Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
1
D. CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
MỤC LỤC
D. CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC .................................. 1
. LÝ THUYẾT CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC ...................................... 3
A. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG BẰNG NHAU ................................................. 3
Phương pháp 1: Hai tam giác bằng nhau .......................................................................... 3
Phương pháp 2: Sử dụng tính chất của các hình đặc biệt ............................................. 6
Phương pháp 3: Sử dụng tính chất của các đường đặc biệt, điểm đặc biệt. .............. 7
Phương pháp 4: Sử dụng các tính chất liên quan đến đường tròn. ............................. 8
Phương pháp 5: Sử dụng tỉ số, đoạn thẳng trung gian … ............................................. 9
B. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG TỈ LỆ ................................................................ 10
1. Tính chất trung điểm của đoạn thẳng ......................................................................... 10
3. Đường trung bình. .......................................................................................................... 10
4. Định lý Talet: ................................................................................................................... 11
5. Tính chất đường phân giác của tam giác. ................................................................... 12
6. Các trường hợp đồng dạng của tam giác ..................................................................... 13
7. Hệ thức lượng trong tam giác vuông. .......................................................................... 14
8. Tỉ số lượng giác của góc nhọn. ...................................................................................... 15
. PHẦN BÀI TẬP. .............................................................................................................. 16
Chủ đề
4
CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH
ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
2
Trong bài hình học trong đề thi tuyển sinh vào 10, sẽ có những yêu cầu chứng minh hai
đoạn thẳng bằng nhau hoặc các đoạn thẳng tỷ lệ mà ta gọi chung là đẳng thức hình học.
Chủ đề dưới đây sẽ hệ thống một số biện pháp chứng minh đẳng thức hình học. Hãy
nắm vững kiến thức đã học trong những năn học Toán THCS để phục vụ cho lời giải
nhé!
Chúc các em đạt kết quả cao trong học tập!
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
3
. LÝ THUYẾT CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
A. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG BẰNG NHAU
Phương pháp 1: Hai tam giác bằng nhau
Lấy một tờ bìa mỏng, gấp đôi lại. Trên nửa tờ bìa vẽ một tam giác. Vẫn gấp đôi tờ bìa,
cắt lấy tam giác, ta được hai miếng tam giác có thể đặt trùng khít lên nhau. Đó là hình
ảnh của hai tam giác bằng nhau.
a) Định nghĩa: Hai tam giác bằng nhau là hai tam giác có các cạnh tương
ứng bằng nhau, các góc tương ứng bằng nhau.
;,
;;
AB A B AC A C BC B C
ABC A B C
AABBCC
′′ ′′ ′′
= = =
′′′
∆=∆ ⇔
′′′
= = =
b) Các trường hợp bằng nhau của hai tam giác
*) Trường hợp 1: Cạnh - Cạnh - Cạnh (c.c.c)
- Nếu ba cạnh của tam giác này bằng ba cạnh của tam giác kia
thì hai tam giác đó bằng nhau
∆∆
=
= ⇒∆ =∆
=
NÕu ABC vµ A'B'C' cã:
AB A 'B'
AC A 'C' ABC A 'B'C'(c.c.c)
BC B'C'
A
B
C
C
B
A
B'
A'
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
4
*) Trường hợp 2: Cạnh - Góc - Cạnh (c.g.c)
- Nếu hai cạnh và góc xen giữa của tam giác này bằng hai cạnh và
góc xen giữa của tam giác kia thì hai tam giác đó bằng nhau
∆∆
=
= ⇒∆ =∆
=
NÕu ABC vµ A'B'C' cã:
AB A 'B'
B B ' ABC A 'B'C'(c.g.c)
BC B'C'
*) Trường hợp 3: Góc - Cạnh
- Góc (g.c.g)
- Nếu một cạnh và hai góc kề của tam giác này bằng một
cạnh và hai góc kề của tam giác kia thì hai tam giác đó bằng
nhau
∆∆
=
= ⇒∆ =∆
=
NÕu ABC vµ A'B'C' cã:
B B'
BC B'C' ABC A 'B'C'(g.c.g )
C C'
c) Các trường hợp bằng nhau của hai tam giác vuông
Trường hợp 1: Nếu hai cạnh góc vuông của tam giác vuông này bằng hai cạnh góc vuông
của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó bằng nhau.
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
5
Trường hợp 2: Nếu một cạnh góc vuông và một góc nhọn kề cạnh ấy của tam giác vuông
này bằng một cạnh góc vuông và một góc nhọn kề cạnh ấy của tam giác vuông kia thì hai
giác vuông đó bằng nhau.
Trường hợp 3: Nếu cạnh huyền và một góc nhọn của tam giác vuông này bằng cạnh
huyền và một góc nhọn của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó bằng nhau.
Trường hợp 4: Nếu cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông này bằng
cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó
bằng nhau.
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
6
Phương pháp 2: Sử dụng tính chất của các hình đặc biệt
(chỉ khai thác yếu tố bằng nhau, tránh nhầm sang dấu hiệu nhận biết)
1. Hai cạnh bên của tam giác cân, tam giác đều. (Hình học lớp 7)
Tam giác cân: Hai cạnh bên của tam giác cân bằng nhau.
Tam giác đều: Tam giác đều có 3 cạnh bằng nhau.
2. Sử dụng tính chất về cạnh và đường chéo của các tứ giác đặc biệt: hình thang cân,
hình bình hành, hình chữ nhật, hình vuông, hình thoi. (Hình học lớp 8)
Hình thang cân: Hai cạnh bên bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau.
Hình bình hành: Hai cặp cạnh đối bằng nhau, hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm
của mỗi đường.
Hình chữ nhật: Hai cặp cạnh đối bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau, hai đường chéo
cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
Hình vuông: Bốn cạnh bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau, giao điểm của hai đường
chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
Hình thoi: Bốn cạnh bằng nhau, giao điểm của hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm
của mỗi đường.
ABC cân
AB = AC
B
C
A
ABC đều
AB = AC= BC
B
C
A
ABCD là hình thang cân
AD = BC
AC = BD
D
C
A
B
ABCD là hình bình hành
AD = BC
AB = CD
OA = OC
OD = OB
O
B
D
C
A
ABCD là hình chữ nhật
AB = CD; AC = BC
AC = BD
OA = OB = OC = OD
O
B
D
C
A
ABCD là hình vuông
AB = BC = CD = DA
AC = BD
OA = OC = OD = OB
O
B
D
C
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
7
AB CD AB CD=⇒=
PA, PB là tiếp tuyến của (O)
PA = PB
Phương pháp 3: Sử dụng tính chất của các đường đặc biệt, điểm đặc biệt.
1. Sử dụng tính chất đường trung tuyến (đường thẳng đi qua trọng tâm tam giác), đường
trung tuyến của tam giác vuông, đường trung bình trong tam giác, các đường đồng quy
trong tam giác đặc biệt.
+ Trung tuyến của một tam giác là một đoạn thẳng nối từ đỉnh của tam giác tới trung điểm
của cạnh đối diện
+ Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền.
ABCD là hình thoi
AB = BC = CD = DA
OA = OC
OD = OB
O
B
D
C
A
ABC vuông tại A
AM là đường trung tuyến
AM =
1
2
BC = BM = MC
M
A
B
C
ABC , phân giác BD
M thuộc MD
MN
⊥
BA, MP
⊥
BC
MN = MP
D
P
N
A
C
B
M
G là trọng tâm
ABC
AG cắt BC tại D
AD là trung tuyến
⇒
DB = DC
G
D
B
C
A
OE = OG
⇒
AB = CD
F
G
D
O
B
A
C
D
O
B
A
C
O
P
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
8
- “Đường thẳng xuất phát từ một đỉnh và đi qua trọng tâm của một tam giác là đường trung
tuyến của tam giác đó”
⇒
đi qua trung điểm cạnh đối diện.
- Về các đường đồng quy trong tam giác đặc biệt: ví dụ: 2 đường trung tuyến ứng với hai
cạnh bên của tam giác cân bằng nhau, các đường trung tuyến trong tam giác đều bằng nhau,
….. (phần này khi sử dụng phải chứng minh)
+ Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh ấy.
Định lí 1: Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh thứ
hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba.
2. Điểm nằm trên tia phân giác của một góc thì cách đều hai cạnh của góc đó.
- Điểm nằm trên tia phân giác thì cách đều 2 cạnh của góc đó
3. Khoảng cách từ một điểm trên đường trung trực của một đoạn thẳng đến hai đầu
đoạn thẳng. (Hình học 7):
- Định lý thuận: Điểm nằm trên đường trung trực của một đoạn thẳng thì cách đều hai mút
của đoạn thẳng đó.
Nếu điểm M nằm trên đường trung trực của đoạn thẳng AB thì MA = MB
4. Sử dụng tính chất trung điểm. (Hình học 7)
- Trung điểm là điểm nằm chính giữa đoạn thẳng, chia đoạn thẳng ra làm hai đoạn dài bằng
nhau.
5. Hình chiếu của hai đường xiên bằng nhau và ngược lại. (Hình học 7)
- Nếu hai đường xiên bằng nhau thì hai hình chiếu bằng nhau và ngược lại nếu hai hình chiếu
bằng nhau thì hai đường xiên bằng nhau.
Phương pháp 4: Sử dụng các tính chất liên quan đến đường tròn.
1. Sử dụng tính chất hai dây cách đều tâm trong đường tròn. (Hình học 9)
- Trong một đường tròn: Hai dây cách đều tâm thì bằng nhau
2. Sử dụng tính chất hai tiếp tuyến giao nhau trong đường tròn. (Hình học 9)
- Nếu hai tiếp tuyến của một đường tròn cắt nhau tại một điểm thì điểm đó cách đều hai tiếp
điểm
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
9
3. Sử dụng quan hệ giữa cung và dây cung trong một đường tròn. (Hình học 9)
- Với hai cung nhỏ trong một đường tròn hay trong hai đường tròn bằng nhau: Hai cung bằng
nhau căng hai dây bằng nhau
Phương pháp 5: Sử dụng tỉ số, đoạn thẳng trung gian …
1. Dùng tính chất bắc cầu: Hai đoạn thẳng cùng bằng đoạn thẳng thứ ba.
2. Có cùng độ dài (cùng số đo) hoặc cùng nghiệm đúng một hệ thức.
3. Đường thẳng song song cách đều:
- Nếu các đường thẳng song song cách đều cắt một đường thằng thì chúng chắn trên đường
thẳng đó các đoạn thẳng liên tiếp bằng nhau.
3. Sử dụng tính chất của các đẳng thức, hai phân số bằng nhau.
4. Sử dụng kiến thức về diện tích. (Hình học 8)
5. Sử dụng bình phương của chúng bằng nhau (có thể sử dụng định lí Pitago, tam giác đồng
dạng, hệ thức lượng trong tam giác, trong đường tròn để đưa về bình phương của chúng bằng
nhau).
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
10
B. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG TỈ LỆ
1. Tính chất trung điểm của đoạn thẳng
Trung điểm là điểm nằm chính giữa đoạn thẳng, chia đoạn thẳng ra làm hai đoạn dài
bằng nhau.
B là trung điểm của đoạn thẳng AC
1
;
2
AB BC
AB BC
AC AC

2. Tính chất ba đường trung tuyến trong tam giác
Ba đường trung tuyến của một tam giác cùng đi qua một điểm. Điểm đó cách mỗi đỉnh một
khoảng bằng
2
3
độ dài đường trung tuyến đi qua đỉnh ấy:
2
3
GA GB GC
DA EB FC

G là trọng tâm của tam giác ABC
Khai thác thêm:
2 ; CG=2GF; BG=2GEAG GD
1
3
GD GE GF
AD BE CF

