THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
2
CÁC DẠNG TOÁN VỀ BIỂU THỨC ĐẠI SỐ
Chủ đề 1. Rút gọn phân thức hữu tỉ
Dạng 1: Rút gọn biểu thức hữu tỉ
3
Dạng 2: Rút gọn biểu thức hữu tỉ và bài toán liên quan
3
Dạng 3: Rút gọn biểu thức có tính quy luật
6
Bài tập vận dụng
8
Hướng dẫn giải
9
Chủ đề 2. Tính giá trị biểu thức một biến
Dạng 1: Tính giá trị biểu thức chứa đa thức
14
Dạng 2: Tính giá trị biểu thức chứa căn thức
15
Dạng 3: Tính giá trị biểu thức có biến là nghiệm của phương trình
15
Bài tập vận dụng
16
Hướng dẫn giải
19
Chủ đề 3. Tính giá trị biểu thức nhiều biến có điều kiện
Dạng 1: Sử dụng phương ph{p ph}n tích
24
Dạng 2: Sử dụng phương ph{p hệ số bất định
25
Dạng 3: Sử dụng phương ph{p hình học
27
Dạng 4: Sử dụng Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau
28
Bài tập vận dụng
28
Hướng dẫn giải
34
Chủ đề 4. Một số phƣơng pháp chứng minh đẳng thức
Dạng 1: Sử dụng phép biến đổi thương đương
49
Dạng 2: Sử dụng hằng đẳng thức quen biết
50
Dạng 3: Sử dụng phương ph{p đổi biến
51
Dạng 4: Sử dụng bất đẳng thức
53
Dạng 5: Sử dụng lượng liên hợp
53
Dạng 6: Chứng minh có một số bằng hằng số cho trước
54
Dạng 7: Sử dụng Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau
56
Bài tập vận dụng
58
Hướng dẫn giải
63
Chủ đề 5. Rút gọn biểu thức đại số và bài toán liên quan
Dạng 1: Các bài toán biến đổi căn thức thường gặp
77
Dạng 2: Sử dụng ẩn phụ để đơn giản hóa bài toán
78
Dạng 3: Các bài toán về tổng dãy có quy luật
83
Dạng 4: Rút gọn biểu thức chứa căn có một hoặc nhiều ẩn
84
Dạng 5: Rút gọn biểu thức và bài toán liên quan
87
Bài tập vận dụng
97
Hướng dẫn giải
101
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
3
RÚT GỌN PHÂN THỨC HỮU TỶ
Nhắc lại kiến thức: C{c bước rút gọn biểu thức hữu tỷ
1. Tìm ĐKXĐ: Ph}n tích mẫu thức thành nhân tử, cho tất cả các nhân tử khác 0.
2. Phân tích tử thành nhân tử, chia tử và mẫu cho nhân tử chung.
Dạng 1: Rút gọn biểu thức hữu tỷ
Thí dụ 1. Rút gọn biểu thức
43
4 3 2
x x 2x 4
A.
2x 3x 2x 6x 4
Lời giải
Ta có:
4 3 2 4 3 2 2 2
2 2 2
x x 2x 4 x 4 x 2x x 2 x 2 x x 2
x 2 x x 2 x 2 x 1 x 2 .
4 3 2 4 3 2
4 2 2
2 2 2
2x 3x 2x 6x 4 2x 8 3x 6x 2x 4
2 x 4 3x x 2 2 x 2
x 2 2x 3x 2 x 2 x 2 2x 1 .
Điều kiện x{c định của A là
1
x 2, x .
2
Ta có:
Vậy với
x2
và
1
t
2

thì
x1
A
2x 1
Thí dụ 2. Rút gọn biểu thức
2 2 2
2 2 2
2xy x z y
B.
2x z y 2xz

Lời giải
Ta có:
2
2 2 2
2
2
2 2 2
2
z x 2xy y
z x y z x y z x y
B.
x z y x z y
x 2xz z y
x z y

