CHƯƠNG 4. SỐ PHỨC
BÀ
I 1&2. KHÁI NIỆM SỐ PHỨC VÀ CÁC PHÉP TOÁN CỦA SỐ PHỨC
A.
LÝ THU
YẾ
T
I. KHÁI NIỆM VỀ SỐ PHỨC
1.
Số phức
Định nghĩa
Ch
o số phức
z có dạng: zabivới ,
ab , trong đó
a
gọi là phần thực của
z
,
b
gọi là phần ảo của
z
,
i
gọi là
đơn vị ảo thỏa mãn
2
1i .
Đặc biệt:
Tập hợp các số phức, kí hiệu là
.
Số phức
z là số thực nếu
0b
.
Số phức
z là số thuần ảo nếu
0a
.
Số phức
00 0 zi
vừa là số thực, vừa là số ảo (còn gọi là
số thuần ảo).
Số phức liên hợp
Số phức liên hợp của số phức z , kí hiệu z , là
zabi.
Môđun của số phứ
c
Môđun của số phức z , kí hiệu là
22
zab.
2. Hai số phức bằng
nhau
Định nghĩa
Hai số phức
111
zabi và
222
zabi được gọi là bằng
Bài tập:
+)
2
5
7
zi
;
+) 2
zi;
+)
4
,cos,
312
ziw iui
,… là
các số thuần ảo.
Bài tập
+) Số phức
2
5
7
zi có số phức
liên hợp là
2
5
7
zi;
+) Số phức
4
3
zi
có số phức liên
hợp là
4
3
zi.
Nhận xét: Mỗi số thực có số phức
liên hợp là chính nó.
Bài tập:
Số phức
2
5
7
zi
có môđun
2
2
2 1229
5
77




z
Bài tập:
Số phức
zabi bằng 0 khi và
chỉ khi
0
0
a
b
nhau khi và
chỉ khi
12
12
aa
bb
.
3. Biểu diễn hình học của số phức
Trên mặt phẳng tọa độ Oxy , mỗi số phức ; ,
zabiab
được biểu diễn bởi điểm ( ; )
M
ab . Ngược lại, mỗi điểm
(;)
M
ab biểu diễn duy nhất một số phức là
zabi
.
hay
0
z .
Nhận xét:
+)
OM z ;
+) Nếu
12
,zz có các điểm biểu diễn
lần lượt là
12
,
M
M thì
12 1 2
M
Mzz.
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
a
là phần thực của số phức z
b là phần ảo của số phức
z
Số phức liên hợp của
z
zabi
22
zab
M
là điểm biểu diễn của
số phức
z
Độ dài đoạn OM là môđun
số phức
z
M
là điểm biểu diễn của số phức z
Đại số
(
là tập hợp
số phức)
Số phức
liên hợp
Môđun số
phức
Hình
học
SỐ PHỨC
zabi
2
,;1
ab i
II. CÁC PHÉP TOÁN SỐ PHỨC
1. Phép cộng số phức
Định nghĩa
Tổng của hai số phức
,,,,zabiz abiabab


là số phức
.zz aa bbi


Tính chất
Với mọi , ,zz z

ta có:
Tính chất kết hợp:
;zz z z z z


Tính chất giao hoán:
;zz z z


Cộng với 0:
00 ;zzz
0.zz zz
2. Phép trừ số phức
Hiệu của hai số phức
,,,,:zabiz abiabab


.zz z z aa bbi


3. Phép nhân số phức
Định nghĩa
Tích của hai số phức
,,,,zabiz abiabab


là
số phức
.zz aa bb ab a b i


Tính chất
Với mọi , ,zz z

ta có:
• Tính chất giao hoán: ;zz z z

• Tính chất kết hợp:
;zz z z z z

• Nhân với 1:
1. .1 ;zz z
• Tính c
hất phân phối của phép nhân đối với phép cộng:
.zz z zz zz


4. Phép chia cho số phức khác 0
Số nghịch đảo của số phức 0z kí hiệu là
1
,z
là số phức
thỏa mãn
1
1,zz
, hay
1
2
1
.zz
z
Thương của phép chia số phức
z
cho số phức
z
khác
0,
Bài tập:
54 32 82.iii

Bài tập:
2
5
7
zi
có số đối là
2
5.
7
zi
Bài tập:
54 32 26.iii

Bài tập:
54 32 158 1210 232.ii i i

Chú ý:
• Ta có thể thực hiện phép cộng và phép nhân
các số phức theo các quy tắc như phép toán
cộng và nhân các số thực.
° Các hằng đẳng thức của các số thực cũng
đúng đối với các số phức.
Bài tập:

2
22
42 22.zzizizi
Bài tập:
32zi
có số phức nghịch đảo là

11 32
.3 2 .
13 13 13
ii
z

Bài tập:
kí hiêu là
1
2
.
zzz
zz
z
z



54 32
54 722 7 22
.
3 2 3 2 3 2 13 13 13
ii
ii
i
iii




SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
Phép cộng số phức
Tổng của hai số phức zabi
và
,, ,zabiabab


là số phức
.zz aa bbi


Phép trừ số phức
Hiệu của hai số phức
zabi
và
,, ,zabiabab

 là số
phức
.zz aa bbi


Phép nhân số phức
Tích của hai số phức zabi
và
,, ,zabiabab

 là số
phức
.zz aa bb ab a b i


Phép chia số phức khác 0
Số nghịch đảo của số phức 0z
kí hiệu là
1
z
là số
phức thỏa mãn
1
1zz
hay
1
2
1
.zz
z
Thương của phép chia số phức z
cho số phức
0z
, kí
hiệu là
1
2
.
zzz
zz
z
z

Tính chất phép cộng số phức
Với mọi ,,zz z

ta có
;zz z z z z


;zz z z


00 ;
zzz

0.zz zz

Tính chất phép nhân số phức
Với mọi ,,zz z

ta có
;
zz z z

;zz z z z z

1. .1
;
zz z
.zz z zz zz


CÁC
PHÉP TOÁN
VỚI SỐ PHỨC
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1: Thực hiện các phép toán của số phức, tìm phần thực phần ảo
1. Phương pháp giải
Cho hai số phức
zabi
và
zabi

,
trong đó , , ,
aba b

. Khi đó:
'' ;zz aa bbi

'' ;zz aa bbi

;zz aa bb ab a b i


2
.
zzz
z
z

Bài tập:
Hai số phức
12
37, 43ziz i
 có
12
34 73 74;zz i i

12
34 73 110;zz i i
12
3.4 7 .3 3.3 4. 7 33 19 ;zz i i

1
2
37 43
937
.
43.43 25 25
ii
z
i
zii



2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Tất cả các số phức z thỏa mãn
231 73ziizi
 là
A.
84
.
55
zi B.
42.zi
C.
84
.
55
zi D.
42.zi
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Ta có:

10
231 73 2 10 42.
2
ziizi iz z zi
i

Bài tập 2: Cho số phức
,zabiab thỏa mãn 13 0zizi
 . Giá trị của 3Sa b là
A.
7
.
3
S  B. 3.S C. 3.S
D.
7
.
3
S
Hướng dẫn giả
i
Chọn B.
Ta có 13 0zizi
22
22
10
13 0
3
a
ab abi
bab

 


2
2
1
1
3
3.
4
3
31
a
a
b
S
b
bb








Bài tập 3. Tính
 

23 20
C1 1i 1i 1i ... 1i
Hướng dẫn giải
Áp dụng công th
ức của cấp số nhân:
Ta có:
 




 


21
23 20
1
21 21
1q
C1 1i 1i 1i ... 1i u.
1q
11i 11i
1. .
i
11i
Ta có
:



  
2
21 20 10
10 10 10
1i 2i
1i 1i .1i 2i .1i 2 1i 2 i.2
Do đó:



10 10
10 10
12 i.2
C212i.
i
Bài tập 4. Tính tổng

2 3 2012
S i 2i 3i ... 2012.i .
A. 1006 1006i B. 1006 1006i C. 1006 1006i
D. 1006 1006i
Hướng dẫn giải
Chọn D
Cá
ch 1.
Ta có

2 3 4 2013
iS i 2i 3i ... 2012i

2 3 2012 2013
S iS i i i ... i 2012.i
Dãy số
2 3 2012
i, i , i , ...,i
là một cấp số nhân có công bội
qi
và có 2012 số hạng, suy ra:

2012
2 3 2012
1i
i i i ... i i. 0
1i
Do
đó:

2013
2012i
S iS 2012.i 2012i S 1006 1006i
1i
Cách 2. Dãy số
22012
1,x,x ,...,x là một cấp số nhân gồm 2013 số hạng và có công bội bằng x.
Xét
x1,x0 ta có:


2013
2 3 2012
1x
1 x x x ... x 1
1x
Lấy đạo hàm
hai vế của (1) ta được:




2013 2012
2 2011
2
2012.x 2013x 1
1 2x 3x ... 2012x 2
1x
Nhâ
n hai vế của (2) cho x ta được:




2014 2013
2 3 2012
2
2012.x 2013x x
x 2x 3x ... 2012x 3
1x
Thay
xi
vào (3) ta được:


2014 2013
2 2 2012
2
2012i 2013i i
S i 2i 3i ... 2012i
1i
Với

2014 2013
i1,ii
Vậy


2012 2012i
S 1006 1006i.
2i
Bài tập 5. Cho
,
hai số phức liên hiệp thỏa mãn
2
R và  23. Tính .
A.
3
B.
3 C. 2
D.
5
Hướng dẫn giải
Chọn C
Đặt  xiy xiy với x, y R.
Không giảm tính tổng quát, ta coi
y0.
Vì
 23
nên
2iy 2 3 y 3.
Do
,
hai số phức liên hợp nên

., mà



3
22
do đó 
3
. Nhưng ta có


33 2 2 3
x3xy 3xyyi
nên 
3
khi và chỉ khi

23 22 2
3x y y 0 y 3x y 0 x 1.
Vậy

22
xy 132.
Bài tập 6. Tìm c biết a,b và c các số nguyên dương thỏa mãn:


3
c a bi 107i.
A. 400 B. 312 C. 198 D. 123
Hướng dẫn giải
Chọn C
Ta có


3
32 23
c a bi 107i a 3ab i 3a b b 107 .
Nên c là số nguyên dương thì

23
3a b b 107 0.
Hay


22
b
3a b 107.
Vì
a, b Z và 107 là số nguyên tố nên xảy ra:

22 2
11450
b
107; 3a b 1 a Z
3
(loại).

22 2
b
1; 3a b 107 a 36 a 6 (thỏa mãn). Vậy nên  
323 2
c a 3ab 6 3.6.1 198.
Bài tập 7. Cho số phức z có phần ảo bằng 164 và với số nguyên dương n thỏa mãn
z
4i.
zn
Tìm
n.
A.
n14
B.
n149
C.
697
D.
789
Hướng dẫn giải
Chọn C
Đặt
z x 164i
ta có:

 




zx164i
4i 4i x 164i 656 4 x n i
zn x164in
x656
n 697.
xn41
Vậy gi
á trị cần tìm của n là 697.
Bài tập 8. Cho số phức z thỏa mãn
13i
z
1i
.Tìm mô đun của số phức
ziz
A. 2 B. 3
C.
5
D.
7
Hướng dẫn giải
Chọn A
Từ z ta phải suy ra được z và thay vào biểu thức
ziz rồi tìm môđun:




13i 13i1i
1313
zi
1i 2 2 2
Suy ra:
 
 
1313 1313
zii.zi
22 22
Do đó:
 ziz1i ziz 2.
Dùng
MTCT:
Bước 1:
Lưu

13i
A
1i
Bước 2: Tính AiA
Lời bình: Nhận thấy rằng với số phức
zabi bất kì ta đều có

 ziz 1iab
hay


ziz
ab ,z
1i
. Về phương diện hình học thì
ziz
1i
luôn nằm trên trục Ox khi biểu diễn
trong mặt phẳng phức.
Bài tập 9. Tìm số thực m biết:


im
z
1mm2i
và
2m
zz
2
( trong đó i là đơn vị ảo)
A.
m1
m1

B.
m0
m1

C.
m0
m1
D.
m2
m1
Định hướng:
Quan sát thấy z cho ở dạng thương hai số phức. Vì Vậy cần phải đơn giản z bằng
cách nhân liên hiện ở mẫu. Từ
zz
. Thay z và z vào
2m
zz
2
ta tìm được m
Hướng dẫn giải
Chọn C
Ta có:







2222
22
22 2
22
22222
2
im1m 2mi m1m 2mi1m 2m
im
z
1mm2i
1m 4m 1m
m1 m i1 m
mi mi
z
1m 1m 1m 1m
1m






 
Như vậy:

 
2
32
22
2
m0
2m m 1 1 1 1
zz m2 m2 m 2m m0
m1
22 2
1m
m1

 
Bài tập 10. Tìm phần thực của số phức:


n
z1i,n thỏa mãn phương trình:


44
log n 3 log n 9 3 .
A. 6 B. 8 C. 8 D. 9
Hướng dẫn giải
Chọn C
Điều kiện: n3,n
Phương trình

 
44 4
logn3 logn9 3 logn3n9 3


32
n3n9 4 n 6n90 n7do:n3
 

   


3
723
z 1 i 1 i. 1 i 1 i.2i 1 i. 8i 8 8i
Vậy phần thự
c của số phức z là 8.
Bài tập 11. Cho số phức


m3i
zm
1i
. Tìm m, biết số phức
2
wz có môđun bằng 9.
A.
m1
m1

B.
m3
m1

C.
m3
m1
D.
m3
m3

Hướng dẫn giải
Chọn D
Ta có
:
 


 
 
 
2
22 2
22
m96mi m9 m9
wz 3m iw 9 9m 9
2i 2 2

42 2 2
1
m18m819m918m9m3
2
Vậy gi
á trị cần tìm là
m3
Bài tập 12. Cho số phức



im
z,m
1mm2i
. Tìm giá trị nhỏ nhất của số thực k sao cho tồn
tại m để
z1 k
A.
51
k
2
B.
52
k
2
C.
51
k
2
D.
52
k
2
Hướng dẫn giải
Chọn C
Ta có




22
im 1 1mi
zz1
im mi
imim


 

2
2
2
2
2
k0
1mi
m2m2
z1 z1 k
m2m2
mi
k
m1
m1
Xé
t
hàm số


2
2
m2m2
fm
m1
Ta có
:






2
ʹʹ
2
2
2m m 1
15
fm fm 0 m .
2
m1
Lập bảng biến thiên ta có min







15 35
fm
22
Yêu cầu bài toán


2
35 35 51
kk
222
Vậy
51
k
2
là giá trị phải tìm.
Dạng 2. Tìm số phức liên hợp, tính môđun số phức
1. Phương pháp giải
Số phức zabi có zabi và
22
.zab
Chú ý:
Nếu zabi thì
Bài tập: Số phức liên hợp của số phức
23 32zii là
A. 12 5 .zi
B. 12 5 .zi
22
2a; . .zz zza b
C. 12 5 .zi
 D. 12 5 .zi
Hướng dẫn giải
Ta có
2
23 32 65 6 125ziiii i

12 5 .zi
Chọn D.
2. Bài tập mẫu
Bài tậ
p 1:
Cho số phức ,zabi với ,ab là các số thực thỏa mãn
24,abi iabi i với i là đơn vị ảo. Môđun của
2
1 zz
 là
A. 229.
B. 13.
C.
229.
D.
13.
Hướng dẫn giải
Chọn A
Ta có

24 2
24 .
21 3
ab a
abi iabi i
ba b






Suy ra
23.zi
Do đó
2
1215.zz i

Vậy

22
2 15 229

Bài tập 2: Cho số phức z thỏa mãn
13
.
1
i
z
i
Môđun của số phức .wizz
là
A. 42.w B. 2.w C. 32.w D. 22.w
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có:
13
12.
1
i
zi
i

12 . 12 12 33.ziwii i i   

22
331832.w
Bài tập 3: Cho
12
,zz là các số phức thỏa mãn
12
1zz
và
12
26.zz
Giá trị của biểu thức
12
2
P
zz
là
A.
2.P
B.
3.P
C.
3.P
D.
1.P
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Đặt
11111
;, ,zabiab
22222
;, .zabiab
Suy ra
22 22
11 22
1ab ab
và
12 1212
1
26.. .
4
zz aabb

Ta có
:
12 12 12
22 2zz aa bbi 



22
22 22
12 12 12 11 22 1212
1
2222 .
4
zz aa bb ab ab aabb
Suy ra
12
22.Pzz
Dạng 3. Bài toán liên quan đến điểm biểu diễn số phức
Bài tập 1: Cho , ,
A
BC lần lượt là các điểm biểu diễn của các số phức
43,12 ,iii
1
.
i
Số phức
có điểm biểu diễn D sao cho
A
BCD là hình bình hành là
A. 64.zi B. 63.zi C. 65.zi
D. 42.zi
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có
A
là điểm biểu diễn của số phức 43i nên
4; 3 .A
B
là điểm biểu diễn của số phức
12 2ii i nên
2;1 .B
C là điểm biểu diễn của số phức
1
i
i
 nên
0; 1 .C
Điều kiện để
A
BCD là hình bình hành là
A
DBC
 

6
6; 5 6 5 .
5
DACB D CAB
DACB D CAB
xxxx x xxx
Dzi
yyyy y yyy
 



 

Bài tập 2: Cho tam giác
A
BC có ba đỉnh , ,
A
BC lần lượt là điểm biểu diễn hình học của các số
phức
12 3
2, 16, 8.ziz izi Số phức
4
z có điểm biểu diễn hình học là trọng tâm của tam
giác
A
BC . Mệnh đề nào sau đây đúng?
A.
4
32.zi B.
4
5.z
C.

2
4
13 12 .zi D.
4
32.zi
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Ta có:
2; 1 , 1;6 , 8;1 .ABC
Gọi
G là trọng tâm tam giác .
A
BC
44
3; 2 3 2 3 2 .Gzizi
Bài tập 3: Cho các số phức
12
,zz thoả mãn
1212
3, 4, 5zz zz
. Gọi ,
A
B lần lượt là các
điểm biểu diễn số phức
12
,zz trên mặt phẳng toạ độ. Diện tích S của OAB
(với O là gốc toạ độ)
là
A.
52.S
B.
6.S
C.
25
.
2
S
D.
12.S
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có:
1
3,zOA
2
4,zOB
12
5zz AB

OAB
vuông tại
O
(vì
22 2
OA OB AB
)
11
..3.46.
22
OAB
SOAOB

Dạng 4. Tìm số phức thỏa mãn điều kiện cho trước
Bài tập 1: Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
1
?
2
zi z
ziz


A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Đặt
,, .zxyixy
Ta có hệ phương trình:


22
22
2
222
11
1.
2
xy x y
xy
xy xy
 


Do đó
1zi
nên có một số phức thỏa mãn.
Bài tập 2: Có bao nhiêu số phức z thỏa điều kiện .2zz z
và 2?z
A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có:
2
.2 242.zz z z z z 
Suy ra điểm
M
biểu diễn số phức z là giao của hai đường tròn
22
1
:4Cx y
và

2
2
2
:4 4.Cx y
Vì
12 1 2
II R R (
12
,II là tâm của các đường tròn
12
,CC
) nên
1
C
và
2
C
tiếp xúc nhau).
Suy ra: Có một số phức z thỏa mãn yêu cầu.
Bài tập 3: Có bao nhiêu số phức thỏa mãn
627?zz i i iz
A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Nhận xét: Từ giả thiết, ứng với mỗi z cho ta duy nhất một số phức .z
Đặt
0,za a , khi đó ta có
627zz i i iz
627az i i iz
76a2aiz aii
76a2aiz ai
76a2aiz ai
 
23
22
7 1 36a 2aa a



432 32
14a 13a 4a 4 0 1 13a 4 0.aaa
Hàm số
32
13a 0fa a a có bảng biến thiên:
Đường thẳng
4y  cắt đồ thị hàm số
f
a tại hai điểm nên phương trình
32
13a 4 0a  có
hai nghiệm khác 1 (do
10f ). Thay giá trị môđun của
z
vào giả thiết ta được 3 số phức thỏa
mãn điều kiện.
Bài tập 4: Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của m để có đúng hai số phức
z
thỏa
mãn
21 10zm i và
123?ziz i
A. 40. B. 41. C. 165. D. 164.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Giả sử
,zxyixy và
,
M
xy là điểm biểu diễn số phức .z
Ta có:
 
2
2 1 10 2 1 100zm i zm i

2
2
2 1 1 100.xm y


Khi đó điểm biểu diễn số phức
z
nằm trên đường tròn
C có tâm
21;1,Im bán kính 10.R
Lại có
 
22
12311 23ziz i x yi x yi

22 2 2
11 23 2x8110.xyx y y
Khi đó điểm biểu diễn số phức
z
cũng nằm trên đường thẳng
:2 8 11 0xy

Có đúng hai số phức
z
thỏa mãn nếu đường thẳng
cắt đường tròn
C tại 2 điểm phân biệt.
Tức là

22
22 1 8 11
5 20 17 5 20 17
,10 10 .
44
28
m
dI m



Vậy có
41 giá trị nguyên của
m để có đúng hai số phức z thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Bài tập 5: Cho hai số phức
1
z và
2
z thỏa mãn
1212
3, 4, 37.zz zz Hỏi có bao nhiêu
số
z
mà
1
2
?
z
zabi
z

A.
1.
B.
2.
C.
3.
D.
4.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
12
,,,,.z x yiz c di xycd Ta có:
22
1
39;zxy
22
2
416;zcd
2222
12
37 2 2 37 6.z z x y c d xc yd xc yd 
Lại có:
1
22 22
2
3
.
8
z
xyi xcyd ycxd
ibi
z cdicd cd



Suy ra
3
.
8
a
Mà
1
22 22 2 2
1
22
3992733
41616648
z
z
ab ab b a b
zz

Vậy có
hai số phức
z
thỏa mãn.
Bài tập 6: Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số m để tồn tại duy nhất số phức z
thỏa mãn
.1zz và 3zim-+=. Số phần tử của S là
A.
2.
B.
4.
C.
1.
D.
3.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Dễ thấy
0.m
Đặt
;,zabiab
ta có hệ phương trình.