1
=
2
GD GF GE
AG CG BG

3. Đường trung bình.
• Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh của tam
giác (h.3.1).
• Đường trung bình của hình thang là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh bên
của hình thang (h.3.2).
Hình 3.1 Hình 3.2
B
A
C
G
F
E
D
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
11
Tính chất
• Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh
ấy.
Trên hình 3.1 thì MN // BC và
BC
MN .
2
=
• Đường trung bình của hình thang thì song song với hai cạnh đáy và bằng nửa
tổng hai đáy.
Trên hình 3.2 thì MN // AB // CD và
AB CD
MN .
2
+
=
Định lí
• Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh
thứ hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba.
• Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh bên của hình thang và song song với
hai đáy thì đi qua trung điểm của cạnh bên thứ hai.
4. Định lý Talet:
Tỉ số của hai đoạn thẳng.Tỉ số của hai đoạn thẳng là tỉ số độ dài của chúng theo
cùng một đơn vị đo.
Đoạn thẳng tỉ lệ. Hai đoạn thẳng AB và CD gọi là tỉ lệ với hai đoạn thẳng
''
AB
và
''CD
nếu có tỉ lệ thức
''
''
=
AB A B
CD C D
hay
'' ''
=
AB CD
AB CD
Định lí Ta-lét trong tam giác. Nếu một đường thẳng song song với một cạnh của
tam giác và cắt hai cạnh còn lại thì nó định ra trên hai cạnh đó những đoạn thẳng
tương ứng tỉ lệ.
Trong hình bên
' ' ' '' '
; ;
' '/ /
''
∆
⇒= = =
ABC
AB AC AB AC B B C C
B C BC
AB AC B B C C AB AC
B
/
C
/
C
A
B
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
12
Định lí Ta-lét đảo. Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và định
ra trên hai cạnh này những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song song
với cạnh còn lại của tam giác .
Trong hình bên
' '/ /
''
''
∆
⇒
=
ABC
B C BC
AB AC
BB CC
.
Hệ quả của định lí Ta-lét. Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác
và song song với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới có ba cạnh tương
ứng tỉ lệ với ba cạnh của tam giác đã cho.
Trong hình trên:
' ' ''
' '/ /
∆
⇒==
ABC
AB AC B C
B C BC
AB AC BC
* Chú ý. Hệ quả trên vẫn đúng cho trường hợp đường thẳng a song song với một
cạnh của tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại .
' ' ''
= =
AB AC B C
AB AC BC
5. Tính chất đường phân giác của tam giác.
Định lý
Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia cạnh
đối diện thành hai đoạn thẳng tỷ lệ với hai cạnh kề hai
đoạn ấy.
.
ABC
DB AB
DC AC
BAD CAD
∆
⇒=
=
a
a
B
A
C
C
/
B
/
B
A
C
C
/
B
/
B
/
C
/
C
A
B
D
C
A
B
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
13
Chú ý
Định lý vẫn đúng đối đường phân giác góc ngoài của tam giác.
()
.
ABC AB AC
EB AB
EC AC
BAE CAE
∆≠
⇒=
=
Các định lý trên có định lý đảo
DB AB
DC AC
=
⇒ AD là đường phân giác
trong của tam giác.
EB AB
EC AC
=
⇒ AE là đường phân giác ngoài của tam giác.
6. Các trường hợp đồng dạng của tam giác
Khái niệm hai tam giác đồng dạng
a. Định nghĩa
∆
'''ABC
gọi là đồng dạng với
∆
ABC nếu :
' ; ' ; '= = =AABBCC
;
'' '' ''
= =
AB AC BC
AB AC BC
.
b. Tính chất
- Mỗi tam giác đồng dạng với chính nó.
- Nếu
∆
'''A B C ABC∆∆”
thì
'''ABC A B C∆∆”
- Nếu
' ' ' '' '' ''ABC A B C∆∆”
và
'' '' ''
AB BC AC
∆∆”
thì
''' C
AC BB A∆∆”
c. Định lí
Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của tam giác và song song
với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới đồng dạng
với tam giác đã cho.
//
.ABC
ABC
AMN
MN BC
∆
⇒∆ ∆
”
Chú ý. Định lí cũng đúng cho trường hợp đường thẳng cắt phần kéo dài hai cạnh của
tam giác và song song với cạnh còn lại.
B
A
C
E
C
A
B
N
M
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
14
Trường hợp đồng dạng thứ nhất
Nếu ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với
ba cạnh của tam giác kia thì hai tam giác
đó đồng dạng.
Nếu
∆
ABC và
∆
'''ABC
có:
'' '' ''
= =
AB BC CA
AB BC C A
⇒
'''
ABC A B C∆∆”
Trường hợp đồng dạng thứ hai
Nếu hai cạnh của tam giác này tỉ lệ với hai cạnh của tam giác kia và hai góc tạo bởi
các cặp cạnh đó bằng nhau, thì hai tam giác đồng dạng.
Nếu
∆
ABC và
∆
'''ABC
có:
'=AA
và
'' ''
AB AC
AB AC
=
thì
'''ABC A B C
∆∆”
.
Trường hợp đồng dạng thứ ba
Nếu hai góc của tam giác này lần lượt bằng hai góc của tam giác kia thì hai tam giác
đó đồng dạng với nhau.
Nếu
∆
ABC và
∆
'''ABC
có:
'; 'AABB
= =
thì
'''
ABC A B C∆∆”
7. Hệ thức lượng trong tam giác vuông.
1)
2)
3)
4)
5)
6)
1) a
2
= b
2
+ c
2
2) b
2
= a.b′
3) c
2
= a.c′
4) h
2
= b′.c′
5) h.a = b.c
6)
222
BC AB AC
= +
2
AC CH .BC
=
2
AB BH .BC=
2
AH HB.HC=
AH .BC AB.AC=
2 22
1 11
AH AC AB
= +
= +
2 22
111
hbc
A
B
H
C
a
c
b
c'
b'
h
B
A
C
B
/
A
/
C
/
A'
B
A
C
B'
C'
A'
B
A
C
B'
C'
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
15
α
Cạnh đối
Cạnh huyền
Cạnh kề
C
B
A
8. Tỉ số lượng giác của góc nhọn.
Các tỉ số lượng giác của góc nhọn
(hình) được định nghĩa như sau:
sin ;cos ; tan ;cot
AB AC AB AC
BC BC AC AB
αααα
= = = =
+ Nếu
là một góc nhọn thì
0 s i n 1; 0 co s 1;
αα
< << <
tan 0;cot 0
αα
>>
Với hai góc
,
mà
0
90
,
ta có:
sin cos ; cos sin ; tan cot ;cot tan
α βα βα βα β
= = = =
.
Nếu hai góc nhọn
và
có
sin sin
αβ
=
hoặc
cos cos
αβ
=
thì

.
22
sin cos 1; .cot 1tg g
α α αα
+= =
.
Với một số góc đặc biệt ta có:
00 00
12
sin 30 cos 60 ; sin 45 cos 45
22