Với
z x y
x y z 0,x y z 0 B .
x y z


Dạng 2: Rút gọn biểu thức hữu tỷ và bài toán liên quan
Thí dụ 3. Cho biểu thức
42
42
x 5x 4
A.
x 10x 9


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
4
a) Rút gọn A
b) Tìm x để A = 0
c) Tìm giá trị của A khi
2x 1 7
Lời giải
a) Ta có:
4 2 4 2 2 2 2 2
22
x 5x 4 x x 4 x 1 x x 1 4 x 1
x 1 x 4 x 1 x 1 x 2 x 2
4 2 4 2 2 2 2 2
22
x 10x 9 x x 9x 9 x x 1 9 x 1
x 1 x 9 x 1 x 1 x 3 x 3
Điều kiện x{c định của A là
x 1,x 3.
Ta có:
x 1 x 1 x 2 x 2 x 2 x 2
A
x 1 x 1 x 3 x 3 x 3 x 3

b) Ta có:
x 2 x 2
A 0 0 x 2.
x 3 x 3


c) Ta có:
2x 1 7 x 4
2x 1 7
2x 1 7 x 3
Với x = 4 thì
x 2 x 2 4 2 4 2
1.6 6
A
1.7 7
x 3 x 3 4 3 4 3
Với x = - 3 thì A không x{c định.
Thí dụ 4. Cho biểu thức
32
32
2x 7x 12x 45
B
3x 19x 33x 9
a) Rút gọn B
b) Tìm x để B > 0
Lời giải
a) Ta có:
3 2 3 2 2
2
22
3x 19x 33x 9 3x 9x 10x 30x 3x 9
x 3 3x 10x 3 x 3 3x 9x x 3 x 3 3x 1


3 2 3 2 2 2
2
2
2x 7x 12x 45 2x 6x x 3x 15x 45 x 3 2x x 15
x 3 2x 6x 5x 15 x 3 2x 5


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
5
Điều kiện x{c định của A là
1
x 3, x .
3

Ta có:
2
2
x 3 2x 5
2x 5
B
3x 1
x 3 3x 1



b) Ta có:
1
x
3
3x 1 0
5
1
x
x
2x 5 0
2x 5
2
3
B 0 0
3x 1 5
3x 1 0 1
x
x
2
3
2x 5 0
5
x
2






Vậy để B > 0 thì
15
x x .
32
Thí dụ 5. Cho biểu thức:
2 2 2
2
2 2 2 2
y x y x y
2x
P.
x xy
x xy xy y x xy y




với
x 0;y 0;x y
1) Rút gọn biểu thức
P.
2) Tính giá trị của biểu thức
P,
biết
x,y
thỏa mãn đẳng thức:
22
x y 10 2 x 3y
Lời giải
1) Với
x 0;y 0;x y
ta có:
2 2 2 2
22
2
22
x y x y x y xy
xy
2
P.
x
xy x y
x xy y
xy x y x y x y
xy
2
.
x
xy x y
x xy y








22
22
x y x xy y
xy
2
.
x
xy x y
x xy y
x y x y
2
x xy xy



2) Ta có:
22
x y 10 2 x 3y
22
22
x 2x 1 y 6y 9 0
x 1 y 3 0
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
6
Lập luận
x1
(tm)
y3


Nên thay
x 1;y 3
vào biểu thức
13
xy
2
P
xy 3
1. 3

Thí dụ 6. Cho biểu thức:
22
1 2 5 x 1 2x
A:
1 x 1 x
1 x x 1




a) Rút gọn biểu thức
A
b) Tìm các giá trị nguyên của
x
để biểu thức
A
nhận giá trị nguyên
c) Tìm
x
để
AA
Lời giải
a) ĐKXĐ:
1
x 1;x
2
2
2
2
2
1 x 2 1 x 5 x
x1
A.
1 2x
1x
2 x 1 2
.
1 2x 1 2x
1x







b)
A
nguyên, mà
x
nguyên nên
2 1 2x ,
từ đó tìm được
x 1(ktm)
x 0(tm)