22
2
2
2
1
31
ab
abm


Phương trình
22
1ablà đường tròn tâm ,O bán kính 1
R
.
Phương trình

2
2
2
31abm là đường tròn tâm
3; 1 ,I
bán kính
R
m .
Có duy
nhất số phức thỏa mãn đề bài
Hệ phương trình


22
2
2
2
1
31
ab
abm


có nghiệm duy nhất
Hai đường tròn này tiếp túc với nhau
1
112
3
m
OI m m
m

(thỏa mãn
0m
).
Vậy, có hai số thực thỏa mãn.
Bài tập 7: Có tất cả bao nhiêu số phức z thỏa mãn 1z
và
1.
zz
z
z
A.
3.
B.
4.
C.
6.
D.
8.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Đặt
,, .zabiab
Ta có
22 22
11.zab ab

22
2
2
22
2
221.
.
abi abi
zz z z
ab
z
zzz
z


Ta có hệ:
22
22
22
22
1
1
1
22 1
2
ab
ab
ab
ab







hoặc
22
22
1
1
2
ab
ab


2
2
3
4
1
4
a
b
hoặc
2
2
1
4
.
3
4
a
b
Suy ra

1 3 1 3 31 31
; ; ;; ;;; ; .
22 22 22 22
ab

 

 
 

 

 

Vậy có 8 cặp số

;ab do đó có 8 số phức thỏa mãn.
Dạng 5: Bài toán tập hợp điểm biểu diễn số phức
1. Phương pháp giải
Sử dụng các định nghĩa, tính chất hình học đã biết.
Cho trước các điểm cố định
1212
,,; 2 0IFF FF cc
Tập hợp các điểm
M
thoả mãn
0MI R R
là
đường tròn tâm
I
bán kính .
R
Tập hợp các điểm
M
thoả mãn

12
2
M
FMF aac
là elip có hai tiêu điểm là
12
,.FF
Tập hợp các điểm
M
thoả mãn
12
M
FMF
là đường
Bài tập:
Trên mặt phẳng Oxy tập hợp các điểm
biểu diễn số phức z thoả mãn
25 4zi
 là đường tròn tâm
2;5 ,I bán kính
2.R
trung trực của đoạn thẳng
12
.FF
2. Bài tập
Bài tậ
p 1
: Xét các số phức z thỏa mãn

68 .zzi là số thực. Biết
rằng tập hợp tất cả các điểm biểu diễn của
z là một đường tròn, có tâm

;Iabvà bán kính
.
R
Giá trị
abR
bằng
A. 6. B. 4. C. 12. D. 24.
Chú ý:
Trong mặt phẳng Oxy ,

22
2
x
aybR
 là
phương trình đường tròn
có tâm
;Iabvà bán
kính
0R .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
,.zxyixy
Vì


68 . 6 8zzixyiyxi 


là số thực nên

22
6803425.xx yy x y
Tập hợp tất cả các điểm biểu diễn của
z là đường tròn có tâm
3; 4 ,I
bán kính 5.R
Vậy
4.abR
Bài tập 2: Cho số phức
z
thỏa mãn
3310zz

. Tập hợp các điểm biểu diễn số phức
z
là
A. Một parabol.
B.
Một đường tròn.
C.
Một elip.
D.
Một hypebol.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Gọi

,zxyixy
thì
3 3 10 3 3 10(*)zz xyixyi
Gọi
M
là điểm biểu diễn số phức z và các điểm
12
3; 0 , 3; 0 .FF Dễ thấy
12
62FF c
Khi đó:
12
3 3 10 10 2 .zz MFMF a
Vậy tập hợp các điểm
M
biểu diễn số phức z là elip có hai tiêu điểm
12
,FF, độ dài trục lớn là
210a
Bài tập 3: Cho số phức z thỏa mãn 10z
và

2
68 12 .wizi Tập hợp các điểm biểu
diễn số phức
w
là đường tròn có tâm là
A.
3; 4 .I  B.
3; 4 .I C.
1; 2 .I
D.
6;8 .I
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Ta có

2
68 12wizi

34 68wiiz

22
34 6 8wi z
3 4 10.10 3 4 100wi wi 
Vậy tập hợp các điểm biểu diễn số phức
w là đường tròn
C
có tâm
3; 4 .I
Bài tập 4: Trong mặt phẳng tọa độ
,Oxy
tập hợp các điểm biểu biễn các số phức
z
thỏa mãn 12 12zizi  là đường thẳng có phương trình
A. 210.xy B. 20.xy
C.
20.xy D. 210.xy
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Đặt
,.zxyixy zxyi 
Gọi

;
M
xy là điểm biểu diễn của số phức .z
Ta có:
12 12zizi
12 12
x
yi i z yi i
12 12
x
yix yi 
 
22 22
12 12
x
yx y
22 22
21 4 4 21 4 4xx yy xx yy
20.xy
Vậy tập hợp các điểm biểu biễn các số phức
z thỏa mãn yêu cầu bài toán là đường thẳng có phương
trình là
20.xy
Bàitập5.GiảsửM(z)làđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễnsốphứcz.Tậphợpnhững
điểmM(z)thỏamãnđiều
2z izlà
A.
Đường
thẳng
4x 2y 3 0 B. Đườngthẳng 4x 2 y 3 0

A. Đườngthẳng
x2y30 D. Đườngthẳng x9y30

Hướngdẫngiải
ChọnA
Cá
c
h1.Đặt

zxyi;x,y .
làsốphứcđãchovà
Mx;y
làđiểmbiểudiễncủaztrong
mặtphẳngphức
Tacó
   
22
22
z2 iz x2 yi x y1i x2 y x y1 
4x 2 y 3 0
.VậytậphợpđiểmMcầntìmlàđườngthẳng
4x 2y 3 0

Cách2.

z2 iz z 2 iz*
Đặt

zxyi;x,y . là số phứcđã cho và
Mx;ylàđiểm biểu diễn của z trong mặt
phẳngphức,ĐiểmAbiểudiễnsố‐2tức
A2;0
vàđiểmBbiểudiễnsốphứcitức
B0;1
Khiđó

*MAMB. Vậy tập hợpđiểm M cần tìm làđường trung tực của AB:
4x 2y 3 0.
Bàitập6.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z2i z1i
là
A. Đường
thẳng xy30 B. Đườngthẳng x2y30

A. Đườngthẳng
x2y30 D. Đườngthẳng xy10

Hướngdẫngiải
ChọnD
Giảsử
zxyi(x,y )
,điểm
Mx;y
biểudiễnz.Theobàiratacó:
 
222
2
x y2i x1 y1i x y2 x1 y1
4y 4 2x 2y 2 x y 1 0
   

SuyraMthuộcđườngthẳngcóphươngtrình
xy10
.
Vậytậphợpđiểmbiểudiễncácsốphứczlàđườngthẳngcóphươngtrình
xy10.
Bàitập7.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
 
51 iz 3 2i 1 7iz i là
A. Đường
thẳng B. Đường
tròn
A.
Đường
elip D. Đư
ờng
Parabol
Hướngdẫngiải
ChọnA
Nhậnthấy
51 i 5 2 1 7i
Tacó
 
51 iz 3 2i 1 7iz i

32i i
51 i .z 1 7i.z
55i 17i
32i i 1 1 7 1
zz zizi
55i 17i 10 2 50 50


  

VậytậphợpMlàđườngtrungtrựcAB,với
11 7 1
A;,B;
10 2 50 50



.
Bàitập8.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
zz3 4 là
A. Haiđuờngthẳng
1
x
2
,
7
x
2

B. Haiđuờngthẳng
1
x
2
,
7
x
2

A. Haiđuờngthẳng
1
x
2
,
7
x
2
D. Haiđuờngthẳng
1
x
2
,
7
x
2
Hướngdẫngiải
ChọnA
Đặt

zxyi,x,y
Lúcđó:
2
2
zz3 4 xyixyi3 4 2x3 4 4x 12x916
1
x
2
4x 12x 7 0
7
x
2
  


VậytậphợpđiểmMlàhaiđườngthẳng
17
x= ; x
22
songsongvớitrụctung.
Bàitập9.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
zz1i 2là
A. Haiđuờngthẳng
13 13
y;y
22


B. Haiđuờngthẳng
13 13
y;y
22


A. Haiđuờngthẳng
15 13
y;y
22


D. Haiđuờngthẳng
15 13
y;y
22


Hướngdẫngiải
ChọnB
Đặt

zxyi,x,y
Lúcđó:

2
22
2
zz1i 2 xyixyi1i 2 1 2y1i 2
1 2y 1 2 1 4y 4y 1 4 4y 4y 2 0
13
y
2
2y 2y 1 0
13
y
2
 
  

VậytậphợpđiểmMlàhaiđườngthẳng
13 13
y;y
22


songsongvớitrụchoành.
Bàitập10.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
2z 1 z z 2là
A. Haiđuờngthẳng
x0
,
y0
. B. Haiđuờngthẳng
x0
,
y2
.
C. Haiđuờngthẳng
x0 ,x2 .
D. Haiđuờngthẳng
x2
, y2 .
Hướngdẫngiải
ChọnC
Gọi

Mx;y
làđiểmbiểudiễnsốphức
zxyi
,
x, y
thỏa
2z1 zz2


 
222
22
2 x yi 1 x yi x yi 2 2 x 1 yi 2 2yi
x0
2x1 y 2 2y x 2x0
x2


Vậytậphợpcác
điểmMcầntìmlàhaiđườngthẳng
x0
, x2
.
Bàitập11.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z1i 2 là
A.
Đuờng
thẳng
xy20
B. Đườngtròn

22
x1 y1 4

C.
Đ
ườngthẳng
xy20
D. Đư
ờng tròn tâm

I1; 1 và bán kính
R2.
Hướngdẫngiải
ChọnD
Xéthệthức:
z1i 2 Đặt
zxyi,x,y .
Khiđó:
 
22 22
(1) x 1 y 1 2 x 1 y 1 4
Vậy,tậphợpnhữngđiểmM(z)thỏamãnhệthức(1)làđườngtròntâm

I1; 1 vàbán
kính
R2. 
Bàitập12.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z
3
z1
là
A. Đuờng
tròn
22
18 9
xy y 0
88

B. Đườngtròn
22
18 9
xy y 0
88

C. Đường
tròn
22
18 9
xy y 0
88

D. Đư
ờng tròn tâm
9
I0;
8



và bán kính
1
R.
8
Hướngdẫngiải
ChọnB
Đặt

zxyi,x,y .
Tacó
22
z189
3z3z1xy y 0
z1 8 8

Vậy,tậphợpnhữngđiểmM(z)thỏamãnhệthức(1)làđ
ư
ờngtròntâm
9
I0;
8



vàbán
kính
3
R.
8
Bàitập13.Tậphợpcác
điểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z32i 2z12i là
A. Đuờng
tròn
22
248
xy x y 0
333

B. Đườngtròn
22
248
xy x y 0
333

C. Đường
tròn
22
248
xy x y 0
333

D.
22
248
xy x y 0
333

Hướngdẫngiải
ChọnC
Đặt

zxyi;x,y . 
Tacó:
z32i 2z12i
 
22 2
22
x3 y2i 2x1 2y2i x3 y2 2x1 2y2
3x 3y 2x 4y 8 0
  

Suy ra: Tập hợp cácđiểm biểu diễn z là phương trìnhđường tròn (C):
22
248
xy x y 0
333

.
Bàitập14.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện

zi 1iz là
A. Đuờng
tròn

2
2
xy12
B. Đườngtròn

2
2
xy12

C. Đ
ường
tròn

22
x1 y1 2 D.

22
x1 y1 2

Hướngdẫngiải
ChọnA
Gọi

Mx;ylàđiểmbiểudiễncủasốphức
zxyi;x,y .
Suyra
   
222
2
zi x y1 1iz 1ixyi xy xy  
Nê
n
  
222 2
22
zi 1iz x y1 xy xy x y1 2
VậytậphợpđiểmMlàđườngtròn

2
2
xy12

.
Bàitập15.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z4i z4i 10là
A. Đuờng
elip
2
2
y
x
1
916

B. Đuờngelip
2
2
y
x
1
16 9
C. Đuờng
elip
2
2
y
x
1
43

D. Đuờngelip
2
2
y
x
1
94
Hướngdẫngiải
ChọnA
Xéthệthức:
z4i z4i 10
Đặt

zxyi,x,y
.Lúcđó
 
2
2
22
22
y
x
(4) x y 4 x y 4 10 1
916

VậytậphợpđiểmMlàđư
ờngelipcóhaitiêuđi ểmlà
12
F (0;4);F ( 0; 4)
vàđộdàitrụclớnlà
16.
Bàitập16.Tậphợpcácđiểmtrênmặtphẳngtọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãnđiều
kiện
z2 z2 5
là
A.
Đuờng
trò
n B. Đuờng
elip
C. Đuờngparabol D. Đuờngthẳng
Hướngdẫngiải
ChọnB
Đặt

zxyi;x,y .
Tacó:
z2 z2 5
    
22
22
x 2 yi x 2 yi 5 x 2 y x 2 y 5 1
Xét

A 2;0 ; B 2;0 ;I x; y IA IB 5
VậytậphợpđiểmbiểudiễnsốphứczchínhlàtậphợpcácđiểmIthỏamãn
IA IB 5,đó
chínhlàmộtelipcótiêucự
AB IA IB 5
c2;a
222

Bàitập17.Tậphợpcác
điểmtrênmặtphẳngt ọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãn
điềukiện
2z z2là
A. Tậphợpcácđi
ể
mlànửamặtphẳngở
b
ênphảitrụctung
B. Tậphợpcácđi
ể
mlànửamặtphẳngở
b
êntráitrụctung
C. Tậphợpcácđi
ể
mlànửamặtphẳngphíatrêntrụchoành
D. Tậphợpcácđi
ể
mlànửamặtphẳngphíadướitrụchoành
Hướngdẫngiải
ChọnA
Xéthệthực:

2z z21
.Đặt
zxyi,x,y
.
Khiđó:
(3) 8x 0
TậphợpnhữngđiểmM(z)thỏamãnđiềukiện(1)lànửamặtphẳngởbênphảitrụctung,
tứccácđiểm

x,y
mà x0
Bàitập18.Tậphợpcác
điểmtrênmặtphẳngt ọađộbiểudiễncácsốphứczthỏamãn
điềukiện
1z1i2
là
A. Tậphợpcácđiểmlàhìnhtròncótâm
I1; 1
,bánkính2
B. Tậphợpcácđiểmlàhìnhvànhkhăncótâmtại
A1;1vàcácbánkínhlớnvànhỏl ần
lượtlà
2; 1 
C. Tậphợpcácđiểmlàhìnhtròncótâm
I1; 1
,bánkính1
D. Tậphợpcácđiểmlàhìnhvànhkhăncótâmtại
I1; 1vàcácbánkínhlớnvànhỏlần
lượtlà
2; 1
Hướngdẫngiải
Chọn18B
Xéthệthực:

1z1i22 .Đặt
zxyi,x,y .
Khiđó:

22
21x1 y14
Vậy tập hợp nhữngđiểm M(z
) thỏa mãnđiều kiện (2) là hình vành khăn có tâm tại

A1;1vàcácbánkínhlớnvànhỏlầnlượtlà2; 1
Bàitập19.Tìmtấtcảcác
điểmcủamặtphẳngphứcbiểudiễncácsốphứczsaocho
zi
zi
làsốthực.
A. Tậphợpđi
ể
mg
ồ
mhaitrụctọađộ
B. Tậphợpđi
ể
mlàtrụchoành
C. Tậphợpđiểmgồmhaitrụctọađộbỏđiđiểm
A(0;1)
D. Tậphợpđiểmlàtrụctu
ng,
bỏđi
A(0;1)
Hướngdẫngiải
ChọnC
Đặt

zxyi,x,y .
Tacó:


2
2
xy11y xy1x1yi
zi
zi
x1y




zi
zi
làsốthực

xy 1 x1 y 0 xy 0.
Mặtkhá
c:

2
2
xy10
cảmặtphẳngphứcbỏđiđiểm
0;1
Tómlại:

x0
y0
ycbt .
x,y 0;1
Vậycácđiểmcủamặtphẳngphứccầntìmgồmhaitrụctọa
độbỏđiđiểm
A(0;1)
Bàitập14.Tìmtậphợpcác
điểmbiểudiễnsốphứczsaocho
z23i
u
zi
làmộtsốthuần
ảo.
A.
Đường
tròntâm
I1;1
bánkính
R5
B. Đườngtròn
tâm

I1;1
bánkínhR5 trừđihaiđiểm

A0;1;B 2; 3
.
C. Đườngtròntâm

I1;1bánkính
R5
D. Đường
tròntâm
I1;1
bánkính
R5
trừđihaiđiểm
A0;1;B 2; 3
.
Hướngdẫngiải
ChọnB
Đặt

zxyi,x,y
Tacó:



22
22
22
x2 y3ix y1i
xy2x2y322xy1i
z23i
u
zi
xy1 xy1






 
u làsốthuầnảo



22
22
x1 y1 5
xy2x2y30
x, y 0; 1
2x y 1 0
x, y 2; 3







Vậytậphợpđiểm
z làđườngtròntâm
I1;1
bánkính
R5
trừđihaiđiểm

A0;1;B 2; 3 .
Bài tập 21. Tìmtập hợp cácđiểm biểu diễn số phức
zxyi
thỏa mãnđiều kiện
xy1
là
A. Bacạnhcủatamgiác
B. B
ố
ncạnhcủahìnhvuông
C. B
ố
ncạnhcủahìnhchữnhật
D. B
ố
ncạnhcủahìnhthoi
Hướngdẫngiải
ChọnB
GọiMlàđiểmbiểudiễnsốphứcz.
Tacó:
xy1 khi x0,y0
xy1 khi x0,y0
xy1
xy1khi x0,y0
xy1 khi x0,y0





VậytậphợpđiểmMlà4cạnhcủahìnhvuôn
g.
Bàitập22.TrongmặtphẳngtọađộOxy,tìmtậphợpđiểmbiểudiễncácsốphứczthỏa
mãn
zi zi
z1
z1

làsốthuầnảo.
A. Đường
tròntâm
1
I;0
2



bánkính
1
R
2
B. Đườngtròn
tâm
1
I;0
2



bánkính
1
R
2
trừđihaiđiểm
1; 0 .
C. Đườngtròntâm
1
I;0
2



bánkính
1
R
4
D. Đường
tròntâm
1
I;0
2



bánkính
1
R
4
trừđihaiđiểm
0;1 .
Hướngdẫngiải
ChọnB
Giảsử
zxyi
vàđiểmbiểudiễnsốphứczlà
Mx;y.
Tacó:



2
22
22
2
2x y 2x 2x 1i
2z z z i z z 2i
zi zi
z1
z1
zzz1 x1 y





zi zi
z1
z1

làsốthuầnảo



2
22
2
2
2
11
2x y 2x 0
xy
24
x1 y 0
x;y 1;0











VậytậphợpđiểmMlàđườngtr
òn
2
2
11
xy
24




bỏđiđiểm
1; 0 .
Bàitập23.Tìmquỹ tíchcácđi
ể
mtrênmặt phẳngphứcbi
ể
udiễnchos
ố
phức wiz1
,
biếtzlàsốphứcthỏamãn:

3
z2i1 8 .
A.
Đường
tròn

22
C:x 3 y 1 4
B. Đườngtròn

22
C:x 3 y 1 2
C.
Đ
ườngtròn

22
C:x 3 y 1 4
D. Đường
tròn

22
C:x 3 y 1 4
Hướngdẫngiải
ChọnC
Tacó
3
3
zz nên
 

3
3
z2i1 2 z2i1 2 * 
Đặt
wxyi
Talạicó
wiz1 ziiw z ii.w .(*)trởthành:
 
22 22
iw 3i 1 2 y 1 x 3 2 y 1 x 3 4
Vậy quỹ tích cácđiểm biểu diễn w
trên mặt phẳng phức làđường tròn

22
C:x 3 y 1 4.
Bàitập24.TrongmặtphẳngtọađộOxy,tìmtậphợpđiểmbiểudiễnsốphứcwthỏamãn:
wz2i
,biếtzlàsốphứcthỏa
z12i 1

.
A. Đường
tròntâm
I1;2bánkính R2
B. Đườngtròn
tâm

I2;1bánkínhR2
C. Đường
tròntâm

I1;1bánkínhR1
D. Đường
tròntâm
I3;3
,bánkínhR1
.
Hướngdẫngiải
ChọnD
Gọi

wxyix,y Mx;y làđiểmbiểudiễnchosốwtrênhệtrụcOxy.