00 00
31
cos30 sin 60 ;cot 60 tan 30
2
3
= = = =
;
00 00
tan 45 cot 45 1;cot 30 tan 60 3= = = =
.
Dạng toán đẳng thức hình học là một dạng toán cũng không khó nhưng nó đòi hỏi
người giải phải có cái nhìn nhanh (tiết kiệm thời gian) và chuẩn (giải đúng kiếm điểm),
xác định đúng phương pháp vô cùng quan trọng. Chính vì vậy việc tự luyện giải nhiều
bài toán hình học sẽ giúp cho các em có kỹ năng giải. Hãy cùng bắt đầu với các bài tập
^^.
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
16
. PHẦN BÀI TẬP.
Bài 1: (Một bài nhẹ nhàng để bắt đầu) Cho đường tròn (O) đường kính AB = 2R và C là
một điểm thuộc đường tròn
)
;(
BC
A
C ≠
≠
. Trên nửa mặt phẳng bờ AB có chứa điểm C ,
kẻ tia Ax tiếp xúc với đường tròn (O), gọi M là điểm chính giữa của cung nhỏ AC . Tia BC
cắt Ax tại Q , tia AM cắt BC tại N.
Chứng minh các tam giác BAN và MCN cân .
Hướng dẫn giải
a) Xét
ABM∆
và
NBM
∆
.
Ta có: AB là đường kính của đường tròn (O)
nên :
90
o
AMB NMB= =
.
M là điểm chính giữa của cung nhỏ AC
nên
ABM MBN
. Tam giác ABN có MB vừa là đường cao,
đồng thời là đường phân giác nên =>
BAN∆
cân đỉnh B.
. Tứ giác AMCB nội tiếp.
=>
BAM MCN
( cùng bù với
MCB
).
=>
MCN MNC
( cùng bằng
BAM
).
=> Tam giác MCN cân đỉnh M
Bài 2: Cho điểm
M
nằm ngoài đường tròn
( )
O
. Vẽ các tiếp tuyến
MA
,
MB
với đường
tròn (
A
,
B
là các tiếp điểm). Vẽ cát tuyến
MCD
không đi qua tâm
O
(
C
nằm giữa
M
và
D
),
OM
cắt
AB
và
( )
O
lần lượt tại
H
và
I
. Chứng minh:
a/
MAOB
nội tiếp.
b/
2
.
MC MD MA=
c/
2
. . OH OM MC MD MO+=
d/
CI
là tia phân giác của góc
MCH
.
Q
N
M
O
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
17
Hướng dẫn giải
a/ Ta có:
90
180
90
MAO
MAO MBO
MBO
= °
⇒+=°
= °
⇒
Tứ giác
MAOB
nội tiếp
b/ Ta có:
AMD
chung
MAC MDA=
(cùng chắn cung AC)
MAC⇒∆
đồng dạng
MDA
∆
2
.
MA MC
MD MA
MA MC MD
⇒=
⇒=
c/ Ta có:
OA OB=
⇒
AOB
∆
cân tại O
Mà
OH
là đường phân giác nên cũng là đường cao
⇒
OH AB⊥
⇒
2
.OA OH OM=
Ta lại có:
2
.MA MC MD=
2 22
OM MA OA= +
2
..
OM MC MD OH OM⇒= +
d/ Từ
22
. , . MH OM MA MC MD MA
= =
⇒
. .MH OM MC MD=
⇒
MH MC
MD MO
=
(*)
Xét
MHC và MDO∆∆
có:
MH MC
MD MO
=
và
DMO
chung
⇒
∆
MHC
đồng dạng
∆
MDO
⇒
M
MC MH HC
MO D DO
= =
OD
MC MO MC MO
CH CH OA
⇒=⇒=
(1)
Ta lại có
MAI IAH=
(cùng chắn hai cung bằng nhau)
⇒
AI
là phân giác của
MAH
.
O
H
I
M
D
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
18
Theo t/c đường phân giác của tam giác, ta có:
A
MI MA
IH H
=
(2)
∆
MHA
và
∆
MAO
có
OMA
chung và
0
90MH A MAO= =
do đó đồng dạng (g.g)
⇒
OA
MO MA
AH
=
(3)
Từ (1), (2), (3) suy ra
MC MI
CH IH
=
suy ra
CI
là tia phân giác của góc
MCH
.
Bài 3: Cho đường tròn tâm
O
, đường kính
AB
. Trên tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
tại
A
lấy điểm
M
( )
MA≠
. Từ
M
vẽ tiếp tuyến thứ hai
MC
với
( )
O
(
C
là tiếp điểm). Kẻ
CH
vuông góc với
AB
(
)
H AB∈
,
MB
cắt
( )
O
tại điểm thứ hai là
K
và cắt
CH
tại
N
.
Chứng minh rằng:
a/
AKNH
nội tiếp.
b/
2
.AM MK MB=
.
c/
KAC OMB=
.
d/
N
là trung điểm của
CH
.
Hướng dẫn giải
a/ Ta có:
90
180
90
AKN
AKN AHN
AHN
= °
⇒+=°
= °
Vậy tứ giác
AKNH
nội tiếp.
b/ Ta có:
0
90MAB AKM= =
AMK
chung
MKA⇒∆
đồng dạng
MAB∆
2
.
MK MA
MA MB
MA MK MB
⇒=
⇒=
F
H
O
N
K
M
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
19
c/ Ta có:
2
COA
CBA =
2
COA
MOA =
MOA CBA⇒=
⇒
/ / MO CB
OMB MBC⇒=
Mà
MBC KAC=
nên
KAC OMB
=
d/ Ta có:
/ / NH AM
NH BN
AM BM
⇒=
//CN FM
CN BN
MF BM
⇒=
NH CN
AM MF
⇒=
(1)
Ta lại có:
MA MC=
AMC
⇒∆
cân tại
M
MAC MCA⇒=
90F MAC+=°
90FCM MCA+=°
F FCM⇒=
FMC⇒∆
cân tại
M
.
MC MF⇒=
mà
MC MA=
nên
MA MF=
(2)
Từ (1) và (2) suy ra
NH CN=
Vậy
N
là trung điểm
CH
.
Bài 4: Cho đường tròn
( )
O
, từ một điểm
A
nằm ngoài đường tròn
( )
O
, vẽ hai tia tiếp
tuyến
AB
và
AC
với đường tròn. Kẻ dây
//
CD AB
. Nối
AD
cắt đường tròn
(
)
O
tại
E
.
Chứng minh:
a/
ABOC
nội tiếp.
b/
2
..AB AE AD=
c/
BDC∆
cân.
d/
CE
kéo dài cắt
AB
ở
I
. Chứng minh
IA IB=
.
F
H
O
N
K
M
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
20
Hướng dẫn giải
a/ Ta có:
90
90
180
ABO
ACO
ABO ACO
= °
= °
⇒+=°
Vậy
ABOC
là tứ giác nội tiếp
b/ Ta có:
ABE ADB=
BAE
chung
ABE⇒∆
đồng dạng
ADB∆
.
2
.
AB AE
AD AB
AB AD AE
⇒=
⇒=
c/ Ta có:
//
AB CD
ABC BCD⇒=
ABC BDC=
(góc tạo bởi tiếp tuyến và dây cung)
ACD ADC
⇒=
Vậy
BDC∆
cân tại
B
.
d/ Ta có:
/ / AB CD
IAE EDC⇒=
mà
EDC ECA=
nên
IAE ECA=
AIE
chung
AIE⇒∆
đồng dạng
CIA∆
AI IE
CI IA
⇒=
2
.AI CI IE⇒=
Ta lại có:
IBE BCI=
BIE
chung
BIE⇒∆
đồng dạng
CIB∆
BI IE
CI IB
⇒=
2
.BI IE CI⇒=
Mặt khác:
2
.AI CI IE=
nên
22
AI BI AI BI= ⇒=
.
I
E
D
O
C
B
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
21
Bài 5: Cho tứ giác
ABCD
nội tiếp đường tròn
( )
;
OR
. Gọi
I
là giao điểm
AC
và
BD
. Kẻ
IH
vuông góc với
AB
;
IK
vuông góc với
AD
(
;H AB K AD∈∈
).
a) Chứng minh tứ giác
AHIK
nội tiếp đường tròn.
b) Chứng minh rằng
..IA IC IB ID
=
.
c) Chứng minh rằng tam giác
HIK
và tam giác
BCD
đồng dạng.
Hướng dẫn giải
a) Chứng minh tứ giác
AHIK
nội tiếp đường tròn.
Xét tứ giác
AHIK
có:
90 ( )
90 ( )
180
AHI IH AB
AKI IK AD
AHI AKI
=°⊥
=°⊥
⇒+=°
⇒
Tứ giác
AHIK
nội tiếp.
b) Chứng minh rằng
..IA IC IB ID=
.
Xét
IAD∆
và
IBC∆
có:
11
AB=
(2 góc nội tiếp cùng chắn cung
DC
của
( )
O
)
AID BIC=
(2 góc đối đỉnh)
⇒
IAD IBC
∆∆”
(g.g)
..
IA ID
IA IC IB ID
IB IC
⇒=⇒ =
c) Chứng minh rằng tam giác
HIK
và tam giác
BCD
đồng dạng.
Xét đường tròn ngoại tiếp tứ giác
AHIK
có
11
AH=
(2 góc nội tiếp cùng chắn cung
IK
)
Mà
11 11
AB H B=⇒=
Chứng minh tương tự, ta được
11
KD=
HIK∆
và
BCD∆
có:
111 1
; H BK D= =
1
1
1
1
1
A
B
C
D
I
K
H
O
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
22
⇒
HIK BCD∆∆”
(g.g)
Bài 6: Cho
ABC∆
có ba góc nhọn. Đường tròn
( )
O
đường kính
BC
cắt các cạnh
, AB AC
lần lượt tại các điểm
D
và
.E
Gọi
H
là giao điểm của hai đường thẳng
CD
và
.BE
a) Chứng minh tứ giác
ADHE
nội tiếp trong một đường tròn. Xác định tâm
I
của
đường tròn này.
b) Gọi
M
là giao điểm của
AH
và
.BC
Chứng minh
. ..CM CB CE CA=
c) Chứng minh
ID
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
.O
Hướng dẫn giải
a) Chứng minh tứ giác
ADHE
nội tiếp trong một đường tròn. Xác định tâm
I
của
đường tròn này.
Ta có :
90BDC = °
(chắn nửa đường tròn)
90BEC = °
(chắn nửa đường tròn)
Suy ra :
90 , 90ADH BDC AEH BEC==°==°
Xét tứ giác
ADHE
có:
90 90 180ADH AEH+ = °+ °= °
Tứ giác
ADHE
có hai góc đối bù nhau.
Vậy tứ giác
ADHE
nội tiếp trong một đường tròn.
Tâm
I
là trung điểm cạnh
.AH
b) Chứng minh
. ..CM CB CE CA=
Xét hai tam giác
CBE
và
CAM
có :
ACM
là góc chung
90AMC BEC= = °
(chứng minh trên)
Suy ra hai tam giác
CBE
và
CAM
đồng dạng
. ..
CM CA
CM CB CE CA
CE CB
⇒=⇒ =
c) Chứng minh
ID
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
.O
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
23
Ta có :
IDH IHD=
(do
IDH∆
cân tại
I
)
(
)
1
IHD C HM
=
(đối đỉnh)
( )
2
Mặt khác :
ODC OCD=
(do
ODC
∆
cân tại
O
)
( )
3
Ngoài ra, trong tam giác vuông MHC có :
90CHM MCH+=°
(
)
4
Từ
(
)
(
)
(
)
(
)
1 , 2 , 3 , 4
suy ra:
90IDH ODC+=°
Suy ra :
ID DO⊥
Vậy
ID
là tiếp tuyến của
( )
.O
Bài 7: Cho
ABC∆
có ba góc nhọn nội tiếp đường tròn
( )
O
. Đường cao
CD
của
ABC∆
cắt đường tròn
( )
O
tại
E
. Từ
B
kẻ
BF AE
⊥
tại
F
.
a) Chứng minh tứ giác
BDEF
nội tiếp được đường tròn.
b) Kẻ đường cao
BK
của
ABC∆
. Chứng minh:
EF CK
BF BK
=
.
c) Chứng minh:
AE AC AF AC
BF BK BF BK
+=+
.
d) Chứng minh:
CE AE AC
BD BF BK
= +
.
Hướng dẫn giải
a) Xét tứ giác
BDEF
, ta có:
90BDE = °
(gt)
90BFE = °
(gt)
⇒
180BDE BFE+=°
Vậy tứ giác
BDEF
nội tiếp được đường tròn.
b) Ta có: tứ giác
ACBE
nội tiếp đường tròn
( )
O
.
BEF ACB⇒=
(cùng bù
AEB
)
K
F
E
D
O
B
C
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
24
( )
BEF BCK g g⇒∆ ∆ −”
EF CK
BF BK
⇒=
c) Ta có:
AE AC AF EF AK KC AF AK EF KC
BF BK BF BK BF BK BF BK
−+
+= + =+−+
Mà:
EF CK
BF BK
=
(câu b)
AE AC AF AC
BF BK BF BK
⇒+=+
( )
1
d) Ta có:
()AKEDB
Bg g
∆ ∆−
”
ED AK
BD BK
⇒=
Lại có:
()AFCDB
Bg g∆ ∆−”
CD AF
BD BF
⇒=
ED CD AF AK
BD BD BF BK
⇒+=+
CE AF AK
BD BF BK
⇔=+
( )
2
Từ
(
)
1
và
( )
2
CE AE AC
BD BF BK
⇒=+
Bài 8: Cho nửa đường tròn
(
)
O
đường kính
2AB R=
, dây cung
AC
. Gọi
M
là
điểm chính giữa cung
AC
. Đường thẳng kẻ từ
C
song song với
BM
cắt tia
AM
ở
K
và cắt tia
OM
ở
D
,
OD
cắt
AC
tại
H
.
1. Chứng minh tứ giác
CKMH
nội tiếp.
2. Chứng minh
CD MB=
và
DM CB=
3. Xác định vị trí điểm
C
trên nửa đường tròn
( )
O
để
AD
là tiếp tuyến của nửa
đường tròn.
Hướng dẫn giải
1. Chứng minh tứ giác
CKMH
nội tiếp.
Có
90AMB = °