Vậy
x0
c) Ta có:
1
A A A 0 1 2x 0 x
2
Kết hợp với điều kiện :
1
1x
2
Dạng 3: Rút gọn các biểu thức có tính quy luật
Ví dụ 7. Tính tổng:
1 1 1 1
S .....
1.3 3.5 5.7 2007.2009
Lời giải
Ta có:
n 2 n
1 1 1 1 1
.
2 2 n n 2
n n 2 n n 2





Do đó:
1 1 1 1 1 1 1 1 1004
S 1 ...... 1
2 3 3 5 2007 2009 2 2009 2009


Ví dụ 8. Cho
2 2 2 2
2 2 2 2
2.1 1 2.2 1 2.3 1 2.2012 1
M ......
1 1 2 2 3 3 2012 2012
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
7
Tính giá trị biểu thức M
Lời giải
Ta có:
2 2 2
2
2a 1 1 1
a
a1
aa

Do đó:
2 2 2 2 2 2 2
2
1 1 1 1 1 1 1
M 1 .......
2 2 3 3 4 2012 2013
1
1
2013

Ví dụ 9. Rút gọn biểu thức:
2 2 2
3 5 2.n 1
M ......
1.2 2.3
n n 1


Lời giải
Ta có:
2 2 2 2
2
2k 1 2k 1 1 1
k
k k 1 k 1
k k 1




Do đó:
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
n n 1
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
M ....
1
1 2 2 3 3 n n
n 1 n 1 n 1
Ví dụ 10. Rút gọn biểu thức:
2 3 2 2
1 1 1 1
M 1 1 1 1
2 3 4 n
Lời giải
Ta có:
2
2 2 2
k 1 k 1
1 k 1
1
k k k

Do đó:
2 2 2 2 2 2 2 2
n 1 n 1 1.3.2.4... n 1 n 1
1.3 2.4 3.5
M . . .....
2 3 4 n 2 .3 .4 ...n
1.2.3... n 1 3.4.5.... n 1
1 n 1 n 1
..
2.3.4....n n 2 2n
2.3.4.... n 1 n



THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
8
Bài tập vận dụng
Câu 1. Rút gọn biểu thức sau:
22
2 2 3 2
x 2x 2x 1 2
A . 1 .
x
2x 8 8 4x 2x x x





Câu 2. Cho biểu thức :
22
22
x x x 1 1 2 x
P:
x 1 x
x 2x 1 x x



a) Rút gọn biểu thức
P
b) Tìm
x
để
P1
c) Tìm giá trị nhỏ nhất của
P
khi
x1
Câu 3. Tìm tích:
4 4 4 4
4 4 4 4
1 4 5 4 9 4 17 4
M . . ....
3 4 7 4 11 4 19 4
Câu 4. Cho biểu thức :
2
22
4x 8x x 1 2
A:
2 x x
4 x x 2x






a) Tìm điều kiện x{c định, rồi rút gọn biểu thức
A
b) Tìm
x
để
A1
c) Tìm các giá trị của
x
để
A0
Câu 5. Cho biểu thức
32
x 4 1 x 8
P : 1 x 1
x1
x 1 x x 1
a) Rút gọn biểu thức P
b) Tính giá trị của P khi
x
là nghiệm của phương trình
2
x 3x 2 0
Câu 6. Cho biểu thức
22
2 2 3 2
x 2x 2x 1 2
A . 1
x
2x 8 8 4x 2x x x





a) Tìm
x
để giá trị của
A
được x{c định. Rút gọn biểu thức
A.
b) Tìm giá trị nguyên của
x
để
A
nhận giá trị nguyên.
Câu 7. Cho biểu thức
4 2 2
6 4 2 4 2
x 2 x 1 x 3
M
x 1 x x 1 x 4x 3
a) Rút gọn
M
b) Tìm giá trị lớn nhất của
M
Câu 8. Rút gọn biểu thức:
2 2 2
2 2 2
x a 1 a a x 1
x a 1 a a x 1
Câu 9. Rút gọn biểu thức:
32
32
a 4a a 4
P
a 7a 14a 8
Câu 10. Cho biểu thức sau:
2
2 2 2
2x 3 2x 8 3 21 2x 8x
P : 1
2x 1
4x 12x 5 13x 2x 20 4x 4x 3


