(
)
2
22
01
53
11 2 1 9 11 2 5 3
24 77
3
37 37
tR
t
tt R ttt t
tR
=⇒=
+
⇔ −+= =⇔ −+= + ⇔
= ⇒=
Do
( )
S
có bán kính nhỏ nhất nên ta chọn
.
Chọn A.
Ví dụ 7: [Đề thi chuyên ĐH Vinh 2017] Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
S
đi qua
điểm
( )
2; 2;5A −
và tiếp xúc với các mặt phẳng
( ) (
) ( )
: 1; : 1; : 1xy z
αβ γ
= =−=
. Bán kính của mặt cầu
( )
S
bằng:
A.
33
. B. 1. C.
32
. D. 3.
Lời giải
Gọi
( )
;;I abc
ta có:
( )
( )
( )
(
)
(
)
( )
;;;
dI dI dI
αβγ
= =
suy ra
111Ra b c
= −= +=−
.
Do điểm
( )
2; 2;5A −
thuộc miền
1; 1; 1xy z> <− >
nên
( )
;;I abc
cũng thuộc miền
1; 1; 1xy z> <− >
.
Khi đó
(
)
1; 1 ; 1
I R RR+ −− +
. Mặt khác
( )
(
) (
)
22
22
11 4 3
IA R R R R R R
=⇒ −+−+− = ⇔=
. Chọn D.
Dạng 3: Bài toán tương giao mặt cầu với mặt phẳng
Phương pháp giải:
Mặt cầu
( )
S
có tâm I và bán kính R cắt mặt phẳng
( )
P
theo giao tuyến là một đường tròn bán kính r
khi
( )
( )
;dI P R<
. Khi đó
( )
(
)
2 22
;
d IP r R+=
.
Tâm đường tròn giao tuyến của
( )
S
và
( )
P
và hình chiếu vuông góc xủa điểm I trên mặt phẳng
(
)
P
.
Ví dụ 1: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho
( )
1; 2; 2I −
và
( )
:2 2 5 0P x yz+ ++=
.
Lập phương trình mặt cầu
( )
S
có tâm I sao cho giao tuyến của
( )
S
và
( )
P
là đường tròn có chu vi
8
π
.
Lời giải
Do chu vi đường tròn giao tuyến
28 4
C rrr
π
= = ⇒=
. Ta có:
( )
( )
2425
;3
441
dI P
+−+
= =
++
.
Bán kính mặt cầu là
2 2 22
43 5R rd
= + = +=
.
Phương trình mặt cầu là:
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
:12225Sx y z− +− ++ =
.
Ví dụ 2: Cho mặt phẳng
( )
: 10xyz
α
+ −+=
và mặt cầu
( ) ( ) ( )
22
2
:1 29Sx y z− + ++ =
.
Lập phương trình mặt phẳng
( )
P
song song với
( )
α
và cắt
( )
S
theo giao tuyến là đường tròn có diện tích
bằng
6
π
.
Lời giải
Mặt cầu
( ) (
) (
)
22
2
:1 29Sx y z
− + ++ =
có tâm
( )
1; 0; 2I −
bán kính
3R =
.
Do diện tích đường tròn giao tuyến
( )
( )
2 22
6 6; 3S r r dI P R r
ππ
= = ⇒= ⇒ = − =
.
Mặt phẳng
( )
P
song song với
( )
α
( )
:0
PxyzD⇒ +−+ =
Ta có:
( )
( )
0
12
;3
6
3
D
D
dI P
D
=
++
= = ⇔
= −
.
Do đó
( )
:0Pxyz+−=
hoặc
60xyz+−+=
.
Ví dụ 3: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
3 21
:
21 2
xyz
d
−−−
= =
−
và mặt cầu
( )
2 22
: 2 2 4 19 0Sx y z x y z++−+ −−=
. Tìm tọa độ điểm M thuộc đường thẳng d sao cho mặt phẳng qua M
và vuông góc với d cắt mặt cầu
( )
S
theo một đường tròn có chu vi bằng
8
π
.
Lời giải
Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
1; 1; 2I −
, bán kính
5
R =
. Do
24C rr
π
= ⇒=
do vậy mặt phẳng qua M vuông
góc với d cắt
( )
S
theo 1 đường tròn có bán kính bằng 4.
VTCP của d là
(
)
2; 1; 2
d
u = −

khi đó
( )
3 2 ;2 ;1 2 tMd t t∈⇒ + + −
Phương trình mặt phẳng
( )
P
có dạng
( ) ( ) ( )
2 32 2 2 12 0x ty t z t−− + − − − −+ =
Hay
2 2 9 60xy z t+− − −=
Ta có:
( )
( )
22
0
99
; 33
2
3
t
t
dI P R r
t
=
+
= −=⇔ =⇔
= −
Từ đó suy ra
( ) ( )
3;2;1 , 1;0;5MM−
là các điểm cần tìm.
Ví dụ 4: Trong không gian cho mặt cầu có phương trình
(
)
( ) ( ) ( )
222
:3 5 74Sx y z++−+−=
và mặt phẳng
( )
: 40Pxyz−++=
. Biết mặt cầu
(
)
S
cắt mặt phẳng
( )
P
theo một đường tròn
( )
C
. Tính chu vi đường
tròn
( )
C
.
A.
8
π
. B.
4
π
. C.
2
π
. D.
42
π
.
Lời giải
Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
3; 5; 7I −
và bán kính
2R
=
.
Khoảng cách từ tâm I đến
( )
P
là:
3574
3
3
d
−− + +
= =
.
Bán kính đường tròn
( )
C
là:
22
431r Rd= − = −=
.
Chu vi đường tròn
( )
C
là:
22
Cr
ππ
= =
. Chọn C.
Ví dụ 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
2 22
: 2 4 6 20Sx y z x y z
+ + − − − −=
. Viết
phương trình mặt phẳng
( )
α
chứa trục Oy và cắt mặt cầu
(
)
S
theo thiết diện là một đường tròn có chu vi
bằng
8
π
.
A.
30
xz+=
. B.
3 20xz++=
. C.
30xz−=
. D.
30xz−=
.
Lời giải
Ta có:
( ) ( )
( ) ( )
2 22
: 1 2 2 16
Sx y z− +− +− =
⇒
( )
S
có tâm
( )
1; 2; 3I
và bán kính
4R =
.
Bán kính của đường tròn là:
4
2
C
rR
π
= = =
⇒ đường tròn đi qua tâm của mặt cầu
( )
S
.
Vtcp của Oy là
( )
0; 1; 0u
, điểm
( )
0; 1; 0A Oy∈
.
Ta có:
( ) ( )
1;1; 3 ; 3; 0; 1IA n IA u

= ⇒= =−

 
.
Mặt phẳng
( )
α
đi qua O và nhận
n
làm vtpt suy ra phương trình mặt phẳng
( )
α
là:
( )
:3 0xz
α
−=
.
Chọn C.
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
S
có tâm I thuộc đường thẳng
3
Δ:
112
xy z+
= =
. Biết rằng mặt cầu
( )
S
có bán kính bằng
22
và cắt mặt phẳng
( )
Oxz
theo một đường
tròn có bán kính bằng 2. Tìm tọa độ tâm I.
A.
( ) ( )
1; 2; 2 ; 5;2;10II−
. B.
( ) ( )
1; 2; 2 ; 0; 3; 0II−−
.
C.
( ) ( )
5;2;10 ; 0; 3;0II−
. D.
( )
( )
1; 2; 2 ; 1; 2; 2II− −−
.
Lời giải
Khoảng cách từ tâm I đến mặt phẳng là
( )
Oxz
là
22
84 2d Rr= − = −=
.
Điểm
Id∈
suy ra
( ) ( )
( )
( )
( )
5; 2;10
5
; 3; 2 ; 3 2
1
1; 2; 2
I
t
I tt t d I P t
t
I
=
− ⇒ =−=⇒ ⇒
=
−
. Chọn A.
Ví dụ 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho hai điểm
( )
0; 0;1S
. Hai điểm
( ) ( )
;0;0 ; 0; ;0Mm N n
thay đổi sao cho
1mn
+=
và
0; 0mn>>
. Biết rằng mặt phẳng
( )
SMN
luôn tiếp xúc với một mặt cầu cố
định. Bán kính mặt cầu đó bằng:
2R
=
.
A.
2R =
. B.
2R =
. C.
1R =
. D.
1
2
R =
.
Lời giải
Phương trình mặt phẳng
( )
SMN
theo đoạn chắn là:
1
xy
z
mn
+ +=
. Gọi
( )
0 00
;;
Px y z
Ta có:
( )
( )
00
0
22
1
;
11
1
xy
z
mn
d d P SMN
mn
+ +−
= =
++
.
Lại có
2 22 2
22
11112 2121
1 1 1 11
mn
m n m n mn mn mn mn mn mn
+

+ += + − += − += − += −


00
0
1
1
1
xy
z
mn
d
mn
+ +−
=
−
. Ta chọn
0
0
0
1
1
11
1
1
0
mn
x
mn
yd
z
mn
+
=
−
=⇒= =
−
=
với mọi
0; 0
mn>>
.
Do đó mặt cầu cần tìm là mặt cầu tâm
( )
0
1;1; 0P
bán kính
1R =
. Chọn C.
Dạng 4: Bài toán tương giao mặt cầu với đường thẳng
Phương pháp giải:
Xét sự tương giao của mặt cầu
(
)
S
có tâm I và bán kính R và đường thẳng ∆ ta có:
∆ tiếp xúc với mặt cầu
( ) ( )
;Δ
S dI R⇔=
.
∆ cắt mặt cầu
( )
S
tại 2 điểm phân biệt A, B khi
( )
;ΔdI R<
khi đó hình chiếu vuông góc của điểm I
trên ∆ là trung điểm của AB và
( )
2
22
;Δ
2
AB
dI R

+=


.
Ví dụ 1: Trong không gian tọa độ Oxyz, lập phương trình mặt cầu tâm
( )
2; 3; 1I −
cắt đường thẳng
12
:5
15 2
xt
dy t
zt
= +
=−+
=−−
tại A, B với
16AB =
.
Lời giải
Đường thẳng d đi qua điểm
( )
1;5;15M −−
và có vtcp là
( ) ( )
2;1;2; 1;8;14
d
u IM= − =−−−
 
.
Khi đó
(
)
( )
2
2 22
;
30; 30; 15
; 15 15 8 17
2; 1; 2 2
d
d
IM u
AB
d Id R d
u

−−


= = = ⇒= + = + =

−

 

.
Do đó phương trình mặt cầu cần tìm là:
( ) ( ) ( )
2 22
2 3 1 289xyz− +− ++ =
.
Ví dụ 2: Cho đường thẳng
( )
1
: 2 , : 10
2
xt
d y tPxyz
z
= +
=−− + + +=
= −
. Viết phương trình mặt cầu
( )
S
tiếp xúc với
( )
P
tại
(
)
1; 0; 2M −
và cắt d tại A, B sao cho
22
AB =
.
Lời giải
Đường thẳng d đi qua
( )
1;2;2
E −−
và có vectơ chỉ phương
( )
1; 1; 0
d
u −

.
Gọi I là tâm mặt cầu suy ra đường thẳng
( )
1
:
2
xt
IM P IM y t
zt
= +
⊥⇒ =
=−+
.
Khi đó gọi
( ) ( ) ( )
2
2 22 2
1 ;; 2 ; ; 2
2
AB
I tt t d Id R d Id IM

+ −+ ⇒ + = ⇔ + =


Trong đó
( )
( )
2
;
; ;2 2
6 84
;
22
d
d
IE u
ttt
tt
d Id
u

−− +
++

= = =
 

và
22
3IM t=
Suy ra
( )
22
3 4 2 2 3 1 0;1;3; 3t t t t I R IM+ + + = ⇔ =−⇒ − − = =
.
Phương trình mặt cầu
( )
S
là:
( ) ( )
22
2
1 33xy z++ ++ =
.
Ví dụ 3: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
11
:
12 1
x yz
d
+−
= =
−
và điểm
( )
2; 1; 0I
. Viết
phương trình mặt cầu
( )
S
tâm I và cắt d tại 2 điểm phân biệt A, B sao cho tam giác IAB vuông.
Lời giải
Ta có:
( )
1; 2; 1
d
u = −

, gọi H là trung điểm của AB ta có:
IH AB
⊥
.
Khi đó
( )
( )
1 ;2 ;1 3 ;2 1;1 . 0 3 4 2 1 0
d
H t t t IH t t t IH u t t t−+ − ⇒ −+ − − ⇒ = ⇔−++ − +−=
  
(
)
1 0; 2; 0tH
⇔=⇒
Tam giác IAB vuông cân tại I nên ta có:
2 2 4 1 10R IH= = +=
Do đó phương trình mặt cầu
( )
S
cần tìm là:
(
)
( )
22
2
2 1 10
x yz
− +− +=
.
Ví dụ 4: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
2 31
:
12 1
xyz
d
− −−
= =
−
và mặt cầu
( )
2 22
: 24 0Sx y z x y++−+ =
. Viết phương trình đường thẳng
Δ
qua
( )
1; 1; 0M −
cắt đường thẳng d đồng
thời cắt mặt cầu
( )
S
tại A, B sao cho
4AB
=
.
Lời giải
Ta có:
( )
1; 2; 0 , 5IR−=
. Gọi
( )
2 ;3 2 ;1N t tt−+ +
. Ta có:
( )
Δ
1 ;4 2 ;1u MN t t t= −+ +
 
Mặt khác
( ) ( )
2
22
;
Δ ;Δ 1
2
AB
d I R dI

+ =⇒=


( )
2
2
2
;
22
;Δ 1 4 16 16 0 2
6 16 18
IM MN
t
dI t t t
tt
MN

+

= = =⇔ + + = ⇔=−
++
 

Với
13
2 Δ: 1
xt
ty
zt
= +
=−⇒ =−
= −
là đường thẳng cần tìm.
Ví dụ 5: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng
( )
: 2 2 10 0Px y z−−+=
và 2 đường thẳng
1
21
Δ:
111
x yz−−
= =
và
2
23
Δ:
114
x yz
−+
= =
. Viết phương trình mặt cầu
( )
S
có tâm thuộc
1
Δ
đồng thời
tiếp xúc với
2
Δ
và
(
)
P
.
Lời giải
Gọi
( )
1
2 ; ;t 1 ΔI tt+ +∈
là tâm của mặt cầu.
2
Δ
xác định qua
( ) ( )
2
Δ
2; 0; 3 , 1;1; 4Mu−=