(góc
nội
tiếp
chắn
nửa
đường
tròn
đường
kính
AB)
AM MB⇒⊥
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
25
Mà
CD BM
(gt) nên
AM CD⊥
. Vậy
90MKC = °
.
Lại có
AM CM=
(gt)
90OM AC MHC⇒ ⊥⇒ =°
.
Tứ giác
CKMH
có
0
1 8 0
MKC MHC
+=
nên tứ giác nội tiếp trong một đường tròn.
2. Chứng minh
CD MB=
và
DM CB=
Ta có
90ACB = °
(góc nội tiếp chắn nửa
đường tròn)
Do đó
DM CB
, mà
CD MB
(gt) nên tứ giác
CDMB
là hình bình hành.
Suy ra:
CD MB=
và
DM CB=
.
3. Xác định vị trí điểm
C
trên nửa đường tròn
( )
O
để
AD
là tiếp tuyến của nửa
đường tròn.
AD
là tiếp tuyến của đường tròn
( )
O
⇔
ADC∆
có
AK CD⊥
và
DH A C⊥
nên
M
là trực tâm tam giác. Suy ra
CM AD
⊥
.
Vậy
AD AB CM AB AM BC
⊥⇔ ⇔ =
Mà
AM MC=
nên
60AM BC AM MC BC COB=⇔==⇒ =°
. Vậy tam giác OBC đều.
Vậy điểm C là điểm thuộc nửa đường tròn sao cho
60
o
CBA =
Bài 9: Cho đường tròn tâm
O
đường kính
A
,
M
là một điểm nằm trên đoạn thẳng
OB
(
M
khác
O
và
B
). Đường thẳng đi qua
M
và vuông góc với
AB
cắt
( )
O
tại
,CD
. Trên
tia
MD
lấy
E
nằm ngoài
( )
O
. Đường thẳng
AE
cắt
( )
O
tại điểm
I
khác
A
, đường
thẳng
BE
cắt
( )
O
tại điểm
K
khác
B
. Gọi
H
là giao điểm của
BI
và. Chứng minh:
a) Tứ giác
MBEI
nội tiếp. Xác định tâm đường tròn ngoại tiếp đó.
b) Các tam giác
IEH
và
MEA
đồng dạng với nhau.
A
B
O
H
M
C
K
D
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
26
c)
..EC ED EH EM=
.
d) Khi
E
thay đổi trên, đường thẳng
HK
luôn đi qua một điểm cố định.
Hướng dẫn giải
a) Ta có
90
o
AIB EIB EMB= = =
Vậy tứ giác
MBEI
nội tiếp đường tròn,
tâm của đường tròn là trung điểm của
BE
.
b)
EIH MEA
∆∆”
Vì
AEM
là góc chung và
90EIH EMA= = °
c)
EIH MEA∆∆
”
..EI EA EH EM
⇒=
(1)
EAD ECI∆∆”
(g-g)
..EI EA EC ED⇒=
(2)
Từ (1) và (2) suy ra:
..EC ED EH EM
=
.
d)
H
là trực tâm của tam giác
AEB
nên
AH EB⊥
Vì
90AKB = °
nên
AK EB⊥⇒
ba điểm
,,
AH K
thẳng hàng.
Do
A
cố định nên
HK
luôn đi qua điểm
A
cố định.
Bài 10: Cho đường tròn tâm
O
bán kính
R
, hai đường kính
AB
và
CD
vuông góc với
nhau. Trên đoạn
AB
lấy điểm
M
khác
O
, đường thẳng
CM
cắt đường tròn tại
N
.
Đường thẳng vuông góc với
AB
tại
M
cắt tiếp tuyến với dường tròn tại
N
ở điểm
P
.
a) Chứng minh: Tứ giác
OMNP
nội tiếp.
b) Chứng minh:
MCO OPM∆=∆
, suy ra
OMPD
là hình chữ nhật.
c) Chứng minh:
//CM OP
.
d) Tính tích
.CM CN
theo
R
.
Hướng dẫn giải
H
d
C
E
D
I
K
B
M
O
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
27
a) Ta có:
90PMO PNO= = °⇒
,
MN
cùng thuộc đường tròn đường kính
PO
.
Vậy tứ giác
OMNP
nội tiếp.
b) Ta có:
OPM ONM=
( tứ giác
OMNP
nội tiếp)
ONM OCM=
( tam giác
OCN
cân tại
O
)
OPM OCM CMO POM⇒ =⇒=
()MCO OPM g c g CO MP R⇒∆ =∆ − − ⇒ = =
Ta có
PM DO R= =
;
//PM DO
(cùng vuông góc
với
AB
)
OMPD⇒
là hình bình hành
Mặt khác:
90MOD = °
nên
OMPD
là hình chữ
nhật
c) Ta có:
//
CMO POM CM OP= ⇒
.
d)
EAD ECI∆∆
”
22
. .2 2
CM CO
CM CN CO CD CO R
CD CN
⇒=⇒ = = =
Bài 11: Cho đường tròn
(
)
;OR
và dây
AB
, vẽ đường kính
CD
vuông góc với
AB
tại
K
(
D
thuộc cung nhỏ
AB
). Lấy điểm
M
thuộc cung nhỏ
BC
,
DM
cắt
AB
tại
F
.
a. Chứng minh tứ giác
CKFM
nội tiếp.
b. Chứng minh:
2
.DF DM AD
=
.
c. Tia
CM
cắt đường thẳng
AB
tại
E
. Tiếp tuyến tại
M
của
( )
O
cắt
AF
tại
I
. Chứng
minh:
IE IF=
d. Chứng minh:
FB KF
EB KA
.
Hướng dẫn giải
a) Vì
90AB CD CDF⊥⇒ =°
;
Mà
90C MF
= °
(Góc n.tiếp chắn nửa đường tròn
( )
O
)
N
P
M
R
O
D
C
B
A
j
K
I
E
F
D
C
O
B
A
M
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
28
⇒
Tứ giác
CKFM
nội tiếp
b) Ta có
..DF DM DK DC=
(Do
()DKF DMC g g
∆∆ −
)
và
2
.DK DC A D=
(Pitago trong tam giác vuông ADC có AK đường cao)
Suy ra:
2
.DM DF AD=
.
c)
MFI CDM DMI MIF= = ⇒∆
cân tại
I
MI MF⇒=
(1)
Mà
90
IME IMF EMF
+= =°
;
90MFI MEI
+=°
( Vì
MEF
∆
vuông tại
M
)
Mặt khác theo c/m trên:
IMF MFI
=
IME IEM MIE⇒ = ⇒∆
cân tại
I
(2)
IE IM⇒=
;
Từ (1) và (2) suy ra:
IF IE=
.
d) Ta có
KA KB
=
(T/c đường kính vuông góc dây cung)
Ta có:
() . .
DK KF
DKF EKC g g KE KF KD KC
EK KC
∆ ∆ −⇒ = ⇔ =∽
.
Mà
2
.KD KC KB=
(Pitago trong tam giác vuông
CBD
có
BK
là đường cao)
(
)
2
KB BE KF KB
⇔+ =
22
.. . .KB KF BE KF KB BE KF KB KB KF⇔+=⇔=−
( )
..
FB KF FB KF
KB KB KF BE KF KB FB
EB KB EB KA
= − ⇔ = ⇔=⇔=
.
Bài 12: Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
và đường cao
AH
. Dựng đường tròn tâm
O
đường kính
AH
cắt
AB
tại
E
, cắt
AC
tại
F
. Các tiếp tuyến với đường tròn
( )
O
tại
E
,
F
lần lượt cắt cạnh
BC
tại
M
và
N
.
a) Chứng minh rằng tứ giác
MEOH
nội tiếp
b) Chứng minh rằng
..AB HE AH HB=
c) Chứng minh ba điểm
,,EOF
thẳng hàng.
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
29
d) Cho
2 10AB cm
=
,
2 15
AC cm
=
. Tính diện tích
MON∆
.
Hướng dẫn giải
a) Chứng minh rằng tứ giác
MEOH
nội tiếp
Ta có:
90OEM = °
(
EM
là tiếp tuyến của
()O
)
90OHM = °
(
AH
là đường cao)
90 90 180OEM OHM
⇒ + = °+ °= °
Vậy tứ giác
MEOH
nội tiếp
b) Chứng minh rằng
..AB HE AH HB=
Xét
ABH∆
vuông tại
H
và
HBE∆
vuông tại
E
có:
B
chung
Vậy
(.)ABH HBE g g∆∆ ”
AB AH
HB HE
⇒=
hay
..AB HE AH HB=
c) Chứng minh ba điểm
,,EOF
thẳng hàng.
Ta có:
90EAF AEH HFA= = = °
Suy ra tứ giác
AEHF
là hình chữ nhật
Suy ra
,EF AH
là hai đường chéo
Mà
O
là trung điểm của
AH
nên
O
cũng là trung điểm của
EF
Vậy ba điểm
,,EOF
thẳng hàng.
d) Cho
2 10AB cm=
,
2 15AC cm=
. Tính diện tích
MON∆
.
Ta có
OM
là đường trung bình của
ABH
∆
nên
11
.2 10 10( )
22
OM AB cm= = =
Tương tự, ta cũng có
11
.2 15 15( )
22
ON AC cm= = =
OM
là tia phân giác của
EOH
(tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau)
M
N
E
F
O
H
B
C
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
30
EOM MOH
=
Tương tự ta có
HON NOF=
Mặt khác
180EOH HOF+=°
(kề bù)
Suy ra
90MON = °
MON⇒∆
vuông tại
O
.
2
1 1 56
. 10. 15 ( )
22 2
MON
S OM ON cm
∆
= = =
Bài 13: Cho tam giác
ABC
vuông cân tại
A
, nội tiếp trong đường tròn tâm
O
. Tiếp
tuyến tại
B
với đường tròn
( )
O
cắt tia
CA
tại
D
. Trên cạnh
AB
lấy điểm
E
(
E
không
trùng với
A
và
B
). Tia
CE
cắt đường tròn
( )
O
tại
F
và cắt
BD
tại
K
. Tia
BF
cắt
CD
tại
M
.
a) Chứng minh
MAB MF C∆∆
∽
.
b) Chứng minh tứ giác
AFKD
nội tiếp.
c) Tia
ME
cắt
BC
tại
H
. Tứ giác
MDBH
là hình gì?
d) Chứng minh
2
..
AB EB CE CF BC+=
.
Hướng dẫn giải
a) Chứng minh
MAB MFC
∆∆”
.
Ta có:
90BAM CFM
= = °
MBA MCF=
( cùng chắn cung
AF
)
Vậy
MAB MFC∆∆”
(g.g).
b) Chứng minh tứ giác
AFKD
nội tiếp.
Do
ABC∆
vuông cân tại
A
nên
45ACB ABC= = °
45AFC ABC⇒==°
(cùng chắn cung
AC
)
DBC∆
vuông cân tại
B
có
45DCB = °
45D
⇒=°
AFC D⇒=
Lại có
180AFC AFK+=°
(kề bù)
H
M
K
F
D
A
O
B
C
E
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
31
180D AFK⇒+ = °
. Vậy tứ giác
AFKD
nội tiếp
c) Tứ giác
MDBH
là hình gì?
Ta có
E
là trực tâm của
BMC∆
(1)MH HB⇒⊥
// (2)MH DB
(vì cùng vuông góc với
BC
)
Từ
(1), (2)
suy ra tứ giác
MDBH
là hình thang vuông.
d) Chứng minh
2
..AB EB CE CF BC+=
Ta có:
ABC HBE∆∆ ”
. . (3)
AB BC
AB EB BC HB
HB EB
⇒=⇒ =
FCB HCE∆∆”
. . (4)
CF BC
CF EC HC BC
HC EC
⇒= =
Cộng
(3)
và
(4)
2
. . . . ( ).AB EB CF EC BC HB HC BC BC HB HC BC BC BC+ = + = += =
Vậy
2
..AB EB CE CF BC+=
.
Bài 14: Cho đường tròn
(;)
OR
và hai đường kính
,
AB CD
bất kì. Tiếp tuyến tại
A
của
đường tròn
()O
cắt các đường thẳng
BC
và
BD
lần lượt tại
,EF
. Gọi
,PQ
lần lượt là
trung điểm của các đường thẳng
,
AE AF
.
a) Chứng minh tứ giác
CDEF
nội tiếp.
b) Chứng minh rằng
3
..
CE DF EF AB=
và
3
3
BE CE
BF DF
=
c) Chứng minh rằng trực tâm
H
của tam giác
BPQ
là trung điểm của đoạn thẳng
.OA
d) Hai đường kính
AB
và
CD
có vị trí như thế nào thì tam giác
BPQ
có diện tích nhỏ
nhất? Tính diện tích nhỏ nhất đó theo
.R
Hướng dẫn giải
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
32
a) Tứ giác
CDEF
nội tiếp
90CBD
= °
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn)
EFB ABC⇒=
(vì cùng phụ
ABF
)
OBC∆
có
OB OC R= =
nên
OBC∆
cân tại
.O ABC OCB⇒=
Suy ra:
EFB OCB= ⇒
tứ giác
CDFE
nội tiếp (có góc trong bằng góc ngoài tại đỉnh đối
diện)
b)
3
..C E DF EF AB=
và
3
3
BE CE
BF DF
=
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông có:
22
., .AE CE BE AF DF BF= =
và
..AB EF BE BF
=
2 4 22
. . ... ..(.) ...AB AE AF AB AE AF CE BE DF BF CE DF BE BF CE DF EF AB= ⇒= = = =
Do đó
3
...AB CE DF EF
=
Ta lại có:
2 42
2 42
..
..
BE EA EF EA BE EA CE BE
BF FA EF FA BF FA DF BF
= =⇒==
Vậy:
3
3
.
BE CE
BF DF
=
c)
H
là trung điểm
.AD
Kẻ
()PI BQ I BQ⊥∈
và
PI
cắt
AB
tại
HH⇒
là trực tâm của
BPQ∆
.
Ta có:
2
.
/2 /2
AE AB AE AB AE AB
AB AE AF
AB AF AB AF OA AQ
= ⇒=⇒ = ⇒=
90 ,
AE AB
AEO ABQ EAO BAQ ABQ AEO
OA AQ