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
9
a) Rút gọn P
b) Tính giá trị của P khi
1
x
2
c) Tìm giá trị nguyên của
x
để P nhận giá trị nguyên
d) Tìm
x
để
P0
Câu 11. Cho
32
32
a 4a a 4
P
a 7a 14a 8
a) Rút gọn P
b) Tìm giá trị nguyên của
a
để
P
nhận giá trị nguyên.
Câu 12. Tính:
2 3 8
1 1 1 1
A ... .
3
3 3 3
HƢỚNG DẪN GIẢI
Câu 1. Điều kiện:
x0
x2

22
2 2 3 2
2 2 2
22
2
x 2x 2x 1 2
A1
x
2x 8 8 4x 2x x x
x 2x 2x x x 2
.
4 2 x x 2 x x
2 x 4










22
2
22
2
2
3 2 2
22
22
2
22
x 1 x 2
x 2x 2x
.
x
2 x 4 x 4 2 x
x. x 2 4x x 1 . x 2
x 4x 4x 4x x 1
..
xx
2 x 2 x 4 2 x 4
x x 4 x 1
x1
2x
2x x 4









Vậy
x1
A
2x
với
x0
x2

Câu 2.
a) ĐKXĐ:
x 0;x 1;x 1
Rút gọn
P
ta có:
2
x
P
x1
b)
2
2 2 2
13
x
24
x x x x 1
P 1 1 1 0 0 0
x 1 x 1 x 1 x 1





x 1 0 x 1
Vậy với
x1
và
x 0;x 1
thì
P1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
a) Ta có:
22
x x 1 1 1 1
P x 1 x 1 2
x 1 x 1 x 1 x 1

Khi
x 1;x 1 0.
Áp dụng bất đẳng thức Cô si ta có:
1
x 1 2
x1
. Dấu
""
xảy ra
khi và chỉ khi
x 2.
Vậy GTNN của P bằng
4 x 2
Câu 3.
Nhận xét được:
22
4
n 4 n 1 1 n 1 1
. Do đó:
2 2 2 2 2
2
2 2 2 2 2 2
1. 2 1 4 1 . 6 1 16 1 . 18 1
11
M . ......
401
20 1
2 1 . 4 1 6 1 . 8 1 18 1 . 20 1
Câu 4.
a) ĐKXĐ:
x 0;x 2
2
2
22
2 2 2
4x 2 x 8x x 1 2 x 2
4x 8x x 1 2
A : :
2 x x
2 x 2 x x x 2
4 x x 2x
8x 4x 8x x 1 2x 4 8x 4x 3 x
::
2 x 2 x x x 2 2 x 2 x x x 2







2
4x 2 x x x 2
4x
.
3 x x 3
2 x 2 x




b)
2
2
x1
4x
A 1 1 4x x 3 0
3
x3
x
4
c)
2
4x
A 0 0 x 3 0 x 3
x3
Vậy
x 3;x 0;x 2
thì
A0
Câu 5.
1. a) Với
x1
ta có:
22
2
22
2 2 2 2
22
22
x 4 x x 1 x x 1 x 8
P:
x x 1
x 1 x x 1 x 1 x x 1
x 4 x x 1 x 9 x 2x 3 x x 1
:.
x x 1 x 9
x 1 x x 1 x 1 x x 1











2
2
x 3 x 1
x3
x9
x 1 x 9



Vậy
x1
thì
2
x3
P
x9
b)
2
x 2(tm)
x 3x 2 0
x 1(ktm)