Ta có:
( ) ( )
( )
2
;
Δ;dI dI P=
. Khi đó
( )
( )
(
)
2 2 2 1 10
10 3
;
3
144
tt t
t
dI P
+− − + +
−
= =
++
.
(
) ( )
( )
2
2
2
Δ
2
Δ
;
23 4
34
; ;4 ;Δ
3
1116
IM u
t
t
IM t t t d I
u

−
−

−−−− ⇒ = = =
++
 


Cho
10 3 3 4
7 13 7 10
;;
3 3 3 333
tt
tI
−−

= ⇔= ⇒


Vậy phương trình mặt cầu
( )
22 2
13 7 10
:1
333
Sx y z
 
− +− +− =
 
 
.
Ví dụ 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm
( )
2; 4;5A −−
. Phương trình nào dưới đây là
phương trình của mặt cầu có tâm là A và cắt trục Oz tại hai điểm B, C sao cho tam giác ABC vuông.
A.
( )
( ) ( )
2 22
2 4 5 40xyz++++−=
. B.
( ) ( ) ( )
2 22
2 4 5 82xyz++++−=
.
C.
( ) ( ) (
)
2 22
2 4 5 58xyz++++−=
. D.
( ) ( ) ( )
2 22
2 4 5 90xyz++++−=
.
Lời giải
Gọi
(
)
0;0;5H
là hình chiếu vuông góc của A xuống trục Oz.
Khi đó tam giác OHB vuông cân tại H suy ra
2 2 10
2
R
OH R OH= ⇒= =
.
Suy ra
(
)
(
)
( )
( )
2 22
: 2 4 5 40Sx y z
++++−=
. Chọn A.
Ví dụ 8: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
2 11
:
22 1
x yz
d
− −+
= =
−
và điểm
( )
2; 1; 1
I −
. Viết phương trình mặt cầu có tâm I và cắt đường thẳng d tại hai điểm A, B sao cho tam giác IAB
vuông tại I.
A.
( ) ( ) ( )
2 22
2 1 19x yz− ++ +− =
. B.
( ) ( ) ( )
2 22
2 1 19x yz+ +− ++ =
.
C.
( ) ( ) ( )
2 22
2 1 18
x yz− ++ +− =
. D.
( ) ( ) ( )
2 22
80
2 11
9
x yz− ++ +− =
.
Lời giải
Gọi H là hình chiếu vuông góc của I lên đường thẳng d
( )
2 2; 2 1; 1Ht t t⇒ + + −−
. Đường thẳng d có
vecto pháp tuyến
( )
2; 2; 1
d
u = −

. Sử dụng
2 211
. 0 ;; 2
3 333
d
IH u t H IH

= ⇔=− ⇔ − − ⇒ =


 
.
Hoặc ta có
( )
0
;
;2
d
d
IM u
IH d I d
u


= = =
 

.
Tam giác IAB vuông cân tại I nên
2. 2 2R IA IH= = =
.
Suy ra phương trình mặt cầu là:
( ) ( ) ( )
2 22
2 1 18x yz− ++ +− =
. Chọn C.
Ví dụ 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các đường thẳng
52
: 6;Δ: 1
21
xt x t
dy t y t
zt z t
= = +


=−+ =+


= − =−−

và mặt
phẳng
( )
: 3 10Px yz+ −−=
. Mặt cầu
( )
S
có tâm I thuộc d, tiếp xúc với cả
Δ
và
( )
P
. Biết hoành độ điểm
I là số nguyên. Tung độ điểm I là
A. 2. B. 0. C. −4. D. −2.
Lời giải
Gọi
( )
; 6 ;2It t t−+ −
là tâm của mặt cầu và R là bán kính của mặt cầu
( )
S
.
Ta có
(
)
( )
(
) ( )
( )
( )
2
22
36 2 1
5 21
; 1
11
13 1
t tt
t
R dI P
+ −+ − − −
−
= = =
+ +−
.
Điểm
( ) ( ) ( )
5;1; 1 Δ 5; 7;3A AI t t t−∈ ⇒ = − − −

suy ra VTCP của
Δ
là
( )
2; 1; 1
u = −
.
Mặt khác
(
)
(
)
(
)
2
;
2 20 98
;
Δ 2
6
u AI
tt
R dI
u

−+

= = =

.
Từ (1), (2) ta được
2
5 21
2 20 98
22 4
11 6
II
t
tt
tx y
−
−+
= ⇒= ⇒ = ⇒ =−
. Chọn C.
Ví dụ 10: [Đề thi THPT Quốc gia năm 2018] Trong không gian Oxyz, cho mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
: 1 1 19
Sx y z+++++=
và điểm
( )
2; 3; 1
A −
. Xét các điểm M thuộc
( )
S
sao cho đường thẳng
AM tiếp xúc với
( )
S
. M luôn thuộc mặt phẳng có phương trình là
A.
6 8 11 0xy+ +=
. B.
3 4 20xy+ +=
. C.
3 4 20xy+ −=
. D.
6 8 11 0
xy+ −=
.
Lời giải
Mặt cầu
( )
S
có tâm là
( )
1; 1; 1I −−−
, bán kính
3R =
.
Ta có:
( )
3; 4; 0 5IA IA= ⇒=

.
Vì AM là tiếp tuyến của mặt cầu nên ta có:
22
4AM IM AM IA IM⊥⇒ = − =
.
Gọi
( )
S
′
là mặt cầu tâm A, bán kính
4R
′
=
.
Ta có phương trình mặt cầu
( )
( ) ( ) (
)
2 22
: 2 3 1 16Sx y z
′
− +− ++ =
Vì
4AM =
nên điểm M luôn thuộc mặt cầu
( )
S
Vậy
( ) ( )
MS S
′
∈∩ ⇒
tọa độ điểm M là nghiệm của hệ:
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( )
( )
2 22
12
2 22
1 1 1 9 1
6 8 11 7 hay : 3 4 2 0
2 3 1 16 2
xyz
xy MPxy
xyz
−
+++++=
→ + − = − ∈ + − =
− +− ++ =
. Chọn C.
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, nếu mặt cầu
( )
S
tâm
( )
I a;b;c
bán kính bằng 1, tiếp xúc mặt
phẳng
( )
Oxz
thì
A.
1=a
B.
1=b
C.
1=c
D.
1
++=abc
Câu 2: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm
( )
1 23−A; ;
và đường d có phương trình
123
21 1
+−+
= =
−
xy z
. Tính đường kính của mặt cầu
( )
S
có tâm A và tiếp xúc với đường thẳng d.
A.
52
. B.
10 2
. C.
25
. D.
45
.
Câu 3: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, nếu mặt cầu
( )
222
2 4 6 20+ + − − − −=S :x y z x y z
. Viết
phương trình mặt phẳng
( )
α
chứa trục Oy và cắt mặt cầu
( )
S
theo thiết diện là một đường tròn có chu vi
bằng
8
π
.
A.
30+=xz
. B.
3 20++=xz
. C.
30
−=xz
. D.
30
−=
xz
.
Câu 4: Trong không gian Oxyz, nếu mặt cầu
( )
S
tâm
( )
234I ;;
và cắt trục Ox tại hai điểm A, B sao cho diện
tích tam giác
IAB
bằng 10. Viết phương trình mặt cầu
( )
S
.
A.
( ) ( ) ( )
222
2 3 4 26− +− +− =
xyz
. B.
( ) ( ) (
)
222
2 3 4 50− +− +− =xyz
.
C.
( ) ( ) ( )
222
2 3 4 25− +− +− =xyz
. D.
( ) ( ) (
)
222
2 3 4 29− +− +− =xyz
.
Câu 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng
( )
2 2 90− −+=P: x y z
và mặt cầu
( )
222
6 4 2 50+ + − + − +=S :x y z x y z
. Viết phương trình mặt phẳng
( )
Q
chứa trục Ox và cắt
( )
S
theo giao
tuyến là một đường tròn có bán kính bằng 2.
A.
( )
20−=Q: y z
. B.
( )
20+=
Q: y z
. C.
( )
0−=Q :y z
. D.
( )
20−=Q: x z
.
Câu 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
11
2 21
++
= =
−
xyz
d:
và mặt cầu
( )
222
2 4 2 30+ + − + − −=S :x y z x y z
. Viết phương trình mặt phẳng
( )
P
vuông góc với d,
( )
P
tiếp xúc với
( )
S
đồng thời
( )
P
cắt trục Oz tại điểm có cao độ dương.
A.
2 2 20− ++=x yz
B.
2 2 16 0− +− =x yz
C.
2 2 10 0− +− =x yz
D.
2 2 50
− +−=x yz
Câu 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng
( )
Oxy
cắt mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
1 2 3 14−+−+−=S:x y z
theo giao tuyến là đường tròn tâm H, bán kính R. Tìm tọa độ tâm H và
tính bán kính R.
A.
(
)
120 5
H ; ; ,R =
B.
(
)
1 20 5
−− =
H ; ; ,R
C.
(
)
120 5=H ; ; ,R
D.
( )
102 5=H ; ; ,R
Câu 8: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm
( )
23 1−I ;;
và đường thẳng
797
21 2
+++
= =
−
xyz
d:
.
Viết phương trình mặt cầu tâm I và cắt đường thẳng d tại hai điểm A, B thỏa mãn
40=
AB
.
A.
(
)
( )
( )
2 22
2
2 3 1 25− +− ++ =
xyz
B.
( )
(
) (
)
222
2
2 3 4 25+ ++ ++ =xyz
C.
(
) (
)
22
2
2 1 25
− + ++ =
x yz
D.
( ) ( ) ( )
2 22
2 3 1 25− +− +− =xyz
Câu 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng
( )
3 3 60+− +=P:x y z
và mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
222
4 5 2 25− ++ ++ =S:x y z
. Mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo giao tuyến là một đường tròn
bán kính r bằng bao nhiêu?
A.
5=r
B.
5=r
C.
6
=
r
D.
6
=
r
Câu 10: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( ) ( ) ( )
22
2
1 1 25+− +− =S :x y z
và mặt phẳng
( )
2 2 50
+ + +=P :x y z
. Diện tích hình tròn thiết diện của
( )
P
và
( )
S
là.
A.
25
π
B.
9
π
C.
16
D.
16
π
Câu 11: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng
( )
40
++−=P :x y z
và mặt cầu
( )
2 22
4 2 10 14 0++−− + +=S :x y z x y z
. Mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo một đường tròn. Tính chu vi
đường tròn đó.
A.
2
π
B.
8
π
C.
4
π
D.
43
π
Câu 12: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các đường thẳng
6
2
=
=−+
= −
xt
d: y t
zt
và
52
1
1
= +
∆=+
=−−
xt
:y t
zt
và
mặt phẳng
( )
3 10+ −−=P :x y z
. Mặt cầu
( )
S
có tâm I thuộc d, tiếp xúc với cả
∆
và
( )
P
. Biết hoành độ
điểm I là số nguyên. Tung độ của điểm I là.
A. 2 B. 0 C. -4 D. -2
Câu 13: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các điểm
(
) ( )
200 040A ; ; ,B ; ;
và
( )
006C ;;
. Viết
phương trình mặt cầu ngoại tiếp tứ diện OABC.
A.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 3 56+++++=xy z
B.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 3 28+++++=xy z
C.
( ) ( ) (
)
2 22
1 2 3 14−+−+−=xy z
D.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 3 28−+−+−=xy z
Câu 14: Cắt mặt cầu
( )
S I,R
bởi mặt phẳng
( )
P
cách tâm I một khoảng
2
R
ta nhận được giao tuyến là
đường tròn có chu vi bằng bao nhiêu?
A.
3
R
π
B.
R
π
C.
2 R
π
D.
23R
π
Câu 15: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng
( )
α
cắt mặt cầu
(
)
S
tâm
( )
1 33−I; ;
theo giao
tuyến là đường tròn tâm
(
)
201H ;;
, bán kính
2
=r
. Phương trình của
( )
S
là
A.
(
)
( )
(
)
2 22
1 3 34
− ++ +− =
xyz
B.
(
)
( )
( )
2 22
1 3 34
+ +− ++ =
xyz
C.
( ) ( ) ( )
2 22
1 3 3 18− ++ +− =xy z
D.
( ) ( ) ( )
2 22
1 3 3 18+ +− ++ =xyz
Câu 16: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng
( )
3 3 60+− +=P:x y z
và mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
222
4 5 2 25− ++ ++ =S:x y z
. Mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo giao tuyến là một đường tròn.
Tính bán kình r của đường tròn giao tuyến đó
A.
6
=
r
. B.
5
=r
. C.
6=
r
. D.
5=
r
.
Câu 17: Trong không gian với hệ trục tọa độ Oxyz, phương trình nào dưới đây là phương trình của mặt cầu
có tâm
( )
234−
I ;;
và tiếp xúc với mặt phẳng
( )
Oyz
?
A.
( ) ( )
( )
222
2 3 42+ +− +− =x yz
B.
( )
( ) ( )
222
2 3 44+ +− +− =x yz
C.
( ) (
) ( )
222
2 3 42− ++ ++ =xyz
D.
( )
( ) (
)
222
2 3 44
− +− ++ =xyz
Câu 18: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
(
) ( ) ( )
( )
2 22
1 2 34− ++ +− =
S:x y z
và điểm
( )
1 21−M; ;
. Viết phương trình mặt phẳng
( )
P
tiếp xúc với mặt cầu
( )
S
tại M.
A.
( )
3 1 30+ + +− =P :x y z
B.
( )
10−=P :z
C.
( )
2= −P :y
D.
( )
30+−=P:x y z
Câu 19: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( ) ( ) (
) ( )
2 22
1 2 35− ++ +− =S:x y z
có tâm I và
một thời điểm
( )
0 21
−A; ;
. Một mặt phẳng
( )
P
cắt và vuông góc với đoạn thẳng IA và cắt mặt cầu
( )
S
theo
giao tuyến là một đường tròn có bán kính
2=r
. Viết phương trình của mặt phẳng
( )
P
.
A.
2 7 50+ −− =xz
. B.
2 7 50+ −− =xz
và
2 7 50+ −+ =xz
.
C.
2 7 50+ −+ =xz
. D.
2 3 50+ +− =xz
.
Câu 20: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
2 1 14− +− +− =S:x y z
. Mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo thiết diện là đường tròn lớn và cắt các trục Ox, Oy, Oz lần lượt tại các điểm
( ) ( ) ( )( )
00 0 0 003 0>A a; ; ,B ;b; ,C ; ; a,b
. Tính tổng
= +T ab
khi thể tích khối tứ diện OABC đạt giá trị nhỏ
nhất.
A.
18=T
. B.
9=
T
. C.
11=T
. D.
3
=
T
.
Câu 21: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm
( )
132−A ;;
và mặt phẳng
( )
36240+ − −=P: x y z
. Phương trình mặt cầu tâm A, tiếp xúc với mặt phẳng
( )
P
là
A.
( )
(
) (
)
222
1 3 27
+ +− +− =xyz
. B.
( ) ( ) (
)
222
1 3 21+ +− +− =xyz
.
C.
( ) ( ) ( )
222
1 3 2 49
+ +− +− =xyz
. D.
(
)
( )
( )
222
1
132
49
+ +− +− =xyz
.
Câu 22: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
2 22
2440++−− − =S :x y z x y z
. Viết
phương trình mặt phẳng
( )
α
tiếp xúc với
( )
S
tại điểm
( )
343
A ;;
.
A.
( )
2 4 25 0+ +− =:x y z
α
. B.
( )
2 2 17 0+ +− =
:x y z
α
.
C.
( )
2 4 2 22 0+−−=:x y z
α
. D.
( )
10 0++− =:x y z
α
.
Câu 23: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
2 22
10+ + + − +−=S :x y z x y z
cắt mặt
phẳng
( )
Oxy
theo giao tuyến là đường tròn. Tìm tọa độ tâm và bán kính của đường tròn này.
A.
11 6
0
22 2