⇒∆ ∆ = = ° = ⇒ =


∽
Mà
IPQ ABQ=
(cùng phụ với
BQP
)
H
I
Q
P
F
E
D
C
B
O
A
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
33
,AEO IPQ⇒=
mà hai góc ở vị trí đồng vị nên
// .IP OE
Trong
OAE∆
có:
// ; ( ) .PI OE EP PA gt OH HA= ⇒=
Bài 15: Cho đường tròn
(;)
OR
đường kính
2,AB R
=
dây cung
MN
của
()O
vuông góc
với
AB
tại
I
sao cho
IA IB<
. Trên đoạn
MI
lấy điểm
( ,)EE ME I≠≠
. Tia
AE
cắt đường
tròn tại điểm thứ hai là
.K
a) Chứng minh tứ giác
IEKB
nội tiếp được đường tròn.
b) Chứng minh
2
..AM AE AK=
c) Chứng minh
2
. . 4.AE AK BI BA R+=
d) Xác định vị trí điểm
I
sao cho chu vi
MIO∆
đạt giá trị lớn nhất.
Hướng dẫn giải
a) Tứ giác
IEKB
nội tiếp.
Ta có:
60
o
AKB
=
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn)
90 90 180
oo o
AKB BIE⇒ + =+=
⇒
Tứ giác
IEKB
nội tiếp được đường tròn.
b)
2
..AM AE AK=
Ta có:
AB MN⊥
tại
I AM AN⇒=
AME AKM⇒=
(hai góc nội tiếp cùng chắn hai cung
bằng nhau)
AME
∆
và
AKM∆
có:
: chung, (cmt).MAK AME AKM=
2
(g.g)
..
AME AKM
AM AE
AM AE AK
AK AM
⇒∆ ∆
⇒=⇒ =
∽
c)
2
. . 4.AE AK BI AB R+=
90
o
AMB =
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn), áp dụng hệ thức lượng trong tam giác
vuông có:
2
..MB BI AB=
Do đó:
2 2 22
. . 4.AE AK BI AB MA MB AB R+ =+==
Bài 16: Cho nửa đường tròn tâm O, đường kính AB = 2R. Trên tia đối của tia AB lấy
điểm E (khác với điểm A). Tiếp tuyến kẻ từ điểm E cắt các tiếp tuyến kẻ từ điểm A và
B của nửa đường tròn (O) lần lượt tại C và D. Gọi M là tiếp điểm của tiếp tuyến kẻ từ
điểm E.
a) Chứng minh rằng tứ giác ACMO nội tiếp được trong một đường tròn.
I
K
N
M
A
O
B
E
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
34
b) Chứng minh rằng
DM CM
DE CE
=
c) Chứng minh rằng khi điểm E thay đổi trên tia đối của tia AB, tích AC.BD không
đổi.
Hướng dẫn giải
a) Chứng minh rằng tứ giác ACMO nội tiếp được trong một đường tròn.
Vì AC là tiếp tuyến của (O) nên OA ⊥ AC =>
90
o
OAC =
Vì MC là tiếp tuyến của (O) nên OM ⊥ MC =>
90
o
OMC =
=>
180 .
o
OAC OMC+=
Suy ra OACM là tứ giác nội tiếp
b) Chứng minh rằng
DM CM
DE CE
=
Xét hai tam giác vuông OAC và OMC có
OA OM R
OAC OMC
chung OC
= =
⇒∆ =∆
(cạnh huyền – cạnh góc vuông)
⇒ CA = CM
CM CA
CE CE
⇒=
.
Tương tự ta có
DM DB
DE DE
=
Mà AC // BD (cùng vuông góc AB) nên
CA CE CA DB CM DM
DB DE CE DE CE DE
=⇒=⇒ =
c) Chứng minh rằng khi điểm E thay đổi trên tia đối của tia AB, tích AC.BD không
đổi.
Vì
1
2
OAC OMC AOC MOC AOC AOM∆=∆⇒=⇒=
Tương tự:
1
2
BOD BOM=
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
35
Suy ra
1
( ) 90
2
o
AOC BOD AOM BOM
+= + =
Mà
90
o
AOC ACO ACO BOD+=⇒=
2
(.) . .
AO AC
AOC BDO g g AC BD AO BO R
BD BO
⇒∆ ∆ ⇒ = ⇒ = =”
(không đổi, đpcm)
Hết