. Thay
x2
vào
P
ta có:
2
2 3 5
P
13
29

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
Kết luận với
x2
thì
5
P
13
Câu 6.
a) Giá trị của
A
được x{c định
2
23
2x 8 0
8 4x 2x x 0
x0

2
2
22
x4
2x 8
x2
4 2 x x 2 x 0 2 x 4 x 0
x0
x0
x0




Ta có:
22
2 2 3 2
2 2 2
22
2
22
2
2
2
2 3 2 2
2
2
2
2
2
x 2x 2x 1 2
A1
x
2x 8 8 4x 2x x x
x 2x 2x x x 2
.
4 2 x x 2 x x
2 x 4
x 2x 2 x 4x
x x 2x 2
.
x
2 x 4 2 x
x x 1 2 x 1
2x x 4x 2x 4x
.
x
2 x 4 2 x
x x 4
x 2 x 1
x1
.
2x
x
2 x 4 2 x



















b) Ta có:
x1
* x 1 2x 2x 2 2x
2x
mà
2x 2x
x 1(tm)
2 2x 1 x
x 1(tm)


Vậy
x1
A x 1
2x
hoặc
x1
Câu 7.
a) Ta có:
4 2 2
42
2 4 2 2 2
42
4 2 2
2 4 2
4 2 2 4 2
4 4 4 2
2 4 2 2 4 2
x 2 x 1 x 3
M
x x 1
x 1 x x 1 x 1 x 3
x 2 x 1 1
x x 1 x 1
x 1 x x 1
x 2 x 1 x 1 x x 1
x 2 x 1 x x 1
x 1 x x 1 x 1 x x 1



THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
12
22
4 2 2
42
2 4 2 2 4 2
x . x 1
x x x
x x 1
x 1 x x 1 x 1 x x 1


Vậy
2
42
x
M
x x 1

với mọi
x
b) Ta có :
2
42
x
M
x x 1

với mọi
x
- Nếu
x0
ta có
M0
- Nếu
x0
, chia cả tử và mẫu của
M
cho
2
x
ta có:
2
2
1
M
1
x1
x

Ta có:
2
22
22
1 1 1 1
x 1 x 2.x. 1 x 1 1
xx
xx
Nên ta có:
2
2
1
M1
1
x
x1

. Dấu
""
xảy ra khi
x 1.
Vậy
M
lớn nhất là
M1
khi
x1
Câu 8. Ta có:
2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2
2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2
22
2
2
22
x a 1 a a x 1
x x a a a a x 1
x x a a a a x 1
x a 1 a a x 1
x 1 a a 1 a a
x x a a x 1 a a
x x a a x 1 a a
x 1 a a 1 a a
x 1 1 a a
1 a a
1 a a
x 1 1 a a




Câu 9.
2 2 2
32
32
32
a a 1 4 a 1 a 1 a 4
a 4a a 4
P
a 7a 14a 8
a 8 7a a 2 a 2 a 5a 4
a 1 a 1 a 4
a1
a2
a 2 a 1 a 4

Vậy
a1
P
a2
với
a 1;2;4
Câu 10. Phân tích:
22
22
4x 12x 5 2x 1 2x 5 ; 13x 2x 20 x 4 5 2x
21 2x 8x 3 2x 7 4x ; 4x 4x 3 2x 1 2x 3
Điều kiện:
1 5 3 7
x ; ; ; ;4
2 2 2 4


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
13
a) Rút gọn:
2x 3
P
2x 5
b)
11
xP
1
22
x
12
2
xP
23

c)
2x 3 2
P1
2x 5 x 5

Vậy
2
P x 5 U(2) 1; 2
x5
x 5 2 x 3(tm)
x 5 1 x 4(tm)
x 5 1 x 6(tm)
x 5 2 x 7(tm)
d) P=
2x 3 2
1
2x 5 x 5