 
22
zw2ix2 y1i zx2 1yi
z12i 1 x3 3yi 1 x3 y3 1


Vây
tậphợpđiểmbiểudiễnsốphứcwlàmộtđườngtròntâm
I3;3,bánkínhR1 .
Bài tập 25. Trong mặt phẳng phức Oxy, tìm tập hợp cácđiểm M biểu diễn s ố phức

w12iz3 biếtzlàsốphứcthỏamãn: z2 5
.
A. Đườngtròntâm
I1;2
bánkính
R5
B. Đườngtròn
tâm

I2;1bánkínhR5
C. Đường
tròntâm

I1;4bánkính R55 .
D. Đườngtròntâm
I1;3
,bánkính
R5
.
Hướngdẫngiải
ChọnC
Theogiảthiết:


a1 b4i
z2 5 5 a1 b4i 512i
12i

 
 
22 22
a1 b4 55 a1 b4 125
VậytậphợpđiểmMthỏamãnđ
ềbàilàđườngtròntâm
I1;4bánkínhR55 .
Bàitập26.Tìmtậphợpcácđiểmbiểudiễnsốphức
zʹ 1i3z2

với z1 2.
A. Hìnhtròntâm

I3;3 ,R4 .
B. Đường
tròn
tâm
I3;3
,R4 .
C. Hìnhtròntâm

I1; 4
bánkính
R5
.
D. Đườngtròntâm
I1;3,bánkínhR5
.
Hướngdẫngiải
ChọnA
Giảsửtacó


zabia,b
zʹ xyix,y


Khiđó:
 
zʹ 1i3z2xyi1i3abi2xyiab32ba3  
xy32
a
xab32
4
yba3 3xy23
b
4





 

Theobàiratacó:

22
2
2
xy32 3xy23
z1 2 a1 b 4 1 4
44


 






22
22
2
2
22
xy36 3xy23 64 4x 4y 24x83y160
xy6x23y40 x3 y 3 16
 

Vậyquỹtíchcác
điểmbiểudiễnsốphứcz’làhìnhtròntâm
I3;3
,R4 .
Bàitập27.Tìmtậphợpcácđiểmbiểudiễntrongmặtphẳngphức

w1i3z2
biết
rằngsốphứczthỏamãn
z1 2.
A. Hìnhtròntâm

I3;3
,R4 .
B. Đường
tròn
tâm
I3;3bánkính
R4
C. Đ
ường
tròntâm

I3; 3
bánkínhR4
.
D. Hìnhtròntâm

I3; 3
bánkínhR4.
Hướngdẫngiải
ChọnD
Đặt

zabi,a,b và
wxyi,x,y
Tacó:

2
2
z1 2 a1 b 4*
Từ
 


22 2
2
w 1 i3z 2 x yi 1 i3 a bi 2
x3a1b3
xab32
y33a1b
y3ab
x3 y3 4a1 b 16Do(*)
 












Vậytậphợpcác
điểmcầntìmlàhìnhtròntâm
I3; 3
bánkínhR4.
Bàitập28.Tìmtậ
phợpcácđiểmbiểudiễnsốphức
zʹ 2z 3 i

với
2
3z i zz 9.
A. Hìnhtròntâm

I3;3
,R4 .
B. Đường
tròn
tâm
I3;3bánkính R4
C. Đườngtròntâm

I3; 3
bánkính
R4
.
D. Hìnhtròntâm
7
I3;
4



,
73
R
4
Giải
ChọnD
Giảsửtacó


zabia,b
zʹ xyix,y


Khiđó

x3
a
x2a3
2
zʹ 2x 3 i x yi 2a 3 2 b 1 i
y1
y2b1
b
2




Theobàiratacó:

22
22222
3z i zz 9 9a 3b 1 a b 9 4a 4b 3b 4 0   

2
22 2
3773
x3 y1 y1 40 x3 y
2416

  


Vậyquỹtíchcác
điểmbiểudiễnsốphứcz’làhìnhtròntâm
7
I3;
4



,
73
R
4
Bàitập29.Chocác
sốphức
z
thỏamãn
4z
.Biếtrằngtậphợpcácđiểmbiểudiễncácsố
phức
(3 4 )wizi làmộtđườngtròn.Tínhbánkínhrcủađườngtrònđó.
A. r
4. B. r5. C. r20. D. r22.
Hướngdẫngiải
ChọnC
Gọi
wabi ,tacó
2
(1)(34)
(1)
(3 4 )
34 916
ab i i
ab i
wabi izi z
ii



22
(3 4 4) (3 4 3)
344(343)
.
25 25 25
ab ba
ab ba
iz



Mà
z =4nên
22222
(3 4 4) (3 4 3) 100 2 399ab ba ab b 
Theogiảthiết,tậphợpcácđiểmbiểudiễncácsốphức
(3 4 )wizi
làmộtđườngtròn
nêntacó
22 2 2
2 399 ( 1) 400 400 20ab b a b r

BÀ
I 3. PHƯƠNG
TRÌNH BẬC HAI VỚI HỆ SỐ THỰC
A.
LÍ THUYẾT
1.
Căn bậ
c hai của một phức
Định n
ghĩa
Cho số phức w. Mỗi số phức z thỏa mãn
2
zw được gọi là
một căn bậc hai của
w
Tìm căn bậc hai của số phức w
w là số thực.
+ Nếu
0w thì w có hai căn bậc hai là
iw và
iw
+ Nếu 0w thì w có hai căn bậc hai là w và w
wabi

, ab
,
0b
Nếu zxiy là căn bậc hai của w thì

2

x
iy a bi
Do đó ta có hệ ph
ương trình:
22
2x
x
ya
yb
Mỗi nghiệm của hệ phương trình cho ta một căn bậc hai
của w
2. Giải phương trình bậc hai với hệ số thực
Xét
phương trình
2
0az bz c
,,c ; 0
ab a
Ta có
2
4 bac
Nếu 0 thì phương trình có nghiệm thực
2

b
x
a
Nếu
0
thì phương trình có hai nghiệm thực phân
biệt:
1
2

b
x
a
;
2
2

b
x
a
Nếu
0 thì phương trình có hai nghiệm thực phân
biệt:
1
2

bi
x
a
;
2
2

bi
x
a
Hệ thức Vi-ét đối với phương trình bậc hai với hệ số thực
Phương trình bậc hai
2
0ax bx c
0
a có hai nghiệm
Nhận x
é
t:
+) Số 0 có đúng một căn bậc hai
là 0
+) Mỗi số phức khác 0 có hai căn
bậc hai là hai số đối nhau (khác
0)
Chú ý:
Mọi phương trình bậc n:
1
01 1
... 0

nn
nn
Az Az A z A
luôn có n nghiệm phức (không
nhất thiết phân biệt) với n nguyên
dương.
phân biệt
1
x
,
2
x
(thực hoặc phức) thì
12
12


b
Sxx
a
c
Pxx
a
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1: Giải phương trình. Tính toán biểu thức nghiệm
1. Phương pháp giải
Cho phương trình:
2
0az bz c
,,c ; 0ab a
Giải pương trìn
h bậc hai với hệ số thực
Áp d
ụng các phép toán trên tập số phức
để biến đổi biểu th
ức
Ví dụ: Xét phương trình
2
250zz
a) Giải phương trình trên tập số phức
b)
Tín
h
12
zz
Hướng dẫn giải
a) Ta có:

2
'15 4 2 i
Phương trìn
h có hai nghiệm là:
1
22
zi
;
2
22
zi
b) Ta có
22
12
22 22 zz
Suy ra
12
22 22 42 zz
2. Bài tậ
Bài tập 1.
Trong các số sau, số nào là nghiệm của phương trình
2
1
zz
z ?
A.
13
2
i
B.
13
2
C.
13
2
D.
12
2
i
Hướng dẫn giải
Chọn A
Ta có
2
1zz

z
2
2
2
11 3 1 3
2. .
24 4 2 4




i
zz z
13 13
22 2
13 13
22 2










ii
zz
ii
zz
Bài tập 2. Phương trình
2
0zazb
, ab có nghiệm phức là 34
i . Giá trị của ab bằng
A. 31 B. 5 C. 19 D. 29
Hướng dẫn giải
Chọn C
Chú ý
:
Nếu
0
z là
Cách 1: Do
34zi
là nghiệm của phương trình
2
0
zazb
nên ta có:

2
34 34 0 3 7 4 24 0 ia ib ab a i
370 6
4240 25






ab a
ab
Do đó
19ab
Cách 2: Vì
1
34zi
là nghiệm của phương trình
2
0
zazb nên
2
34zi cũng là nghiệm của phương trình đã cho
Áp dụng hệ thức Vi-ét vào phương trình trên ta có
12
12
.

zz a
zz b

34 34
6
19
25
34 34





iia
a
ab
b
iib
nghiệm của phương
trình bậc hai với hệ
số thực thì
0
z cũng
là nghiệm của
phương trình
Bài tập 3. Gọi
0
z là nghiệm phức có phần ảo dương của phương trình
2
6340
zz . Giá trị của
0
2zi là
A. 17 B. 17 C. 217 D. 37
Hướng dẫn giải
Chọn A
ra có

2
'255 i
. Phương trình có hai nghiệm là
35
zi
;
35
zi
Do đó
00
35 2 14 17 zizii
Bài tập 4. Gọi
1
z
là nghiệm phức có phần ảo âm của phương trình
2
250
zz
Tọa độ điểm biểu diễn số phức
1
74 i
z
trên mặt phẳng phức là
A.
3; 2P B.

1; 2N C.
3; 2
Q D.

1; 2M
Hướng dẫn giải
Chọn A
Ta có
2
12
250
12



zi
zz
zi
Theo yêu cầu của bài toán ta chọn
1
12
zi. Khi đó:
22
1
74 12
74 74
32
12 1 2




ii
ii
i
zi
Vậy điểm biểu diễn của số phức là
3; 2P
Bài tập 5. Gọi
1
z
,
2
z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
450
zz
. Giá trị của biểu thức

2019 2019
12
11zz bằng
A.
1009
2 B.
1010
2 C. 0 D.
1010
2
Hướng dẫn giả
i
Chọn D
Xét phương trình

2
1
2
2
2
450 2 1
2

zi
zz z
zi
Khi
đó ta có:

2019 2019 2019 2019
12
1111zz ii


1009 1009
22
1.1 1.1 ii ii

1009 1009
1.2 1.2 ii i i


505
1009 1010
2 1010 1010
211 2 .22 iiiii
Dạng 2: Định lí Vi-ét và ứng dụng
1. Phương pháp giải
Định lí Vi-ét: Cho phương trình:
2
0az bz c ; ,,cab ; 0a
có hai nghiệm phức
1
z ,
2
z thì
12
12
.
b
zz
a
c
zz
a

Ví dụ: Phương trình
2
4240zz có hai
nghiệm phức
1
z
,
2
z
nên
12
4zz
;
12
.24zz
Chú ý: Học sinh hay nhầm lẫn:
12
b
zz
a

2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Gọi
1
z
,
2
z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
250zz

. Giá trị của biểu thức
22
12
zz bằng
A. 14 B. –9 C. –6 D. 7
Hướng dẫn giải
Chọn C
Gọi
1
z
,
2
z
là nghiệm của phương trình
2
250zz

Theo định lí Vi-ét ta có:
12
12
2
.5
zz
zz

Suy ra

2
22 2
12 12 12
222.56zz zz zz 
Bài tập 2:
Phương trình bậc hai nào sau đây có nghiệm là 12i
? Chúng ta có thể giải từng
A.
2
230zz B.
2
250zz
C.
2
250zz
D.
2
230zz
Hướng dẫn giải
Chọn C
Phương trình bậc hai có hai nghiệm phức là liên hợp của nhau nên
phương trình bậc hai có nghiệm
12i thì nghiệm còn lại là 12i
Khi đó tổng và tích của hai nghiệm lần lượt là 2; 5
Vậy số phức
12i
là nghiệm của phương trình
2
250zz

phương trình:
+)
2
230zz

2
2
12zi
12zi
12zi
+)
2
250zz

2
2
14zi
12zi

12zi

+)
2
250zz

2
2
14zi
12
zi

12zi

+)
2
230zz

2
2
12zi
12zi
12zi
Bài tập 3: Kí hiệu
1
z ,
2
z là nghiệm phức của phương trình
2
2430zz
. Tính giá trị biểu thức
12 1 2
P
zz i z z
A. 1
P
B.
7
2
P C. 3P D.
5
2
P
Hướng dẫn giải
Chọn D
Ta có
1
z ,
2
z là hai nghiệm của phương trình
2
2430zz

Theo định lý Vi-ét ta có
12
12
2
3
.
2
zz
zz

Ta có
  
2
2
12 1 2
333 5
22 2
222 2
Pzzizz i i




Bài tập 4: Gọi
1
z ,
2
z là hai nghiệm phức của phương trình
Cách khác:
Ta có:
2
470zz
. Giá tị của
33
12

P
zz
bằng
A. –20 B. 20
C.
14 7 D. 28 7
Hướng dẫn giải
Chọn A
Theo định lý Vi-ét ta có
12
12
4
.7
zz
zz

Suy ra
33 2 2
12 121122
zz zzzzzz

2
12 12 12
3zz zz zz
2
4. 4 3.7 20
2
470zz


2
2
23zi
1
2
23
23
zi
zi


Do đó:
33
12
zz
33
23 23ii
20
Bài tập 5: Gọi
1
z
và
2
z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
32270zz

. Giá trị của
12 21
zz z z bằng
A. 2 B. 6 C. 36 D. 6
Hướng dẫn giải
Chọn A
Áp dụng định lý Vi-ét, ta có
12
2
3
zz
và
12
.9zz
Mà
12 12 12
.93zz zz zz
Do đó

12 21 1 2 1 2
2
.3 .3 3 3. 2
3
zz z z z z z z
Bài tập 6: Cho số thực 2a và gọi
1
z ,
2
z là hai nghiệm phức của phương trình
2
20zza.
Mệnh đề nào sau đây
sai?
A.
12
zz là số thực B.
12
zz
là số ảo
C.
12
21
zz
zz
là số ảo
D.
12
21
zz
zz
là số thực
Hướng dẫn giải
Chọn C
Ta có
12
2
b
zz
a
. Đáp án A đúng
Phương trình bậc hai với hệ số thực có hai nghiệm là số phức liên hợp. Gọi
1
zxyi ;
,xy
là
một nghiệm, nghiệm còn lại là
2
zxyi
Suy ra
12
2zz yi là số ảo. Đáp án B đúng

2
22
12 12
1212
2 1 12 12
2
42
..
zz zz
zz zz
a
z z zz zz a


Vậy C l
à đáp án sai và D đúng
Dạng 3: Phương trình quy về phương trình bậc hai
1. Phương pháp giải
Nắm vững cách giải phương trình bậc
hai với hệ số thực trên tập số phức
Nắm vững cách giải một số ph
ương trình
quy về bậc hai, hệ phương trình đại số
bậc cao;…
Ví dụ:
Giải phương trình:
42
60zz
trên tập
số phức.
Hướng dẫn giải
Đặt
2
zt
, ta có phương trình:
2
3
60
2
t
tt
t

Với
3t
ta có
2
33zz

Với
2t
ta có
2
22zzi 
Vậy phương trình đã cho có bốn nghiệm
3z
; 2zi
2. Bài tậpmẫu
Bài tậ
p 1:
Tổng môđun bốn nghiệm phức của phương trình
42
2320zz
 là
A.
32
B.
52
C.
25
D.
23
Hướng dẫn giải
Chọn A
Ta có:
2
42
22
2
2
2
2
2320
11
.
2
22
2
2
z
z
z
zz
zi
zi
zi




Khi đó, tổng môđun bốn nghiệm phức của phương trình đã cho bằng
22
22 32
22
ii 
Bài tập 2: Kí hiệu
1
z ,
2
z ,
3
z ,
4
z là bốn nghiệm phức của phương trình
42
450zz
. Giá trị của
2222
1234
zzzz bằng
A. 225 B. 12 C. 0 D. 25
Hướng dẫn giải
Chọn B
Ta có:
2
42
2
1
1
1
450
5
5
5
z
z
z
zz
zi
z
zi




Phương trình có b
ốn nghiệm lần lượt là:
1
1z
,
2
1z
,
3
5zi ,
4
5zi
Do đ
ó:
22
2222
22
1234
11 5 5 12zzzz
Bài tập 3: Gọi
1
z ,
2
z ,
3
z ,
4
z là các nghiệm phức của phương trình
2
22
4120zz zz
.
Giá trị của biểu thức
2222
1234
Sz z z z
là
A.
18S
B.
16S
C.
17S
D.
15S
Hướng dẫn giải
Chọn C
Ta có:
2
22
4120zz zz
Đặt
2
tz z
, ta có
2
2
4120
6
t
tt
t

Suy ra:
1
2
2
2
3
4
1
2
20
123
60
2
123
2
z
z
zz
i
z
zz
i
z






Suy ra

22
22
2
2
1231 23
12 17
22 2 2
S

 


 

 

Bài tập 4: Gọi
1
z ,
2
z là hai nghiệm của phương trình
4
2
4
z
z
z
 . Khi đó
12
zz bằng
A. 1 B. 4 C. 8 D. 2
Hướng dẫn giải
Chọn A
Điều kiện: 0z
Ta c
ó
:
2
2
42
2
.
444
zz
zz
zzz
zz z


  




2
115 115
22 22
40
115 115
22 22
zizi
zz
zizi

 




 


Vậy
12
115115
11
22 22
zz i i
Bài tập 5: Cho số thực a, biết rằng phương trình
42
10zaz
 có bốn nghiệm
1
z ,
2
z ,
3
z ,
4
z thỏa
mãn
2222
1234
4444441zzzz. Tìm a
A.
1
19
2
a
a

B.
1
19
2
a
a

C.
1
19
2
a
a
D.
1
19
2
a
a
Hướng dẫn giải
Chọn B
Nhận xét:

2
22
42 22zzizizi
Đặt
42
1fx z az , ta có:


44
2222
1234
11
4444 2. 2 2.2
kk
kk
zzzz zizififi



2
42 42
16 4 1 16 4 1 17 4iai iai a
Theo giả thiết, ta có

2
1
17 4 441
19
2
a
a
a

Bài tập 6: Cho số phức z thỏa mãn
2018 2017
11 10 10 11 0ziziz
. Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A.
23z
B.
01z
C.
12z
D.
13
22
z
Hướng dẫn giải
Chọn D
Ta có

2017
2017 2017
11 10 11 10
11 10 11 10
11 10 11 10
iz iz
zzi izz z
zi zi



Đặt
zabi
có





2
22
2
2
22
2
100 220 121
11 10 10 11 100
11 10
11 10 11 10
121 220 100
121 11 10
ab b
ia bi b a
iz
zi abi i
ab b
ab






Đặt
tz
0t ta có phương trình
2
2017
2
100 220 121
121 220 100
tb
t
tb


Nếu
11tVT ; 1VP
Nếu
11tVT ; 1VP
Nếu
11tz
BÀI 4. CỰC TRỊ SỐ PH
ỨC
A.
LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1.
C
á
c bất đẳng thức thường dùng
a. Cho các số phức
12
,zz
ta có:
+)
1212
zz zz (1).
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi
1
121
0
0, , 0,
z
zkkzkz

.
+)
12 1 2
zz z z (2).
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi
1
121
0
0, , 0,
z
zkkzkz

.
b. Bất đẳng thức Cauchy – Schwarz
Cho các số thực
,,,abx y ta có:
222 2
ax by a b x y
Đẳng t
hức xảy ra khi và chỉ khi
ay bx .
2. Một số kết quả đã biết
a.
Cho hai điểm ,
A
B cố định. Với điểm
M
bất kỳ luôn có bất đẳng thức tam giác:
+)
M
AMB AB, dấu “=” xảy ra
M
nằm giữa hai điểm ,
A
B .
+)
M
AMB AB
, dấu “=” xảy ra
B
nằm giữa hai điểm ,
A
M .
b. Cho hai điểm ,
A
B nằm cùng phía đối với đường thẳng d và
M
là điểm di động trên d . Ta có:
+)
M
AMB AB
, dấu “=” xảy ra Ba điểm , ,
A
MB thẳng hàng.
+) Gọi
A
là điểm đối xứng với
A
qua d , khi đó ta có
M
AMB MA MB AB

 
, dấu “=” xảy ra
Ba điểm
,,
A
MB
thẳng hàng.
c. Cho hai điểm ,
A
B nằm khác phía đối với đường thẳng d và
M
là điểm di động trên d . Ta có:
+)
M
AMB AB, dấu “=” xảy ra
M
nằm giữa hai điểm ,
A
B .
+) Gọi
A
là điểm đối xứng với
A
qua d , khi đó ta có
M
AMB MA MB AB

 
, dấu “=” xảy ra
Ba điểm
,,
A
MB
thẳng hàng.
d. Cho đoạn thẳng
P
Q và điểm
A
không thuộc
P
Q ,
M
là điểm di động trên đoạn thẳng
P
Q , khi đó
max max ,
A
MAPAQ . Để tìm giá trị nhỏ nhất của
A
M ta xét các trường hợp sau:
+) Nếu hình chiếu vuông góc
H của
A
trên đường thẳng
P
Q nằm trên đoạn
P
Q thì min
A
MAH
.
+) Nếu hình chiếu vuông góc
H của
A
trên đường thẳng
P
Q không nằm trên đoạn
P
Q thì
min min ;
A
MAPAQ .
e. Cho đường thẳng và điểm
A
không nằm trên
. Điểm
M
trên
có khoảng cách đến
A
nhỏ nhất
chính là hình chiếu vuông góc của
A
trên
.
f. Cho ,
x
y là các tọa độ của các điểm thuộc miền đa giác
12
...
n
A
AA. Khi đó giá trị lớn nhất (nhỏ nhất) của
biểu thức
Faxby ( ,ab là hai số thực đã cho không đồng thời bằng 0 ) đạt được tại một trong các
đỉnh của miền đa giác.
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
Bất đẳng thức Cauchy – Schwarz
Với các số thực ,,,abx y ta có
222 2
ax by a b x y .
Dấu “=” xảy ra khi
ab
x
y
.
B. CÁC
DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Phương pháp hình học
1. Phương pháp giải
Vi dụ:
Cho số phức
z
thỏa mãn
2
2 zz izz . Giá trị nhỏ nhất của 3zi
bằng
A. 3. B.
3
.
C. 2 3 . D. 2.
Hướng dẫn giải
Bước 1:
Chuyển đổi ngôn ngữ bài toán số phức
Giả sử
,zxyixy zxyi . Khi đó
Bất đẳng thức tam giác
12 1 2
zz z z. Dấu “=” xảy ra khi
12
0zkzk.
12 1 2
zz z z
. Dấu. “=” xảy ra khi
12
0zkzk
.
12 1 2
zz z z . Dấu. “=” xảy ra khi

12
0zkzk
.
12 1 2
zz z z
Dấu “=” xảy ra khi

12
0zkzk
.
Các bất đẳng thức
thường dùng
sa
ng
ngôn ngữ hình học.