−=


I ; ; ,r
. B.
11 6
0
22 3

−=


I ; ; ,r
.
C.
11 22
0
22 3

−=


I ; ; ,r
. D.
( )
6
110
2
−=
I ; ; ,r
.
Câu 24: Trong không gian với hệ trục tọa độ Oxyz, cho tứ diện ABCD với
( ) ( ) ( ) (
)
162 513 406 504A ;; ,B ;; ,C ;; ,D ;;
. Viết phương trình mặt cầu tâm D tiếp xúc với mặt phẳng
( )
ABC
.
A.
( ) ( )
22
2
2
54
223
− ++− =x yz
. B.
( ) ( )
22
2
4
54
446
− ++− =x yz
.
C.
( ) (
)
22
2
8
54
223
+ + ++ =x yz
. D.
( ) ( )
22
2
8
54
223
− ++− =x yz
Câu 25: Trong không gian với hệtọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
S
có tâm I thuộc đường thẳng
3
112
+
= =
xy z
d:
. Biết rằng
( )
S
có bán kính
22=R
và cắt mặt phẳng Oxz theo một đường tròn có bán
kính bằng 2. Tìm tọa độ tâm I.
A.
( ) ( )
1 2 2 5 2 10−I ; ; ,I ; ;
. B.
( ) ( )
1 22 0 30−−I;;,I;;
.
C.
( ) (
)
5 2 10 0 3 0−I ; ; ,I ; ;
. D.
( ) (
)
1 22 12 2− −−I ; ; ,I ; ;
.
Câu 26: Trong hệ tọa độ Oxyz, viết phương trình mặt cầu
(
)
S
đi qua
( ) (
)
12 0 211−−A ; ; ,B ; ;
và có tâm nằm
trên trục Oz.
A.
2 22
50+ + −−=xyzz
. B.
2 22
50+ + +=
xyz
.
C.
2 22
50
+ + −−=xyzx
. D.
2 22
50+ + −−=xyzy
.
Câu 27: Viết phương trình mặt phẳng
( )
P
qua
( ) ( )
001 00 2−A ;; ,B ;;
và tiếp xúc với mặt cầu
( )
2 22
4 2 4 80
+ + + − + +=
S :x y z x y z
.
A.
43 0+=xy
. B.
43 0
0
+=
=
xy
z
. C.
43 0
0
+=
=
xy
y
. D.
0=z
.
Câu 28: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho điểm
( )
12 2−A ;;
và mặt phẳng
( )
2 2 50+ ++=P: x y z
.
Viết phương trình mặt cầu
( )
S
tâm A biết mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo giao tuyến là đường tròn có
chu vi bằng
8
π
.
A.
( ) ( ) ( )
2 22
12225− +− ++ =xy z
. B.
( ) ( ) ( )
2 22
1225− +− ++ =xy z
.
C.
( )
( ) ( )
2 22
1229− +− ++ =xy z
. D.
( ) ( ) ( )
2 22
12216− +− ++ =xy z
.
Câu 29: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho hai mặt phẳng
( )
2 2 20+ − −=P :x y z
và
( )
2 2 40+ − +=
Q :x y z
. Phương trình nào dưới đây là phương trình mặt cầu
(
)
S
có tâm thuộc trục Ox và
tiếp xúc với hai mặt phẳng đã cho?
A.
( )
2
22
34− ++=x yz
. B.
( )
2
22
11−++=x yz
.
C.
( )
2
22
11+ ++=x yz
. D.
( )
2
22
19−++=x yz
.
Câu 30: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho các điểm
( ) ( ) ( )
12 4 1 31 2 23−−A ;; ,B ; ; ,C ;;
. Tính bán kính
mặt cầu
( )
S
đi qua A, B,C và có tâm thuộc mặt phẳng
( )
Oxy
.
A.
34
. B.
26
. C.
34
. D.
26
.
Câu 31: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho các điểm
( ) ( ) ( )
200 040 006A ;; ,B ;; ,C ;;
và
( )
246D ;;
.
Tìm tập hợp điểm M thỏa mãn
4+++ =
   
MA MB MC MD
A.
( )
( ) ( )
2 22
1 2 31−+−+−=xy z
. B.
( )
( ) ( )
2 22
1 2 31− ++ +− =
xy z
.
C.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 34−+−+−=
xy z
. D.
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 31+++++=xy z
.
Câu 32: Trong không gian với hệ trục Oxyz, giả sử đường thẳng
2
2
= +
∆=+
= −
x mt
:y n t
z mt
cắt mặt cầu
( ) (
) (
)
22
2
2 29+− +− =S :x y z
tạ hai điểm A,B sao cho
6=
AB
. Tìm cặp số
( )
m;n
.
A.
( ) ( )
12=m;n ;
. B.
( )
( )
10
=m;n ;
. C.
( ) ( )
20=m;n ;
. D.
( )
(
)
02
=
m;n ;
.
Câu 33: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu
( )
2 22
2220++−− − =S :x y z x y z
và điểm
( )
220A ;;
. Viết phương trình mặt phẳng
( )
OAB
, biết rằng điểm B thuộc mặt cầu
( )
S
, có hoành độ dương
và tam giác OAB đều.
A.
20−− =xy z
B.
0
−−=
xyz
C.
0−+=
xyz
D.
20−+ =xy z
LỜI GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1:
( )
( )
;1R d I Oxz b b= =⇒=
. Chọn B.
Câu 2: Ta có
( ) ( )
2; 1; 1 , 1; 2; 3
d
uM d= − −∈

. Ta có
( ) ( )
, 2; 14; 10 , 2; 4; 6
d
u AM AM

=−− =− −

  
Ta có
( )
( ) ( )
(
)
22
2
2
22
,
2 14 10
, 52
21 1
d
d
u AM
R d Md
u

+− +−

= = = =
+ +−
 

. Chọn A.
Câu 3: Mặt cầu
(
)
S
có tâm
( )
1; 2; 3I
, bán kính
4
R =
. Do
( )
α
chứa Oy nên
( )
:0ax cz
α
+=
Bán kính của thiết diện là
( ) ( )
4 qua 1; 2;3 3 0r R I ac
α
== ⇒ ⇒+ =⇒
chọn
3, 1ac= = −
Do đó phương trình mặt phẳng
( )
α
là
30
xz
−=
. Chọn C.
Câu 4: Giả sử
( )
(
)
;0;0 , ;0;0
Aa Bb
.
Ta có
( ) (
)
22
22 22
2 34 2 34 4IA IB a b b a= ⇔− ++=− ++ ⇔=−
Gọi M là trung điểm của AB
( )
2; 0; 0M⇒
.
Ta có
2
1 2.10
.4
25
IAB
IAB
S
S IM AB AB
IM
= ⇒= = =
Ta có
4
44242 2 29
0
a
AB a a R IA
a
=
=⇔− =⇔−=⇔ ⇒= =
=
Do đó phương trình mặt cầu là
( )
( )
( ) (
)
222
: 2 3 4 29Sx y z
− +− +− =
. Chọn D.
Câu 5: Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
3; 2;1I −
, bán kính
3R =
. Do
( )
Q
chứa Ox nên
( )
:0Q by cz+=
Ta có
( )
(
)
22 22
; 32 5
dI Q R r= −= −=
. Ta có
( )
( )
22
2
;5 5
bc
dI Q
bc
−+
=⇔=
+
22
440 2b bc c b c⇔ + + =⇔=− ⇒
chọn
( )
2, 1 : 2 0b c Q yz= =−⇒ − =
. Chọn A.
Câu 6: Mặt cầu
( )
S
có tâm
(
)
1; 2; 1
I −
, bán kính
3R =
. Đường thẳng d có
(
) (
)
2; 2;1 , 1; 1; 0
d
u Md= − −− ∈

Do
( )
P
vuông góc với d nên
( ) ( )
2; 2;1 : 2 2 0
Pd
n u P x yzm= = − ⇒ − ++ =
 
Do
( )
P
tiếp xúc với
( )
S
( )
( )
2
7
;3 3
16
3
m
m
dI P
m
=
+
⇒ =⇔=⇔
= −
Do
(
)
P
cắt Oz tại điểm có cao độ dương nên chọn
( )
16 : 2 2 16 0m P x yz=− ⇒ − +− =
. Chọn B.
Câu 7: Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
1; 2; 3I
, bán kính
14R
′
=
.
Ta có
( )
( )
( )
( )
22
;3 ; 5d I Oxy R R d I Oxy
′
=⇒= − =
Tâm H là hình chiếu của
( )
1; 2; 3I
lên
( ) ( )
1; 2; 0Oxy H⇒
. Chọn C.
Câu 8: Gọi H là trung điểm của
( )
;
AB IH AB IH d I d
⇒⊥⇒=
Ta có
( ) ( )
2;1;2, 7;9;7
d
uM d= − −−− ∈

. Ta có
( ) ( )
,
, 30; 30;15 ; 15
d
d
d
u IM
u IM d I d
u



=−⇒ = =

 
 

Bán kính mặt cầu
(
)
22 2 2
; 20 15 25
R AH d I d= + = +=
( ) ( ) ( ) (
)
2 22
2
: 2 3 1 25Sx y z⇒ − +− ++ =
. Chọn A.
Câu 9: Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
4;5;2I
−−
, bán kính
5R =
. Ta có
( )
( )
; 19dI P
=
Bán kính của giao tuyến là
( )
( )
22 2
, 5 19 6
r R d IP= − = −=
. Chọn D.
Câu 10: Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
0;1;1I
, bán kính
5
R =
. Ta có
( )
( )
;3dI P =
Bán kính thiết diện là
( )
( )
22
;4r R d IP=−=⇒
diện tích là
2
16
r
ππ
=
. Chọn A.
Câu 11: Mặt cầu
(
)
S
có tâm
( )
2; 1; 5I
−
, bán kính
4R =
. Ta có
( )
( )
; 23dI P =
Bán kính thiết diện là
( )
(
)
22
; 2 chu vi là 2 4
r R d IP r
ππ
=−=⇒ =
. Chọn C.
Câu 12: Do
(
)
; 6 ;2
I d It t t
∈ ⇒ −+ −
. Ta có
( )
( )
5 21
;
11
t
dI P
−
=
. Ta có
( ) ( )
Δ
2; 1; 1 , 5; 1; 1 ΔuM= − −∈

.
Ta có
( ) ( )
( ) ( ) ( )
22 2
2
Δ
419
2 20 98
, 4; 1; 9 ; Δ
66
tt
tt
u IM t t d I
− +− +−
−+

=−−−⇒ = =

 
Mà
( )
S
tiếp xúc với
Δ
và
( )
P
nên
( )
( )
( )
2
5 21
2 20 98
;;Δ
11 6
t
tt
dI P dI
−
−+
=⇔=
( )
(
)
( )
2
2
2
5 21
2 20 98
2; 4; 0
49
11 6
8
t
t
tt
I
tl
=
−
−+
⇔ = ⇔ ⇒−
=
. Chọn A.
Câu 13: Giả sử
( )
;;I xyz
là tâm mặt cầu.
Ta có
( )
( )
( )
2
2 22 22
2
2 22 2 2
2
22222
2
1
42
3
6
xyz x yz
IO IA x
IO IB x y z x y z y
IO IC z
xyzxy z
++=− ++
= =


= ⇔ ++=+− +⇔ =


= =

++=++−
Suy ra tâm
(
)
1; 2; 3I
, bán kính
(
) ( ) ( ) ( )
2 22
14 : 1 2 3 14R IO S x y z== ⇒ −+−+−=
. Chọn C.
Câu 14: Bán kính giao tuyến là
2
2
3
22
RR
rR

=−=⇒


chu vi là
23rR
ππ
=
. Chọn A.
Câu 15: Ta có
( ) ( )
2
22
1; 3; 2 1 3 2 14IH IH= − ⇒ = + +− =

( ) ( ) ( ) ( )
2 22
22
18 : 1 3 3 18R IH r S x y z⇒= + = ⇒ − + + +− =
. Chọn C.
Câu 16: Mặt cầu có tâm
( )
4;5;2
I −−
và bán kính
5R =
.
Ta có
(
)
(
)
(
)
(
)
2
2
2
3.4 5 3. 2 6
; 19 19 6
31 3
dI P r R
−− − +
= = ⇒= − =
++−
. Chọn C.
Câu 17:
(
) ( )
( )
( ) ( ) ( ) ( )
222
:0 ; 2 : 2 3 4 4
Oyz x R d I Oyz S x y z=⇒= =⇒ + + − +− =
. Chọn B.
Câu 18: Mặt cầu có tâm
( )
1; 2; 3I −
.
Mặt phẳng
( )
P
qua M và nhận
(
)
0; 0; 2
MI
=

là một VTPT
( ) ( )
:2 1 0 1 0Pz z⇒ − = ⇔ −=
. Chọn B.
Câu 19: Ta có
( ) ( )
1; 2; 3 1; 0; 2I AI− ⇒=

là một VTPT của
( ) ( )
:2 0P P x zm⇒ + +=
( )
( )
( )
2
22 2
3
3
; 45 3 5
5
5
m
m
dI P h h r R m
−
−
⇒ = = → + = ⇒ + = ⇔ = ±
. Chọn D.
Câu 20: Ta có
( )
:1
3
xyz
P
ab
++=
qua tâm
( )
211 21 2
2;1;1 1
33
I
ab ab
⇒++=⇔+=
.
Lại có
1 11
. . . .3
6 62
OABC
V OA OB OC a b ab
= = =
.
Ta có
2 2 1 21
2 . 18 9
3
OABC
ab V
a b ab
=+≥ ⇒ ≥ ⇒ ≥
.
Dấu “=” xảy ra
21
3
0
9
6
18
b
ab
ab
a
ab
=
= >
⇔ ⇔ ⇒+=