Ta có:
2
1 0 P 0 0 x 5 0 x 5
x5
Với
x5
thì
P0
Câu 11.
a) Ta có:
32
32
a 4a a 4 a 1 a 1 a 4
a 7a 14a 8 a 2 a 1 a 4
Nêu ĐKXĐ:
a 1;a 2;a 4
Rút gọn
a1
P
a2
b)
a 2 3 3
P 1 ;
a 2 a 2


ta thấy
P
nguyên khi
a2
l| ước của 3, mà
U(3) 1;1; 3;3
, từ đó tìm được
a 1;3;5
Câu 12. Ta có:
27
2 7 8
1 1 1
3A 1 ... 1
3
33
1 1 1 1
A ... 2
3
3 3 3
Lấy (1) trừ (2) ta được:
8
1 1 6560 3280
2A 1 1 . A
6561 6561 6561
3
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
14
TÍNH GIÁ TRỊ BIỂU THỨC MỘT BIẾN
Dạng 1: Tính giá trị biểu thức chứa đa thức
Thí dụ 1. Tính giá trị biểu thức
53
42
x 3x 10x 12
F
x 7x 15

với
2
x1
.
4
x x 1

Lời giải
Ta có:
22
2
x1
4x x x 1 x 3x 1.
4
x x 1

Do đó:
3 3 2
43
5 4 2
x x.x x 3x 1 3x x 3 3x 1 x 8x 3;
x x .x 8x 3 .x 8 3x 1 3x 21 8;
x x .x 21 8 x 21x 8x 21 3x 1 8x 55x 21.
Từ đó ta có:
53
42
x 3x 10x 12 55x 21 3 8x 3 10x 12 21x;
x 7x 15 21x 8 7 3x 1 15 42.
Vậy:
53
42
x 3x 10x 12 21x 1
F do x 0
42x 2
x 7x 15

Thí dụ 2. Cho
2
x
t.
x x 1

Tính giá trị biểu thức
2
42
x
A
x x 1

theo
t.
Lời giải
1) Nếu
x0
thì
t0
và
A 0.
2) Nếu
x0
thì
22
1 1 1 1 1
x 1 t 1 x 1 x 1
x x t x t
2
22
1 1 2
x 1.
t
xt
Khi đó:
2
2
22
1 1 t
A.
1 1 2
1 2t
x1
t
xt
Từ hai trường hợp trên suy ra
2
t
A.
1 2t
Dạng 2: Tính giá trị biểu thức chứa căn thức
Thí dụ 3. Cho
x 3 2
. Tính giá trị biểu thức
5 4 3 2
H x 3x 3x 6x 20x 2023
Lời giải
Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
15
2
2
x 3 2 2 x 3 2 x 3 x 4x 1 0
5 4 3 2
5 4 3 4 3 2 2
3 2 2 2 2
3 2 2 2
H x 3x 3x 6x 20x 2023
x 4x x x 4x x 5 x 4x 1 2018
x x 4x 1 x x 4x 1 5 x 4x 1 2018
x x 5 x 4x 1 2018 2018 (do x 4x 1 0)
Vậy
H 2018
khi
x 3 2
Thí dụ 4. Cho
28 16 3
x
31
. Tính giá trị của biểu thức:
2 2012
P (x 2x 1)
.
Lời giải
Ta có:
2
2
(4 2 3)
4 2 3 ( 3 1)
x
3 1 3 1 3 1

=
31
2
x 2x 1 1
2 2012
P (x 2x 1) 1
Thí dụ 5. Cho
33
x 1 65 65 1
. Tính
3
Q x 12x 2009
.
Lời giải
Ta có :
3
33
3
x 1 65 65 1



33
3
1 65 65 1 3 1 65 65 1 1 65 65 1



33
2 12 1 65 65 1 2 12x



.
Do đó: Q = 2-12x +12x + 2009 = 2011.
Dạng 3: Tính giá trị biểu thức có biến là nghiệm của phƣơng trình cho trƣớc
Thí dụ 6. Cho a là nghiệm của phương trình:
2
x 3x 1 0
. Không cần tính a hãy tính
giá trị biểu thức:
2
42
a
Q
a a 1