2
22
2224zz izz yi xi y x

.
Gọ
i
;;0;3Mxy A
lần lượt là điểm biểu diễn
cho số phức
;3zi
thì
3ziMA
.
Bước 2: Sử dụng một số kết quả đã biết để giải
bài toán hình học.
Parabol
2
yx
có đỉnh tại điểm

0;0O
, trục đối
xứng là đường thẳng
0x
. Hơn nữa, điểm
A
thuộc trục đối xứng của parabol, nên ta có:
3MA OA. Suy ra, min 3MA khi
M
O
.
Bước 3:
Kết luận cho bài toán số phức.
Vậy
min 3 3zi
, khi 0z
. Chọn A.
2. Bài
tập mẫu
Bài tậ
p 1:
Cho số phức z thỏa mãn
34 1zi
. Môđun lớn nhất của
số phức
z
bằng
A. 7. B. 6.
C.
5. D. 4.
Hướng dẫn giải
Chọn B
Gọi
;,3;4Mxy I
là các điểm biểu diễn lần lượt cho các số phức
;3 4
zi . Từ giả thiết 34 1 1zi MI .
Tập hợp các điểm
M
biểu diễn số phức z thỏa mãn giả thiết là đường
tròn tâm

3; 4I , bán kính
1r
.
Mặt khác
zOM . Mà OM đạt giá trị lớn nhất bằng OI r
, khi
M
là giao điểm của đường thẳng
OM
với đường tròn tâm
3; 4I , bán
Nhận xét:
OI r OM z OI r

kính
1r . Hay
18 24
;
55
M



.
Do đó,
max 5 1 6zOIr
, khi
18 24
55
zi
.
Bài tập 2:
Trong các số phức z thỏa mãn
24 2zizi

, số phức
z có môđun nhỏ nhất là
A. 22zi . B. 1zi.
C.
22zi . D. 1zi.
Hướng dẫn giải
Chọn C
Đặt

,zxyixy . Khi đó 24 2zizi
40xy


d .
Vậy tập hợp điểm
M
biểu diễn số phức z là đường thẳng d .
Do đó
zOM nhỏ nhất khi
M
là hình chiếu của O trên d .
Suy ra

2; 2M hay 22zi .
Nhận xét: Trong tất cả các đoạn
thẳng kẻ từ điểm O đến đường
thẳng
d
, đoạn vuông góc
OM
ngắn nhất.
Bài tập 3: Cho số phức
z
thỏa mãn 3310zz . Giá trị nhỏ
nhất của
z là
A. 3. B. 4.
C.
5. D. 6.
Hướng dẫn giải
Chọn B
Cách 1:
Gọi
12
3; 0 , 3; 0FF , có trung điểm là
0;0O . Điểm
M
biểu diễn
số phức
z .
Theo công thức trung tuyến thì
22 2
2
2
1212
24
M
FMF FF
zOM
 .
Ta có
2
22
12
22
12
50
2
MF MF
MF MF
 .
Đẳng thức xảy ra khi

12
12
4;0
50 36
min 4
10
24
4;0
M
MF MF
z
MF MF
M


,
Khi
4zi hoặc 4zi .
Với mọi số thực
,ab ta có bất
đẳng thức:

2
22
2
ab
ab

Cách 2:.
Gọi
12
3; 0 , 3; 0FF
,

;;,Mxy xy
lần lượt là các điểm biểu
diễn các số phức
3; 3; z .
Ta có
12
26 3FF c c. Theo giả thiết ta có
12
10MF MF
, tập
hợp điểm
M
là đường elip có trục lớn 210 5aa
 ; trục bé
22
22 22598bac
.
Mặt khác
OM z nhỏ nhất bằng 4 khi 4zi
hoặc 4zi
.
Vậy giá trị nhỏ nhất của
z
bằng 4.
Với mọi điểm
M
nằm trên elip,
đoạn
OM
ngắn nhất là đoạn nối
O
với giao điểm của trục bé với
elip.
Bài tập 4: Xét số phức
z
thỏa mãn 4310zi zi
. Tổng giá trị
lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
z
là
A.
60
49
.
B.
58
49
.
C.
18
7
.
D.
16
7
.
Hướng dẫn giải
Chọn D
Gọi
0; 1 , 0;1AB , đoạn thẳng
A
B có trung điểm
0;0O . Điểm
M
biểu diễn số phức z .
Theo công thức trung tuyến
222
2
2
24
M
AMB AB
zOM
 .
Theo giả thiết
4310MA MB. Đặt
10 4
3
a
MA a MB
 .
Khi đó
10 7
416
261076
377
a
MA MB AB a a
 .
Ta có

2
2
222
58 36
10 4
39
a
a
MA MB a




.
Do

2
36 24 576
58 058
77 49
aa
nên
22
2
22
1
4
260
81 9
49
49 7
z
MA MB
MA MB
zz







.
Đẳng thức
1z
khi
24 7
25 25
zi
. Đẳng thức
9
7
z
khi
9
7
zi
.
Vậy tổng giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
z là
16
7
.
Bài tập 5:
Cho z là số phức thay đổi thỏa mãn
2242zz
.
Trong mặt phẳng tọa độ gọi
,
M
N là điểm biểu diễn số phức z và
z
.
Giá trị lớn nhất của diện tích tam giác
OMN là
A. 1. B. 2 .
C.
42
. D.
22
.
Hướng dẫn giải
Chọn D
Đặt
,zxyixy
zxyi .
Gọi
12
2;0 , 2;0FF ,
;, ;
M
xy N x y
lần lượt là các điểm biểu
diễn các số phức
2; 2; ;zz
.
Do ,
M
N là điểm biểu diễn số phức z và z nên suy ra ,
M
N đối xứng
nhau qua
Ox .
Khi đó
OMN
Sxy
.
Ta có
12
24 2FF c c. Theo giả thiết ta có
12
42MF MF,
tập hợp điểm
M
thỏa điều kiện trên là elip có trục lớn
242 22aa ; trục bé
22
22 2844bac 2b .
Nên elip có phương trình

22
:1
84
xy
E 
.
Do đó
22 22
12. 22
84 84
22
OMN
xy
xy xy
Sxy
 .
Đẳng thức xảy ra khi
2
2
x
y
.
Bài tập 6: Cho số phức
z
thỏa mãn
2zi z i

. Giá trị nhỏ nhất
của
142
P
iz i
là
A. 1. B.
3
2
.
C.
3. D.
32
2
.
Hướng dẫn giải
Chọn C
Gọi
,zxyixy ;

;
M
xylà điểm biểu diễn số phức
z
.
Ta có
2zi z i 
121
x
yix yi 

222
2
121xy x y 10xy
.
Ta có
142
P
iz i


42
123
1
i
iz zi
i


22
23 12
x
yMA, với
3;1A
.

min min
22
311
22,2 3
11
PMAdA


.
Đẳng thức xảy ra khi
M
là hình chiếu vuông góc của
A
trên đường
thẳng hay
35 3 5
;
22 2 2
M
zi




.
Bài tập 7:
Cho hai số phức
12
,zzthỏa mãn
12
6zz
và
12
2zz
.
Gọi ,
M
m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức
12
P
zz
. Khi đó môđun của số phức
M
mi
là
A. 76 . B. 76.
C.
210. D. 211.
Hướng dẫn giải
Chọn A
Ta gọi ,
A
B lần lượt là các điểm biểu diễn của các số phức
12
,zz.
Từ giả thiết
12
6zz 63OA OB OI

với
I
là trung
điểm của đoạn thẳng
A
B .
12
2zz 22OA OB AB

.
Ta có
2
22 2
220
2
AB
OA OB OI
.
12
P
zz
222 2 2
11 40OA OB P OA OB .
Vậy
max 2 10
P
M.
Mặt khác,
12
P
zz
6OA OB OA OB

.
Vậy
min 6
P
m
.
Suy ra
40 36 76Mmi .
Bài tập 8:
Cho số phức z thỏa mãn 2135ziz i
 . Giá trị
nhỏ nhất của biểu thức
14
P
zi
bằng
A. 1. B.
3
5
.
C.
1
5
.
D.
2
.
Hướng dẫn giải
Chọn B
Gọi

;
M
xylà điểm biểu diễn số phức z ; gọi
2; 1 , 1;3AB là
điểm biểu diễn số phức
2;13ii . Ta có
5
AB
.
Từ giả thiết
2135ziz i

22 2 2
21 135xy xy  
5
M
AMB MAMB AB MA MB AB .
Suy ra , ,
M
AB thẳng hàng (
B
nằm giữa
M
và
A
). Do đó quỹ tích
điểm
M
là tia
B
t ngược hướng với tia
BA
.
14
P
zi

22
14xy
, với
1; 4C
P
MC
.
Ta có
3; 4AB 

phương trình đường thẳng : 4 3 5 0AB x y
 .

22
413.45
3
,
5
43
CH d C AB


,

22
11 3 4 1CB
 .
Do đó
3
min
5
PCHkhi H là giao điểm của đường thẳng
A
B và
đường thẳng đi qua điểm
C và vuông góc với
A
B
.
Dạng 2: Phương pháp đại số
1. Phương pháp giải
Các bất đẳng thức thường dùng:
1. Cho các số phức
12
,zz
ta có:
a.
1212
zz zz (1)
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi
1
121
0
0, , 0,
z
zkkzkz

b.
12 1 2
zz z z
.(2)
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi
1
121
0
0, , 0,
z
zkkzkz

2. Bất đẳng thức Cauchy - Schwarz
Cho các số thực
,,,abx y
ta có
222 2
ax by a b x y
Đẳng t
hức xảy ra khi và chỉ khi
ay bx .
2. Bài tập
Bài tậ
p 1:
Cho số phức

3,za a ia . Giá trị của
a
để
khoảng cách từ điểm biểu diễn số phức
z đến gốc tọa độ là nhỏ nhất
bằng
A.
3
2
a . B.
1
2
a .
C.
1a . D. 2a .
Hướng dẫn giải
Chọn A

2
2
2
3932
32
222
zaa a




.
Đẳng thức xảy ra khi
3
2
a
. Hay
33
22
zi
.
Nhận xét: Lời giải có sử
dụng đánh giá
2
0,xx
Bài tập 2: Trong các số phức z thỏa mãn điều kiện 24 2zizi
,
số phức
z có môđun nhỏ nhất là
A. 12zi . B. 1zi .
C. 22zi . D. 1zi .
Hướng dẫn giải
Chọn C
Gọi
,zabiab
.
24 2zizi
24 2 40abiabiab  
.
  
22
2
4422822zbbiz bb b  .
Suy ra
min 2 2 2 2 2 2zbazi 
.
Bài tập 3: Cho số phức z thỏa mãn
1
1
2
z
zi
, biết
3
5
2
zi
đạt giá
trị nhỏ nhất. Giá trị của
z
bằng
A. 2 . B.
2
2
.
C.
5
2
.
D.
17
2
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Gọi
2,zabiz iab .
1
1
2
z
zi
122430234zziab a b
 
22 2
3
52 5512025
2
zibb b
Suy ra
1
31
min 5 2 5
2
22
1
a
zi zi
b

Vậy
5
2
z .
Bài tập 4:
Cho hai số phức
12
,zz thỏa mãn
12
34zz i
 và
12
5zz
. Giá trị lớn nhất của biểu thức
12
zz
là
A. 5. B. 53.
C.
12 5 . D. 52.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Ta có
22 2 2
222
12 1212
253450zz zz zz.
Nhận xét: Lời giải sử dụng
bất đẳng thức Cauchy –
Schwarz.
Sử dụng b
ất đẳng thức Cauchy – Schwarz, ta có
22
12 1 2
25052zz z z .
Gọi
12
,;,,,zxyizabiabxy 
Đẳng t
hức xảy ra khi và chỉ khi
12
12
22
12
12
34
5
25
zz i
zz
zz
zz



7
2
1
2
x
y
và
1
2
7
2
a
b

. Hay
12
71 17
;
22 22
zizi  .
Thay
12
,zz
vào giả thiết thỏa mãn.
Vậy, giá trị lớn nhất của biểu thức
12
zz bằng
52
.
Bài tập 5:
Cho số phức
z
thỏa mãn 1z . Giá trị lớn nhất của biểu
thức
131
P
zz
bằng
A. 210. B. 65.
C.
315. D. 2 5 .
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Ta có

22 22
22
1 3 1 1 20 1 2 10Pzzz
Đẳng thức xảy ra khi
22
22
4
1
1
43
5
5
1
3
55
10
1
2
3
5
z
x
xy
zi
x
z
xy
z
y










.
Vậy
max 2 10P
.
Nhận xét:
Lời giải sử dụng
bất đẳng thức Cauchy –
Schwarz.
Bài tập 6:
Cho số phức z thỏa mãn
12 2zi
. Giá trị lớn nhất của
3zi bằng
A. 6. B. 7.
C.
8. D. 9.
Nhận xét: Lời giải sử dụng
bất đẳng thức
1212
zz zz
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có 3zi
12 43 12 43 7zi izi i
.
Đẳng thức xảy ra khi
12 43, 0
13 16
55
12 2
zikik
zi
zi



.
Vậy giá trị lớn nhất của
3zi bằng 7.
Bài tập 7:
Cho số phức z thỏa mãn điều kiện
34 4zi

. Gọi
M
và
m là giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của môđun số phức z . Giá trị của
.
M
m
bằng
A. 9. B. 10.
C.
11. D. 12.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Ta có
34 34 34 34 459zz i iz i i M .
Đẳng thức xảy ra khi

4
34 34, 0
5
27 36
34 4
55
k
zikik
zi
zi





.
Mặt khác
34 34 34 34 45 1zz i i z i i m    .
Đẳng thức xảy ra khi

4
34 34, 0
5
34
34 4
55
k
zikik
zi
zi





Nhận xét: Lời giải sử dụng
bất đẳng thức
1212
zz zz

và
12 12
zz zz
.
Bài tập 8: Cho số phức z thỏa mãn
2
42zzzi . Giá trị nhỏ
nhất của
zi
bằng
A. 2. B. 2 .
C.
1. D.
1
2
.
Hướng dẫn giải
Chọn C.
Ta có
2
42zzzi
22 2zizi zzi
Chú ý: Với mọi số phức
12
,zz :
12 1 2
..zz z z .
2. 2 . 2zizizzi
20
2
2
2
,
2
zi
zi
zi
zzi
zaia
zzi







Do đó

2
21
min 1 1
42
zi ii
z
zi ai i a


 
.
Bài tập 9: Tìm số phức
z
thỏa mãn

12zzi là số thực và z đạt
giá trị nhỏ nhất.
A.
42
55
zi
. B.
42
55
zi
.
C.
42
55
zi . D.
42
55
zi .
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Gọi ; ,zabiab .
Ta có

12zzi
12 22aab b ab i


Do đó

12zzi là số thực 220 22ab b a
Khi
đó

2
2
2
4425
22 5
555
za a a




.
Đẳng thức xảy ra khi
4
5
2
5
a
b
4
25
5
min
2
5
5
a
z
b

. Vậy
42
55
zi
.
Bài tập 10:
Cho số phức
z
thỏa mãn điều kiện 12z  . Tìm giá trị
lớn nhất của biểu thức
2Tziz i
 .
A. max 8 2T . B. max 4T .
C.
max 4 2T . D. max 8T .
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
,zxyixy
, ta có

2
2
12 1 2 1 2zxyixy

2
222
12 21
x
yxyx
(*).
Lại có
2Tziz i
121
x
yix yi
22 22
21 425xy y xy xy
Kết hợp với (*) ta được
 
222 622 2 2 62Txy xy xy xy  
Đặt
Txy, khi đó
22 62Tft t t với
1; 3t  .
Cách 1: Sử dụng phương pháp hàm số
Ta có
 
11
'; 01
22 62
f
tftt
tt


.
Mà
1 4, 1 22, 3 22ff f
. Vậy
max 1 4ft f
.
Cách 2: Sử dụng phương pháp đại số
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy – Schwarz ta có

22 62 11.84Tt t.
Đẳng thức xảy ra khi
1t .
Bài tập 11:
Cho số phức z thỏa mãn
1z
. Gọi
M
và m lần lượt là
giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
2
11zzz
. Khi đó giá trị
của
M
m bằng
A. 5. B. 6.
C.
5
4
.
D.
9
4
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Đặt
,zabiab
và
1tz
. Khi đó


2
2
2
2
11 1 22
2
t
tz z z zz aa

.
Ta có

222 22
12 11 21z z a b abi a bi a b a b a i 

 


2
22 2
22 2 2
22121121aa b a a a a a
2
21 1at
22
111zzztt (với 02t , do
2
1a
).
Xét hàm số

2
1ft t t với
0; 2t
.
Trường hợp 1:


22
15
0;1 1 1
24
tftttttf




và có

011ff nên




0;1
0;1
5
max
4
min 1
ft
ft
.
Trường hợp 2:

22
1; 2 1 1, 2 1 0, 1; 2tftttttfttt

Do đó hà
m số luôn đồng biến trên

1; 2


 
1;2
1;2
max 2 5
min 1 1
ft f
ft f
.
Vậy



0;2
0;2
max 5
6
min 1
Mft
Mm
mft



.