Preview text:

1
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
ủ đề 4 CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH Ch
ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
D. CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC MỤC LỤC
D. CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC .................................. 1

. LÝ THUYẾT CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC ...................................... 3
A. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG BẰNG NHAU ................................................. 3
Phương pháp 1: Hai tam giác bằng nhau .......................................................................... 3
Phương pháp 2: Sử dụng tính chất của các hình đặc biệt ............................................. 6
Phương pháp 3: Sử dụng tính chất của các đường đặc biệt, điểm đặc biệt. .............. 7
Phương pháp 4: Sử dụng các tính chất liên quan đến đường tròn. ............................. 8
Phương pháp 5: Sử dụng tỉ số, đoạn thẳng trung gian … ............................................. 9
B. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG TỈ LỆ ................................................................ 10
1. Tính chất trung điểm của đoạn thẳng ......................................................................... 10
3. Đường trung bình. .......................................................................................................... 10
4. Định lý Talet: ................................................................................................................... 11
5. Tính chất đường phân giác của tam giác. ................................................................... 12
6. Các trường hợp đồng dạng của tam giác ..................................................................... 13
7. Hệ thức lượng trong tam giác vuông. .......................................................................... 14
8. Tỉ số lượng giác của góc nhọn. ...................................................................................... 15
. PHẦN BÀI TẬP. .............................................................................................................. 16
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 2
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Trong bài hình học trong đề thi tuyển sinh vào 10, sẽ có những yêu cầu chứng minh hai
đoạn thẳng bằng nhau hoặc các đoạn thẳng tỷ lệ mà ta gọi chung là đẳng thức hình học.
Chủ đề dưới đây sẽ hệ thống một số biện pháp chứng minh đẳng thức hình học. Hãy
nắm vững kiến thức đã học trong những năn học Toán THCS để phục vụ cho lời giải nhé!
Chúc các em đạt kết quả cao trong học tập!
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 3
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
. LÝ THUYẾT CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
A. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG BẰNG NHAU
Phương pháp 1: Hai tam giác bằng nhau
Lấy một tờ bìa mỏng, gấp đôi lại. Trên nửa tờ bìa vẽ một tam giác. Vẫn gấp đôi tờ bìa,
cắt lấy tam giác, ta được hai miếng tam giác có thể đặt trùng khít lên nhau. Đó là hình
ảnh của hai tam giác bằng nhau. A A B C A' B C B' C'
a) Định nghĩa: Hai tam giác bằng nhau là hai tam giác có các cạnh tương
ứng bằng nhau, các góc tương ứng bằng nhau.

AB = A′B ;′ AC = A′C ,′BC = B C ′ ′ A ∆ BC = A ∆ ′B C ′ ′ ⇔ 
 = ′  = ′  = 
A A ;B B ;C C′
b) Các trường hợp bằng nhau của hai tam giác
*) Trường hợp 1:
Cạnh - Cạnh - Cạnh (c.c.c)
- Nếu ba cạnh của tam giác này bằng ba cạnh của tam giác kia
thì hai tam giác đó bằng nhau
NÕu ∆ABC vµ ∆A'B'C' cã: AB = A 'B ' AC = A 'C'
 ⇒ ∆ABC = ∆A 'B 'C'(c.c.c)  BC = B 'C'
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 4
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
*) Trường hợp 2: Cạnh - Góc - Cạnh (c.g.c)
- Nếu hai cạnh và góc xen giữa của tam giác này bằng hai cạnh và
góc xen giữa của tam giác kia thì hai tam giác đó bằng nhau
NÕu ∆ABC vµ ∆A'B'C' cã: AB = A 'B '   
B = B '  ⇒ ∆ABC = ∆A 'B'C'(c.g.c)  BC = B 'C'
*) Trường hợp 3:
Góc - Cạnh - Góc (g.c.g)
- Nếu một cạnh và hai góc kề của tam giác này bằng một
cạnh và hai góc kề của tam giác kia thì hai tam giác đó bằng nhau
NÕu ∆ABC vµ ∆A'B'C' cã:    B = B ' 
BC = B 'C' ⇒ ∆ABC = ∆A 'B'C'(g.c.g )    C = C' 
c) Các trường hợp bằng nhau của hai tam giác vuông

Trường hợp 1: Nếu hai cạnh góc vuông của tam giác vuông này bằng hai cạnh góc vuông
của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó bằng nhau.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 5
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Trường hợp 2: Nếu một cạnh góc vuông và một góc nhọn kề cạnh ấy của tam giác vuông
này bằng một cạnh góc vuông và một góc nhọn kề cạnh ấy của tam giác vuông kia thì hai
giác vuông đó bằng nhau.

Trường hợp 3: Nếu cạnh huyền và một góc nhọn của tam giác vuông này bằng cạnh
huyền và một góc nhọn của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó bằng nhau.
Trường hợp 4: Nếu cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông này bằng
cạnh huyền và một cạnh góc vuông của tam giác vuông kia thì hai tam giác vuông đó bằng nhau.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 6
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Phương pháp 2: Sử dụng tính chất của các hình đặc biệt
(
chỉ khai thác yếu tố bằng nhau, tránh nhầm sang dấu hiệu nhận biết)
1. Hai cạnh bên của tam giác cân, tam giác đều. (Hình học lớp 7)
Tam giác cân: Hai cạnh bên của tam giác cân bằng nhau.
Tam giác đều: Tam giác đều có 3 cạnh bằng nhau.
2. Sử dụng tính chất về cạnh và đường chéo của các tứ giác đặc biệt: hình thang cân,
hình bình hành, hình chữ nhật, hình vuông, hình thoi. (Hình học lớp 8)
Hình thang cân: Hai cạnh bên bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau.
Hình bình hành: Hai cặp cạnh đối bằng nhau, hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
Hình chữ nhật: Hai cặp cạnh đối bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau, hai đường chéo
cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.

Hình vuông: Bốn cạnh bằng nhau, hai đường chéo bằng nhau, giao điểm của hai đường
chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.

Hình thoi: Bốn cạnh bằng nhau, giao điểm của hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường. A A ABCD là hình thang cân AD = BC ABC đều AC = BD AB = AC= BC A B ABC cân AB = AC B B C C D C ABCD là hình bình hành ABCD là hình chữ nhật ABCD là hình vuông AD = BC AB = CD; AC = BC AB = BC = CD = DA AB = CD AC = BD OA = OC AC = BD OA = OB = OC = OD OD = OB A B OA = OC = OD = OB A B A B O O O D C D C D C
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 7
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học ABCD là hình thoi ABC vuông tại A A AB = BC = CD = DA A AM là đường trung tuyến ABC , phân giác BD OA = OC 1 M thuộc MD OD = OB AM = MN ⊥ BA, MP ⊥ BC N A B 2 BC = BM = MC MN = MP D M O C B M B C P D C G là trọng tâm ABC AG cắt BC tại D A AD là trung tuyến ⇒ DB = DC G B D C B F A B A A OE = OG O ⇒ AB = CD O P O D G C D C  = 
AB CD ⇒ AB = CD B
PA, PB là tiếp tuyến của (O) PA = PB
Phương pháp 3: Sử dụng tính chất của các đường đặc biệt, điểm đặc biệt.
1. Sử dụng tính chất đường trung tuyến (đường thẳng đi qua trọng tâm tam giác), đường
trung tuyến của tam giác vuông, đường trung bình trong tam giác, các đường đồng quy
trong tam giác đặc biệt.
+ Trung tuyến của một tam giác là một đoạn thẳng nối từ đỉnh của tam giác tới trung điểm
của cạnh đối diện

+ Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 8
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
- “Đường thẳng xuất phát từ một đỉnh và đi qua trọng tâm của một tam giác là đường trung
tuyến của tam giác đó”
⇒ đi qua trung điểm cạnh đối diện.
- Về các đường đồng quy trong tam giác đặc biệt: ví dụ: 2 đường trung tuyến ứng với hai
cạnh bên của tam giác cân bằng nhau, các đường trung tuyến trong tam giác đều bằng nhau,
….. (
phần này khi sử dụng phải chứng minh)
+ Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh ấy.
Định lí 1: Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh thứ
hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba.

2. Điểm nằm trên tia phân giác của một góc thì cách đều hai cạnh của góc đó.
- Điểm nằm trên tia phân giác thì cách đều 2 cạnh của góc đó
3. Khoảng cách từ một điểm trên đường trung trực của một đoạn thẳng đến hai đầu
đoạn thẳng. (Hình học 7):
- Định lý thuận: Điểm nằm trên đường trung trực của một đoạn thẳng thì cách đều hai mút
của đoạn thẳng đó.

Nếu điểm M nằm trên đường trung trực của đoạn thẳng AB thì MA = MB
4. Sử dụng tính chất trung điểm. (Hình học 7)
- Trung điểm là điểm nằm chính giữa đoạn thẳng, chia đoạn thẳng ra làm hai đoạn dài bằng nhau.
5. Hình chiếu của hai đường xiên bằng nhau và ngược lại. (Hình học 7)
- Nếu hai đường xiên bằng nhau thì hai hình chiếu bằng nhau và ngược lại nếu hai hình chiếu
bằng nhau thì hai đường xiên bằng nhau.

Phương pháp 4: Sử dụng các tính chất liên quan đến đường tròn.
1. Sử dụng tính chất hai dây cách đều tâm trong đường tròn. (Hình học 9)
- Trong một đường tròn: Hai dây cách đều tâm thì bằng nhau
2. Sử dụng tính chất hai tiếp tuyến giao nhau trong đường tròn. (Hình học 9)
- Nếu hai tiếp tuyến của một đường tròn cắt nhau tại một điểm thì điểm đó cách đều hai tiếp điểm
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 9
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
3. Sử dụng quan hệ giữa cung và dây cung trong một đường tròn. (Hình học 9)
- Với hai cung nhỏ trong một đường tròn hay trong hai đường tròn bằng nhau: Hai cung bằng
nhau căng hai dây bằng nhau

Phương pháp 5: Sử dụng tỉ số, đoạn thẳng trung gian …
1. Dùng tính chất bắc cầu: Hai đoạn thẳng cùng bằng đoạn thẳng thứ ba.
2. Có cùng độ dài (cùng số đo) hoặc cùng nghiệm đúng một hệ thức.
3. Đường thẳng song song cách đều:
- Nếu các đường thẳng song song cách đều cắt một đường thằng thì chúng chắn trên đường
thẳng đó các đoạn thẳng liên tiếp bằng nhau.

3. Sử dụng tính chất của các đẳng thức, hai phân số bằng nhau.
4. Sử dụng kiến thức về diện tích. (Hình học 8)
5. Sử dụng bình phương của chúng bằng nhau (có thể sử dụng định lí Pitago, tam giác đồng
dạng, hệ thức lượng trong tam giác, trong đường tròn để đưa về bình phương của chúng bằng nhau
).
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 10
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
B. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG TỈ LỆ
1. Tính chất trung điểm của đoạn thẳng
Trung điểm là điểm nằm chính giữa đoạn thẳng, chia đoạn thẳng ra làm hai đoạn dài bằng nhau.
B là trung điểm của đoạn thẳng AC A B C AB BC 1 AB BC;   AC AC 2
2. Tính chất ba đường trung tuyến trong tam giác
Ba đường trung tuyến của một tam giác cùng đi qua một điểm. Điểm đó cách mỗi đỉnh một