Lời giải
Do a là nghiệm của phương trình:
2
x 3x 1 0
nên
22
a 3a 1 0 a 1 3a
.
Suy ra:
2 2 2 2
4 2 2 2 2
2
22
a a a a 1
Q
8
a a 1 8a
3a a
a 1 a


Thí dụ 7. Chứng minh rằng phương trình
2
x x 1 0
có hai nghiệm trái dấu. Gọi x1 là
nghiệm âm của phương trình . Tính gi{ trị của biểu thức
8
1 1 1
D x 10x 13 x .
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
16
Phương trình
2
x x 1 0
có ac = -1 < 0 nên có 2 nghiệm trái dấu.
Vì x1 có là nghiệm của phương trình nên:
22
1 1 1 1
x x 1 0 x 1 x
Do đó:
2
42
1 1 1 1 1 1 1
2
8 2 2 2
1 1 1 1 1 1 1
22
1 1 1 1 1
2
8 2 2
1 1 1 1 1 1 1 1
x 1 x 1 2x x 1 2x 1 x 2 3x ;
x 2 3x 4 12x 9x 4 12x 8x x
4 12x 8 1 x x 12 20x x ;
x 10x 13 12 20x x 10x 13 25 10x x 5 x
Do đó:
2
8
1 1 1 1 1 1 1
D x 10x 13 x . 5 x x 5 x x
Do x1 l| nghiệm }m của phương trình nên x1 < 0 nên 5 - x1 > 0 do đó:
1 1 1 1
D 5 x x 5 x x 5
Thí dụ 8. Gọi m là nghiệm của phương trình
2
2x x 1 0.
Không giải phương trình
hãy tính giá trị biểu thức:
42
2m 3
A
2 2m 2m 3 2m
Lời giải
Do m là nghiệm dương của phương trình
2
2.x x 1 0
nên
2
2.x 1 x 0 x 1
nên
42
4x 1 2x x
. Do đó ta có:
42
24
42
42
42
2
2
2m 3 2 2m 2m 3 2m
2m 3
A
4m 4m 6 4m
2 2m 2m 3 2m
2m 3 2 2m 2m 3 2m
2 2m 2m 3 2m
4m 6 2
2 2 m
2 2 m
1 m m 2 1 m
m
22
2 2 2
1
2




Bài tập luyện tập
Câu 1. Cho x, y thỏa mãn
22
33
x y- y +1+ y+ y +1
. Tính giá trị của biểu thức
4 3 2 2
A x +x y+3x +xy- 2y +1
.
Câu 2. (Chuyên Hải Dương 2010)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
17
Cho
33
1 12 135 12 135
1
3 3 3
x





.
Không dùng máy tính cầm tay, hãy tính giá trị của biểu thức
2
32
M= 9 9 3xx
.
Câu 3. Cho
33
3 2 2 3 2 2 1, 17 12 2 17 12 2 2mn
.
Tính giá trị biểu thức
2
2(20 6 ) 38T m n
.
Câu 4. Tính giá trị của biểu thức
3
32
a 3a 2
B
a 4a 5a 2

biết
33
a 55 3024 55 3024.
Câu 5. (HSG Hải An 2018)
Cho biểu thức
2018
2
A x x 1 2019.
Tính giá trị biểu thức A khi
33
x.
3 1 1 3 1 1

Câu 6. (HSG Lê Chân 2018)
Cho
x 2 2 3 6 3 2 3
. Chứng ming rằng:
42
x 16x 32 0.
Câu 7. (HSG Thanh Hóa 2017)
Tính giá trị của biểu thức
2018 2017
2
4(x 1)x 2x 2x 1
P
2x 3x
tại
13
x.
2 3 2 2 3 2


Câu 8. (HSG TP. Hải Phòng 2018)
Cho
a 3 5 2 3 3 5 2 3
. Chứng minh
2
a 2a 2 0.
Câu 9. (HSG Hải Dương 2016)
Cho biểu thức:
22
P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x
(với
1 x 1).
Tính giá trị của biểu thức P khi
1
x
2019