Preview text:

CHƯƠNG 4. SỐ PHỨC
BÀI 1&2. KHÁI NIỆM SỐ PHỨC VÀ CÁC PHÉP TOÁN CỦA SỐ PHỨC A. LÝ THUYẾT
I. KHÁI NIỆM VỀ SỐ PHỨC 1. Số phức Bài tập: Định nghĩa 2
+) z  5  i   ;
Cho số phức z có dạng: z a bi với a,b   , trong đó 7
a gọi là phần thực của z , b gọi là phần ảo của z , i gọi là +) z   2  i   ; đơn vị ảo thỏa mãn 2 i  1  . 4 
+) z i, w  cos
i,u  i ,… là 3 12 Đặc biệt: các số thuần ảo.
Tập hợp các số phức, kí hiệu là  .
Số phức z là số thực nếu b  0 .
Số phức z là số thuần ảo nếu a  0 .
Số phức z  0  0i  0 vừa là số thực, vừa là số ảo (còn gọi là số thuần ảo). Bài tập
Số phức liên hợp 2
Số phức liên hợp của số phức z , kí hiệu z , là z a bi . +) Số phức z
5  i có số phức 7 2
liên hợp là z  5  i ; 7 4
+) Số phức z i có số phức liên 3 4
hợp là z   i . 3
Nhận xét: Mỗi số thực có số phức
liên hợp là chính nó.
Môđun của số phức Bài tập: 2
Môđun của số phức z , kí hiệu là 2 2
z a b .
Số phức z  5  i có môđun 7 2  2  1229 2 z  5       7  7
2. Hai số phức bằng nhau Bài tập: Định nghĩa
Số phức z a bi bằng 0 khi và
Hai số phức z a b i và z a b i được gọi là bằng 1 1 1 2 2 2 a  0
chỉ khi b  0 a a hay z  0 . nhau khi và chỉ khi 1 2  . b   b 1 2 Nhận xét:
3. Biểu diễn hình học của số phức
+) OM z ;
Trên mặt phẳng tọa độ Oxy , mỗi số phức ;
z a bi a,b   +) Nếu z , z có các điểm biểu diễn 1 2
được biểu diễn bởi điểm ( M ;
a b) . Ngược lại, mỗi điểm lần lượt là M ,M thì 1 2 M ( ;
a b) biểu diễn duy nhất một số phức là z a bi .
M M z z . 1 2 1 2
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
a là phần thực của số phức z
b là phần ảo của số phức z
Số phức liên hợp của z Đại số 2 2
z a b
z a bi (  là tập hợp số phức) Số phức Môđun số SỐ PHỨC liên hợp phức
z a bi  2 a,b  ;  i    1
M  là điểm biểu diễn của
Độ dài đoạn OM là môđun số phức z số phức z Hình học
M là điểm biểu diễn của số phức z
II. CÁC PHÉP TOÁN SỐ PHỨC
1. Phép cộng số phức Bài tập: Định nghĩa
5 4i 3 2i  8 2 .i
Tổng của hai số phức z a bi, z  a  b i a,b,a ,b 
là số phức z z  a a  b b .i Tính chất Với mọi ,
z z , z   ta có: Bài tập: 2 2
Tính chất kết hợp:  z z  z  z   z  z ;
z  5  i có số đối là z  5   .i 7 7
Tính chất giao hoán: z z  z  z;
Cộng với 0: z  0  0  z z;
z  z  z  z  0.
2. Phép trừ số phức Bài tập:
Hiệu của hai số phức z a bi, z  a  b i a, ,
b a ,b  :
5 4i3 2i  2  6 .i
z z  z  z  a a  b b .i
3. Phép nhân số phức Bài tập: Định nghĩa
5 4i3 2i  158 1210i  23 2 .i
Tích của hai số phức z a bi, z  a  b i a,b, a ,b  là
số phức zz  aa  bb  ab  a b   .i Tính chất Chú ý: Với mọi ,
z z , z   ta có:
• Ta có thể thực hiện phép cộng và phép nhân
• Tính chất giao hoán: zz  z z  ;
các số phức theo các quy tắc như phép toán
• Tính chất kết hợp:  zz z  z z z ;
cộng và nhân các số thực.
• Nhân với 1: 1.z z.1  z;
° Các hằng đẳng thức của các số thực cũng
• Tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng: đúng đối với các số phức.
z z  z   zz  zz .
Bài tập: z   z   i2 2 2 4 2
 z  2iz  2i.
4. Phép chia cho số phức khác 0
Số nghịch đảo của số phức z  0 kí hiệu là 1 z , là số phức Bài tập:
z  3  2i có số phức nghịch đảo là  1 thỏa mãn 1 zz  1, , hay 1 z z. 2 z 1 1    i 3 2 . 3 2   .i z 13 13 13
Thương của phép chia số phức z cho số phức z khác 0, Bài tập: z  5  4i
5 4i3 2i  z z 7  22i 7 22 kí hiêu là 1  z z  .     .i 2 z z 3  2i
3 2i3 2i 13 13 13
Phép cộng số phức
Tính chất phép cộng số phức
Tổng của hai số phức z a bi
Với mọi z, z , z  ta có
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
và z  a  b i a,b,a ,b 
z z  z  z z z ;
z z  z  z;
là số phức z z  a a  b b .i
z  0  0  z z;
z  z  z  z  0.
Phép trừ số phức
Hiệu của hai số phức z a bi CÁC
và z  a  b i a, ,
b a ,b  là số PHÉP TOÁN VỚI SỐ PHỨC
phức z z  a a  b b .i
Tính chất phép nhân số phức
Với mọi z, z , z  ta có   
Phép nhân số phức zz z z;
Tích của hai số phức z a bi
zz z  zz z ;
và z  a  b i a, ,
b a ,b  là số
1.z z.1  z;
phức zz  aa  bb  ab  a b   .i
z z  z   zz  zz .
Phép chia số phức khác 0
Số nghịch đảo của số phức z  0 kí hiệu là 1 z là số  1 phức thỏa mãn 1 zz  1 hay 1 z z. 2 z
Thương của phép chia số phức z cho số phức z  0 , kí z   z z hiệu là 1  z z  . 2 z z
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1: Thực hiện các phép toán của số phức, tìm phần thực phần ảo
1. Phương pháp giải
Cho hai số phức z a bi và z  a  b i , Bài tập: trong đó ,
a b, a ,b  . Khi đó:
Hai số phức z  3  7i, z  4  3i có 1 2 
z z '  a a ' b bi;
z z  3  4  7
  3 i  7  4i; 1 2     
z z '  a a '  b bi;
z z  3  4  7   3 i  1  10i; 1 2     
zz  aa  bb  ab  a b  i; z z  3.4  7  .3  3.3  4. 7 
i  33 19i; 1 2          z
3  7i 4  3i 9 37 1     z z z  .     .i 2 z z z
4  3i . 4  3i 25 25 2     2. Bài tập
Bài tập 1: Tất cả các số phức z thỏa mãn 2z  31 i  iz  7  3i là 8 4 8 4 A. z   .i
B. z  4  2 .i C. z   .i
D. z  4  2 .i 5 5 5 5
Hướng dẫn giải Chọn D.
Ta có: z    i  iz   i    i 10 2 3 1 7 3 2
z  10  z
z  4  2 .i 2  i
Bài tập 2: Cho số phức z a bi a,b   thỏa mãn z 1 3i z i  0 . Giá trị của S a  3b là 7 7 A. S   . B. S  3. C. S  3.  D. S  . 3 3
Hướng dẫn giải Chọn B.
Ta có z 1 3i z i  0 a     a 1  1 0 2 2
b  3  a b i  0   2 2 b
  3  a ba  1  a  1    b 3       4  S  3.   b   b  32 2  1 b  3
Bài tập 3. Tính         2    3     20 C 1 1 i 1 i 1 i ... 1 i Hướng dẫn giải
Áp dụng công thức của cấp số nhân: Ta có:    2  3  20 1  21            q C 1 1 i 1 i 1 i ... 1 i u . 1 1  q 1  1  i21 1  1  i21  1. . 1  1  i  i Ta có: 1 i2  2i
 1 i21  1 i20 .1 i  2i10 .1 i   10 2 1  i   10 2  10 i.2 1  10 2  10 Do đó:  i.2 C   10 2  1 10 2 i. i
Bài tập 4. Tính tổng   2  3   2012 S i 2i 3i ... 2012.i . A. 10  06  1006i B. 1006  1006i C. 1  006  1006i D. 1006  1006i Hướng dẫn giải Chọn D Cách 1.
Ta có  2  3  4   2013 iS i 2i 3i ... 2012i  
  2  3   2012  2013 S iS i i i ... i 2012.i Dãy số 2 3 2012 i, i , i , ...,i
là một cấp số nhân có công bội q  i và có 2012 số hạng, suy ra: 1  2012  2  3   2012  i i i i ... i i.  0 1  i  Do đó:    2013     2012i S iS 2012.i 2012i S  1006  1006i 1  i Cách 2. Dãy số 2 2012 1,x,x ,...,x
là một cấp số nhân gồm 2013 số hạng và có công bội bằng x. 1  2013 Xét x
x  1, x  0 ta có: 1  x  2 x  3 x  ...  2012 x  1 1  x
Lấy đạo hàm hai vế của (1) ta được: 2013 2012.x  2012 2013x    2   2011  1 1 2x 3x ... 2012x 2 1 x2
Nhân hai vế của (2) cho x ta được: 2014 2012.x  2013 2013x   2  3   2012  x x 2x 3x ... 2012x 3 1 x2
Thay x  i vào (3) ta được: 2014 2012i  2013 2013i    2  2   2012  i S i 2i 3i ... 2012i 1i2 Với 2014   2013 i 1, i  i 2012  Vậy  2012i S  1006  1006i. 2i 
Bài tập 5. Cho , hai số phức liên hiệp thỏa mãn
R và     2 3. Tính  . 2 A. 3 B. 3 C. 2 D. 5 Hướng dẫn giải Chọn C
Đặt   x  iy    x  iy với x,yR.
Không giảm tính tổng quát, ta coi y  0.
Vì     2 3 nên 2iy  2 3  y  3.  3
Do , hai số phức liên hợp nên   .  , mà 
  do đó 3  . Nhưng ta có 2 2 3  3  2   2  3 x 3xy
3x y y i nên 3  khi và chỉ khi 2  3    2  2    2 3x y y 0 y 3x y 0 x  1. Vậy   2  2 x y  1  3  2.
Bài tập 6. Tìm c biết a,b và c các số nguyên dương thỏa mãn:    3 c a bi  107i. A. 400 B. 312 C. 198 D. 123 Hướng dẫn giải Chọn C Ta có    3   3  2   2  3 c a bi 107i a 3ab
i 3a b b  107. Nên c là số nguyên dương thì 2  3
3a b b  107  0. Hay  2  2 b 3a b   107. Vì 
a, b  Z và 107 là số nguyên tố nên xảy ra:  11450 b  2 107; 3a  2 b  1  2 a  Z (loại). 3   2  2   2 b 1; 3a b 107
a  36  a  6 (thỏa mãn). Vậy nên  3  2  3  2 c a 3ab 6 3.6.1  198.
Bài tập 7. Cho số phức z có phần ảo bằng 164 và với số nguyên dương n thỏa mãn z  4i. Tìm z  n n. A. n  14 B. n  149 C. 697 D. 789 Hướng dẫn giải Chọn C
Đặt z  x  164i ta có: z x    164i 4i
 4i  x  164i  656  4x  ni z  n x  164i  n x    656   n  x  n  697.  41
Vậy giá trị cần tìm của n là 697. 1 3i
Bài tập 8. Cho số phức z thỏa mãn z 
.Tìm mô đun của số phức z  iz 1  i A. 2 B. 3 C. 5 D. 7 Hướng dẫn giải Chọn A
Từ z ta phải suy ra được z và thay vào biểu thức z  iz rồi tìm môđun:
1 3i 1 3i1i 1 3 1     3 z i 1  i 2 2 2 1  3 1  3 1  3 1  Suy ra:      3 z i i.z i 2 2 2 2
Do đó: z  iz  1  i  z  iz  2 . Dùng MTCT: 1 3i Bước 1: Lưu  A 1  i
Bước 2: Tính A  iA
Lời bình: Nhận thấy rằng với số phức z  a  bi bất kì ta đều có z  iz  1 ia  b hay z  iz z   iz
a  b  , z   . Về phương diện hình học thì
luôn nằm trên trục Ox khi biểu diễn 1  i 1  i trong mặt phẳng phức. i  
Bài tập 9. Tìm số thực m biết:  m z và  2 m zz
( trong đó i là đơn vị ảo) 1  m m  2i 2          A. m 1  B. m 0  C. m 0  D. m 2  m   1 m  1   m   1 m   1
Định hướng: Quan sát thấy z cho ở dạng thương hai số phức. Vì Vậy cần phải đơn giản z bằng 
cách nhân liên hiện ở mẫu. Từ z  z . Thay z và z vào  2 m zz ta tìm được m 2 Hướng dẫn giải Chọn C Ta có:  i  m 2 1  m  2mi m 2 1  m   2m  i 2 2 1  m  2m i m  z    1  m m  2i 1m 2 4m 1m 2 2 2 2 m  2 1  m   i 2 1  m  m i m i        z   2 2 2 2 2 2 1  m 1  m 1  m 1  m 1 m Như vậy: 2 2  m m  1 1        1 1   zz m 2    m  2 3 2 m 0       2    m  1 m 2m m 0 2 2 2 2 1 m 2 m 1
Bài tập 10. Tìm phần thực của số phức:    n z 1 i
,n   thỏa mãn phương trình:
log n  3  log n  9  3 . 4 4 A. 6 B. 8  C. 8 D. 9 Hướng dẫn giải Chọn C
Điều kiện: n  3,n 
Phương trình log n  3  log n  9  3  log n  3n  9  3 4 4 4
      3  2 n 3 n 9 4
n  6n  9  0  n  7 do:n  3
 7    23           3 z 1 i 1 i . 1 i 1 i . 2i
 1 i.8i  8    8i
Vậy phần thực của số phức z là 8. m 
Bài tập 11. Cho số phức  3i z
m . Tìm m, biết số phức  2 w z có môđun bằng 9. 1  i          A. m 1  B. m 3  C. m 3  D. m 3  m   1 m  1   m   1 m  3   Hướng dẫn giải Chọn D Ta có: 2 2 m  9   2 6mi m    2 9 m    2         2   9 w z 3m i w 9 9m   9      2i  2   2   1 4 m  2 18m  81  9  2 m  9  18  2 m  9  m  3 2
Vậy giá trị cần tìm là m  3 i 
Bài tập 12. Cho số phức  m z
. Tìm giá trị nhỏ nhất của số thực k sao cho tồn 1 m m 2i ,m     tại m để z  1  k     A. 5 1 k  B. 5 2 k  C.  5 1 k D. 5 2 k  2 2 2 2 Hướng dẫn giải Chọn C i  m 1 1  m  Ta có      i z z 1  2 i  mi  2 m i  m m  i k  1  m  0 2 i m  2m  2  z  1    z  1  k   2 m  2m   2 m  2 m i 1   2 k  2 m  1 2
Xét hàm số   m  2m   2 f m 2 m  1 2 m m 1 ʹ  2    1  Ta có:   
 ʹf m  0  m  5 f m  . 2 2   2 m 1 1  5 3 
Lập bảng biến thiên ta có min         5 f m    2  2 3  5 3  5 5 
 Yêu cầu bài toán 2     1 k k 2 2 2  Vậy  5 1 k là giá trị phải tìm. 2
Dạng 2. Tìm số phức liên hợp, tính môđun số phức
1. Phương pháp giải
 Số phức z a bi có z a bi và Bài tập: Số phức liên hợp của số phức
z  2  3i3  2i 2 2
z a b . là Chú ý: Nếu
z a bi thì A. z  12  5 .i B. z  12   5 .i 2 2
z z  2a; z.z a b . C. z  12   5 .i
D. z  12  5 .i
Hướng dẫn giải
Ta có z    i  i 2 2 3
3 2  6  5i  6i  12  5i
z  12  5 .i Chọn D. 2. Bài tập mẫu
Bài tập 1: Cho số phức z a bi, với a,b là các số thực thỏa mãn
a bi  2i a bi  4  i, với i là đơn vị ảo. Môđun của 2
 1 z z là A.   229. B.   13. C.   229. D.   13.
Hướng dẫn giải Chọn A
a b   a
Ta có a bi i a bi 2 4 2 2  4  i    
. Suy ra z  2  3 .i
b  2a  1 b   3  Do đó 2
 1 z z  2
 15 .i Vậy    2   2 2 15  229 1 3i
Bài tập 2: Cho số phức z thỏa mãn z
. Môđun của số phức w  .iz z là 1 i A. w  4 2. B. w  2. C. w  3 2. D. w  2 2.
Hướng dẫn giải Chọn C. 1 3i Ta có: z   1   2 .i 1 i
z  1 2i w  .i 1   2i   1   2i  3   3 .i
w   2   2 3 3  18  3 2.
Bài tập 3: Cho z , z là các số phức thỏa mãn z z  1 và z  2z  6. 1 2 1 2 1 2
Giá trị của biểu thức P  2z z là 1 2 A. P  2. B. P  3. C. P  3. D. P  1.
Hướng dẫn giải Chọn A.
Đặt z a b i;a ,b  , z a b i; a ,b  .  1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 1  Suy ra 2 2 2 2
a b a b  1 và z  2z  6  a .a b .b  . 1 1 2 2 1 2 1 2 1 2 4
Ta có: 2z z  2a a  2b b i 1 2 1 2  1 2
 2z z  2a a 2  2b b 2  2  1 2 2
a b   . 2 2
a b a a b b 1 2 1 2 1 2 1 1 2 2   1 2 1 2  4
Suy ra P  2z z  2. 1 2
Dạng 3. Bài toán liên quan đến điểm biểu diễn số phức Bài tập 1: Cho ,
A B,C lần lượt là các điểm biểu diễn của các số phức 4  3i,1 1
2ii, . Số phức i
có điểm biểu diễn D sao cho ABCD là hình bình hành là
A. z  6  4 .i
B. z  6  3 .i
C. z  6  5 .i
D. z  4  2 .i
Hướng dẫn giải Chọn C. Ta có
A là điểm biểu diễn của số phức 4  3i nên A4; 3  .
B là điểm biểu diễn của số phức 1 2ii  2
  i nên B  2;   1 . 1
C là điểm biểu diễn của số phức  i  nên C 0;  1 . i  
Điều kiện để ABCD là hình bình hành là AD BC
x x x x
x x x x  6 D A C B D C A B      D 6; 5
   z  6 5 .i
y y y y
y y y y  5   D A C BD C A B
Bài tập 2: Cho tam giác ABC có ba đỉnh ,
A B,C lần lượt là điểm biểu diễn hình học của các số
phức z  2  i, z  1
  6i, z  8  .i Số phức z có điểm biểu diễn hình học là trọng tâm của tam 1 2 3 4
giác ABC . Mệnh đề nào sau đây đúng?
A. z  3  2 .i B. z  5. 4 4
C. z 2 1312 .i
D. z  3  2 .i 4 4
Hướng dẫn giải Chọn D. Ta có: A2;  1 , B  1  ;6,C 8;  1 .
Gọi G là trọng tâm tam giác ABC.
G 3;2  z  3 2i z  3 2 .i 4 4
Bài tập 3: Cho các số phức z , z thoả mãn z  3, z  4, z z  5 . Gọi ,
A B lần lượt là các 1 2 1 2 1 2
điểm biểu diễn số phức z , z trên mặt phẳng toạ độ. Diện tích S của OAB (với O là gốc toạ độ) 1 2 là 25 A. S  5 2. B. S  6. C. S  . D. S  12. 2
Hướng dẫn giải Chọn B.
Ta có: z OA  3, z OB  4, z z AB  5 1 2 1 2  OA
B vuông tại O (vì 2 2 2
OA OB AB ) 1 1  SO . A OB  .3.4  6. OAB  2 2
Dạng 4. Tìm số phức thỏa mãn điều kiện cho trước
z i z 1 
Bài tập 1: Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn  ?
z  2i zA. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn A.
Đặt z x yi, x, y  . x    y  2 1   x  2 2 2 1  y
Ta có hệ phương trình: 
x y 1. x    y  22 2 2 2  x y
Do đó z  1 i nên có một số phức thỏa mãn.
Bài tập 2: Có bao nhiêu số phức z thỏa điều kiện .
z z z  2 và z  2? A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn C. Ta có: 2 .
z z z  2  z z  2  z  4  2.
Suy ra điểm M biểu diễn số phức z là giao của hai đường tròn C  2 2 : x y  4 1
và C  :  x  42 2  y  4. 2
Vì I I R R ( I , I là tâm của các đường tròn C , C ) nên C và C tiếp xúc nhau). 2  1  1   2  1 2 1 2 1 2
Suy ra: Có một số phức z thỏa mãn yêu cầu.
Bài tập 3: Có bao nhiêu số phức thỏa mãn z z  6  i  2i  7  iz ? A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Nhận xét: Từ giả thiết, ứng với mỗi z cho ta duy nhất một số phức z.
Đặt z a  0, a   , khi đó ta có
z z  6  i  2i  7  iz
a z  6  i  2i  7  iz
 a  7  iz  6a  ai  2i
 a  7  iz  6a  a  2i
 a  7  iz  6a  a  2i
 a  2   a   a  3 2 2 7 1 36a 2   4 3 2  a   
   a   3 2 14a 13a 4a 4 0
1 a 13a  4  0.
Hàm số f a 3 2
a 13a a  0 có bảng biến thiên: Đường thẳng 4
y   cắt đồ thị hàm số f a tại hai điểm nên phương trình 3 2
a 13a  4  0 có
hai nghiệm khác 1 (do f  
1  0 ). Thay giá trị môđun của z vào giả thiết ta được 3 số phức thỏa mãn điều kiện.
Bài tập 4: Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của m để có đúng hai số phức z thỏa
mãn z  2m  
1  i  10 và z 1 i z  2  3i ? A. 40. B. 41. C. 165. D. 164.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Giả sử z x yi x, y   và M x, y là điểm biểu diễn số phức z.
Ta có: z   m    i
z   m   2 2 1 10 2 1  i  100  x    m   2    y  2 2 1 1  100.
Khi đó điểm biểu diễn số phức z nằm trên đường tròn C có tâm I 2m 1; 
1 , bán kính R  10.
Lại có z   i z   i   x     y   2
i   x      y 2 1 2 3 1 1 2 3 i
 x  2   y  2  x  2    y2 1 1 2 3
 2x  8y 11  0.
Khi đó điểm biểu diễn số phức z cũng nằm trên đường thẳng  : 2x  8y 11  0
Có đúng hai số phức z thỏa mãn nếu đường thẳng  cắt đường tròn C tại 2 điểm phân biệt. 2 2m 1  8 11 5  20 17 5  20 17
Tức là d I,    10   10   m  . 2 2 2  8 4 4
Vậy có 41 giá trị nguyên của m để có đúng hai số phức z thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Bài tập 5: Cho hai số phức z và z thỏa mãn z  3, z  4, z z  37. Hỏi có bao nhiêu 1 2 1 2 1 2 z số z mà 1 z   a bi ? z2 A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.
Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt z x yi, z c di x, y, c, d   . Ta có: 1 2   2 2
z  3  x y  9; 1 2 2
z  4  c d  16; 2 2 2 2 2
z z  37  x y c d  2xc  2yd  37  xc yd  6.  1 2 Lại có: z x yi xc yd yc xd 3 3 1   
i    b .i Suy ra a   . 2 2 2 2 z c di c d c d 8 8 2 z z 3 9 9 27 3 3 Mà 1 1 2 2 2 2 2 2 
  a b a b   b   a   b   z z 4 16 16 64 8 2 2
Vậy có hai số phức z thỏa mãn.
Bài tập 6: Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số m để tồn tại duy nhất số phức z
thỏa mãn z.z  1 và z - 3 + i = m . Số phần tử của S là A. 2. B. 4. C. 1. D. 3.
Hướng dẫn giải Chọn A.
Dễ thấy m  0.
Đặt z a bi;a,b   ta có hệ phương trình. 2 2 a b 1 a 3  2 b 2 2 1  m Phương trình 2 2
a b  1 là đường tròn tâm O, bán kính R  1 . 2
Phương trình a    b  2 2 3
1  m là đường tròn tâm I  3; 
1 , bán kính R m .
Có duy nhất số phức thỏa mãn đề bài 2 2 a b 1   Hệ phương trình  có nghiệm duy nhất  a  3  2 b 2 2 1  m
 Hai đường tròn này tiếp túc với nhau m  1
OI m 1  m 1  2  
(thỏa mãn m  0 ). m  3
Vậy, có hai số thực thỏa mãn. z z
Bài tập 7: Có tất cả bao nhiêu số phức z thỏa mãn z  1 và   1. z z A. 3. B. 4. C. 6. D. 8.
Hướng dẫn giải Chọn D.
Đặt z a bi,a,b  . Ta có 2 2 2 2
z a b  1  a b  1. 
a bi2 a bi2 2 2 z z z z 2 2   
 2a  2b 1. 2 z z . z z z 2 2 2 2 2 2 a b 1 a b 1 a b 1    Ta có hệ:    hoặc  2 2 1 1 2 2 2a  2b  1 a b   2 2   a b     2  2  3  1 2 a  2  a   4    4  hoặc  . 1 3 2 b   2    b  4  4          Suy ra a b 1 3 1 3 3 1 3 1 ;    ; ;  ; ; ;  ;  ;  .  2 2   2 2   2 2   2 2          
Vậy có 8 cặp số a;b do đó có 8 số phức thỏa mãn.
Dạng 5: Bài toán tập hợp điểm biểu diễn số phức
1. Phương pháp giải
Sử dụng các định nghĩa, tính chất hình học đã biết. Bài tập:
Cho trước các điểm cố định I, F , F ; F F  2c c  0 Trên mặt phẳng Oxy tập hợp các điểm 1 2 1 2  
Tập hợp các điểm M thoả mãn MI R R  0 là biểu diễn số phức z thoả mãn
z  2  5i  4 là đường tròn tâm
đường tròn tâm I bán kính . R Tập hợp các điểm M thoả mãn I  2;
 5, bán kính R  2.
MF MF  2a a c 1 2  
là elip có hai tiêu điểm là F , F . 1 2
Tập hợp các điểm M thoả mãn MF MF là đường 1 2
trung trực của đoạn thẳng F F . 1 2 2. Bài tập
Bài tập 1: Xét các số phức z thỏa mãn  z  68 z.i là số thực. Biết Chú ý:
Trong mặt phẳng Oxy ,
rằng tập hợp tất cả các điểm biểu diễn của z là một đường tròn, có tâm
I a;b và bán kính .
R Giá trị a b R bằng   2   2 2 x a y b R là A. 6. B. 4. C. 12. D. 24.
phương trình đường tròn
có tâm I a;b và bán kính R  0 .
Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt z x yi x, y  .
Vì  z  68 z.i  x  6  yi  y 8  xi     là số thực nên
x x    y y      x  2   y  2 6 8 0 3 4  25.
Tập hợp tất cả các điểm biểu diễn của z là đường tròn có tâm I 3; 4
 , bán kính R  5.
Vậy a b R  4.
Bài tập 2: Cho số phức z thỏa mãn z  3  z  3  10 . Tập hợp các điểm biểu diễn số phức z là A. Một parabol.
B. Một đường tròn. C. Một elip. D. Một hypebol.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Gọi z x yi x, y   thì z  3  z  3 10   x  3  yi   x  3  yi 10(*)
Gọi M là điểm biểu diễn số phức z và các điểm F 3;0 , F 3
 ;0 . Dễ thấy F F  6  2c 1   2   1 2
Khi đó: z  3  z  3  10  MF MF  10  2 . a 1 2
Vậy tập hợp các điểm M biểu diễn số phức z là elip có hai tiêu điểm F , F , độ dài trục lớn là 1 2 2a  10
Bài tập 3: Cho số phức z thỏa mãn z  10 và w    iz    i2 6 8 1 2
. Tập hợp các điểm biểu
diễn số phức w là đường tròn có tâm là A. I  3;  4  . B. I 3;4. C. I 1; 2  . D. I 6;8.
Hướng dẫn giải Chọn A. Ta có
w    iz    i2 6 8 1 2  w   3
  4i  6 8iz
w    i 2 2 3 4  6  8 zw   3
  4i 10.10  w  3   4i 100
Vậy tập hợp các điểm biểu diễn số phức w là đường tròn C có tâm I  3;  4  .
Bài tập 4: Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, tập hợp các điểm biểu biễn các số phức z
thỏa mãn z 1 2i z 1 2i là đường thẳng có phương trình
A. x  2y 1  0.
B. x  2 y  0.
C. x  2 y  0.
D. x  2y 1  0.
Hướng dẫn giải Chọn C.
Đặt z x yi x, y    z x y .i Gọi M  ;
x y là điểm biểu diễn của số phức z.
Ta có: z 1 2i z 1 2i
x yi 1 2i z yi 1 2i  x  
1   y  2i   x  
1  2  yi
 x  2   y  2  x  2    y2 1 2 1 2 2 2 2 2
x  2x 1 y  4y  4  x  2x 1 y  4y  4
x  2y  0.
Vậy tập hợp các điểm biểu biễn các số phức z thỏa mãn yêu cầu bài toán là đường thẳng có phương
trình là x  2y  0.
Bài tập 5. Giả sử M(z) là điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn số phức z. Tập hợp những
điểm M(z) thỏa mãn điều 2  z  i  z là
A. Đường thẳng 4x  2y  3  0
B. Đường thẳng 4x  2y  3  0
A. Đường thẳng x  2y  3  0
D. Đường thẳng x  9y  3  0 Hướng dẫn giải Chọn A
Cách 1. Đặt z  x  yi;x,y. là số phức đã cho và Mx; y là điểm biểu diễn của z trong mặt phẳng phức 2 2
Ta có        
         2 2 z 2 i z x 2 yi x y 1 i x 2  y  x  y 1
 4x  2y  3  0 . Vậy tập hợp điểm M cần tìm là đường thẳng 4x  2y  3  0
Cách 2. z  2  i  z  z   2    i  z *
Đặt z  x  yi;x,y . là số phức đã cho và Mx; y là điểm biểu diễn của z trong mặt
phẳng phức, Điểm A biểu diễn số ‐2 tức A 2
 ;0và điểm B biểu diễn số phức i tức B0;1
Khi đó *  MA  MB . Vậy tập hợp điểm M cần tìm là đường trung tực của AB: 4x  2y  3  0 .
Bài tập 6. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  2i  z  1  i là
A. Đường thẳng x  y  3  0
B. Đường thẳng x  2y  3  0
A. Đường thẳng x  2y  3  0
D. Đường thẳng x  y  1  0 Hướng dẫn giải Chọn D
Giả sử z  x  yi (x,y  ) , điểm Mx; y biểu diễn z. Theo bài ra ta có:
            