=
=
. Chọn B.
Câu 21: Ta có
( )
( )
( )
( )
( ) ( ) ( ) ( )
222
2
22
3. 1 6.3 2.2 4
; 1 : 1 3 21
36 2
R dAP S x y z
−+ − −
= = =⇒ + +− +− =
+ +−
. Chọn B.
Câu 22: Mặt cầu
( ) (
) ( ) (
)
2 22
:1 2 29Sx y z− +− +− =
có tâm
( )
1;2;2I
.
Mặt phẳng
( )
α
qua A và nhận
( )
2; 2;1IA =

là một VTPT
( ) ( ) ( ) ( )
: 2 3 2 4 3 0 2 2 17 0x y z x yz
α
⇒ −+ −+−=⇔ + +−=
. Chọn B.
Câu 23: Ta có
( )
:0Oxy z =
.
Mặt cầu
( )
2 22
1 1 17
:
2 2 24
Sx y z
 
+ +− ++ =
 
 
có tâm
11 1
;;
22 2
K

−−


và bán kính
7
2
R =
.
Ta có
( )
( )
22
16
;
22
h d I Oxy r R h= = ⇒= − =
.
Đường tròn cần tìm có tâm I là hình chiếu của
11 1
;;
22 2
K

−−


trên
( )
11
; ;0
22
Oxy I

⇒−


. Chọn A.
Câu 24: Ta có
( )
( )
( )
4; 5;1
; 14; 13; 9
3; 6; 4
AB
AB AC
AC
= −

⇒ =−−−

= −

 

là một VTPT của
( )
ABC
( )
14;13;9n⇒=
là một VTPT của
( )
ABC
(
)
( )
( ) ( )
:14 1 13 6 9 2 0 14 13 9 110 0ABC x y z x y z⇒ −+ − + − =⇔ + + − =
( )
( )
(
) (
) ( )
22
2
2 22
14.5 13.0 9.4 110
8
; :5 4
223
14 13 9
R d D ABC S x y z
+ +−
⇒= = ⇒ − + +− =
++
. Chọn D.
Câu 25: Ta có
( )
: 3 ; 3; 2
2
xt
d y t I tt t
zt
=
=−+⇒ −
=
.
Lại có
( ) ( )
( )
:0 ; 3Oxz y h d I Oxz t=⇒= =−
.
Ta có
( )
(
)
( )
2
2 22
1 1; 2; 2
2 8 34
5 5; 2;10
tI
Rh t
tI
=⇒−
= + ⇒= − +⇔
= ⇒
. Chọn A.
Câu 26: Ta có tâm
( )
( )
(
)
( )
2
2
5
1; 2;
0; 0;
2; 1; 1
15
AI t
AI t
I Oz I t
BI t
BI t
= +
= −

∈⇒ ⇒ ⇒

= −−
= −+



Ép cho
1 21
22
AI BI t R AI
= ⇒= ⇒ = =
(
)
2
22 222
1 21
: 50
24
Sxy z xyzz

⇒ ++− = ⇔++−−=


. Chọn A.
Câu 27: Gọi
( )
(
)
222
: 0 0P ax by cz d a b c+ + += + + >
.
Ta có
( ) ( )
0
, 0: 0
20
cd
A B P c d P ax by
cd
+=
∈ ⇒ ⇒= =⇒ + =
−+=
.
Mặt cầu
( )
( ) (
) ( ) ( )
22 2
: 2 1 2 1 2; 1; 2 , 1Sx y z I R
+ +− ++ =⇒− − =
.
Ta có
( )
( )
22 22
22
0
2
; 14 4
34
a
ab
dIP R ab abab
ab
ab
=
−+
= ==⇒ +− =+⇔
=
+
+) Với
( )
0 :0a Py=⇒=
.
+) Với
34ab=
, chọn
(
)
4 3 :4 3 0a b Pxy=⇒=⇒ + =
. Chọn C.
Câu 28: Đường tròn có bán kính
8
4
2
r
π
π
= =
.
Ta có
( )
( )
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
22
2 22
2.1 2.2 2 5
; 3 345:12225
221
dAP R S x y z
+ −+
= =⇒= + =⇒ − + − ++ =
++
.
Chọn A.
Câu 29: Ta có tâm
( )
;0;0I Ox I t∈⇒
.
Ta có
( )
(
)
(
)
(
)
(
)
(
)
24
; ; 1 ;1
33
tt
dI P dI Q t R dI P
−+
= ⇔ = ⇔ =−⇒ = =
(
)
( )
2
22
:1 1Sx yz
⇒ + ++=
. Chọn C.
Câu 30: Gọi tâm
( )
( )
(
)
( )
( ) ( )
( ) ( )
( ) ( )
22
2
22
2
22
2
1 2 16
1; 2; 4
; ; 0 1; 3; 1 1 3 1
2; 2; 3
2 29
AI a b
AI a b
I a b BI a b BI a b
CI a b
CI a b
=− +− +
=−−

⇒ = − +− ⇒ = − + + +


= − −−
=−+−+




Ta có
20 4 10 6 1
26
17 2 13 4 2
IA IB b b b
R IA
IA IC a a a
= −=+ =

⇒ ⇔ ⇒= =

= −=− =−

. Chọn B.
Câu 31: Gọi
( )
(
)
( )
(
)
( )
2; ;
; 4;
;;
;; 6
2; 4; 6
AM x y z
BM x y z
M xyz
CM x y z
DM x y z
= −
= −
⇒
= −
=−−−




(
)
4 4;4 8;4 12
AM BM CM DM x y z⇒+++ =− − −
   
( )
( )
(
)
22 2
4 4 4 8 4 12 4
AM BM CM DM x y z⇒ +++ = −+−+− =
   
( ) ( ) ( )
2 22
1 2 31xy z⇔−+−+−=
. Chọn A.
Câu 32: Mặt cầu có bán kính
3
2
AB
R AB= = ⇒
qua tâm
(
)
0; 2; 2I
00
2 2 2 2 0; 2
22
0
0
mt mt
nt nt m n
mt
m
t
= + +=

⇒ =+ ⇔ +=⇒= =


= −
=
=
. Chọn D.
Câu 33: Mặt cầu
( )
S
có tâm
( )
1;1; 1I
, bán kính
3R =
. Ta thấy
( )
,OA S∈
Ta có
3 26
22
33
OAB
OA
OA R=⇒= =
. Gọi H là tâm tam giác đều OAB.
Do
( ) ( )
( )
22
3
,, ;
3
OAB
O A B S IH d I OAB R R∈⇒= = − =
Giả sử
( )
:0OAB ax by cz++=
do
( ) ( )
220 : 0A OAB a b a b OAB ax ay cz∈ ⇒ + = ⇔ =−⇒ − + =
Ta có
( )
( )
22
22
3
;
3
2
ac
c
d I OAB a c
ac
ac
=
= = ⇔=⇔
= −
+
Với
ac=
chọn
(
)
( )
1, 1 : 0 2; 2; 4a c Pxyz B= =⇒ −+=⇒ −
(loại)
Với
ac= −
chọn
( ) ( )
1, 1 : 0 2; 2; 4a c Pxyz B= =−⇒ − − = ⇒ −
. Chọn B.

Preview text:

CHỦ ĐỀ 17: BÀI TOÁN VỀ PHƯƠNG TRÌNH MẶT CẦU
Dạng 1: Lập phương trình mặt cầu
Phương pháp giải:

• Phương trình chính tắc của mặt cầu (S ) (x − a)2 + ( y − b)2 + (z − c)2 2 : = R
• Phương trình tổng quát của mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2ax − 2by − 2cz + d với tâm I ( ; a ; b c) bán kính 2 2 2
R = a + b + c − d . Chú ý:
- Nếu A, B thuộc mặt cầu (S ) ⇒ IA = IB = R . 2 2    
- Nếu IA = IB thì ta có: 2 2 2. . . OB OA AB OI OB OA AB OI − = − ⇔ = 2       Chứng minh: Ta có: 2 2 2 2
IA = IB ⇔ IA = IB ⇔ IA = IB ⇔ (IO +OA)2 = (IO +OB)2
 ( ) 2 2   2 2 2 . . OB OA IO OB OA OB OA AB OI − ⇔ − = − ⇔ = . 2
- Với bài toán: Viết phương trình mặt cầu đi qua 4 điểm A, B, C, D ta sẽ làm như sau: Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu thì: IA = IB = IC = ID khi đó I ( ;
x y; z) là nghiệm của hệ phương trình: 2 2   . OB − OA AB OI =  2 IA = IB  2 2     = ⇔  . OC − OA IA IC AC OI = 
→ CASIO suy ra tọa độ điểm I. 2 IA ID  =  2 2   . OD − OA AD OI =   2
Trong đó O(0;0;0) là gốc tọa độ, giải hệ phương trình suy ra tọa độ điểm I.
Ví dụ 1: Lập phương trình của mặt cầu (S ) biết:
a) Tâm I thuộc Oy, đi qua A(1;1;3); B( 1; − 3;3) .
b) Tâm I thuộc Oz, đi qua A(2;1; ) 1 ; B(4; 1; − − ) 1 . Lời giải
a) Gọi I (0; y;0) ta có: 2 2
IA = IB ⇔ 1+ ( y − )2
1 + 9 =1+ ( y −3)2 + 9 ⇔ y = 2 ⇒ R = IA = 14 Suy ra (S ) 2 x + ( y − )2 2 : 2 + z =14 .
b) Gọi I (0;0; z) ta có: 2 2
IA = IB ⇔ 4 +1+ (z − )2 1 =16 +1+ (z + )2 1 ⇔ 4z = 1 − 2 ⇔ z = 3 − ⇒ I (0;0; 3 − ); R = 21 .
Phương trình mặt cầu (S ) 2 2
: x + y + (z + 3)2 = 21
Ví dụ 2: Lập phương trình mặt cầu (S ) biết: x =1+ t
a) Tâm I thuộc d : y = t và đi qua A(3;0;− ) 1 ; B(1;4; ) 1 . z =  2t
b) Tâm I thuộc x 2 y 1 : z d − − =
= và đi qua A(3;6;− ) 1 ; B(5;4; 3 − ). 1 − 1 2 Lời giải
a) Gọi I (1+ t;t;2t) là tâm mặt cầu ta có: 2 2
IA = IB ⇔ (t − )2 2 + t + ( t + )2 2 2
2 1 = t + (t − 4)2 + (2t − )2 1 ⇔ 12 − t = 12
− ⇔ t =1⇒ I (2;1;2) ⇒ R = 11 .
Phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 1 2 =11.
b) Gọi I (2 −t;1+ t;2t) là tâm mặt cầu ta có: 2 2
IA = IB ⇔ (t + )2
1 + (t −5)2 + (2t + )2
1 = (t + 3)2 + (t −3)2 + (2t + 3)2 ⇔ 1
− 6t = 0 ⇔ t = 0 ⇒ I (2;1;0) ⇒ R = 3 3
Phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y − )2 2 2 1 + z = 27 .
Ví dụ 3: Lập phương trình mặt cầu (S ) biết (S )
a) Đi qua 4 điểm A(2;4;− ) 1 ; B(1; 4; − − )
1 ; C (2;4;3); D(2;2;− ) 1 .
b) Đi qua 4 điểm A(3;3;0); B( 3;0;3); C ( 0;3;3); D( 3;3; 3 − ) . Lời giải 2 2   . OB − OA AB OI =  2  2 2   Áp dụng:  −
IA = IB = IC = ID thì I ( ;
x y; z) là nghiệm của hệ phương trình:  . OC OA AC OI = . 2  2 2   . OD − OA AD OI =   2 2 2    . OB − OA AB OI =  45 − 2 xIA = IB =   2 2 2    −  a) Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu ta có:  = ⇔  . OC OA IA IC AC OI = ⇒ z =1 2 IA ID   = =  2 2 y 3   −   . OD OA AD OI =  2  2
Phương trình mặt cầu:  45 x  + + 
( y − )2 +(z − )2 2421 3 1 =  .  2  4  3  x = −
(0; 3;3)( ;x y;z) 0   − = 2   b) Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu ta có: (  − )(x y z)  3
3;0;3 ; ; = 0 ⇔ y = − . 2   (  0;0; 3 − )( ; x y; z) 9 =  3 2 z = −   2 2 2 2
Phương trình mặt cầu:  3   3   3  171 x + +   y + +   z + =  . 2 2 2        4
Ví dụ 4: Lập phương trình mặt cầu (S ) biết
a) (S ) đi qua A(2;0; )
1 ; B(1;0;0);C (1;1; )
1 và I ∈(P) : x + y + z − 2 = 0 .
b) (S ) đi qua A( 2; − 4; ) 1 ; B(3;1; 3 − );C ( 5
− ;0;0) và I ∈(P) : 2x + y − z + 3 = 0. Lời giải Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu 2 2   . OB − OA AB OI =  2  (  1 − ;0;− ) 1 ( ; x y; z) = 2 − x =1 2 2   −  a) Ta có:  . OC OA AC OI (  1;1;0)( ; x y; z) 1  = ⇔ − = − ⇔ y = 0 . 2 
x + y + z = 2  z = 1
x + y + z − 2 = 0   
Khi đó (S ) (x − )2 2 :
1 + y + (z − )2 1 =1. 2 2   . OB − OA AB OI =  2  (  5; 3 − ; 4 − )( ; x y; z) = 1 − x =1 2 2   −  b) Ta có:  . OC OA AC OI (  3; 4; ) 1 ( ; x y; z) 2  = ⇔ − − − = ⇔ y = 2 − . 2 
2x + y − z = 3  − z = 3
2x + y − z + 3 = 0   
Khi đó (S ) (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 : 1 2 3 = 49 .
Ví dụ 5: [Đề thi THPT Quốc gia 2017] Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, phương trình nào dưới đây
là phương trình mặt cầu đi qua ba điểm M (2;3;3); N ( 2; 1 − ;− ) 1 ; P( 2; − 1
− ;3) và có tâm thuộc mặt phẳng:
(α ):2x +3y − z + 2 = 0. A. 2 2
x + y − 2x + 2y − 2z −10 = 0 . B. 2 2 2
x + y + z − 4x + 2y − 6z − 2 = 0 . C. 2 2 2
x + y + z + 4x − 2y + 6z + 2 = 0 . D. 2 2 2
x + y + z − 2x + 2y − 2z − 2 = 0 . Lời giải
Giả sử mặt cầu có tâm I ( ; x y; z) . 2 2   . ON − OM MN OI =  2  (  0; 4 − ; 4 − )( ; x y; z) = 8 − x = 2 2 2   −  Ta có:  . OP OM MP OI (  4; 4;0)( ; x y; z) 4  = ⇔ − − = − ⇔ y = 1 − . 2 
2x + y − z = 2  − z = 3
2x + 3y − z + 2 = 0   
Phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 3 =16 hay 2 2 2
x + y + z − 4x + 2y − 6z − 2 = 0 . Chọn B.
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các điểm A(2; 4;
− 0), B(0;0;4), C ( 1 − ;0;3) . Phương
trình mặt cầu ngoại tiếp tứ diện OABC là: A. 2 2 2
x + y + z − 2x + 4y + 4z = 0 . B. 2 2 2
x + y + z − 4x + 3y − 4z = 0 . C. 2 2 2
x + y + z − 6x + 2y − 4z = 0 . D. 2 2 2
x + y + z − 2x + 4y − 4z = 0. Lời giải 2   . OA OI OA =  2  (  2; 4; − 0)( ; x y; z) =10 x =1 2    Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu ta có:  . OB OI OI (  0;0;4)( ; x y; z) 8  = ⇔ = ⇔ y = 2 − 2    − = = 2   ( 1;0;3   )( ;x y;z) 5 z 2 . OC OC OI =   2
Phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 2 = 9 hay 2 2 2
x + y + z − 2x + 4y − 4z = 0. Chọn D.
Ví dụ 7: Trong không gian tọa độ Oxyz cho 2 điểm A(3;2; 3 − ); B( 1 − ; 2; − ) 1 và mặt phẳng
(P): x + y + z = 0. Viết phương trình mặt cầu (S) có tâm I thuộc (P) đi qua A, B sao cho tam giác OIA
vuông tại gốc tọa độ O.
A. (S ) (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 5 6 1 = 84 .
B. (S ) (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 : 5 6 1 = 84.
C. (S ) (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 5 6 1 = 42 .
D. (S ) (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 : 5 6 1 = 42 . Lời giải
Phương trình mặt phẳng trung trực của AB là: (Q) : x + y − z − 2 = 0 . x = t
Gọi d (P) (Q) d  = ∩
⇒ y =1−t ⇒ I (t;1−t;− ) 1 . z = 1 −   
Ta có: OI.OA = 0 ⇔ 3t + 2 − 2t + 3 = 0 ⇔ t = 5 − ⇒ I ( 5 − ;6;− ) 1 .
Vậy PT mặt cầu (S ) (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 5 6 1 = 84 . Chọn A.
Ví dụ 8: Trong không gian tọa độ Oxyz, phương trình mặt cầu đi qua 3 điểm A(3;1 ) ;1 ; B(0;1;4);C( 1 − ; 3 − )
;1 và có tâm thuộc mặt phẳng (P) : x + y − 2z + 4 = 0 là:
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 1 2 = 9 .
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 1 2 = 9 .
C. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 1 2 = 81.
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 1 2 = 81. Lời giải Gọi I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu 2 2   . OB − OA AB OI =  2  (  3 − ;0;3)( ; x y; z) = 3 x =1 2 2   −  Ta có:  . OC OA AC OI (  4; 4;0)( ; x y; z) 0  = ⇔ − − = ⇔ y = 1 − . 2 
x + y −2z = 4  − z = 2
x + y − 2z + 4 = 0   
Khi đó phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 1 2 = 9 . Chọn A.
Ví dụ 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng (P) : 2x + 6y + z −3 = 0 cắt trục Oz và đường thẳng
x − 5 y z − 6 d : = =
lần lượt tại A và B. Phương trình mặt cầu đường kính AB là 1 2 1 −
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 5 = 9.
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 1 5 = 36 .
C. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 5 = 36.
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 1 5 = 9 . Lời giải
Ta có A∈Oz ⇒ A(0;0;a) mà A∈(P) ⇒ 2.0 + 6.0 + a −3 = 0 ⇔ a = 3 ⇒ A(0;0;3). x = 5 + t
Lại có d : y = 2t (t ∈) mà B∈d ⇒ B(t + 5;2t;6 −t) . z = 6−  t
Hơn nữa B ∈(P) ⇒ 2(t + 5) + 6.2t + (6 −t) −3 = 0 ⇔ 13t +13 = 0 ⇔ t = 1 − ⇒ B(4; 2 − ;7).
Mặt cầu đường kính AB có tâm I là trung điểm của AB ⇒ I (2; 1; − 5) .
Mặt cầu đường kính AB có bán kính 1 R = AB . 2  Mà AB = ( − ) 2 ⇒ AB = + (− )2 2 4; 2;4 4
2 + 4 = 6 ⇒ R = 3 ⇒ (S ) :(x − 2)2 + ( y + )2 1 + (z −5)2 = 9. Chọn A.
Dạng 2: Bài toán mặt cầu tiếp xúc với mặt phẳng
Có hai đặc điểm quan trọng của bài toán về trường hợp mặt phẳng tiếp xúc với mặt cầu
• Điều kiện tiếp xúc d (I;(P)) = R .
• Tâm I sẽ nằm trên đường thẳng ∆ đi qua điểm tiếp xúc và vuông góc với mặt phẳng (P) .
Ví dụ 1: Lập phương trình mặt cầu (S ) tiếp xúc (P) :3x + y + z − 4 = 0 tại điểm M (1; 2 − ;3) và đi qua A( 1; − 0; ) 1 . Lời giải
Do (S ) tiếp xúc với (P) tại M (1; 2
− ;3) nên IM ⊥ (P) ⇒ IM qua M (1; 2
− ;3) và có vectơ chỉ phương x = 1+ 3t   u = n = (3;1 )  ( )
;1 suy ra IM : y = 2 − + t Pz = 3+  t
Gọi I (1+ 3t; 2
− + t;3+ t) . Ta có 2 2 2
IM = IA ⇔ 11t = (3t + 2)2 + (t − 2)2 + (t + 2)2
⇔ 12t +12 = 0 ⇔ t = 1 − .
Suy ra I (− − ) R = IA =
⇒ (S ) (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 2; 3;2 ; 11 : 2 3 2 =11.
Ví dụ 2: Lập phương trình mặt cầu (S ) tiếp xúc (P) : x + 2y + 3z +10 = 0 tại điểm M (2; 3 − ; 2 − ) và đi qua A(0;1;2) . Lời giải
Do (S ) tiếp xúc với (P) tại M (2; 3 − ; 2
− ) nên IM ⊥ (P) ⇒ IM qua M (2; 3 − ; 2 − ) và có vectơ chỉ x = 2 + t  
phương u = n = (1;2;3 suy ra IM : y = 3 − + 2t P ) ( ) z = 2 − +  3t
Gọi I (2 + t; 3 − + 2t; 2 − + 3t) . Ta có 2 2 2
IM = IA ⇔ 14t = (t + 2)2 + (2t − 4)2 + (3t − 4)2
⇔ 36 − 36t = 0 ⇔ t =1⇒ I (3; 1 − ; )
1 ; R = IA = 14 .
Phương trình mặt cầu (S ) (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 : 3 1 1 =14.
Ví dụ 3: Trong không gian Oxyz, phương trình nào dưới đây là phương trình mặt cầu có tâm I ( 1; − 2;− ) 1
và tiếp xúc với mặt phẳng (P) : 2x − y + 2z −3 = 0 ?
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 1 = 3.
B. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 1 = 9 .
C. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 1 = 3 .
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 1 = 9 . Lời giải 2. 1 − − 2 − 2 − 3
Bán kính mặt cầu tâm I là: R = d (I;(P)) ( ) = = 3 . 4 +1+ 4
Do đó phương trình mặt cầu là: (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 1 = 9 . Chọn D.
Ví dụ 4: Có bao nhiêu mặt phẳng song song với mặt phẳng (α ) : x + y + z = 0 đồng thời tiếp xúc với mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2x − 2y − 2z = 0 ? A. 1. B. 0. C. vô số. D. 2. Lời giải
Mặt cầu có tâm I (1;1; ) 1 ; R = 3 .
Mặt phẳng cầm tìm có dạng (P) : x + y + z + m = 0 (Do (P) / /(α ) ⇒ m ≠ 0). m + 3 m = 0 loai
Điều kiện tiếp xúc: d (I;(P)) ( ) = R ⇔ = 3 ⇔  . Chọn A. 3 m = 6 − x = t
Ví dụ 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng d : y = 1 − và hai mặt phẳng z = t− 
(P): x + 2y + 2z +3 = 0 và (Q): x + 2y + 2z + 7 = 0 . Phương trình mặt cầu (S) có I ∈d và tiếp xúc với cả
hai mặt phẳng (P) và (Q) có phương trình là:
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z + )2 9 3 1 3 = .
B. (x − )2 + ( y + )2 + (z + )2 4 3 1 3 = . 4 9
C. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 9 3 1 3 = .
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 4 3 1 3 = . 4 9 Lời giải Gọi I (t; 1;
− − t)∈d , do (S ) tiếp xúc với cả 2 mặt phẳng (P) và (Q) nên: − −
d (I (P)) = d (I (Q)) 1 t 5 t 2 ; ; = R ⇔ =
⇔ t = 3 ⇒ R = . 3 3 3
Phương trình mặt cầu cần tìm là: (x − )2 + ( y + )2 + (z + )2 4 3 1 3 = . Chọn B. 9
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng x 1 y 1 : z d − + = = và mặt phẳng 3 1 1
(P):2x + y − 2z + 2 = 0 . Phương trình mặt cầu (S) có tâm thuộc đường thẳng d có bán kính nhỏ nhất, tiếp
xúc với (P) và đi qua điểm A(1; 1; − ) 1 là:
A. (x − )2 + ( y + )2 2 1 1 + z =1.
B. (x − )2 + ( y + )2 2 1 1 + z = 4.
C. (x + )2 + ( y − )2 2 1 1 + z =1.
D. (x + )2 + ( y − )2 2 1 1 + z = 4. Lời giải
Do I ∈d ta gọi I (1+ 3t; 1
− + t;t) khi đó IA = d (I;(P)) = R
t = 0 ⇒ R =1 5t + 3 2 11t 2t 1 R 9( 2 11t 2t t) (5t 3)2  ⇔ − + = = ⇔ − + = + ⇔ 24 77 3 t = ⇒ R =  37 37
Do (S ) có bán kính nhỏ nhất nên ta chọn t = R = ⇒ I ( − ) ⇒ (S ) (x − )2 + ( y + )2 2 0; 1 1; 1;1 : 1 1 + z =1. Chọn A.
Ví dụ 7: [Đề thi chuyên ĐH Vinh 2017] Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) đi qua điểm A(2; 2;
− 5) và tiếp xúc với các mặt phẳng (α ) : x =1; (β ) : y = 1; − (γ )
: z =1. Bán kính của mặt cầu (S) bằng: A. 33 . B. 1. C. 3 2 . D. 3. Lời giải Gọi I ( ; a ;
b c) ta có: d (I;(α )) = d (I;(β )) = d (I;(γ )) suy ra R = a −1 = b +1 = c −1 . Do điểm A(2; 2;
− 5) thuộc miền x >1; y < 1; − 1
z > nên I ( ; a ;
b c) cũng thuộc miền x >1; y < 1; − 1 z > .
Khi đó I (R +1; 1 − − ; R R + )
1 . Mặt khác IA = R ⇒ ( 2
R − ) + (R − )2 + (R − )2 2 1 1
4 = R ⇔ R = 3. Chọn D.
Dạng 3: Bài toán tương giao mặt cầu với mặt phẳng
Phương pháp giải:

 Mặt cầu (S ) có tâm I và bán kính R cắt mặt phẳng (P) theo giao tuyến là một đường tròn bán kính r
khi d (I;(P)) < R . Khi đó 2
d (I (P)) 2 2 ; + r = R .
 Tâm đường tròn giao tuyến của (S ) và (P) và hình chiếu vuông góc xủa điểm I trên mặt phẳng (P) .
Ví dụ 1: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho I (1;2; 2
− ) và (P) : 2x + 2y + z + 5 = 0 .
Lập phương trình mặt cầu (S ) có tâm I sao cho giao tuyến của (S ) và (P) là đường tròn có chu vi 8π . Lời giải + − +
Do chu vi đường tròn giao tuyến C = 2π r = 8r ⇒ r = 4. Ta có: d (I (P)) 2 4 2 5 ; = = 3. 4 + 4 +1 Bán kính mặt cầu là 2 2 2 2
R = r + d = 4 + 3 = 5.
Phương trình mặt cầu là: (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 1 2 2 = 25 .
Ví dụ 2: Cho mặt phẳng (α ) : x + y − z +1= 0 và mặt cầu (S ) (x − )2 2 :
1 + y + (z + 2)2 = 9 .
Lập phương trình mặt phẳng (P) song song với (α ) và cắt (S ) theo giao tuyến là đường tròn có diện tích bằng 6π . Lời giải
Mặt cầu (S ) (x − )2 2 :
1 + y + (z + 2)2 = 9 có tâm I (1;0; 2
− ) bán kính R = 3.
Do diện tích đường tròn giao tuyến 2
S = π r = π ⇒ r =
⇒ d (I (P)) 2 2 6 6 ; = R − r = 3 .
Mặt phẳng (P) song song với (α ) ⇒ (P) : x + y − z + D = 0 1+ 2 + DD =
Ta có: d (I;(P)) 0 = = 3 ⇔ . 3  D = 6 −
Do đó (P) : x + y − z = 0 hoặc x + y − z + 6 = 0 .
Ví dụ 3: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
x − 3 y − 2 z −1 d : = = và mặt cầu 2 1 2 − (S) 2 2 2
: x + y + z − 2x + 2y − 4z −19 = 0 . Tìm tọa độ điểm M thuộc đường thẳng d sao cho mặt phẳng qua M
và vuông góc với d cắt mặt cầu (S ) theo một đường tròn có chu vi bằng 8π . Lời giải
Mặt cầu (S ) có tâm I (1; 1;
− 2) , bán kính R = 5. Do C = 2π r ⇒ r = 4 do vậy mặt phẳng qua M vuông
góc với d cắt (S ) theo 1 đường tròn có bán kính bằng 4. 
VTCP của d là u =
− khi đó M ∈d ⇒ (3+ 2t;2 + t;1− 2 t) d (2;1; 2)
Phương trình mặt phẳng (P) có dạng 2(x −3− 2t) + ( y − 2 −t) − 2(z −1+ 2t) = 0
Hay 2x + y − 2z − 9t − 6 = 0 9t + 9 t = 0
Ta có: d (I;(P)) 2 2
= R − r = 3 ⇔ = 3 ⇔ 3  t = 2 −
Từ đó suy ra M (3;2; ) 1 , M ( 1
− ;0;5) là các điểm cần tìm.
Ví dụ 4: Trong không gian cho mặt cầu có phương trình (S ) (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 : 3 5 7 = 4 và mặt phẳng
(P): x − y + z + 4 = 0 . Biết mặt cầu (S) cắt mặt phẳng (P) theo một đường tròn (C). Tính chu vi đường tròn (C). A. 8π . B. 4π . C. 2π . D. 4π 2 . Lời giải
Mặt cầu (S ) có tâm I ( 3
− ;5;7) và bán kính R = 2 . 3 − − 5 + 7 + 4
Khoảng cách từ tâm I đến (P) là: d = = 3 . 3
Bán kính đường tròn (C) là: 2 2
r = R − d = 4 − 3 =1.
Chu vi đường tròn (C) là: C = 2πr = 2π . Chọn C.
Ví dụ 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2x − 4y − 6z − 2 = 0 . Viết
phương trình mặt phẳng (α ) chứa trục Oy và cắt mặt cầu (S ) theo thiết diện là một đường tròn có chu vi bằng 8π .
A. 3x + z = 0 .
B. 3x + z + 2 = 0.
C. 3x − z = 0.
D. x − 3z = 0. Lời giải
Ta có: (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 : 1 2
2 =16 ⇒ (S ) có tâm I (1;2;3) và bán kính R = 4 .
Bán kính của đường tròn là: C r =
= 4 = R ⇒ đường tròn đi qua tâm của mặt cầu (S ) . 2π 
Vtcp của Oy là u (0;1;0) , điểm A(0;1;0)∈Oy .    
Ta có: IA = (1;1;3) ⇒ n =  ; IA u = ( 3 − ;0; ) 1   . 
Mặt phẳng (α ) đi qua O và nhận n làm vtpt suy ra phương trình mặt phẳng (α ) là: (α ) :3x − z = 0 . Chọn C.
Ví dụ 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) có tâm I thuộc đường thẳng x y + 3 Δ : z =
= . Biết rằng mặt cầu (S ) có bán kính bằng 2 2 và cắt mặt phẳng (Oxz) theo một đường 1 1 2
tròn có bán kính bằng 2. Tìm tọa độ tâm I. A. I (1; 2; − 2); I (5;2;10) . B. I (1; 2; − 2); I ( 0; 3 − ;0) .
C. I (5;2;10); I (0; 3 − ;0). D. I (1; 2 − ;2); I ( 1; − 2; 2 − ) . Lời giải
Khoảng cách từ tâm I đến mặt phẳng là (Oxz) là 2 2
d = R − r = 8 − 4 = 2 . t = 5 I 5;2;10
Điểm I ∈d suy ra I (t;t −3;2t) ⇒ d (I;(P)) ( ) = t − 3 = 2 ⇒ ⇒   . Chọn A. t = 1 I  (1; 2 − ;2)
Ví dụ 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho hai điểm S (0;0; ) 1 . Hai điểm M ( ;0 m ;0); N (0; ;0 n )
thay đổi sao cho m + n =1 và m > 0;n > 0 . Biết rằng mặt phẳng (SMN ) luôn tiếp xúc với một mặt cầu cố
định. Bán kính mặt cầu đó bằng: R = 2 . A. R = 2 . B. R = 2 . C. R =1. D. 1 R = . 2 Lời giải
Phương trình mặt phẳng (SMN ) theo đoạn chắn là: x y
+ + z =1. Gọi P(x ; y ; z 0 0 0 ) m n x y 0 0 + + z −1 0 Ta có: = ( ;( )) m n d d P SMN = . 1 1 + +1 2 2 m n 2 2 2 2 Lại có 1 1  1 1  2  m + n  2  1  2  1 1   1   1   1  1 + + = + − + = − + = − + = − 2 2 m n m n mn mn mn mn mn mn          x y + 0 0 + + z −1  = 1 m n x −1 0 m n 0 d = . Ta chọn  =1 mn y ⇒ d =
= 1 với mọi m > 0;n > 0 . 1 0 −1 1 z =  0 −1 mn 0 mn
Do đó mặt cầu cần tìm là mặt cầu tâm P 1;1;0 bán kính R =1. Chọn C. 0 ( )
Dạng 4: Bài toán tương giao mặt cầu với đường thẳng Phương pháp giải:
Xét sự tương giao của mặt cầu (S ) có tâm I và bán kính R và đường thẳng ∆ ta có:
 ∆ tiếp xúc với mặt cầu (S ) ⇔ d (I;Δ) = R .
 ∆ cắt mặt cầu (S ) tại 2 điểm phân biệt A, B khi d (I;Δ) < R khi đó hình chiếu vuông góc của điểm I 2
trên ∆ là trung điểm của AB và 2
d (I )  AB  2 ;Δ + =   R .  2 
Ví dụ 1: Trong không gian tọa độ Oxyz, lập phương trình mặt cầu tâm I (2;3;− ) 1 cắt đường thẳng x =1+ 2t d : y = 5
− + t tại A, B với AB =16. z = 15 − −  2t
Lời giải  
Đường thẳng d đi qua điểm M (1; 5 − ; 1
− 5) và có vtcp là u = − IM = − − − . d (2;1; 2); ( 1; 8; 14)   IM;u d   30; 30 − ; 15 −
Khi đó d (I;d ) ( ) 2 2  AB  2 2 =  = =15 ⇒ R = d + = 15 + 8 =   17 . u 2;1; 2 −  2  d
Do đó phương trình mặt cầu cần tìm là: (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 3 1 = 289 . x =1+ t
Ví dụ 2: Cho đường thẳng d : y = 2
− − t ,(P) : x + y + z +1 = 0. Viết phương trình mặt cầu (S ) tiếp xúc với z = 2 − 
(P) tại M (1;0; 2
− ) và cắt d tại A, B sao cho AB = 2 2 .
Lời giải 
Đường thẳng d đi qua E (1; 2 − ; 2
− ) và có vectơ chỉ phương u − . d (1; 1; 0) x =1+ t
Gọi I là tâm mặt cầu suy ra đường thẳng IM (P) IM :  ⊥ ⇒ y = t . z = 2 − +  t 2
Khi đó gọi I ( + t t − + t) 2
⇒ d (I d )  AB  2 2 +
= R ⇔ d (I d ) 2 1 ; ; 2 ; ; + 2 =   IM  2    IE;u d   t − ; t − ;2t + 2
Trong đó d (I d ) ( ) 2 6t + 8t + 4 ; =  = = và 2 2 IM = 3t u 2 2 d Suy ra 2 2
3t + 4t + 2 + 2 = 3t ⇔ t = 1 − ⇒ I (0; 1 − ; 3
− ); R = IM = 3 .
Phương trình mặt cầu (S ) là: 2 x + ( y + )2 1 + (z + 3)2 = 3.
Ví dụ 3: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng x +1 y z −1 d : = =
và điểm I (2;1;0). Viết 1 2 1 −
phương trình mặt cầu (S ) tâm I và cắt d tại 2 điểm phân biệt A, B sao cho tam giác IAB vuông. Lời giải  Ta có: u =
− , gọi H là trung điểm của AB ta có: IH ⊥ AB . d (1;2; )1    Khi đó H ( 1
− + t;2t;1− t) ⇒ IH ( 3
− + t;2t −1;1− t) ⇒ IH.u = ⇔ − + t + t − + t − = d 0 3 4 2 1 0
⇔ t =1⇒ H (0;2;0)
Tam giác IAB vuông cân tại I nên ta có: R = 2IH = 2 4 +1 = 10
Do đó phương trình mặt cầu (S ) cần tìm là: (x − )2 + ( y − )2 2 2 1 + z =10 .
Ví dụ 4: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
x − 2 y − 3 z −1 d : = = và mặt cầu 1 − 2 1 (S) 2 2 2
: x + y + z − 2x + 4y = 0. Viết phương trình đường thẳng Δ qua M (1; 1;
− 0) cắt đường thẳng d đồng
thời cắt mặt cầu (S ) tại A, B sao cho AB = 4 .
Lời giải   Ta có: I (1; 2
− ;0), R = 5 . Gọi N (2 − t;3+ 2t;1+ t). Ta có: u = MN 1− t;4 + 2t;1+ t Δ ( ) 2 Mặt khác  AB  2 + d (I ) 2
;Δ = R ⇒ d (I;Δ) =   1  2    IM;MN  2 d (I;Δ)   2t + 2 2 =  =
= 1 ⇔ 4t +16t +16 = 0 ⇔ t = 2 − 2 MN 6t +16t +18 x =1+ 3t Với t 2 Δ: = − ⇒ y = 1 −
là đường thẳng cần tìm. z = t− 
Ví dụ 5: Trong không gian tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P) : x − 2y − 2z +10 = 0 và 2 đường thẳng x − 2 y z −1 Δ : − + = = và x 2 y z 3 Δ : = =
. Viết phương trình mặt cầu (S ) có tâm thuộc Δ đồng thời 1 1 1 1 2 1 1 4 1
tiếp xúc với Δ và (P) . 2 Lời giải 
Gọi I (2 + t;t;t+ )
1 ∈Δ là tâm của mặt cầu. Δ xác định qua M (2;0; 3 − ),u = 1;1;4 Δ ( ) 1 2 2
2 + t − 2t − 2 1+ t +10 10 − 3t
Ta có: d (I;Δ = d I; P . Khi đó d (I;(P)) ( ) = = . 2 ) ( ( )) 1+ 4 + 4 3   2   IM ;u  −   − IM ( t − t
− − − t) ⇒ d ( 2 3t 4 3t 4 ; ; 4 I;Δ =  = = 2 ) Δ2 ( ) u 1+1+16 3 Δ2 10 − 3t 3t − 4 Cho 7 13 7 10 t I  ; ;  = ⇔ = ⇒ 3 3 3 3 3 3    2 2 2
Vậy phương trình mặt cầu (S )  13   7   10 : x y z  − + − + − =       1.  3   3   3 
Ví dụ 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm A( 2; − 4;
− 5) . Phương trình nào dưới đây là
phương trình của mặt cầu có tâm là A và cắt trục Oz tại hai điểm B, C sao cho tam giác ABC vuông.
A. (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 4 5 = 40 .
B. (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 4 5 = 82 .
C. (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 4 5 = 58 .
D. (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 4 5 = 90 . Lời giải
Gọi H (0;0;5) là hình chiếu vuông góc của A xuống trục Oz.
Khi đó tam giác OHB vuông cân tại H suy ra R OH =
⇒ R = OH 2 = 2 10 . 2
Suy ra (S ) (x + )2 + ( y + )2 + (z − )2 : 2 4 5 = 40 . Chọn A.
Ví dụ 8: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng
x − 2 y −1 z +1 d : = = và điểm 2 2 1 − I (2; 1; − )
1 . Viết phương trình mặt cầu có tâm I và cắt đường thẳng d tại hai điểm A, B sao cho tam giác IAB vuông tại I.
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 1 = 9 .
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 1 1 = 9 .
C. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 1 = 8.
D. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 80 2 1 1 = . 9 Lời giải
Gọi H là hình chiếu vuông góc của I lên đường thẳng d ⇒ H (2t + 2;2t +1; t − − )
1 . Đường thẳng d có    vecto pháp tuyến u = − . Sử dụng 2  2 1 1 IH.u t H  = ⇔ = − ⇔ − − ⇒   IH = . d 0 ; ; 2 d (2;2; )1 3  3 3 3    IM ;u
Hoặc ta có IH d (I;d ) 0 d   = =  = 2 . ud
Tam giác IAB vuông cân tại I nên R = IA = 2.IH = 2 2 .
Suy ra phương trình mặt cầu là: (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 2 1 1 = 8. Chọn C. x = tx = 5 + 2t
Ví dụ 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các đường thẳng d : y 6 t ;Δ :  = − +
y = 1+ t và mặt z 2 t  = − z = 1 − −   t
phẳng (P) : x + 3y − z −1 = 0 . Mặt cầu (S ) có tâm I thuộc d, tiếp xúc với cả Δ và (P) . Biết hoành độ điểm
I là số nguyên. Tung độ điểm I là A. 2. B. 0. C. −4. D. −2. Lời giải Gọi I (t; 6
− + t;2 − t) là tâm của mặt cầu và R là bán kính của mặt cầu (S ) . t + 3 6
− + t − 2 − t −1 5t − 21
Ta có R = d (I;(P = = )) ( ) ( ) ( )1 . 2 2 + + (− )2 11 1 3 1  Điểm A(5;1;− )
1 ∈(Δ) ⇒ AI = (t −5;t − 7;3−t) suy ra VTCP của Δ là u = (2;1;− ) 1 .   u; AI  2
Mặt khác R = d (I ( ))   2t − 20t + 98 ; Δ =  = (2) . u 6 2 5t − 21 Từ (1), (2) ta được 2t − 20t + 98 =
⇒ t = 2 ⇒ x = 2 ⇒ y = 4 − . Chọn C. 11 6 I I
Ví dụ 10: [Đề thi THPT Quốc gia năm 2018] Trong không gian Oxyz, cho mặt cầu
(S) (x + )2 +( y + )2 +(z + )2 : 1 1
1 = 9 và điểm A(2;3;− )
1 . Xét các điểm M thuộc (S ) sao cho đường thẳng
AM tiếp xúc với (S ) . M luôn thuộc mặt phẳng có phương trình là
A. 6x + 8y +11 = 0.
B. 3x + 4y + 2 = 0 .
C. 3x + 4y − 2 = 0.
D. 6x + 8y −11 = 0 . Lời giải
Mặt cầu (S ) có tâm là I ( 1; − 1; − − ) 1 , bán kính R = 3. 
Ta có: IA = (3;4;0) ⇒ IA = 5 .
Vì AM là tiếp tuyến của mặt cầu nên ta có: 2 2
AM ⊥ IM ⇒ AM = IA − IM = 4 .
Gọi (S′) là mặt cầu tâm A, bán kính R′ = 4.
Ta có phương trình mặt cầu (S′) (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 2 3 1 =16
Vì AM = 4 nên điểm M luôn thuộc mặt cầu (S )
Vậy M ∈(S ) ∩(S′) ⇒ tọa độ điểm M là nghiệm của hệ: (  x + )2 1 + ( y + )2 1 + (z + )2 1 =  ( ) 9 1 ( )1−(2) 
→6x + 8y −11 = 7
− hay M ∈(P) :3x + 4y − 2 = 0 . Chọn C. (  x − 2 
)2 +( y −3)2 +(z + )2 1 =16 (2)
BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, nếu mặt cầu(S )tâm I (a;b;c) bán kính bằng 1, tiếp xúc mặt phẳng (Oxz) thì A. a =1 B. b =1 C. c =1
D. a + b + c =1
Câu 2: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm A(1; 2
− ;3) và đường d có phương trình
x +1 y − 2 z + 3 = =
. Tính đường kính của mặt cầu (S )có tâm A và tiếp xúc với đường thẳng d. 2 1 1 − A. 5 2 . B.10 2 . C. 2 5 . D. 4 5 .
Câu 3: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, nếu mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2x − 4y − 6z − 2 = 0 . Viết
phương trình mặt phẳng (α ) chứa trục Oy và cắt mặt cầu (S )theo thiết diện là một đường tròn có chu vi bằng 8π .
A. 3x + z = 0 .
B. 3x + z + 2 = 0.
C. 3x − z = 0.
D. x − 3z = 0.
Câu 4: Trong không gian Oxyz, nếu mặt cầu(S )tâm I (2;3;4) và cắt trục Ox tại hai điểm A, B sao cho diện
tích tam giác IAB bằng 10. Viết phương trình mặt cầu (S ).
A. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 26 .
B. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 50.
C. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 25.
D. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 29 .
Câu 5: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P) : 2x − 2y − z + 9 = 0 và mặt cầu (S) 2 2 2
: x + y + z − 6x + 4y − 2z + 5 = 0. Viết phương trình mặt phẳng (Q) chứa trục Ox và cắt (S ) theo giao
tuyến là một đường tròn có bán kính bằng 2.
A. (Q) : 2y − z = 0 .
B. (Q) : 2y + z = 0.
C. (Q) : y − z = 0 .
D. (Q) : 2x − z = 0.
Câu 6: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho đường thẳng x +1 y +1 = = z d : và mặt cầu 2 2 − 1 (S) 2 2 2
: x + y + z − 2x + 4y − 2z − 3 = 0 . Viết phương trình mặt phẳng (P) vuông góc với d, (P) tiếp xúc với
(S) đồng thời (P) cắt trục Oz tại điểm có cao độ dương.
A. 2x − 2y + z + 2 = 0
B. 2x − 2y + z −16 = 0
C. 2x − 2y + z −10 = 0
D. 2x − 2y + z − 5 = 0
Câu 7: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng (Oxy) cắt mặt cầu
(S) :(x − )2 +( y − )2 +(z − )2 1 2
3 =14 theo giao tuyến là đường tròn tâm H, bán kính R. Tìm tọa độ tâm H và tính bán kính R.
A. H (1;2;0) ,R = 5 B. H ( 1 − ; 2 − ;0) ,R = 5
C. H (1;2;0) ,R = 5
D. H (1;0;2) ,R = 5
Câu 8: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm I (2;3; ) 1 x + y + z + − và đường thẳng 7 9 7 d : = = . 2 1 2 −
Viết phương trình mặt cầu tâm I và cắt đường thẳng d tại hai điểm A, B thỏa mãn AB = 40 .
A. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 2 3 1 = 25
B. (x + )2 + ( y + )2 + (z + )2 2 2 3 4 = 25 C. (x − )2 2 2 + y + (z + )2 1 = 25
D. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 1 = 25
Câu 9: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P) : 3x + y −3z + 6 = 0 và mặt cầu
(S) :(x − )2 +( y + )2 +(z + )2 4 5
2 = 25 . Mặt phẳng (P) cắt mặt cầu (S ) theo giao tuyến là một đường tròn
bán kính r bằng bao nhiêu? A. r = 5 B. r = 5 C. r = 6 D. r = 6
Câu 10: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) 2 : x + ( y − )2 1 + (z − )2 1 = 25 và mặt phẳng
(P) : x + 2y + 2z +5 = 0 . Diện tích hình tròn thiết diện của (P) và (S)là. A. 25π B. 9π C. 16 D. 16π
Câu 11: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P) : x + y + z − 4 = 0 và mặt cầu (S) 2 2 2
: x + y + z − 4x − 2y +10z +14 = 0 . Mặt phẳng (P) cắt mặt cầu (S ) theo một đường tròn. Tính chu vi đường tròn đó. A. 2π B. 8π C. 4π D. 4 3π x = tx = 5 + 2t
Câu 12: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các đường thẳng  d :  y = 6
− + t và ∆ : y =1+ t và z = 2−   t z = 1 − −  t
mặt phẳng (P) : x + 3y − z −1 = 0 . Mặt cầu (S ) có tâm I thuộc d, tiếp xúc với cả ∆ và (P) . Biết hoành độ
điểm I là số nguyên. Tung độ của điểm I là. A. 2 B. 0 C. -4 D. -2
Câu 13: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho các điểm A(2;0;0) ,B(0;4;0) và C (0;0;6). Viết
phương trình mặt cầu ngoại tiếp tứ diện OABC.
A. (x + )2 + ( y + )2 + (z + )2 1 2 3 = 56
B. (x + )2 + ( y + )2 + (z + )2 1 2 3 = 28
C. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 2 3 =14
D. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 2 3 = 28
Câu 14: Cắt mặt cầu S (I ,R) bởi mặt phẳng (P) cách tâm I một khoảng R ta nhận được giao tuyến là 2
đường tròn có chu vi bằng bao nhiêu? A. π R 3 B. π R C. 2π R D. 2π R 3
Câu 15: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, mặt phẳng (α ) cắt mặt cầu (S ) tâm I (1; 3 − ;3) theo giao
tuyến là đường tròn tâm H (2;0; )
1 , bán kính r = 2 . Phương trình của (S ) là
A. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 3 3 = 4
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 3 3 = 4
C. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 3 3 =18
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 3 3 =18
Câu 16: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P) : 3x + y −3z + 6 = 0 và mặt cầu
(S) :(x − )2 +( y + )2 +(z + )2 4 5
2 = 25 . Mặt phẳng (P) cắt mặt cầu (S ) theo giao tuyến là một đường tròn.
Tính bán kình r của đường tròn giao tuyến đó A. r = 6 . B. r = 5 . C. r = 6 . D. r = 5 .
Câu 17: Trong không gian với hệ trục tọa độ Oxyz, phương trình nào dưới đây là phương trình của mặt cầu có tâm I ( 2
− ;3;4) và tiếp xúc với mặt phẳng (Oyz) ?
A. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 2
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 3 4 = 4
C. (x − )2 + ( y + )2 + (z + )2 2 3 4 = 2
D. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 3 4 = 4
Câu 18: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) : (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 3 = 4 và điểm M (1; 2 − ; )
1 . Viết phương trình mặt phẳng (P) tiếp xúc với mặt cầu (S ) tại M.
A. (P) : x + y + 3z +1− 3 = 0
B. (P) : z −1= 0
C. (P) : y = 2 −
D. (P) : 3x + y − z = 0
Câu 19: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) : (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 3 = 5 có tâm I và
một thời điểm A(0; 2 − ; )
1 . Một mặt phẳng (P) cắt và vuông góc với đoạn thẳng IA và cắt mặt cầu (S ) theo
giao tuyến là một đường tròn có bán kính r = 2 . Viết phương trình của mặt phẳng (P) .
A. x + 2z − 7 − 5 = 0 .
B. x + 2z − 7 − 5 = 0 và x + 2z − 7 + 5 = 0 .
C. x + 2z − 7 + 5 = 0 .
D. x + 2z + 3− 5 = 0.
Câu 20: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) : (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 2 1 1 = 4 . Mặt phẳng
(P) cắt mặt cầu (S) theo thiết diện là đường tròn lớn và cắt các trục Ox, Oy, Oz lần lượt tại các điểm
A(a;0;0) ,B(0;b;0) ,C (0;0;3)(a,b > 0) . Tính tổng T = a + b khi thể tích khối tứ diện OABC đạt giá trị nhỏ nhất. A. T =18 . B. T = 9 . C. T =11. D. T = 3.
Câu 21: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho điểm A( 1
− ;3;2) và mặt phẳng
(P) :3x + 6y − 2z − 4 = 0. Phương trình mặt cầu tâm A, tiếp xúc với mặt phẳng (P) là
A. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 3 2 = 7 .
B. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 3 2 =1.
C. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 3 2 = 49 .
D. (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 1 3 2 = . 49
Câu 22: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2x − 4y − 4z = 0 . Viết
phương trình mặt phẳng (α ) tiếp xúc với (S ) tại điểm A(3;4;3) .
A. (α ) : 2x + 4y + z − 25 = 0 .
B. (α ) : 2x + 2y + z −17 = 0 .
C. (α ) : 2x + 4y − 2z − 22 = 0.
D. (α ) : x + y + z −10 = 0 .
Câu 23: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z + x − y + z −1 = 0 cắt mặt
phẳng (Oxy) theo giao tuyến là đường tròn. Tìm tọa độ tâm và bán kính của đường tròn này. A.  1 1  6
I − ; ;0 ,r =    . B. 1 1 6 I −  ; ;0 ,r = . 2 2     2  2 2  3 C.  1 1  2 2
I − ; ;0 ,r =  .
D. I (− ; ; ) 6 1 1 0 ,r = . 2 2    3 2
Câu 24: Trong không gian với hệ trục tọa độ Oxyz, cho tứ diện ABCD với
A(1;6;2) ,B(5 1
; ;3) ,C (4;0;6) ,D(5;0;4) . Viết phương trình mặt cầu tâm D tiếp xúc với mặt phẳng ( ABC). A. (x − )2 2 + y + (z − )2 2 5 4 = . B. (x − )2 2 + y + (z − )2 4 5 4 = . 223 446 C. (x + )2 2 + y + (z + )2 8 5 4 = . D. (x − )2 2 + y + (z − )2 8 5 4 = 223 223
Câu 25: Trong không gian với hệtọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S )có tâm I thuộc đường thẳng x y + 3 = = z d :
. Biết rằng (S ) có bán kính R = 2 2 và cắt mặt phẳng Oxz theo một đường tròn có bán 1 1 2
kính bằng 2. Tìm tọa độ tâm I.
A. I (1; 2
− ;2) ,I (5;2 10 ; ) .
B. I (1; 2
− ;2) ,I (0; 3 − ;0).
C. I (5;2 10
; ) ,I (0; 3 − ;0) .
D. I (1; 2 − ;2) ,I ( 1 − ;2; 2 − ) .
Câu 26: Trong hệ tọa độ Oxyz, viết phương trình mặt cầu (S ) đi qua A( 1
− ;2;0) ,B( 2 − 1 ; ; ) 1 và có tâm nằm trên trục Oz. A. 2 2 2
x + y + z − z − 5 = 0. B. 2 2 2
x + y + z + 5 = 0 . C. 2 2 2
x + y + z − x − 5 = 0 . D. 2 2 2
x + y + z − y − 5 = 0 .
Câu 27: Viết phương trình mặt phẳng (P) qua A(0;0; )
1 ,B(0;0; 2
− ) và tiếp xúc với mặt cầu (S) 2 2 2
: x + y + z + 4x − 2y + 4z + 8 = 0 . 4x + 3y = 0 4x + 3y = 0
A. 4x + 3y = 0 . B.  . C.  . D. z = 0. z = 0  y = 0
Câu 28: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho điểm A(1;2; 2
− ) và mặt phẳng (P) : 2x + 2y + z + 5 = 0 .
Viết phương trình mặt cầu (S ) tâm A biết mặt phẳng (P) cắt mặt cầu (S ) theo giao tuyến là đường tròn có chu vi bằng 8π .
A. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 2 = 25.
B. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 2 = 5 .
C. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 2 = 9 .
D. (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 1 2 2 =16 .
Câu 29: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho hai mặt phẳng (P) : x + 2y − 2z − 2 = 0 và
(Q) : x + 2y − 2z + 4 = 0 . Phương trình nào dưới đây là phương trình mặt cầu (S) có tâm thuộc trục Ox và
tiếp xúc với hai mặt phẳng đã cho? A. (x − )2 2 2 3 + y + z = 4. B. (x − )2 2 2 1 + y + z =1. C. (x + )2 2 2 1 + y + z =1. D. (x − )2 2 2 1 + y + z = 9.
Câu 30: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho các điểm A(1;2; 4 − ) ,B(1; 3 − ; )
1 ,C (2;2;3). Tính bán kính
mặt cầu (S ) đi qua A, B,C và có tâm thuộc mặt phẳng (Oxy). A. 34 . B. 26 . C. 34. D. 26 .
Câu 31: Trong không gian với hệ trục Oxyz, cho các điểm A(2;0;0) ,B(0;4;0) ,C (0;0;6) và D(2;4;6) .
   