khoảng bằng 2 độ dài đường trung tuyến đi qua đỉnh ấy: GA GB GC 2    3 DA EB FC 3
G là trọng tâm của tam giác ABC Khai thác thêm: A
AG  2GD; CG=2GF; BG=2GE GD GE GF 1    F E AD BE CF 3 G GD GF GE 1  =  AG CG BG 2 B D C 3. Đường trung bình.
• Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh của tam giác (h.3.1).
• Đường trung bình của hình thang là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh bên của hình thang (h.3.2). Hình 3.1 Hình 3.2
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 11
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Tính chất
• Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh ấy.
Trên hình 3.1 thì MN // BC và BC MN = . 2
• Đường trung bình của hình thang thì song song với hai cạnh đáy và bằng nửa tổng hai đáy.
Trên hình 3.2 thì MN // AB // CD và AB + CD MN = . 2 Định lí
• Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh của tam giác và song song với cạnh
thứ hai thì đi qua trung điểm của cạnh thứ ba.
• Đường thẳng đi qua trung điểm một cạnh bên của hình thang và song song với
hai đáy thì đi qua trung điểm của cạnh bên thứ hai. 4. Định lý Talet:
Tỉ số của hai đoạn thẳng.Tỉ số của hai đoạn thẳng là tỉ số độ dài của chúng theo cùng một đơn vị đo.
Đoạn thẳng tỉ lệ. Hai đoạn thẳng AB và CD gọi là tỉ lệ với hai đoạn thẳng A'B'
và C 'D ' nếu có tỉ lệ thức AB A'B' = hay AB = CD CD C ' D '
A' B ' C ' D '
Định lí Ta-lét trong tam giác. Nếu một đường thẳng song song với một cạnh của
tam giác và cắt hai cạnh còn lại thì nó định ra trên hai cạnh đó những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ. Trong hình bên A ∆ABC
AB ' AC ' AB ' AC ' B 'B C 'C  ⇒ = ; ; = =
B 'C '/ /BCAB
AC B 'B C 'C AB AC B/ C/ B C
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 12
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Định lí Ta-lét đảo. Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và định
ra trên hai cạnh này những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song song
với cạnh còn lại của tam giác . Trong hình bên A ∆ABC   B/ C/ AB '
AC '  ⇒ B 'C '/ /BC . = B ' B C '  C  B C
Hệ quả của định lí Ta-lét. Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác
và song song với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới có ba cạnh tương
ứng tỉ lệ với ba cạnh của tam giác đã cho.
Trong hình trên: ∆ABC
AB ' AC ' B 'C '  ⇒ = =
B 'C '/ /BCAB AC BC
* Chú ý. Hệ quả trên vẫn đúng cho trường hợp đường thẳng a song song với một
cạnh của tam giác và cắt phần kéo dài của hai cạnh còn lại . AB '
AC ' B 'C ' = = AB AC BC C/ B/ a A A B C a C/ B/ B C
5. Tính chất đường phân giác của tam giác. Định lý A
Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia cạnh
đối diện thành hai đoạn thẳng tỷ lệ với hai cạnh kề hai đoạn ấy. A ∆ BC  DB AB B D C  =  ⇒ = . BAD CADDC AC
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 13
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Chú ý
Định lý vẫn đúng đối đường phân giác góc ngoài của tam giác. A
∆ BC (AB ≠ AC) EB AB  =   ⇒ = . BAE CAEEC AC  A
Các định lý trên có định lý đảo DB AB =
⇒ AD là đường phân giác DC AC trong của tam giác. B C E EB AB =
⇒ AE là đường phân giác ngoài của tam giác. EC AC
6. Các trường hợp đồng dạng của tam giác
Khái niệm hai tam giác đồng dạng a. Định nghĩa
∆ A'B 'C ' gọi là đồng dạng với ∆ ABC nếu :  A =   A B =   B C =  ' ; ' ; ' C ;
A'B' A'C ' B'C ' = = . AB AC BC b. Tính chất
- Mỗi tam giác đồng dạng với chính nó. - Nếu ∆ A ∆ ' B 'C '” A ∆ BC thì A ∆ BC ” A ∆ ' B 'C ' - Nếu A
∆ ' B 'C '” A
∆ '' B ''C '' và A
∆ ' B ' C ' ” ∆ B A C thì A ∆ ' B 'C '” A ∆ C B c. Định lí A
Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của tam giác và song song
với cạnh còn lại thì nó tạo thành một tam giác mới đồng dạng M N với tam giác đã cho. A ∆ BC  B C  ⇒ A ∆ MN” A ∆ BC . MN / /BC
Chú ý. Định lí cũng đúng cho trường hợp đường thẳng cắt phần kéo dài hai cạnh của
tam giác và song song với cạnh còn lại.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 14
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Trường hợp đồng dạng thứ nhất
Nếu ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với
ba cạnh của tam giác kia thì hai tam giác A đó đồng dạng. A/
Nếu ∆ ABC và ∆ A'B 'C ' có:
AB = BC = CA ⇒ A ∆ BC ” A ∆ ' B 'C ' B C B/ C/
A' B ' B 'C ' C ' A'
Trường hợp đồng dạng thứ hai
Nếu hai cạnh của tam giác này tỉ lệ với hai cạnh của tam giác kia và hai góc tạo bởi
các cặp cạnh đó bằng nhau, thì hai tam giác đồng dạng.
Nếu ∆ ABC và ∆ A'B 'C ' có: A A'A AB AC =  A' và =
A' B ' A'C ' thì A ∆ BC ” A ∆ ' B 'C ' . B C B' C'
Trường hợp đồng dạng thứ ba
Nếu hai góc của tam giác này lần lượt bằng hai góc của tam giác kia thì hai tam giác
đó đồng dạng với nhau. A
Nếu ∆ ABC và ∆ A'B 'C ' có: A'  =   =  A A'; ' B B thì B A ∆ BC ” A ∆ ' B 'C ' C B' C'
7. Hệ thức lượng trong tam giác vuông. 1) 2 2 2
BC = AB + AC 1) a2 = b2 + c2 2) 2 AC = CH .BC A 2) b2 = a.b′ 3) 2 AB = BH .BC 3) c2 = a.c′ 4) 2 AH = HB.HC c b
4) h2 = b′.c′ h
5) AH.BC = AB.AC 5) h.a = b.c c' b' 6) 1 1 1 = + 1 a = 1 + 1 2 2 2 B H C 6) 2 2 2 AH AC AB h b c
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 15
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
8. Tỉ số lượng giác của góc nhọn.
 Các tỉ số lượng giác của góc nhọn (hình) được định nghĩa như sau: sin AB α = ;cos AC α = ; tan AB α = ;cot AC α = BC BC AC AB B
+ Nếu là một góc nhọn thì
0 < sinα <1;0 < cosα <1; Cạnh huyền Cạnh đối tanα > 0;cotα > 0 α A Cạnh kề C  Với hai góc ,   mà 0
 90 ,
ta có: sinα = cos β;cosα = sin β;tanα = cot β;cotα = tan β .
 Nếu hai góc nhọn và có sinα = sin β hoặc cosα = cos β thì . 2 2
sin α + cos α =1;tgα.cot gα =1 . 1 2
 Với một số góc đặc biệt ta có: 0 0 0 0
sin 30  cos 60  ;sin 45  cos 45  2 2 0 0 3 0 0 1 cos30 = sin 60 = ;cot 60 = tan 30 = ; 0 0 0 0
tan 45 = cot 45 =1;cot30 = tan 60 = 3 . 2 3
Dạng toán đẳng thức hình học là một dạng toán cũng không khó nhưng nó đòi hỏi
người giải phải có cái nhìn nhanh (tiết kiệm thời gian) và chuẩn (giải đúng kiếm điểm),
xác định đúng phương pháp vô cùng quan trọng. Chính vì vậy việc tự luyện giải nhiều
bài toán hình học sẽ giúp cho các em có kỹ năng giải. Hãy cùng bắt đầu với các bài tập ^^.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 16
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học . PHẦN BÀI TẬP.
Bài 1: (Một bài nhẹ nhàng để bắt đầu)
Cho đường tròn (O) đường kính AB = 2R và C là
một điểm thuộc đường tròn (C ≠ A ; C ≠ B ) . Trên nửa mặt phẳng bờ AB có chứa điểm C ,
kẻ tia Ax tiếp xúc với đường tròn (O), gọi M là điểm chính giữa của cung nhỏ AC . Tia BC
cắt Ax tại Q , tia AM cắt BC tại N.
Chứng minh các tam giác BAN và MCN cân . Hướng dẫn giải Q
a) Xét ∆ ABM và ∆ NBM . N
Ta có: AB là đường kính của đường tròn (O) C nên :  =  = 90o AMB NMB . M
M là điểm chính giữa của cung nhỏ AC B A nên   ABM
MBN . Tam giác ABN có MB vừa là đường cao, O
đồng thời là đường phân giác nên => ∆ BAN cân đỉnh B.
. Tứ giác AMCB nội tiếp. =>   BAM
MCN ( cùng bù với  MCB ). =>  
MCN MNC ( cùng bằng  BAM ).
=> Tam giác MCN cân đỉnh M
Bài 2: Cho điểm M nằm ngoài đường tròn (O) . Vẽ các tiếp tuyến MA, MB với đường
tròn ( A , B là các tiếp điểm). Vẽ cát tuyến MCD không đi qua tâm O (C nằm giữa M
và D ), OM cắt AB và (O) lần lượt tại H và I . Chứng minh: a/ MAOB nội tiếp. b/ 2
MC.MD = MA c/ 2
OH.OM + MC.MD = MO
d/ CI là tia phân giác của góc  MCH .
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 17
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Hướng dẫn giải   = ° a/ Ta có: MAO 90  ⇒  +  MAO MBO =180°  MBO = 90°
⇒ Tứ giác MAOB nội tiếp A b/ Ta có:  AMD chung  = 
MAC MDA (cùng chắn cung AC) M I H ⇒ MA ∆
C đồng dạng MD ∆ A O C MA MC ⇒ = MD MA D 2
⇒ MA = MC.MD c/ Ta có: OA B = OB ⇒ A ∆ OB cân tại O
Mà OH là đường phân giác nên cũng là đường cao ⇒ OH ⊥ AB ⇒ 2
OA = OH.OM Ta lại có: 2
MA = MC.MD 2 2 2
OM = MA + OA 2
⇒ OM = MC.MD + OH.OM d/ Từ 2 2 MH.OM = MA , MC.MD = MA
⇒ MH.OM = MC.MD ⇒ MH MC = (*) MD MO Xét MH ∆ C và MD ∆ O có: MH MC = và  DMO chung MD MO MC MH HC MC MO MC MO
⇒ ∆ MHC đồng dạng ∆ MDO ⇒ = = ⇒ = ⇒ = (1) MO MD DO CH OD CH OA Ta lại có  = 
MAI IAH (cùng chắn hai cung bằng nhau)⇒ AI là phân giác của  MAH .
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 18
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Theo t/c đường phân giác của tam giác, ta có: MI MA = (2) IH AH
∆ MHA và ∆ MAO có 
OMA chung và  =  0
MHA MAO = 90 do đó đồng dạng (g.g)⇒ MO MA = (3) OA AH
Từ (1), (2), (3) suy ra MC MI =
suy ra CI là tia phân giác của góc  MCH . CH IH
Bài 3: Cho đường tròn tâm O , đường kính AB . Trên tiếp tuyến của đường tròn (O) tại
A lấy điểm M (M ≠ A). Từ M vẽ tiếp tuyến thứ hai MC với (O) (C là tiếp điểm). Kẻ
CH vuông góc với AB (H ∈ AB) , MB cắt (O) tại điểm thứ hai là K và cắt CH tại N . Chứng minh rằng: a/ AKNH nội tiếp. b/ 2 AM = MK.MB . c/  =  KAC OMB .
d/ N là trung điểm của CH . Hướng dẫn giải a/ Ta có:  AKN = 90°  ⇒  +  AKN AHN =180°  AHN = 90° F
Vậy tứ giác AKNH nội tiếp. b/ Ta có:  =  0 MAB AKM = 90  AMK chung M C ⇒ MK ∆
A đồng dạng MA ∆ B K MK MA ⇒ = N MA MB 2
⇒ MA = MK.MB A O H B
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 19
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học c/ Ta có:   COA CBA = 2 F   COA MOA = 2 ⇒  =  MOA CBA M ⇒ MO / / CB C ⇒  =  OMB MBC K N Mà  =  MBC KAC nên  =  KAC OMB A O H B
d/ Ta có: NH / / AM NH BN ⇒ = AM BM CN //FM CN BN ⇒ = NH CN ⇒ = (1) MF BM AM MF
Ta lại có: MA = MC ⇒ A
∆ MC cân tại M ⇒  =  MAC MCA  +  F MAC = 90°  +  FCM MCA = 90° ⇒  =  F FCM ⇒ F
∆ MC cân tại M .
⇒ MC = MF mà MC = MA nên MA = MF (2)
Từ (1) và (2) suy ra NH = CN
Vậy N là trung điểm CH .
Bài 4: Cho đường tròn (O) , từ một điểm A nằm ngoài đường tròn (O) , vẽ hai tia tiếp
tuyến AB và AC với đường tròn. Kẻ dây CD//AB . Nối AD cắt đường tròn (O) tại E . Chứng minh: a/ ABOC nội tiếp. b/ 2
AB = AE.A . D c/ B ∆ DC cân.
d/ CE kéo dài cắt AB ở I . Chứng minh IA = IB .
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 20
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Hướng dẫn giải a/ Ta có:  ABO = 90°  ACO = 90° B ⇒  +  ABO ACO =180° Vậy I
ABOC là tứ giác nội tiếp A b/ Ta có:  =  ABE ADB O  E BAE chung D ⇒ A
∆ BE đồng dạng A ∆ DB . C AB AE ⇒ = AD AB 2 ⇒ AB = A . D AE
c/ Ta có: AB//CD ⇒  =  ABC BCD  = 
ABC BDC (góc tạo bởi tiếp tuyến và dây cung) ⇒  =  ACD ADC Vậy B
∆ DC cân tại B .
d/ Ta có: AB / / CD ⇒  =  IAE EDC mà  =  EDC ECA nên  =  IAE ECAAIE chung ⇒ A
∆ IE đồng dạng C ∆ IA AI IE ⇒ = 2
⇒ AI = CI.IE CI IA Ta lại có:  =  IBE BCI BIE chung ⇒ B
∆ IE đồng dạng C ∆ IB BI IE ⇒ = 2
⇒ BI = IE.CI CI IB Mặt khác: 2
AI = CI.IE nên 2 2
AI = BI ⇒ AI = BI .
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 21
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
Bài 5: Cho tứ giác ABCD nội tiếp đường tròn ( ;
O R) . Gọi I là giao điểm AC và BD . Kẻ IH
vuông góc với AB ; IK vuông góc với AD ( H ∈ A ; B K ∈ AD ).
a) Chứng minh tứ giác AHIK nội tiếp đường tròn. b) Chứng minh rằng . IA IC = . IB ID .
c) Chứng minh rằng tam giác HIK và tam giác BCD đồng dạng. Hướng dẫn giải
a) Chứng minh tứ giác AHIK nội tiếp đường tròn. A H 1 Xét tứ giác B AHIK có: 1 1 K 1
AHI = 90° (IH ⊥ AB)  I
AKI = 90° (IK ⊥ AD) ⇒  +  AHI AKI =180° O
⇒ Tứ giác AHIK nội tiếp. 1 b) Chứng minh rằng . IA IC = . IB ID . D C Xét IA ∆ D và IB ∆ C có:  =  1 A 1
B (2 góc nội tiếp cùng chắn cung DC của (O) )  = 
AID BIC (2 góc đối đỉnh) ⇒ IA ∆ D” IB ∆ C (g.g) IA ID ⇒ = ⇒ . IA IC = . IB ID IB IC
c) Chứng minh rằng tam giác HIK và tam giác BCD đồng dạng.
Xét đường tròn ngoại tiếp tứ giác AHIK có  =  1
A H1 (2 góc nội tiếp cùng chắn cung IK ) Mà  =  ⇒  =  1 A 1 B H1 1 B
Chứng minh tương tự, ta được  =  K1 1 D H ∆ IK và B ∆ CD có:  =   =  H1 1 B ; K1 1 D
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 22
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học ⇒ H ∆ IK ” B ∆ CD (g.g) Bài 6: Cho A
∆ BC có ba góc nhọn. Đường tròn (O) đường kính BC cắt các cạnh AB, AC
lần lượt tại các điểm D và E. Gọi H là giao điểm của hai đường thẳng CD và BE.
a) Chứng minh tứ giác ADHE nội tiếp trong một đường tròn. Xác định tâm I của đường tròn này.
b) Gọi M là giao điểm của AH và BC. Chứng minh CM.CB = CE. . CA
c) Chứng minh ID là tiếp tuyến của đường tròn (O). Hướng dẫn giải
a) Chứng minh tứ giác ADHE nội tiếp trong một đường tròn. Xác định tâm I của đường tròn này. Ta có : 
BDC = 90° (chắn nửa đường tròn) 
BEC = 90° (chắn nửa đường tròn)
Suy ra :  =  = °  = 
ADH BDC 90 , AEH BEC = 90°
Xét tứ giác ADHE có:  + 
ADH AEH = 90° + 90° =180°
Tứ giác ADHE có hai góc đối bù nhau.
Vậy tứ giác ADHE nội tiếp trong một đường tròn.
Tâm I là trung điểm cạnh AH.
b) Chứng minh CM.CB = CE. . CA
Xét hai tam giác CBE và CAM có :  ACM là góc chung  = 
AMC BEC = 90° (chứng minh trên)
Suy ra hai tam giác CBE và CAM đồng dạng CM CA ⇒ =
⇒ CM.CB = CE. . CA CE CB
c) Chứng minh ID là tiếp tuyến của đường tròn (O).
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 23
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Ta có :  =  IDH IHD (do ID
∆ H cân tại I ) ( ) 1  = 
IHD CHM (đối đỉnh) (2) Mặt khác :  =  ODC OCD (do ODC ∆ cân tại O ) (3)
Ngoài ra, trong tam giác vuông MHC có :  +  CHM MCH = 90° (4) Từ ( ) 1 , ( 2), ( 3), ( 4) suy ra:  +  IDH ODC = 90°
Suy ra : ID ⊥ DO
Vậy ID là tiếp tuyến của (O). Bài 7: Cho A
∆ BC có ba góc nhọn nội tiếp đường tròn (O) . Đường cao CD của A ∆ BC
cắt đường tròn (O) tại E . Từ B kẻ BF ⊥ AE tại F .
a) Chứng minh tứ giác BDEF nội tiếp được đường tròn.
b) Kẻ đường cao BK của A
∆ BC . Chứng minh: EF CK = . BF BK
c) Chứng minh: AE AC AF AC + = + . BF BK BF BK
d) Chứng minh: CE AE AC = + . BD BF BK Hướng dẫn giải
a) Xét tứ giác BDEF , ta có: ABDE = 90° (gt)  BFE = 90° (gt) K E ⇒  +  BDE BFE =180° O D Vậy tứ giác F
BDEF nội tiếp được đường tròn. B