   2    2    2 2 x y 2 i x 1 y 1 i x y 2 x 1 y 1
 4y  4  2x  2y  2  x  y  1  0
Suy ra M thuộc đường thẳng có phương trình x  y  1  0 .
Vậy tập hợp điểm biểu diễn các số phức z là đường thẳng có phương trình x  y  1  0 .
Bài tập 7. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện 5 1  iz  3  2i  1  7iz  i là A. Đường thẳng B. Đường tròn A. Đường elip D. Đường Parabol Hướng dẫn giải Chọn A
Nhận thấy 5 1  i  5 2  1  7i
Ta có 5 1  iz  3  2i  1  7iz  i     3  2i i 5 1 i . z   1  7i . z  5  5i 1  7i 3  2i i 1 1 7 1  z   z   z   i  z   i 5  5i 1  7i 10 2 50 50  1 1   7 1 
Vậy tập hợp M là đường trung trực AB, với A   ;  ,B ;  .  10 2   50 50 
Bài tập 8. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  z  3  4 là 1 7 1 7
A. Hai đuờng thẳng x  , x  
B. Hai đuờng thẳng x   , x   2 2 2 2 1 7 1 7
A. Hai đuờng thẳng x  , x 
D. Hai đuờng thẳng x   , x  2 2 2 2 Hướng dẫn giải Chọn A
Đặt z  x  yi,x,y Lúc đó: 2
z  z  3  4  x  yi  x  yi  3  4  2x  3  4  4x  12x  9  16  1 x   2 2
 4x  12x  7  0   7 x    2 1 7
Vậy tập hợp điểm M là hai đường thẳng x= ; x   song song với trục tung. 2 2
Bài tập 9. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  z  1  i  2 là 1  3 1  3 1  3 1  3
A. Hai đuờng thẳng y  ; y 
B. Hai đuờng thẳng y  ; y  2 2 2 2 1  5 1  3 1  5 1  3
A. Hai đuờng thẳng y  ; y 
D. Hai đuờng thẳng y  ; y  2 2 2 2 Hướng dẫn giải Chọn B
Đặt z  x  yi,x,y Lúc đó:
z  z  1  i  2  x  yi  x  yi  1  i  2  1  2y  1i  2  1  2y 12 2 2
 2  1 4y  4y  1  4  4y  4y  2  0  1  3 y  2       2 2y 2y 1 0  1  3 y   2 1  3 1  3
Vậy tập hợp điểm M là hai đường thẳng y  ; y 
song song với trục hoành. 2 2
Bài tập 10. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện 2 z  1  z  z  2 là
A. Hai đuờng thẳng x  0 , y  0 .
B. Hai đuờng thẳng x  0 , y  2  .
C. Hai đuờng thẳng x  0 , x  2  .
D. Hai đuờng thẳng x  2 , y  2  . Hướng dẫn giải Chọn C
Gọi Mx; y là điểm biểu diễn số phức z  x  yi , x,y thỏa 2 z  1  z  z  2
 2 x  yi  1  x  yi  x  yi  2  2 x  1 yi  2   2yi 
  2    2  2   2 2 x 0 2 x 1 y 2 2y
 x  2x  0  x  2  
Vậy tập hợp các điểm M cần tìm là hai đường thẳng x  0 , x  2  .
Bài tập 11. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  1  i  2 là
A. Đuờng thẳng x  y  2  0 2 2
B. Đường tròn x  1  y  1  4
C. Đường thẳng x  y  2  0
D. Đường tròn tâm I1; 1   và bán kính R  2. Hướng dẫn giải Chọn D
Xét hệ thức: z  1  i  2 Đặt z  x  yi,x,y   . 2 2 2 2
Khi đó: (1)  x  1  y  1  2  x  1  y  1  4
Vậy, tập hợp những điểm M(z) thỏa mãn hệ thức (1) là đường tròn tâm I1; 1 và bán kính R  2.
Bài tập 12. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều z kiện  3 là z  1 A. Đuờng tròn 2 2 18 9 x  y  y   0 B. Đường tròn 2 2 18 9 x  y  y   0 8 8 8 8   C. Đường tròn 2 2 18 9 9 x  y  y   0
D. Đường tròn tâm I0;  và bán kính 8 8  8  1 R  . 8 Hướng dẫn giải Chọn B
Đặt z  x  yi, x,y . Ta có z 2 2 18 9
 3  z  3 z  1  x  y  y   0 z  1 8 8  9 
Vậy, tập hợp những điểm M(z) thỏa mãn hệ thức (1) là đường tròn tâm I0;  và bán  8  3 kính R  . 8
Bài tập 13. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  3  2i  2z  1  2i là A. Đuờng tròn 2 2 2 4 8 x  y  x  y   0 B. Đường tròn 2 2 2 4 8 x  y  x  y   0 3 3 3 3 3 3 C. Đường tròn 2 2 2 4 8 x  y  x  y   0 D. 2 2 2 4 8 x  y  x  y   0 3 3 3 3 3 3 Hướng dẫn giải Chọn C
Đặt z  x  yi;x,y .
Ta có: z  3  2i  2z  1  2i
 x  3  y  2i  2x  1  2y  2i  x  32  y  22  2x  1  2y  22 2 2
 3x  3y  2x  4y  8  0
Suy ra: Tập hợp các điểm biểu diễn z là phương trình đường tròn (C): 2 2 2 4 8 x  y  x  y   0 . 3 3 3
Bài tập 14. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  i  1  iz là A. Đuờng tròn    2 2 x y 1  2 B. Đường tròn    2 2 x y 1  2 2 2 2 2
C. Đường tròn x  1  y  1  2
D. x  1  y  1  2 Hướng dẫn giải Chọn A
Gọi Mx; y là điểm biểu diễn của số phức z  x  yi;x,y . 2 2 2 Suy ra 2
z  i  x  y  1  1  iz  1  ix  yi  x  y  x  y 2 2 2 2 Nên      2 
            2 z i 1 i z x y 1 x y x y  x  y  1  2
Vậy tập hợp điểm M là đường tròn    2 2 x y 1  2 .
Bài tập 15. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  4i  z  4i  10 là 2 2 x y 2 2 x y A. Đuờng elip   1 B. Đuờng elip   1 9 16 16 9 2 2 x y 2 2 x y C. Đuờng elip   1 D. Đuờng elip   1 4 3 9 4 Hướng dẫn giải Chọn A z  4i  z  4i  10 Xét hệ thức:
z  x  yi, x,y   Đặt . Lúc đó
(4)  x  y  42  x  y  4 2 2 2 2 2 x y  10    1 9 16
Vậy tập hợp điểm M là đường elip có hai tiêu điểm là F (0; 4);F (0; 4)
 và độ dài trục lớn là 1 2 16.
Bài tập 16. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn điều
kiện z  2  z  2  5 là A. Đuờng tròn B. Đuờng elip C. Đuờng parabol D. Đuờng thẳng Hướng dẫn giải Chọn B
Đặt z  x  yi;x,y  .
Ta có: z  2  z  2  5               2     2 2 2 x 2 yi x 2 yi 5 x 2 y x 2  y  5 1 Xét A2;0; B 2
 ;0;Ix;y  IA  IB  5
Vậy tập hợp điểm biểu diễn số phức z chính là tập hợp các điểm I thỏa mãn IA  IB  5 , đó AB IA  IB 5
chính là một elip có tiêu cự c   2;a   2 2 2
Bài tập 17. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn
điều kiện 2  z  z  2 là
A. Tập hợp các điểm là nửa mặt phẳng ở bên phải trục tung
B. Tập hợp các điểm là nửa mặt phẳng ở bên trái trục tung
C. Tập hợp các điểm là nửa mặt phẳng phía trên trục hoành
D. Tập hợp các điểm là nửa mặt phẳng phía dưới trục hoành Hướng dẫn giải Chọn A
Xét hệ thực: 2  z  z  2 1 . Đặt z  x  yi, x,y  . Khi đó: (3)  8x  0
Tập hợp những điểm M(z) thỏa mãn điều kiện (1) là nửa mặt phẳng ở bên phải trục tung,
tức các điểm x,y mà x  0
Bài tập 18. Tập hợp các điểm trên mặt phẳng tọa độ biểu diễn các số phức z thỏa mãn
điều kiện 1  z  1  i  2 là
A. Tập hợp các điểm là hình tròn có tâm I1; 1   , bán kính 2
B. Tập hợp các điểm là hình vành khăn có tâm tại A1; 
1 và các bán kính lớn và nhỏ lần lượt là 2; 1
C. Tập hợp các điểm là hình tròn có tâm I1; 1   , bán kính 1
D. Tập hợp các điểm là hình vành khăn có tâm tại I1; 
1 và các bán kính lớn và nhỏ lần lượt là 2; 1 Hướng dẫn giải Chọn 18 B
Xét hệ thực: 1  z  1  i  2 2 . Đặt z  x  yi, x,y   .
Khi đó:       2    2 2 1 x 1 y 1  4
Vậy tập hợp những điểm M(z) thỏa mãn điều kiện (2) là hình vành khăn có tâm tại A1; 
1 và các bán kính lớn và nhỏ lần lượt là 2; 1 z  i
Bài tập 19. Tìm tất cả các điểm của mặt phẳng phức biểu diễn các số phức z sao cho zi là số thực.
A. Tập hợp điểm gồm hai trục tọa độ
B. Tập hợp điểm là trục hoành
C. Tập hợp điểm gồm hai trục tọa độ bỏ đi điểm A(0;1)
D. Tập hợp điểm là trục tung, bỏ đi A(0;1) Hướng dẫn giải Chọn C
Đặt z  x  yi,x,y.
x  y  11  y  x
 y  1  x1   y i z i  Ta có:  z  i x  1  y2 2
z  i là số thực  xy 1  x1 y  0  xy  0. z  i Mặt khác:    2 2 x y 1
 0  cả mặt phẳng phức bỏ đi điểm 0;  1 x  0 
Tóm lại: ycbt  y  0
. Vậy các điểm của mặt phẳng phức cần tìm gồm hai trục tọa x,y   0; 1 độ bỏ đi điểm A(0;1) z  2  3i
Bài tập 14. Tìm tập hợp các điểm biểu diễn số phức z sao cho u  là một số thuần z  i ảo.
A. Đường tròn tâm I 1  ; 1   bán kính R  5
B. Đường tròn tâm I 1  ; 1
  bán kính R  5 trừ đi hai điểm A0;1; B 2  ; 3   .
C. Đường tròn tâm I1;1 bán kính R  5
D. Đường tròn tâm I1;1 bán kính R  5 trừ đi hai điểm A0;1; B 2  ; 3   . Hướng dẫn giải Chọn B
Đặt z  x  yi,x,y Ta có:    x  2 z 2 3i   y  3ix    y 1 2 2 i
x  y  2x  2y  3  2  2x  y 1i u    z  i x  y  12 x  y  12 2 2
x 12 y 12  5  2 2 
x  y  2x  2y  3  0 
u là số thuần ảo       x,y   0;1 2x  y  1  0      x,y     2  ; 3  
Vậy tập hợp điểm z là đường tròn tâm I 1  ; 1
  bán kính R  5 trừ đi hai điểm A0;1; B 2  ; 3   .
Bài tập 21. Tìm tập hợp các điểm biểu diễn số phức z  x  yi thỏa mãn điều kiện x  y  1 là
A. Ba cạnh của tam giác
B. Bốn cạnh của hình vuông
C. Bốn cạnh của hình chữ nhật
D. Bốn cạnh của hình thoi Hướng dẫn giải Chọn B
Gọi M là điểm biểu diễn số phức z. x  y 1 kh i x  0,y  0  x  y  1 kh i x  0,y  0
Ta có: x  y  1  x  y 1 kh i x  0,y  0 
x  y  1 kh i x  0,y  0
Vậy tập hợp điểm M là 4 cạnh của hình vuông.
Bài tập 22. Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, tìm tập hợp điểm biểu diễn các số phức z thỏa z  i z  i mãn  là số thuần ảo. z  1 z  1  1  1
A. Đường tròn tâm I   ; 0  bán kính R   2  2  1  1
B. Đường tròn tâm I  
; 0  bán kính R  trừ đi hai điểm  1;  0 .  2  2  1  1
C. Đường tròn tâm I   ; 0  bán kính R   2  4  1  1
D. Đường tròn tâm I  
; 0  bán kính R  trừ đi hai điểm 0;1 .  2  4 Hướng dẫn giải Chọn B
Giả sử z  x  yi và điểm biểu diễn số phức z là Mx; y . 2 2 z  z  z  i       z  i z  i z z 2i 2 2 2 x y  2x 2x 1i Ta có:    2 z  1 z  1 z  z  z  1 x 12 2  y  2  x y  2 2 2  1     1 z  i z  i 2x 0 2       x  y là số thuần ảo     2  4 z  1 z  1 x 1  2 2  y  0 x;y     1  ;0 2  1  1
Vậy tập hợp điểm M là đường tròn 2 x   y    bỏ đi điểm  1;  0 .  2  4
Bài tập 23. Tìm quỹ tích các điểm trên mặt phẳng phức biểu diễn cho số phức w  iz  1 ,
biết z là số phức thỏa mãn:    3 z 2i 1  8 .
A. Đường tròn     2    2 C : x 3 y 1  4
B. Đường tròn     2    2 C : x 3 y 1  2
C. Đường tròn     2    2 C : x 3 y 1  4
D. Đường tròn     2    2 C : x 3 y 1  4 Hướng dẫn giải Chọn C 3 3 Ta có 3 z  z nên     3 z 2i 1
 2  z  2i 1  2 * Đặt w  x  yi
Ta lại có w  iz  1  z  i  iw  z  i  i.w . (*) trở thành:
      2    2     2    2 iw 3i 1 2 y 1 x 3 2 y 1 x 3  4
Vậy quỹ tích các điểm biểu diễn w trên mặt phẳng phức là đường tròn
    2   2 C : x 3 y 1  4 .
Bài tập 24. Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, tìm tập hợp điểm biểu diễn số phức w thỏa mãn:
w  z  2  i , biết z là số phức thỏa z  1  2i  1 .
A. Đường tròn tâm I1; 2 bán kính R  2
B. Đường tròn tâm I2;1 bán kính R  2
C. Đường tròn tâm I1;1 bán kính R  1
D. Đường tròn tâm I3;3 , bán kính R  1 . Hướng dẫn giải Chọn D
Gọi w  x  yi x,y   Mx; y là điểm biểu diễn cho số w trên hệ trục Oxy.
z  w  2  i  x  2  y  1i  z  x  2  1  yi
z  1  2i  1  x  3  3  yi  1  x  32  y  32  1
Vây tập hợp điểm biểu diễn số phức w là một đường tròn tâm I3; 3 , bán kính R  1 .
Bài tập 25. Trong mặt phẳng phức Oxy, tìm tập hợp các điểm M biểu diễn số phức
w  1  2iz  3 biết z là số phức thỏa mãn: z  2  5 .
A. Đường tròn tâm I1; 2 bán kính R  5
B. Đường tròn tâm I2;1 bán kính R  5
C. Đường tròn tâm I1; 4 bán kính R  5 5 .
D. Đường tròn tâm I1;3 , bán kính R  5 . Hướng dẫn giải Chọn C a  1  b  4i
Theo giả thiết: z  2  5 
 5  a  1  b  4i  5 1 2i 1  2i
   2    2 
   2    2 a 1 b 4 5 5 a 1 b 4  125
Vậy tập hợp điểm M thỏa mãn đề bài là đường tròn tâm I1; 4 bán kính R  5 5 .
Bài tập 26. Tìm tập hợp các điểm biểu diễn số phức zʹ  1 i 3z  2 với z  1  2 .
A. Hình tròn tâm I 3  ; 3  , R  4 .
B. Đường tròn tâm I 3  ; 3  , R  4 .
C. Hình tròn tâm I1; 4   bán kính R  5 .
D. Đường tròn tâm I1;3 , bán kính R  5 . Hướng dẫn giải Chọn A z  a  bi a,b   Giả sử ta có  zʹ  x  yi x,y    Khi đó:
zʹ  1 i 3z  2  x  yi  1 i 3a  bi  2  x  yi  a  b 3  2  b  a 3  x  y 3  2  a   x  a  b 3  2  4     y  b  a 3  3x  y  2 3 b   4 Theo bài ra ta có: 2 2               2 2 x y 3 2 3x y 2 3 z 1 2 a 1  b  4    1     4  4   4     
 x  y 3  62   3x  y  2 32 2 2
 64  4x  4y  24x  8 3y  16  0
 x  y  6x  2 3y  4  0  x  3  y  32 2 2 2  16
Vậy quỹ tích các điểm biểu diễn số phức z’ là hình tròn tâm I 3  ; 3  , R  4 .
Bài tập 27. Tìm tập hợp các điểm biểu diễn trong mặt phẳng phức w  1 i 3z  2 biết
rằng số phức z thỏa mãn z  1  2.
A. Hình tròn tâm I 3  ; 3  , R  4 .
B. Đường tròn tâm I3;3 bán kính R  4
C. Đường tròn tâm I3; 3 bán kính R  4 .
D. Hình tròn tâm I3; 3 bán kính R  4. Hướng dẫn giải Chọn D
Đặt z  a  bi,a,b và w  x  yi,x,y 2
Ta có:       2 z 1 2 a 1  b  4 * Từ
w  1 i 3z  2  x  yi  1 i 3a  bi  2
x  a  b 3  2 x  3  a 1 b 3     y  3a  b y  3  3  a 1 b   
 x  32  y  32  4 a 12 2  b  16 Do (*)  
Vậy tập hợp các điểm cần tìm là hình tròn tâm I3; 3 bán kính R  4. 2
Bài tập 28. Tìm tập hợp các điểm biểu diễn số phức zʹ  2z  3  i với 3z  i  zz  9 .
A. Hình tròn tâm I 3  ; 3  , R  4 .
B. Đường tròn tâm I3;3 bán kính R  4
C. Đường tròn tâm I3; 3 bán kính R  4 .  7  73
D. Hình tròn tâm I 3;    , R   4  4 Giải Chọn D z  a  bi a,b   Giả sử ta có  zʹ  x  yi x,y     x  3 a  x  2a  3  Khi đó     
        2 zʹ 2x 3 i x yi 2a 3 2b 1 i     y  2b   1 y  1 b   2 Theo bài ra ta có: 2        2 2 2 2 2 2 3z i zz 9 9a 3b 1
 a  b  9  4a  4b  3b  4  0 2
   2    2 3
         2  7  73 x 3 y 1 y 1 4 0 x 3  y     2  4  16  7  73
Vậy quỹ tích các điểm biểu diễn số phức z’ là hình tròn tâm I 3;    , R   4  4
Bài tập 29. Cho các số phức z thỏa mãn z  4 . Biết rằng tập hợp các điểm biểu diễn các số
phức w  (3  4i)z i là một đường tròn. Tính bán kính r của đường tròn đó. A. r  4. B. r  5. C. r  20. D. r  22. Hướng dẫn giải Chọn C
a  (b 1)i
a  (b 1)i(3 4i)
Gọi w a bi , ta có w a bi  (3  4i)z i z   2 3  4i 9 16i 2 2
3a  4b  4 (3b  4a  3)
(3a  4b  4)  (3b  4a  3)   .i z  25 25 25 Mà z = 4 nên 2 2 2 2 2