Tìm tập hợp điểm M thỏa mãn MA + MB + MC + MD = 4
A. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 2 3 =1.
B. (x − )2 + ( y + )2 + (z − )2 1 2 3 =1.
C. (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 2 3 = 4.
D. (x + )2 + ( y + )2 + (z + )2 1 2 3 =1.
x = m + t
Câu 32: Trong không gian với hệ trục Oxyz, giả sử đường thẳng 
∆ : y = n + 2t cắt mặt cầu z = 2−  mt (S) 2
: x + ( y − 2)2 + (z − 2)2 = 9 tạ hai điểm A,B sao cho AB = 6. Tìm cặp số (m;n) .
A. (m;n) = (1;2) .
B. (m;n) = (1;0) .
C. (m;n) = (2;0) .
D. (m;n) = (0;2) .
Câu 33: Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt cầu (S ) 2 2 2
: x + y + z − 2x − 2y − 2z = 0 và điểm
A(2;2;0). Viết phương trình mặt phẳng (OAB) , biết rằng điểm B thuộc mặt cầu (S ) , có hoành độ dương
và tam giác OAB đều.
A. x − y − 2z = 0
B. x − y − z = 0
C. x − y + z = 0
D. x − y + 2z = 0
LỜI GIẢI BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: R = d (I;(Oxz)) = b ⇒ b =1. Chọn B.    
Câu 2: Ta có u = M −
− ∈ d . Ta có u AM  = − − AM = − − d , (2; 14; 10), ( 2;4; 6) d (2;1; )1, ( 1;2; 3)       2 2 2 u AM d ,   2 + 14 − + 10 −
Ta có R = d (M ,d ) ( ) ( ) =  = = 5 2 . Chọn A. 2 2 ud 2 +1 + (− )2 1
Câu 3: Mặt cầu (S ) có tâm I (1;2;3) , bán kính R = 4 . Do (α ) chứa Oy nên (α ) : ax + cz = 0
Bán kính của thiết diện là r = 4 = R ⇒ (α ) qua I (1;2;3) ⇒ a + 3c = 0 ⇒ chọn a = 3,c = 1 −
Do đó phương trình mặt phẳng (α ) là 3x − z = 0. Chọn C.
Câu 4: Giả sử A( ;0 a ;0), B( ;0 b ;0) .
Ta có IA = IB ⇔ (a − )2 2 2 + + = (b − )2 2 2 2 3 4
2 + 3 + 4 ⇔ b = 4 − a
Gọi M là trung điểm của AB ⇒ M (2;0;0) . Ta có 1 2SIAB 2.10
S = IM AB ⇒ AB = = = IAB . 4 2 IM 5 a = 4
Ta có AB = 4 ⇔ 4 − 2a = 4 ⇔ 2 − a = 2 ⇔ ⇒ R = IA =  29 a = 0
Do đó phương trình mặt cầu là (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 : 2 3 4 = 29 . Chọn D.
Câu 5: Mặt cầu (S ) có tâm I (3; 2 − ; )
1 , bán kính R = 3. Do (Q) chứa Ox nên (Q) :by + cz = 0 2 − b + c
Ta có d (I (Q)) 2 2 2 2 ;
= R − r = 3 − 2 = 5 . Ta có d (I;(Q)) = 5 ⇔ = 5 2 2 b + c 2 2
⇔ b + 4bc + 4c = 0 ⇔ b = 2
− c ⇒ chọn b = 2,c = 1
− ⇒ (Q) : 2y − z = 0 . Chọn A. 
Câu 6: Mặt cầu (S ) có tâm I (1; 2 − ; )
1 , bán kính R = 3. Đường thẳng d có u = − M − − ∈ d d (2; 2; ) 1 , ( 1; 1;0)  
Do (P) vuông góc với d nên n = u = − ⇒ P
x − y + z + m = P d (2; 2; )1 ( ):2 2 0 m + 7 m =
Do (P) tiếp xúc với (S ) ⇒ d (I;(P)) 2 = 3 ⇔ = 3 ⇔ 3  m = 16 −
Do (P) cắt Oz tại điểm có cao độ dương nên chọn m = 16
− ⇒ (P) : 2x − 2y + z −16 = 0 . Chọn B.
Câu 7: Mặt cầu (S ) có tâm I (1;2;3) , bán kính R′ = 14 .
Ta có d (I (Oxy)) 2 2 ;
= 3 ⇒ R = R′ − d (I;(Oxy)) = 5
Tâm H là hình chiếu của I (1;2;3) lên (Oxy) ⇒ H (1;2;0) . Chọn C.
Câu 8: Gọi H là trung điểm của AB ⇒ IH ⊥ AB ⇒ IH = d (I;d )       u IM d , Ta có u = −
M − − − ∈d . Ta có u IM d I d     = − ⇒ =  = d , (30; 30;15) ( ; ) 15 d (2;1; 2), ( 7; 9; 7)   ud Bán kính mặt cầu 2 2
R = AH + d (I d ) 2 2 ; = 20 +15 = 25
⇒ (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z + )2 2 : 2 3 1 = 25 . Chọn A.
Câu 9: Mặt cầu (S ) có tâm I (4; 5 − ; 2
− ) , bán kính R = 5. Ta có d (I;(P)) = 19
Bán kính của giao tuyến là 2 2
r = R − d (I (P)) 2 ,
= 5 −19 = 6 . Chọn D.
Câu 10: Mặt cầu (S ) có tâm I (0;1 )
;1 , bán kính R = 5. Ta có d (I;(P)) = 3 Bán kính thiết diện là 2 2
r = R − d (I;(P)) = 4 ⇒ diện tích là 2
π r =16π . Chọn A.
Câu 11: Mặt cầu (S ) có tâm I (2;1; 5
− ) , bán kính R = 4 . Ta có d (I;(P)) = 2 3 Bán kính thiết diện là 2 2
r = R − d (I;(P)) = 2 ⇒ chu vi là 2πr = 4π . Chọn C. t − 
Câu 12: Do I ∈d ⇒ I (t; 6
− + t;2 − t). Ta có d (I (P)) 5 21 ; = . Ta có u = 2;1; 1 − , M 5;1; 1 − ∈Δ . Δ ( ) ( ) 11 2 2 2 2   4 −
+ t −1 + t − 9 Ta có 2t − 20t + 98
u , IM  = 4
− ;t −1;t − 9 ⇒ d I;Δ = = Δ ( ) ( ) ( ) ( ) ( )   6 6 2 5t − 21
Mà (S ) tiếp xúc với Δ và (P) nên d (I (P)) = d (I ) 2t − 20t + 98 ; ;Δ ⇔ = 11 6 (5t − )2 t = 2 2 21 2t − 20t + 98  ⇔ = ⇔ 49 ⇒ I − . Chọn A. 11 6 t = (l) (2; 4;0)  8
Câu 13: Giả sử I ( ;
x y; z) là tâm mặt cầu. 2 2 2
x + y + z =  = (x − 2)2 2 2 + y + z IO IAx =1  Ta có   2 2 2 2 IO IBx y z x ( y 4)2 2 z  = ⇔ + + = + − + ⇔ y = 2 IO IC   = 2 2 2 2 2
x + y + z = x + y + ( z − )2 z =   3 6 
Suy ra tâm I (1;2;3) , bán kính R = IO =
⇒ (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 14 : 1 2 3 =14 . Chọn C. 2
Câu 14: Bán kính giao tuyến là 2 R R 3 r R   = − = ⇒ 
chu vi là 2π r = π R 3 . Chọn A. 2    2 
Câu 15: Ta có IH = ( − ) 2 2
1;3; 2 ⇒ IH = 1 + 3 + ( 2 − )2 = 14 2 2
⇒ R = IH + r = 18 ⇒ (S ) :(x − )2
1 + ( y + 3)2 + (z −3)2 =18 . Chọn C.
Câu 16: Mặt cầu có tâm I (4; 5 − ; 2
− ) và bán kính R = 5. 3.4 − 5 − 3. 2 − + 6
Ta có d (I;(P)) ( ) 2 =
= 19 ⇒ r = R −19 = 6 . Chọn C. 2 3 +1+ ( 3 − )2
Câu 17: (Oyz) x = ⇒ R = d (I (Oyz)) = ⇒ (S) (x + )2 + ( y − )2 + (z − )2 : 0 ; 2 : 2 3 4 = 4 . Chọn B.
Câu 18: Mặt cầu có tâm I (1; 2 − ;3). 
Mặt phẳng (P) qua M và nhận MI = (0;0;2) là một VTPT ⇒ (P) : 2(z − )
1 = 0 ⇔ z −1 = 0 . Chọn B. 
Câu 19: Ta có I (1; 2
− ;3) ⇒ AI = (1;0;2) là một VTPT của (P) ⇒ (P) : x + 2z + m = 0 ( m − m − ⇒ d I;(P)) 3 ( 3)2 2 2 2 = = h 
→h + r = R ⇒
+ 4 = 5 ⇔ m = 3± 5 . Chọn D. 5 5
Câu 20: Ta có ( ) : x y z P + + = 1 qua tâm I ( ) 2 1 1 2 1 2 2;1;1 ⇒ + + =1 ⇔ + = . a b 3 a b 3 a b 3 Lại có 1 1 1 V
= OAOB OC = a b = ab . OABC . . . .3 6 6 2 Ta có 2 2 1 2 1 = + ≥ 2
. ⇒ ab ≥18 ⇒ V ≥ 9 . 3 OABC a b a b 2 1  = > 0 b  = 3
Dấu “=” xảy ra ⇔ a b ⇔ 
⇒ a + b = 9. Chọn B.  a = 6 ab = 18 3. 1 − + 6.3− 2.2 − 4
Câu 21: Ta có R = d ( ; A (P)) ( ) =
=1⇒ (S ) :(x + )2
1 + ( y −3)2 + (z − 2)2 =1. Chọn B. 2 2 3 + 6 + ( 2 − )2
Câu 22: Mặt cầu (S ) (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 : 1 2
2 = 9 có tâm I (1;2;2) . 
Mặt phẳng (α ) qua A và nhận IA = (2;2; ) 1 là một VTPT
⇒ (α ) : 2(x − 3) + 2( y − 4) + (z − 3) = 0 ⇔ 2x + 2y + z −17 = 0 . Chọn B.
Câu 23: Ta có (Oxy) : z = 0 . 2 2 2 Mặt cầu (S )  1   1   1  7 : x + +    y − +   z + =  có tâm 1 1 1 K  −  ; ;− và bán kính 7 R = . 2 2 2         4  2 2 2  2
Ta có h = d (I (Oxy)) 1 2 2 6 ;
= ⇒ r = R − h = . 2 2
Đường tròn cần tìm có tâm I là hình chiếu của 1 1 1 K  ; ;  − −   trên (Oxy) 1 1 ⇒ I  −  ; ;0 . Chọn A. 2 2 2      2 2   AB = (4; 5; −  )1  
Câu 24: Ta có  ⇒ A ; B AC = ( 14 − ; 13 − ; 9
− ) là một VTPT của ( ABC) AC  (3; 6;4)   = − 
⇒ n = (14;13;9) là một VTPT của ( ABC)
⇒ ( ABC) :14(x − )
1 +13( y − 6) + 9(z − 2) = 0 ⇔ 14x +13y + 9z −110 = 0 + + −
⇒ R = d (D ( ABC)) 14.5 13.0 9.4 110 =
⇒ (S ) (x − )2 2 + y + (z − )2 8 ; : 5 4 = . Chọn D. 2 2 2 14 +13 + 9 223 x = t
Câu 25: Ta có d : y = 3
− + t ⇒ I (t;t − 3;2t) . z =  2t
Lại có (Oxz) : y = 0 ⇒ h = d (I;(Oxz)) = t −3 .
t =1⇒ I 1; 2 − ;2 2 2 2 2 ( )
Ta có R = h + 2 ⇒ 8 = (t −3) + 4 ⇔  . Chọn A. t = 5 ⇒ I  (5;2;10)  AI = (1; 2 −  ;t)  2 AI = t + 5
Câu 26: Ta có tâm I ∈Oz ⇒ I (0;0;t) ⇒  ⇒  BI =  (2; 1; − t − ) 1
BI = (t − )2 1 + 5  Ép cho 1 21
AI = BI ⇒ t = ⇒ R = AI = 2 2 2 ⇒ (S ) 2 2  1  21 2 2 2
: x + y + z − =
⇔ x + y + z − z − 5 =   0 . Chọn A.  2  4
Câu 27: Gọi (P) ax + by + cz + d = ( 2 2 2 : 0 0
a + b + c > ). c + d = 0 Ta có ,
A B ∈(P) ⇒ 
⇒ c = d = 0 ⇒ (P) : ax + by = 0 .  2 − c + d = 0
Mặt cầu (S ) (x + )2 + ( y − )2 + (z + )2 : 2 1 2 =1⇒ I ( 2 − ;1; 2 − ), R =1. 2 − a + ba = 0
Ta có d (I;(P)) 2 2 2 2 =
= R =1⇒ 4a + b − 4ab = a + b ⇔  2 2 a + b 3a = 4b
+) Với a = 0 ⇒ (P) : y = 0 .
+) Với 3a = 4b , chọn a = 4 ⇒ b = 3 ⇒ (P) : 4x + 3y = 0. Chọn C.
Câu 28: Đường tròn có bán kính 8π r = = 4 . 2π 2.1+ 2.2 − 2 + 5 Ta có d ( ; A (P)) 2 2 =
= 3 ⇒ R = 3 + 4 = 5 ⇒ (S ) :(x − )2
1 + ( y − 2)2 + (z + 2)2 = 25 . 2 2 2 2 + 2 +1 Chọn A.
Câu 29: Ta có tâm I ∈Ox ⇒ I (t;0;0). t − 2 t + 4
Ta có d (I;(P)) = d (I;(Q)) ⇔ = ⇔ t = 1
− ⇒ R = d (I;(P)) =1 3 3 ⇒ (S ) (x + )2 2 2 :
1 + y + z =1. Chọn C. 
AI = (a −1;b − 2;4) 2
AI = (a − )2 1 + (b − 2)2 +16   
Câu 30: Gọi tâm I ( ; a ; b 0) 
⇒ BI = (a −1;b + 3;− )  2
1 ⇒ BI = (a − )2 1 + (b + 3)2 +1   CI = 
(a − 2;b − 2; 3 − ) 2 CI  
= (a − 2)2 + (b − 2)2 + 9  IA = IB
20 − 4b =10 + 6b b  = 1 Ta có  ⇒  ⇔ 
⇒ R = IA = 26 . Chọn B. IA = IC 17
 − 2a = 13 − 4aa = 2 − 
AM = (x − 2; y; z)  BM = ( ; x y −  4; z)
Câu 31: Gọi M ( ;
x y; z) ⇒  CM  = ( ; x y; z − 6)  DM = 
(x − 2; y − 4;z −6)
   