b) Ta có: tứ giác ACBE nội tiếp đường tròn (O) . C ⇒  =  BEF ACB (cùng bù  AEB )
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 24
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học ⇒ B ∆ EF ” B
∆ CK (g − g) EF CK ⇒ = BF BK
c) Ta có: AE AC AF − EF AK + KC AF AK EF KC + = + = + − + BF BK BF BK BF BK BF BK Mà: EF CK = (câu b) BF BK AE AC AF AC ⇒ + = + ( ) 1 BF BK BF BK d) Ta có: E ∆ DB” A
∆ KB(g − g) ED AK ⇒ = BD BK Lại có: C ∆ DB” A
∆ FB(g − g) CD AF ⇒ = BD BF ED CD AF AK ⇒ + = + BD BD BF BK CE AF AK ⇔ = + (2) BD BF BK Từ ( ) 1 và (2) CE AE AC ⇒ = + BD BF BK Bài 8:
Cho nửa đường tròn (O) đường kính AB = 2R , dây cung AC . Gọi M là
điểm chính giữa cung AC . Đường thẳng kẻ từ C song song với BM cắt tia AM ở K
và cắt tia OM ở D , OD cắt AC tại H .
1. Chứng minh tứ giác CKMH nội tiếp. 2. Chứng minh CD = MB và DM = CB
3. Xác định vị trí điểm C trên nửa đường tròn (O) để AD là tiếp tuyến của nửa đường tròn. Hướng dẫn giải
1. Chứng minh tứ giác CKMH nội tiếp. Có 
AMB = 90° (góc nội tiếp chắn nửa đường tròn đường kính AB) ⇒ AM ⊥ MB
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 25
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Mà CD
BM (gt) nên AM
⊥CD . Vậy MKC = 90°. Lại có AM =CM (gt) ⇒ ⊥ ⇒ 
OM AC MHC = 90°.
Tứ giác CKMH có  +  0 MKC MHC =1 80
nên tứ giác nội tiếp trong một đường tròn.
2. Chứng minh CD = MB và DM = CB D Ta có 
ACB = 90° (góc nội tiếp chắn nửa K đường tròn) Do đó DM
CB , mà CDMB C M
(gt) nên tứ giác CDMB là hình bình hành.
Suy ra: CD = MB và DM = CB . H B A O
3. Xác định vị trí điểm C trên nửa đường tròn (O) để AD là tiếp tuyến của nửa đường tròn.
AD là tiếp tuyến của đường tròn (O) ⇔ A ∆ DC có AK
⊥CD và DH ⊥ AC
nên M là trực tâm tam giác. Suy ra CM ⊥ AD .
Vậy AD ⊥ AB ⇔ CM AB ⇔ AM = BC
Mà AM = MC nên = ⇔ = = ⇒  AM BC AM MC BC
COB = 60° . Vậy tam giác OBC đều.
Vậy điểm C là điểm thuộc nửa đường tròn sao cho  60o CBA =
Bài 9: Cho đường tròn tâm O đường kính A , M là một điểm nằm trên đoạn thẳng OB
( M khác O và B ). Đường thẳng đi qua M và vuông góc với AB cắt (O) tại C, D . Trên
tia MD lấy E nằm ngoài (O) . Đường thẳng AE cắt (O) tại điểm I khác A, đường
thẳng BE cắt (O) tại điểm K khác B . Gọi H là giao điểm của BI và. Chứng minh:
a) Tứ giác MBEI nội tiếp. Xác định tâm đường tròn ngoại tiếp đó.
b) Các tam giác IEH và MEA đồng dạng với nhau.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 26
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
c) EC.ED = EH.EM .
d) Khi E thay đổi trên, đường thẳng HK luôn đi qua một điểm cố định. Hướng dẫn giải
a) Ta có  =  =  = 90o AIB EIB EMB
Vậy tứ giác MBEI nội tiếp đường tròn, E
tâm của đường tròn là trung điểm của BE . I b) E ∆ IH ” ME ∆ A D Vì 
AEM là góc chung và  =  EIH EMA = 90° K c) H E ∆ IH ” ME ∆
A ⇒ EI.EA= EH.EM (1) E ∆ AD ” E
∆ CI (g-g)⇒ EI.EA= EC.ED (2) A B O M
Từ (1) và (2) suy ra: EC.ED = EH.EM .
d) H là trực tâm của tam giác AEB nên AH ⊥ EB C Vì 
AKB = 90° nên AK ⊥ EB ⇒ ba điểm ,
A H, K thẳng hàng. d
Do A cố định nên HK luôn đi qua điểm A cố định.
Bài 10: Cho đường tròn tâm O bán kính R , hai đường kính AB và CD vuông góc với
nhau. Trên đoạn AB lấy điểm M khác O , đường thẳng CM cắt đường tròn tại N .
Đường thẳng vuông góc với AB tại M cắt tiếp tuyến với dường tròn tại N ở điểm P .
a) Chứng minh: Tứ giác OMNP nội tiếp. b) Chứng minh: MC ∆ O = O
∆ PM , suy ra OMPD là hình chữ nhật.
c) Chứng minh: CM //OP .
d) Tính tích CM.CN theo R . Hướng dẫn giải
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 27
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học a) Ta có:  = 
PMO PNO = 90° ⇒ M , N cùng thuộc đường tròn đường kính PO .
Vậy tứ giác OMNP nội tiếp. b) Ta có:  = 
OPM ONM ( tứ giác OMNP nội tiếp)  = 
ONM OCM ( tam giác OCN cân tại O ) C ⇒  =  ⇒  =  OPM OCM CMO POM ⇒ MC ∆ O = O
∆ PM (g − c − g) ⇒ CO = MP = R
Ta có PM = DO = R; PM //DO (cùng vuông góc với AB )
⇒ OMPD là hình bình hành R O M A B Mặt khác: 
MOD = 90° nên OMPD là hình chữ nhật N c) Ta có:  = 
CMO POM ⇒ CM//OP . d) P E ∆ AD ” E ∆ CI D CM CO 2 2 ⇒ = ⇒ CM.CN = .
CO CD = 2CO = 2R CD CN
Bài 11: Cho đường tròn ( ;
O R) và dây AB , vẽ đường kính CD vuông góc với AB tại K
( D thuộc cung nhỏ AB ). Lấy điểm M thuộc cung nhỏ BC , DM cắt AB tại F .
a. Chứng minh tứ giác CKFM nội tiếp. b. Chứng minh: 2
DF.DM = AD .
c. Tia CM cắt đường thẳng AB tại E . Tiếp tuyến tại M của (O) cắt AF tại I . Chứng minh: IE = IF C d. Chứng minh: FB KF  . j M EB KA Hướng dẫn giải O a) Vì ⊥ ⇒  AB CD CDF = 90° ; E I B K F A Mà 
CMF = 90° (Góc n.tiếp chắn nửa đường tròn (O) ) D
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 28
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
⇒ Tứ giác CKFM nội tiếp
b) Ta có DF.DM = DK.DC (Do DK ∆ F DM ∆
C(g − g) ) và 2
DK.DC = AD (Pitago trong tam giác vuông ADC có AK đường cao) Suy ra: 2
DM.DF = AD . c)  =  = 
MFI CDM DMI ⇒ MIF ∆
cân tại I ⇒ MI = MF (1) Mà  +  = 
IME IMF EMF = 90° ;  + 
MFI MEI = 90° ( Vì ME ∆
F vuông tại M )
Mặt khác theo c/m trên:  =  IMF MFI ⇒  =  IME IEM ⇒ MIE ∆
cân tại I ⇒ IE = IM (2) ;
Từ (1) và (2) suy ra: IF = IE .
d) Ta có KA = KB (T/c đường kính vuông góc dây cung) Ta có: ∆ ∽ ∆ ( − ) DK KF DKF EKC g g ⇒ = ⇔ KE.KF = . KD KC . EK KC Mà 2 .
KD KC = KB (Pitago trong tam giác vuông CBD có BK là đường cao) ⇔ ( + ) 2 KB BE KF = KB 2 2 ⇔ .
KB KF + BE.KF = KB ⇔ BE.KF = KB − . KB KF = ( − ) ⇔ . = . FB KF FB KF KB KB KF BE KF KB FB ⇔ = ⇔ = . EB KB EB KA
Bài 12: Cho tam giác ABC vuông tại A và đường cao AH . Dựng đường tròn tâm O
đường kính AH cắt AB tại E , cắt AC tại F . Các tiếp tuyến với đường tròn (O) tại E ,
F lần lượt cắt cạnh BC tại M và N .
a) Chứng minh rằng tứ giác MEOH nội tiếp
b) Chứng minh rằng A .
B HE = AH.HB
c) Chứng minh ba điểm E,O, F thẳng hàng.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 29
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
d) Cho AB = 2 10cm , AC = 2 15cm . Tính diện tích MO ∆ N . Hướng dẫn giải A
a) Chứng minh rằng tứ giác MEOH nội tiếp Ta có: 
OEM = 90° ( EM là tiếp tuyến của (O) ) F O  E
OHM = 90° ( AH là đường cao) ⇒  + 
OEM OHM = 90° + 90° =180° B C
Vậy tứ giác MEOH nội tiếp M H N
b) Chứng minh rằng A .
B HE = AH.HB Xét A
∆ BH vuông tại H và HB ∆
E vuông tại E có: B chung Vậy A
∆ BH ” H
∆ BE(g.g) AB AH ⇒ = hay A .
B HE = AH.HB HB HE
c) Chứng minh ba điểm E,O, F thẳng hàng. Ta có:  =  =  EAF AEH HFA = 90°
Suy ra tứ giác AEHF là hình chữ nhật
Suy ra EF, AH là hai đường chéo
Mà O là trung điểm của AH nên O cũng là trung điểm của EF
Vậy ba điểm E,O, F thẳng hàng.
d) Cho AB = 2 10cm , AC = 2 15cm . Tính diện tích MO ∆ N .
Ta có OM là đường trung bình của A ∆ BH nên 1 1
OM = AB = .2 10 = 10(cm) 2 2 Tương tự, ta cũng có 1 1
ON = AC = .2 15 = 15(cm) 2 2
OM là tia phân giác của 
EOH (tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau)
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 30
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học  =  EOM MOH Tương tự ta có  =  HON NOF Mặt khác  + 
EOH HOF =180° (kề bù) Suy ra 
MON = 90° ⇒ MO ∆
N vuông tại O . 1 1 5 6 2 S = = = ∆ OM ON cm MON . 10. 15 ( ) 2 2 2
Bài 13: Cho tam giác ABC vuông cân tại A , nội tiếp trong đường tròn tâm O . Tiếp
tuyến tại B với đường tròn (O) cắt tia CA tại D . Trên cạnh AB lấy điểm E ( E không
trùng với A và B ). Tia CE cắt đường tròn (O) tại F và cắt BD tại K . Tia BF cắt CD tại M . a) Chứng minh MA ∆ B ∽ MF ∆ C .
b) Chứng minh tứ giác AFKD nội tiếp.
c) Tia ME cắt BC tại H . Tứ giác MDBH là hình gì? d) Chứng minh 2 A .
B EB + CE.CF = BC . Hướng dẫn giải a) Chứng minh MA ∆ B” MF ∆ C . D Ta có:  =  BAM CFM = 90° M  = 
MBA MCF ( cùng chắn cung AF ) A K F Vậy MA ∆ B” MF ∆ C (g.g). E
b) Chứng minh tứ giác AFKD nội tiếp. C Do A
∆ BC vuông cân tại A nên  =  ACB ABC = 45° B H O ⇒  = 
AFC ABC = 45° (cùng chắn cung AC ) DB ∆
C vuông cân tại B có 
DCB = 45° ⇒ D = 45° ⇒  =  AFC D Lại có  + 
AFC AFK =180° (kề bù)
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 31
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học ⇒  + 
D AFK =180°. Vậy tứ giác AFKD nội tiếp
c) Tứ giác MDBH là hình gì?
Ta có E là trực tâm của B
∆ MC ⇒ MH ⊥ HB(1)
MH //DB (2) (vì cùng vuông góc với BC )
Từ (1),(2) suy ra tứ giác MDBH là hình thang vuông. d) Chứng minh 2 A .
B EB + CE.CF = BC Ta có: A
∆ BC ” H ∆ BE AB BC ⇒ = ⇒ A .
B EB = BC.HB (3) HB EB F ∆ CB” H ∆ CE CF BC ⇒ =
CF.EC = HC.BC (4) HC EC Cộng (3) và (4) 2 A .
B EB + CF.EC = BC.HB + HC.BC = BC(HB + HC) = BC.BC = BC Vậy 2 A .
B EB + CE.CF = BC .
Bài 14: Cho đường tròn ( ;
O R) và hai đường kính AB,CD bất kì. Tiếp tuyến tại A của
đường tròn (O) cắt các đường thẳng BC và BD lần lượt tại E, F . Gọi P,Q lần lượt là
trung điểm của các đường thẳng AE, AF .
a) Chứng minh tứ giác CDEF nội tiếp. 3 b) Chứng minh rằng 3
CE.DF.EF = AB và BE CE = 3 BF DF
c) Chứng minh rằng trực tâm H của tam giác BPQ là trung điểm của đoạn thẳng . OA
d) Hai đường kính AB và CD có vị trí như thế nào thì tam giác BPQ có diện tích nhỏ
nhất? Tính diện tích nhỏ nhất đó theo . R Hướng dẫn giải
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 32
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học B D O I C H E P A Q F
a) Tứ giác CDEF nội tiếp 
CBD = 90° (góc nội tiếp chắn nửa đường tròn) ⇒  = 
EFB ABC (vì cùng phụ  ABF ) OB ∆
C có OB = OC = R nên OB ∆
C cân tại ⇒  =  O ABC OC . B Suy ra:  = 
EFB OCB ⇒ tứ giác CDFE nội tiếp (có góc trong bằng góc ngoài tại đỉnh đối diện) 3 b) 3
CE.DF.EF = AB và BE CE = 3 BF DF
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông có: 2 2
AE = CE.BE, AF = DF.BF và A .
B EF = BE.BF 2 4 2 2
AB = AE.AF ⇒ AB = AE .AF = CE.BE.DF.BF = CE.DF.(BE.BF) = CE.DF.EF.AB Do đó 3
AB = CE.DF.EF. 2 4 2 Ta lại có: BE E . A EF EA BE EA CE.BE = = ⇒ = = 2 4 2 BF F . A EF FA BF FA DF.BF 3 Vậy: BE CE = . 3 BF DF
c) H là trung điểm A . D
Kẻ PI ⊥ BQ(I ∈ BQ) và PI cắt AB tại H ⇒ H là trực tâm của B ∆ PQ . Ta có: 2 = . AE AB AE AB AE AB AB AE AF ⇒ = ⇒ = ⇒ = AB AF AB / 2 AF / 2 OA AQ  ∽    ⇒ ∆ ∆ = = ° = ⇒  =   90 , AE AB AEO ABQ EAO BAQABQ AEO OA AQ  Mà  = 
IPQ ABQ (cùng phụ với  BQP )
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 33
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học ⇒  = 
AEO IPQ, mà hai góc ở vị trí đồng vị nên IP / /OE. Trong OA ∆
E có: PI / /OE; EP = P ( A gt) ⇒ OH = . HA
Bài 15: Cho đường tròn ( ;
O R) đường kính AB = 2R, dây cung MN của (O) vuông góc
với AB tại I sao cho IA < IB . Trên đoạn MI lấy điểm E(E ≠ M , E ≠ I) . Tia AE cắt đường
tròn tại điểm thứ hai là K.
a) Chứng minh tứ giác IEKB nội tiếp được đường tròn. b) Chứng minh 2
AM = AE.AK. c) Chứng minh 2
AE.AK + BI.BA = 4R .
d) Xác định vị trí điểm I sao cho chu vi MIO ∆
đạt giá trị lớn nhất. Hướng dẫn giải
a) Tứ giác IEKB nội tiếp. Ta có:  60o AKB =
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn)
⇒  +  = 90o + 90o =180o AKB BIE
⇒ Tứ giác IEKB nội tiếp được đường tròn. b) 2 AM K = AE.AK. M
Ta có: AB ⊥ MN tại ⇒  =  I AM AN ⇒  = 
AME AKM (hai góc nội tiếp cùng chắn hai cung E bằng nhau) A I B O A ∆ ME và A ∆ KM có:   = 
MAK : chung, AME AKM (cmt). ⇒ A ∆ ME ∽ A ∆ KM (g.g) AM AE 2 ⇒ =
⇒ AM = AE.AK. AK AM N c) 2
AE.AK + BI.AB = 4R .  90o AMB =
(góc nội tiếp chắn nửa đường tròn), áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông có: 2
MB = BI.A . B Do đó: 2 2 2 2
AE.AK + BI.AB = MA + MB = AB = 4R .
Bài 16: Cho nửa đường tròn tâm O, đường kính AB = 2R. Trên tia đối của tia AB lấy
điểm E (khác với điểm A). Tiếp tuyến kẻ từ điểm E cắt các tiếp tuyến kẻ từ điểm A và
B của nửa đường tròn (O) lần lượt tại C và D. Gọi M là tiếp điểm của tiếp tuyến kẻ từ điểm E.
a) Chứng minh rằng tứ giác ACMO nội tiếp được trong một đường tròn.
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 34
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học
b) Chứng minh rằng DM CM = DE CE
c) Chứng minh rằng khi điểm E thay đổi trên tia đối của tia AB, tích AC.BD không đổi. Hướng dẫn giải
a) Chứng minh rằng tứ giác ACMO nội tiếp được trong một đường tròn.
Vì AC là tiếp tuyến của (O) nên OA ⊥ AC =>  90o OAC =
Vì MC là tiếp tuyến của (O) nên OM ⊥ MC =>  90o OMC = =>  +  =180 .o OAC OMC
Suy ra OACM là tứ giác nội tiếp
b) Chứng minh rằng DM CM = DE CE
Xét hai tam giác vuông OAC và OMC có OA  = OM = R  ⇒ OA ∆ C = OM ∆ C chung OC
(cạnh huyền – cạnh góc vuông) ⇒ CA = CM CM CA ⇒ = . CE CE
Tương tự ta có DM DB = DE DE
Mà AC // BD (cùng vuông góc AB) nên CA CE CA DB CM DM = ⇒ = ⇒ = DB DE CE DE CE DE
c) Chứng minh rằng khi điểm E thay đổi trên tia đối của tia AB, tích AC.BD không đổi. Vì 1 OA ∆ C = OM ∆
C ⇒ AOC = MOC ⇒ AOC = AOM 2 Tương tự: 1 BOD = BOM 2
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp. 35
Chủ đề 4: Chứng minh đẳng thức hình học Suy ra  +  1 =  +  ( ) = 90o AOC BOD AOM BOM 2 Mà + = 90o AOC ACO ⇒ ACO = BOD AO AC 2 ⇒ A ∆ OC ” B
∆ DO(g.g) ⇒ =
⇒ AC.BD = A .
O BO = R (không đổi, đpcm) BD BO Hết
Toán Họa: 0986 915 960 – Tổng hợp.
Document Outline

  • HCD4_DangThucHinhHoc
    • D. CÁC BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
    • (. LÝ THUYẾT CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC HÌNH HỌC
    • A. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG BẰNG NHAU
      • Phương pháp 1: Hai tam giác bằng nhau
      • Phương pháp 2: Sử dụng tính chất của các hình đặc biệt
      • Phương pháp 3: Sử dụng tính chất của các đường đặc biệt, điểm đặc biệt.
      • Phương pháp 4: Sử dụng các tính chất liên quan đến đường tròn.
      • Phương pháp 5: Sử dụng tỉ số, đoạn thẳng trung gian …
    • B. CHỨNG MINH HAI ĐOẠN THẲNG TỈ LỆ
      • 1. Tính chất trung điểm của đoạn thẳng
      • 3. Đường trung bình.
      • 4. Định lý Talet:
      • 5. Tính chất đường phân giác của tam giác.
      • 6. Các trường hợp đồng dạng của tam giác
      • 7. Hệ thức lượng trong tam giác vuông.
      • 8. Tỉ số lượng giác của góc nhọn.
    • (. PHẦN BÀI TẬP.