 (3a  4b  4)  (3b  4a  3) 100  a b  2b  399
Theo giả thiết, tập hợp các điểm biểu diễn các số phức w  (3  4i)z i là một đường tròn nên ta có 2 2 2 2
a b  2b  399  a  (b 1)  400  r  400  20
BÀI 3. PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI VỚI HỆ SỐ THỰC A. LÍ THUYẾT
1. Căn bậc hai của một phức Định nghĩa
Cho số phức w. Mỗi số phức z thỏa mãn 2
z w được gọi là
một căn bậc hai của w
Tìm căn bậc hai của số phức w Nhận xét: w là số thực.
+) Số 0 có đúng một căn bậc hai
+ Nếu w  0 thì w có hai căn bậc hai là i w và là 0
+) Mỗi số phức khác 0 có hai căn i w
bậc hai là hai số đối nhau (khác
+ Nếu w  0 thì w có hai căn bậc hai là w và  w 0)
w a bi a,b , b  0
Nếu z x iy là căn bậc hai của w thì  x iy2   a bi 2 2
x y a
Do đó ta có hệ phương trình: 2xy b
Mỗi nghiệm của hệ phương trình cho ta một căn bậc hai Chú ý: của w
Mọi phương trình bậc n:
2. Giải phương trình bậc hai với hệ số thực n n 1  A z A z
... A z A  0 0 1 n 1  n Xét phương trình 2
az bz c  0 a, , b c  ;  a  0
luôn có n nghiệm phức (không Ta có 2
  b  4ac
nhất thiết phân biệt) với n nguyên
 Nếu   0 thì phương trình có nghiệm thực   b x dương. 2a
 Nếu   0 thì phương trình có hai nghiệm thực phân biệt:        b x ;  b x 1 2a 2 2a
 Nếu   0 thì phương trình có hai nghiệm thực phân biệt: b i  b i x  ; x  1 2a 2 2a
Hệ thức Vi-ét đối với phương trình bậc hai với hệ số thực Phương trình bậc hai 2
ax bx c  0 a  0 có hai nghiệm
phân biệt x , x (thực hoặc phức) thì 1 2
S x x   b  1 2  a     c P x x 1 2  a
B. PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
Dạng 1: Giải phương trình. Tính toán biểu thức nghiệm
1. Phương pháp giải
Ví dụ: Xét phương trình 2
z  2z  5  0 Cho phương trình:
a) Giải phương trình trên tập số phức 2
az bz c  0 a,b,c ;  a  0 b) Tính z z 1 2
 Giải pương trình bậc hai với hệ số thực
Hướng dẫn giải
 Áp dụng các phép toán trên tập số phức a) Ta có:        i2 ' 1 5 4 2
để biến đổi biểu thức
Phương trình có hai nghiệm là:
z  2  2i ; z  2  2i 1 2 b) Ta có 2 2
z z  2  2  2 2 1 2
Suy ra z z  2 2  2 2  4 2 1 2 2. Bài tậ
Bài tập 1. Trong các số sau, số nào là nghiệm của phương trình 2
z 1  z z  ? 1 3i 1 3 1 3 1 2i A. B. C. D. 2 2 2 2
Hướng dẫn giải Chọn A 2 2 1 1 3  1  3i Ta có 2
z 1  z z  2  z  2. . z     z     2 4 4  2  4  1 3i  1 3iz   z  2 2 2      1  3i  1 3iz   z   2 2  2
Bài tập 2. Phương trình 2
z az b  0 a,b  có nghiệm phức là 3  4i . Giá trị của a b bằng A. 31 B. 5 C. 19 D. 29
Hướng dẫn giải Chọn C
Chú ý: Nếu z là 0
Cách 1: Do z  3  4i là nghiệm của phương trình 2
z az b  0 nên ta có: nghiệm của phương   i2 3 4
a3 4i  b  0  3a b  7  4a  24i  0 trình bậc hai với hệ
số thực thì z cũng 3
a b  7  0 a  6  0     4a  24  0 b  25 là nghiệm của
Do đó a b  19 phương trình
Cách 2: Vì z  3  4i là nghiệm của phương trình 2
z az b  0 nên 1
z  3  4i cũng là nghiệm của phương trình đã cho 2
z z  a
Áp dụng hệ thức Vi-ét vào phương trình trên ta có 1 2 z .z   b 1 2   3 4 
i  3  4i  aa  6   a b       
3  4i3  4i 19  bb  25
Bài tập 3. Gọi z là nghiệm phức có phần ảo dương của phương trình 2
z  6z  34  0 . Giá trị của 0
z  2  i là 0 A. 17 B. 17 C. 2 17 D. 37
Hướng dẫn giải Chọn A ra có      i2 ' 25 5
. Phương trình có hai nghiệm là z  3
  5i ; z  3   5i Do đó z  3
  5i z  2  i  1   4i  17 0 0
Bài tập 4. Gọi z là nghiệm phức có phần ảo âm của phương trình 2
z  2z  5  0 1 7  4i
Tọa độ điểm biểu diễn số phức
trên mặt phẳng phức là z1 A. P 3;2
B. N 1;2
C. Q 3;2 D. M 1;2
Hướng dẫn giải Chọn A z 1 2i Ta có 2
z  2z  5  0  z 12i
Theo yêu cầu của bài toán ta chọn z  1 2i . Khi đó: 1 7  4i 7  4i
7  4i1 2i    3  2i 2 2 z 1 2i 1  2 1
Vậy điểm biểu diễn của số phức là P 3;2
Bài tập 5. Gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z  4z  5  0 . Giá trị của biểu thức 1 2 z  2019 1  z  2019 1 bằng 1 2 A. 1009 2 B. 1010 2 C. 0 D. 1010 2
Hướng dẫn giải Chọn Dz  2  i Xét phương trình 2
z  4z  5  0   z  22 1  1   z  2  i 2
Khi đó ta có:  z  2019 1  z  2019 1
 1 i2019  1i2019 1 2
   i  i 1009  i  i 1009 2 2 1 . 1 1 . 1
   i  i1009    i  i1009 1 . 2 1 . 2
  i1009   i  i   i1010   2i 505 1010 1010 2 1 1 2 .2  2 
Dạng 2: Định lí Vi-ét và ứng dụng
1. Phương pháp giải
Ví dụ: Phương trình 2
z  4z  24  0 có hai
Định lí Vi-ét: Cho phương trình:
nghiệm phức z , z nên 1 2 2
az bz c  0 ; a, ,
b c   ; a  0
z z  4 ; z .z  24 1 2 1 2  b z z    b 1 2 
Chú ý: Học sinh hay nhầm lẫn: z z
có hai nghiệm phức z , z thì a 1 2 a 1 2  cz .z  1 2  a 2. Bài tập
Bài tập 1: Gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z  2z  5  0 . Giá trị của biểu thức 1 2 2 2 z z bằng 1 2 A. 14 B. –9 C. –6 D. 7
Hướng dẫn giải Chọn C
Gọi z , z là nghiệm của phương trình 2
z  2z  5  0 1 2 z z  2
Theo định lí Vi-ét ta có: 1 2 z .z  5  1 2
Suy ra z z   z z 2 2 2 2
 2z z  2  2.5  6  1 2 1 2 1 2
Bài tập 2: Phương trình bậc hai nào sau đây có nghiệm là 1 2i ?
Chúng ta có thể giải từng A. 2
z  2z  3  0 B. 2
z  2z  5  0 phương trình: C. 2
z  2z  5  0 D. 2
z  2z  3  0 +) 2
z  2z  3  0
Hướng dẫn giải  z  2 2 1  2i Chọn C
z 1  i 2
Phương trình bậc hai có hai nghiệm phức là liên hợp của nhau nên  z 1i 2
phương trình bậc hai có nghiệm 1 2i thì nghiệm còn lại là 1 2i
Khi đó tổng và tích của hai nghiệm lần lượt là 2; 5 +) 2
z  2z  5  0
Vậy số phức 1 2i là nghiệm của phương trình 2
z  2z  5  0  z  2 2 1  4i z 1  2  i
z  1 2i +) 2
z  2z  5  0  z  2 2 1  4i z 1  2  i
z 1 2i +) 2
z  2z  3  0  z  2 2 1  2i
z 1  i 2
z  1 i 2
Bài tập 3: Kí hiệu z , z là nghiệm phức của phương trình 2
2z  4z  3  0 . Tính giá trị biểu thức 1 2
P z z i z z 1 2  1 2 7 5 A. P  1 B. P C. P  3 D. P  2 2
Hướng dẫn giải Chọn D
Ta có z , z là hai nghiệm của phương trình 2
2z  4z  3  0 1 2 z z  2  1 2 
Theo định lý Vi-ét ta có  3 z .z   1 2  2 2 3 3  3  5
Ta có P z z i z z    i  2     2i      2  2  1 2 1 2 2 2  2  2
Bài tập 4: Gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình Cách khác: 1 2 Ta có: 2
z  4z  7  0 . Giá tị của 3 3
P z z bằng 2
z  4z  7  0 1 2 A. –20 B. 20  z  2 2 2  3i C. 14 7 D. 28 7
z  2  3i 1
Hướng dẫn giải
 z  2 3i  2 Chọn A Do đó: z z  4
Theo định lý Vi-ét ta có 1 2  3 3 z z z .z  7  1 2 1 2
 2  3i3 2  3i3 Suy ra 3 3
z z   z z  2 2
z z z z 1 2 1 2 1 1 2 2   20 
 z z  z z 2 3z z 1 2 1 2 1 2    2 4. 4  3.7  20 
Bài tập 5: Gọi z và z là hai nghiệm phức của phương trình 2
3z  2z  27  0 . Giá trị của 1 2
z z z z bằng 1 2 2 1 A. 2 B. 6 C. 3 6 D. 6
Hướng dẫn giải Chọn A 2
Áp dụng định lý Vi-ét, ta có z z  và z .z  9 1 2 3 1 2 Mà z z z z
z .z  9  3 1 2 1 2 1 2 2
Do đó z z z z z .3  z .3  3 z z  3.  2 1 2 2 1 1 2  1 2 3
Bài tập 6: Cho số thực a  2 và gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z  2z a  0 . 1 2
Mệnh đề nào sau đây sai?
A. z z là số thực
B. z z là số ảo 1 2 1 2 z z z z C. 1 2  là số ảo D. 1 2  là số thực z z z z 2 1 2 1
Hướng dẫn giải Chọn C b
Ta có z z    2 . Đáp án A đúng 1 2 a
Phương trình bậc hai với hệ số thực có hai nghiệm là số phức liên hợp. Gọi z x yi ; x, y   là 1
một nghiệm, nghiệm còn lại là z x yi 2
Suy ra z z  2yi là số ảo. Đáp án B đúng 1 2 z z z z z z  2z z 4  2a 1 2 1 2  2 2 2 1 2 1 2       z z z .z z .z a 2 1 1 2 1 2
Vậy C là đáp án sai và D đúng
Dạng 3: Phương trình quy về phương trình bậc hai
1. Phương pháp giải
Ví dụ: Giải phương trình: 4 2
z z  6  0 trên tập
 Nắm vững cách giải phương trình bậc số phức.
hai với hệ số thực trên tập số phức
Hướng dẫn giải
 Nắm vững cách giải một số phương trình Đặt 2
z t , ta có phương trình:
quy về bậc hai, hệ phương trình đại số t  3 2 bậc cao;…
t t  6  0  t  2 Với t  3 ta có 2
z  3  z   3 Với t  2  ta có 2 z  2
  z  i 2
Vậy phương trình đã cho có bốn nghiệm
z   3 ; z  i 2 2. Bài tậpmẫu
Bài tập 1: Tổng môđun bốn nghiệm phức của phương trình 4 2
2z  3z  2  0 là A. 3 2 B. 5 2 C. 2 5 D. 2 3
Hướng dẫn giải Chọn A z  2  z   2 2 z  2  Ta có: 4 2 2z 3z 2 0       2 1 1  2 2     . z i z i  2  2 2   2 z   i  2
Khi đó, tổng môđun bốn nghiệm phức của phương trình đã cho bằng 2 2 2   2  i   i  3 2 2 2
Bài tập 2: Kí hiệu z , z , z , z là bốn nghiệm phức của phương trình 4 2
z  4z  5  0 . Giá trị của 1 2 3 4 2 2 2 2 z z
z z bằng 1 2 3 4 A. 2  2 5 B. 12 C. 0 D. 2  5
Hướng dẫn giải Chọn B z 1  2 z 1 z  1  Ta có: 4 2 z 4z 5 0        2 z  5   z  5i
z   5i
Phương trình có bốn nghiệm lần lượt là: z  1, z  1  , z i
 5 , z i 5 1 2 3 4 2 2 Do đó: 2 2 2 2 2 2 z zz z 1 1  5  5 12 1 2 3 4     2
Bài tập 3: Gọi z , z , z , z là các nghiệm phức của phương trình  2
z z   2
4 z z 12  0 . 1 2 3 4
Giá trị của biểu thức 2 2 2 2
S z z
z z là 1 2 3 4 A. S  18 B. S  16 C. S  17 D. S  15
Hướng dẫn giải Chọn C 2 Ta có:  2
z z   2
4 z z 12  0 t  2 Đặt 2
t z z , ta có 2
t  4t 12  0  t  6 z 1 1 z  2  2  2
z z  2  0  Suy ra: 1   i 23   z  2 3
z z  6  0  2  1   i 23 z  4  2 2 2 2 2  1   23   1   23 
Suy ra S  1   2  2 2                   17 2 2 2  2          4 z
Bài tập 4: Gọi z , z là hai nghiệm của phương trình  z  4
 . Khi đó z z bằng 1 2 2 z 1 2 A. 1 B. 4 C. 8 D. 2
Hướng dẫn giải Chọn A
Điều kiện: z  0 2 4 2 2 zz   z.z  Ta có:  z  4      z  4      z  4  2 zz z      1 15  1 15 z    iz    i 2 2 2 2 2
z z  4  0      1 15  1 15 z    iz    i  2 2  2 2 1 15 1 15
Vậy z z    i   i  1   1 1 2 2 2 2 2
Bài tập 5: Cho số thực a, biết rằng phương trình 4 2
z az 1  0 có bốn nghiệm z , z , z , z thỏa 1 2 3 4 mãn  2 z  4 2 z  4 2 z  4 2
z  4  441. Tìm a 1 2 3 4  a 1 a  1  a  1  a  1 A.  19 B.C.D.   19 19 19 a   a  a   a   2  2  2  2
Hướng dẫn giải Chọn B
Nhận xét: z   z   i2 2 2 4 2
 z  2iz  2i
Đặt f x 4 2
z az 1, ta có:
z 4z 4z 4z 4 4
  z  2i z i f i f i k  4 2 2 2 2 . 2 2 . 2 1 2 3 4  k      k 1  k 1 
  i ai   i ai      a2 4 2 4 2 16 4 1 16 4 1 17 4 a  1 
Theo giả thiết, ta có 17 4a2 441     19 a   2
Bài tập 6: Cho số phức z thỏa mãn 2018 2017 11z 10iz
10iz 11  0 . Mệnh đề nào dưới đây đúng? 1 3
A. 2  z  3 B. 0  z  1 C. 1  z  2 D.z  2 2
Hướng dẫn giải Chọn D 1110iz 1110iz Ta có z 11z 10i 2017 2017 2017
 1110iz z   z  11z 10i 11z 10i Đặt
z a bi có 1110iz
1110i a bi 10b  2 2 11 100a 100 2 2
a b   220b 121    11z 10i 11a bi 2 10i
121a  11b 102 121 2 2
a b   220b 100 2
100t  220b 121
Đặt t z t  0 ta có phương trình 2017 t  2
121t  220b 100
Nếu t  1  VT  1; VP  1
Nếu t  1  VT  1; VP  1
Nếu t  1  z  1
BÀI 4. CỰC TRỊ SỐ PHỨC
A. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1. Các bất đẳng thức thường dùng
a. Cho các số phức z , z ta có: 1 2
+) z z z z (1). 1 2 1 2 z  0
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi 1  . z  0, k
  , k  0, z kz   1 2 1
+) z z z z (2). 1 2 1 2 z  0
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi 1  . z  0, k
  , k  0, z kz   1 2 1
b. Bất đẳng thức Cauchy – Schwarz
Cho các số thực a, , b x, y ta có:    2 2   2 2 ax by a b x y
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi ay bx .
2. Một số kết quả đã biết a. Cho hai điểm ,
A B cố định. Với điểm M bất kỳ luôn có bất đẳng thức tam giác:
+) MA MB AB , dấu “=” xảy ra  M nằm giữa hai điểm , A B .
+) MA MB AB , dấu “=” xảy ra  B nằm giữa hai điểm , A M . b. Cho hai điểm ,
A B nằm cùng phía đối với đường thẳng d và M là điểm di động trên d . Ta có:
+) MA MB AB , dấu “=” xảy ra  Ba điểm ,
A M , B thẳng hàng.
+) Gọi A là điểm đối xứng với A qua d , khi đó ta có
MA MB MA  MB AB , dấu “=” xảy ra  Ba điểm A , M , B thẳng hàng. c. Cho hai điểm ,
A B nằm khác phía đối với đường thẳng d và M là điểm di động trên d . Ta có:
+) MA MB AB , dấu “=” xảy ra  M nằm giữa hai điểm , A B .
+) Gọi A là điểm đối xứng với A qua d , khi đó ta có
MA MB MA  MB AB , dấu “=” xảy ra  Ba điểm A , M , B thẳng hàng.
d. Cho đoạn thẳng PQ và điểm A không thuộc PQ , M là điểm di động trên đoạn thẳng PQ , khi đó
max AM  maxAP, A
Q . Để tìm giá trị nhỏ nhất của AM ta xét các trường hợp sau:
+) Nếu hình chiếu vuông góc H của A trên đường thẳng PQ nằm trên đoạn PQ thì min AM AH .
+) Nếu hình chiếu vuông góc H của A trên đường thẳng PQ không nằm trên đoạn PQ thì
min AM  minAP; A Q .
e. Cho đường thẳng  và điểm A không nằm trên  . Điểm M trên  có khoảng cách đến A nhỏ nhất
chính là hình chiếu vuông góc của A trên  . f. Cho ,
x y là các tọa độ của các điểm thuộc miền đa giác A A ...A . Khi đó giá trị lớn nhất (nhỏ nhất) của 1 2 n
biểu thức F ax by ( a,b là hai số thực đã cho không đồng thời bằng 0 ) đạt được tại một trong các
đỉnh của miền đa giác.
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
Bất đẳng thức Cauchy – Schwarz
Với các số thực a, , b x, y ta có    2 2   2 2 ax by a b x y  . a b Dấu “=” xảy ra khi  . x y
Các bất đẳng thức thường dùng
Bất đẳng thức tam giác
z z z z . Dấu “=” xảy ra khi z kz k  0 . 1 2   1 2 1 2
z z z z . Dấu. “=” xảy ra khi z kz k  0 . 1 2   1 2 1 2
z z z z . Dấu. “=” xảy ra khi z kz k  0 . 1 2   1 2 1 2 z z z