⇒ AM + BM + CM + DM = (4x − 4;4y −8;4z −12)
   
⇒ AM + BM + CM + DM = ( x − )2 + ( y − )2 + ( z − )2 4 4 4 8 4 12 = 4
⇔ (x − )2 + ( y − )2 + (z − )2 1 2 3 =1. Chọn A.
Câu 32: Mặt cầu có bán kính = 3 AB R =
⇒ AB qua tâm I (0;2;2) 2  0 m t  = + m + t = 0   2 n 2t  ⇒ = +
⇔ n + 2t = 2 ⇒ m = 0; 2 n = . Chọn D.  2 2 mt  = − m = 0  t = 0
Câu 33: Mặt cầu (S ) có tâm I (1;1; )
1 , bán kính R = 3 . Ta thấy O, A∈(S ) Ta có OA 3 2 6 OA = 2 2 ⇒ R = =
. Gọi H là tâm tam giác đều OAB. OAB 3 3
Do O A B ∈(S ) ⇒ IH = d (I (OAB)) 2 2 3 , , ; = R − R = OAB 3
Giả sử (OAB) : ax + by + cz = 0 do A∈(OAB) ⇒ 2a + 2b = 0 ⇔ a = b
− ⇒ (OAB) : ax − ay + cz = 0 ca = c
Ta có d (I;(OAB)) 3 2 2 = =
⇔ a = c ⇔  2 2 2a + c 3 a = −c
Với a = c chọn a =1,c =1⇒ (P) : x − y + z = 0 ⇒ B( 2; − 2;4) (loại)
Với a = −c chọn a =1,c = 1
− ⇒ (P) : x − y − z = 0 ⇒ B(2; 2; − 4) . Chọn B.
Document Outline

  • ITMTTL~1
  • IIBITP~1
  • IIILIG~1