z Dấu “=” xảy ra khi z kz k  0 . 1 2   1 2 1 2
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Phương pháp hình học
1. Phương pháp giải
Vi dụ: Cho số phức z thỏa mãn       2 2 z z
i z z . Giá trị nhỏ nhất của z  3i bằng A. 3. B. 3 . C. 2 3 . D. 2. Hướng dẫn giải
Bước 1: Chuyển đổi ngôn ngữ bài toán số phức Giả sử z x yix, y   z x yi . Khi đó sang ngôn ngữ hình học.
zz izz2   yi 2 2 2 2 2
 4x i y x . Gọi M  ;
x y; A0;3 lần lượt là điểm biểu diễn cho số phức z; 3
i thì z  3i MA .
Bước 2: Sử dụng một số kết quả đã biết để giải bài toán hình học. Parabol 2
y x có đỉnh tại điểm O 0;0 , trục đối
xứng là đường thẳng x  0 . Hơn nữa, điểm A
thuộc trục đối xứng của parabol, nên ta có:
MA OA  3. Suy ra, min MA  3 khi M O .
Bước 3: Kết luận cho bài toán số phức.
Vậy min z  3i  3 , khi z  0 . Chọn A. 2. Bài tập mẫu
Bài tập 1: Cho số phức z thỏa mãn z  3  4i  1. Môđun lớn nhất của Nhận xét: số phức z bằng
OI r OM z OI r A. 7. B. 6. C. 5. D. 4. Hướng dẫn giải Chọn B Gọi M  ;
x y, I 3;4 là các điểm biểu diễn lần lượt cho các số phức
z;3  4i . Từ giả thiết z  3  4i  1  MI  1.
Tập hợp các điểm M biểu diễn số phức z thỏa mãn giả thiết là đường
tròn tâm I 3;4 , bán kính r 1.
Mặt khác z OM . Mà OM đạt giá trị lớn nhất bằng OI r , khi
M là giao điểm của đường thẳng OM với đường tròn tâm I 3;4 , bán 18 24 
kính r  1. Hay M ;   .  5 5  18 24
Do đó, max z OI r  5 1  6 , khi z   i . 5 5
Bài tập 2: Trong các số phức z thỏa mãn z  2  4i z  2i , số phức Nhận xét: Trong tất cả các đoạn
z có môđun nhỏ nhất là
thẳng kẻ từ điểm O đến đường
thẳng d , đoạn vuông góc OM
A. z  2  2i .
B. z  1 i . ngắn nhất.
C. z  2  2i .
D. z  1 i . Hướng dẫn giải Chọn C
Đặt z x yi x, y   . Khi đó z  2  4i z  2i x y  4  0 d .
Vậy tập hợp điểm M biểu diễn số phức z là đường thẳng d .
Do đó z OM nhỏ nhất khi M là hình chiếu của O trên d .
Suy ra M 2;2 hay z  2  2i .
Bài tập 3: Cho số phức z thỏa mãn z  3  z  3  10 . Giá trị nhỏ nhất của z là A. 3. B. 4. C. 5. D. 6. Hướng dẫn giải Chọn B Cách 1:
Gọi F 3;0 , F 3;0 , có trung điểm là O 0;0 . Điểm M biểu diễn 1   2   số phức z .
Với mọi số thực a,b ta có bất 2 2 2 MF MF F F
Theo công thức trung tuyến thì 2 2 1 2 1 2 z OM   . a b 2 2  2 2 4
đẳng thức: a b  2 MF MF 1 2 2 2 2 2 2
Ta có MF MF   50 . 1 2 2 Đẳng thức xảy ra khi MF MFM 4;  0 1 2   50 36     min z    4 , MF MF  10  M 4;0 2 4 1 2   
Khi z  4i hoặc z  4  i . Cách 2:.
Gọi F 3;0 , F 3;0 , M  ;
x y; x, y   lần lượt là các điểm biểu
Với mọi điểm M nằm trên elip, 1   2   diễn các số phức 3;  3; z .
đoạn OM ngắn nhất là đoạn nối
O với giao điểm của trục bé với
Ta có F F  2c  6  c  3 . Theo giả thiết ta có MF MF  10 , tập 1 2 1 2 elip.
hợp điểm M là đường elip có trục lớn 2a  10  a  5 ; trục bé 2 2
2b  2 a c  2 25  9  8 .
Mặt khác OM z nhỏ nhất bằng 4 khi z  4i hoặc z  4  i .
Vậy giá trị nhỏ nhất của z bằng 4.
Bài tập 4: Xét số phức z thỏa mãn 4 z i  3 z i  10 . Tổng giá trị
lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của z là 60 58 A. . B. . 49 49 18 16 C. . D. . 7 7 Hướng dẫn giải Chọn D Gọi A0;  1 , B 0; 
1 , đoạn thẳng AB có trung điểm O 0;0 . Điểm
M biểu diễn số phức z . 2 2 2 MA MB AB
Theo công thức trung tuyến 2 2 z OM   . 2 4 10  4a
Theo giả thiết 4MA  3MB  10 . Đặt MA a MB  . 3 Khi đó 10  7a 4 16 MA MB   AB  2  6
  10  7a  6   a  . 3 7 7 2 10  4a  5a  8  36 2 2 2  2
Ta có MA MB a     .  3  9 36 24 576 Do   5a  8 
 0  5a 82  nên 7 7 49 2 2
MA MB  4  z  1    260   . 2 2 2 81 9 MA MB    z   z   49  49 7 24 7 9 9
Đẳng thức z  1khi z   
i . Đẳng thức z  khi z i . 25 25 7 7 16
Vậy tổng giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của z là . 7
Bài tập 5: Cho z là số phức thay đổi thỏa mãn z  2  z  2  4 2 .
Trong mặt phẳng tọa độ gọi M , N là điểm biểu diễn số phức z và z .
Giá trị lớn nhất của diện tích tam giác OMN là A. 1. B. 2 . C. 4 2 . D. 2 2 . Hướng dẫn giải Chọn D
Đặt z x yi x, y    z x yi .
Gọi F 2;0 , F 2;0 , M  ; x y, N  ;
x y lần lượt là các điểm biểu 1   2   diễn các số phức 2;  2; z; z . Do ,
M N là điểm biểu diễn số phức z và z nên suy ra M , N đối xứng nhau qua Ox . Khi đó Sxy . OMN
Ta có F F  2c  4  c  2 . Theo giả thiết ta có MF MF  4 2 , 1 2 1 2
tập hợp điểm M thỏa điều kiện trên là elip có trục lớn
2a  4 2  a  2 2 ; trục bé 2 2
2b  2 a c  2 8  4  4  b  2 . 2 2 x y
Nên elip có phương trình E :  1 . 8 4 2 2 2 2 x y x y xy Do đó 1    2 .   Sxy  2 2 . 8 4 8 4 2 2 OMN  x  2 
Đẳng thức xảy ra khi  . y  2
Bài tập 6: Cho số phức z thỏa mãn z i z  2  i . Giá trị nhỏ nhất
của P  i  
1 z  4  2i là 3 A. 1. B. . 2 3 2 C. 3. D. . 2 Hướng dẫn giải Chọn C
Gọi z x yi x, y   ; M  ;
x y là điểm biểu diễn số phức z .
Ta có z i z  2  i x   y  
1 i x  2   y   1 i
x   y  2  x  2   y  2 2 1 2 1
x y 1  0  . 4  2i
Ta có P  i  
1 z  4  2i  i  
1 z      2 z 3i i 1 
x  2  y  2 2 3
1  2MA , với A  3;  1 . 3 11
P  2MA  2d , A   2  3. min min   2 2 1 1
Đẳng thức xảy ra khi M là hình chiếu vuông góc của A trên đường  3 5  3 5 thẳng  hay M ;  z   i   .  2 2  2 2
Bài tập 7: Cho hai số phức z , z thỏa mãn z z  6 và z z  2 . 1 2 1 2 1 2 Gọi ,
M m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức
P z z . Khi đó môđun của số phức M mi là 1 2 A. 76 . B. 76. C. 2 10 . D. 2 11 . Hướng dẫn giải Chọn A Ta gọi ,
A B lần lượt là các điểm biểu diễn của các số phức z , z . 1 2   
Từ giả thiết z z  6  OA OB  6  OI  3 với I là trung 1 2
điểm của đoạn thẳng AB .  
z z  2  OA OB  2  AB  2 . 1 2 2 AB Ta có 2 2 2
OA OB  2OI   20. 2
P z z 2
OA OB P   2 2   2 2 1 1
OA OB   40. 1 2
Vậy max P  2 10  M .    
Mặt khác, P z z OA OB OA OB  6 . 1 2
Vậy min P  6  m .
Suy ra M mi  40  36  76 .
Bài tập 8: Cho số phức z thỏa mãn z  2  i z 1 3i  5 . Giá trị
nhỏ nhất của biểu thức P z 1 4i bằng 3 A. 1. B. . 5 1 C. . D. 2 . 5 Hướng dẫn giải Chọn B Gọi M  ;
x y là điểm biểu diễn số phức z ; gọi A2;  1 , B  1  ;3 là
điểm biểu diễn số phức 2  i; 1
  3i . Ta có AB  5 .
Từ giả thiết z  2  i z 1 3i  5
 x  2   y  2  x  2   y  2 2 1 1 3  5
MA MB  5  MA MB AB MA MB AB . Suy ra M , ,
A B thẳng hàng ( B nằm giữa M và A ). Do đó quỹ tích
điểm M là tia Bt ngược hướng với tia BA .
P z 1 4i   x  2   y  2 1 4 , với C  1;
 4  P MC .  Ta có AB   3;
 4phương trình đường thẳng :
AB 4x  3y  5  0 .   
CH d C AB 4  1 3.4 5 3 , 
 , CB    2    2 1 1 3 4 1 . 2 2 4  3 5 3
Do đó min P CH  khi H là giao điểm của đường thẳng AB và 5
đường thẳng đi qua điểm C và vuông góc với AB .
Dạng 2: Phương pháp đại số
1. Phương pháp giải
Các bất đẳng thức thường dùng:
1. Cho các số phức z , z ta có: 1 2
a. z z z z (1) 1 2 1 2 z  0
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi 1 z  0, k
  , k  0, z kz   1 2 1
b. z z z z .(2) 1 2 1 2 z  0
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi 1 z  0, k
  , k  0, z kz   1 2 1
2. Bất đẳng thức Cauchy - Schwarz
Cho các số thực a, , b x, y ta có    2 2   2 2 ax by a b x y
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi ay bx . 2. Bài tập
Bài tập 1: Cho số phức z a  a  3i,a   . Giá trị của a để
Nhận xét: Lời giải có sử
khoảng cách từ điểm biểu diễn số phức z đến gốc tọa độ là nhỏ nhất dụng đánh giá 2 bằng x  0, x    3 1 A. a  . B. a  . 2 2 C. a  1. D. a  2 . Hướng dẫn giải Chọn A 2  
z a  a  32 3 9 3 2 2  2 a      .  2  2 2 3 3 3
Đẳng thức xảy ra khi a  . Hay z   i . 2 2 2
Bài tập 2: Trong các số phức z thỏa mãn điều kiện z  2  4i z  2i ,
số phức z có môđun nhỏ nhất là
A. z  1 2i .
B. z  1 i .
C. z  2  2i .
D. z  1 i . Hướng dẫn giải Chọn C
Gọi z a bi a,b   .
z  2  4i z  2i  a  2  b  4i a  b  2i  a b  4  0 .
z    b  bi z    b2  b  b  2 2 4 4 2 2  8  2 2 .
Suy ra min z  2 2  b  2  a  2  z  2  2i . z 1 3
Bài tập 3: Cho số phức z thỏa mãn
1, biết z   5i đạt giá z  2i 2
trị nhỏ nhất. Giá trị của z bằng 2 A. 2 . B. . 2 5 17 C. . D. . 2 2 Hướng dẫn giải Chọn C.
Gọi z a bi z  2ia,b   .
z 1 1  z 1  z 2i  2a 4b3  0  2a 3  4b z  2i 3
z   5i  2b2  b 52  5b  2 1  20  2 5 2  1 3 a  1
Suy ra min z   5i  2 5  
2  z   i 2 2 b  1 5 Vậy z  . 2
Bài tập 4: Cho hai số phức z , z thỏa mãn z z  3  4i và
Nhận xét: Lời giải sử dụng 1 2 1 2
z z  5 . Giá trị lớn nhất của biểu thức z z là
bất đẳng thức Cauchy – 1 2 1 2 Schwarz. A. 5. B. 5 3 . C. 12 5 . D. 5 2 . Hướng dẫn giải Chọn D. Ta có 2 2 2 z z  2 2 2 2 2
z z z z  5  3  4  50 . 1 2 1 2 1 2
Sử dụng bất đẳng thức Cauchy – Schwarz, ta có
z z  2 2 2 z z  50  5 2 . 1 2 1 2 
Gọi z x yi, z a bi;a, , b x, y   1 2
z z  3  4i 1 2
z z  5  1 2
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi  2 2 z z  25  1 2  z z  1 2  7  1 x   a   2    2 7 1 1 7  và 
. Hay z   i; z   i . 1 1 2  7 2 2 2 2 y      b  2  2
Thay z , z vào giả thiết thỏa mãn. 1 2
Vậy, giá trị lớn nhất của biểu thức z z bằng 5 2 . 1 2
Bài tập 5: Cho số phức z thỏa mãn z  1. Giá trị lớn nhất của biểu
Nhận xét: Lời giải sử dụng
bất đẳng thức Cauchy –
thức P  1 z  3 1 z bằng Schwarz. A. 2 10 . B. 6 5 . C. 3 15 . D. 2 5 . Hướng dẫn giải Chọn A.
Ta có P     2 2
z   z    2 2 2 2 1 3 1 1 20 1  z   2 10 Đẳng thức xảy ra khi  4 2 2  z  1 x y 1 x       5 4 3  1 z   5  
z    i x . 2 2 1 z x y 1  0 3 5 5    3 2 y     5 Vậy max P  2 10 .
Bài tập 6: Cho số phức z thỏa mãn z 1 2i  2 . Giá trị lớn nhất của
Nhận xét: Lời giải sử dụng bất đẳng thức
z  3  i bằng
z z z z . 1 2 1 2 A. 6. B. 7. C. 8. D. 9. Hướng dẫn giải Chọn B.
Ta có z  3  i   z 1 2i  4  3i  z 1 2i  4  3i  7 .
z 1 2i k
43i,k  0 13 16
Đẳng thức xảy ra khi   z   i .
z 1 2i  2 5 5 
Vậy giá trị lớn nhất của z  3  i bằng 7.
Bài tập 7: Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z  3  4i  4 . Gọi M và Nhận xét: Lời giải sử dụng
m là giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của môđun số phức z . Giá trị của bất đẳng thức M .m bằng
z z z z và 1 2 1 2 A. 9. B. 10.
z z z z . 1 2 1 2 C. 11. D. 12. Hướng dẫn giải Chọn A.
Ta có z   z  3 4i  3 4i  z  3  4i  3  4i  4  5  9  M .  4   3  4   3 4 ,  0 k z i k i k   Đẳng thức xảy ra khi 5    .
z  3 4i  4 27 36  z   i  5 5 Mặt khác
z   z  3 4i  3 4i  z  3 4i  3 4i  4  5 1  m .  4   3  4   3 4 ,  0 k z i k i k    Đẳng thức xảy ra khi 5   
z  3 4i  4 3 4  z   i  5 5
Bài tập 8: Cho số phức z thỏa mãn 2
z  4  z z  2i . Giá trị nhỏ
Chú ý: Với mọi số phức z , z :
nhất của z i bằng 1 2
z .z z . z . 1 2 1 2 A. 2. B. 2 . 1 C. 1. D. . 2 Hướng dẫn giải Chọn C. Ta có 2
z  4  z z  2i   z  2i z  2i  z z  2i
z  2i . z  2i z . z  2i
z  2i  0 z  2  iz  2  i      
z z  2i
z z  2i  
z a i, a  
z i  2  i i 1 Do đó   min z 1  1.
z i  a i 2
i a  4  2 
Bài tập 9: Tìm số phức z thỏa mãn  z  
1 z  2i là số thực và z đạt giá trị nhỏ nhất. 4 2 4 2
A. z   i . B. z    i . 5 5 5 5 4 2 4 2
C. z    i .
D. z   i . 5 5 5 5 Hướng dẫn giải Chọn D. Gọi ;
z a bi a,b   . Ta có  z  
1 z  2i  a  
1 a b2  b 
 2a b  2i Do đó  z  
1 z  2i là số thực  2a b  2  0  b  2  2a 2  4  4 2 5
Khi đó z a  2  2a2 2  5 a      .  5  5 5  4 a   Đẳng thức xảy ra khi 5  2 b    5  4 a  2 5  5 4 2 min z   
. Vậy z   i . 5 2 5 5 b    5
Bài tập 10: Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z 1  2 . Tìm giá trị
lớn nhất của biểu thức T z i z  2  i .
A. max T  8 2 . B. max T  4 .
C. max T  4 2 . D. max T  8 . Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt z x yi x, y   , ta có z  
x   yi   x  2 2 1 2 1 2 1  y  2  x  2 2 2 2
1  y  2  x y  2x 1 (*). Lại có
T z i z  2  i x   y  
1 i x  2   y   1 i 2 2 2 2
x y  2y 1  x y  4x  2y  5
Kết hợp với (*) ta được
T  2x  2 y  2  6  2x  2y  2 x y  2  6  2 x y
Đặt T x y , khi đó T f t  2t  2  6  2t với t  1;  3 .
Cách 1: Sử dụng phương pháp hàm số 1 1
Ta có f 't  
; f t  0  t 1. 2t  2 6  2t Mà f   1  4, f  
1  2 2, f 3  2 2 . Vậy max f t  f   1  4 .
Cách 2: Sử dụng phương pháp đại số
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy – Schwarz ta có
T  2t  2  6  2t  1  1 .8  4 .
Đẳng thức xảy ra khi t  1 .
Bài tập 11: Cho số phức z thỏa mãn z  1. Gọi M và m lần lượt là
giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của 2
z 1  z z 1 . Khi đó giá trị
của M m bằng A. 5. B. 6. 5 9 C. . D. . 4 4 Hướng dẫn giải Chọn B.
Đặt z a bi a,b   và t z 1 . Khi đó     t t z 1 z   2 2 2 2
1  z 1 z z  2  2a a  . 2 Ta có 2 2 2 2
z z   a b abi a bi   a   2 1 2 1
1 b   a b2a   1 i
  a a2  b a  2  a a  2    a  a  2 2 2 2 2 2 2 1 2 1 1 2 1 2
 2a 1  t 1 2 2
z 1  z z 1  t t 1 (với 0  t  2 , do 2 a  1).
Xét hàm số f t 2
t t 1 với t 0;2 .  1  5
Trường hợp 1: t 0;  1  f t 2 2
t 1 t t
  t 1  f     2  4  f t 5 max  
và có f 0  f   1  1 nên 0; 1 4  .
min f t 1  0; 1 Trường hợp 2:
t    f t 2 2 1; 2
t t 1  t t 1, f t  2t 1  0, t  1;2
max f t  f 2  5  1;2
Do đó hàm số luôn đồng biến trên 1;2   . min f
t  f  1 1  1;2
M  max f t  5  0;2 Vậy     . m f  tM m 6 min 1  0;2