Câu 10. (HSG Hải Phòng 2016)
Cho
3
10 6 3( 3 1)
x
6 2 5 5


. Tính giá trị của
2017
2
P 12x + 4x– 55
.
Câu 11. (HSG Hải Dương 2015)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
18
Cho
x 3 5
. Tính giá trị của biểu thức
5 4 3 2
A x 8x 17x 6x 116x 104
.
Câu 12. (HSG Hưng Yên 2015)
Cho
22
x 1 2 4.
Tính giá trị của biểu thức
32
A x 3x 3x 2018.
Câu 13. (HSG Phú Thọ 2015)
Tính giá trị biểu thức P =
53
42
x 4x 17x 9
x 3x 2x 11
với
2
x1
4
x x 1

.
Câu 14. (HSG TP. Hải Phòng 2015)
Tính giá trị của biểu thức
3
A x – 6x + 1976
với
33
x= 20 + 14 2 + 20 –14 2
.
Câu 15. (HSG Hưng Yên 2014)
Cho
3
6 3 10
x 2 3
31
. Tính giá trị của biểu thức
2019
4 3 2
A x x x 2x 1
.
Câu 16. (HSG Hải Dương 2014)
Tính giá trị của biểu thức: A =
32
2x 3x 4x 2
với
5 5 5 5
x 2 2 3 5 1
22

Câu 17. (HSG Hưng Yên 2013)
Cho
1 2 1
x
2
21
. Tính giá trị của biểu thức sau:
A =
2014
3
5 4 3 19 5 4 3
2
1 2x
(4x 4x x 1) 4x 4x 5x 5x 3
2x 2x




.
Câu 18. (HSG Phú Thọ 2013)
Tính giá trị biểu thức
3
32
a 3a 2
P
a 4a 5a 2

, biết
33
a 55 3024 55 3024.
Câu 19. (HSG Kinh Môn 2013)
Không dùng máy tính. Hãy tính giá trị của biểu thức P = (4x
3
- 6x
2
- 1)
2015
+2014
với x =
33
2232231
2
1
.
Câu 20. (HSG TP. Thanh Hóa)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
19
Với
3
5 2 17 5 38
.
5 14 6 5
x


Tính giá trị của biểu thức: B =
2015
32
3 8 2xx
HƢỚNG DẪN GIẢI
Câu 1. Có
22
33
x = y- y + 1 y+ y + 1
3 2 2 2 2
3 3 3 3
x = 2y +3 y - y + 1 . y+ y + 1 y- y +1 y+ y +1




3
x + 3x -2y = 0
4 3 2 2 4 2 3 2
A = x + x y + 3x - 2xy + 3xy - 2y + 1 = (x +3x -2xy) + (x y + 3xy - 2y ) 1
33
x(x +3x-2y) +y(x +3x - 2y) 1 1
Câu 2. Từ
33
1 12 135 12 135
x1
3 3 3





33
12 135 12 135
31
33
x





3
3
33
12 135 12 135
31
33
x





3
3 1 8 3 3 1xx
32
9 9 2 0xx
2
11M
Câu 3.
Ta có:
22
3
2 1 2 1 1 1m
22
3
3 2 2 3 2 2 2 2n
Do đó:
2
2 20 12 38 2010T
Câu 4.
2
3
3 2 2
a 1 a 2
a 3a 2 a 2
B
a2
a 4a 5a 2
a 1 a 2


Xét
3
3
a 55 3024 55 3024 3 55 3024 55 3024 .a
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
20
3
a 110 3a
2
2
a 5 a 5a 22 0
a 5 do a 5a 22 0
a 2 7
B
a 2 3
Câu 5. Ta có
3 3 1 1 3 3 1 1
33
x
3 1 1
3 1 1 3 1 1
3 1 1 3 1 1
2
1


Thay
2x
vào biểu thức A ta được
2018
2
A 2 2 1 2019 1 2019 2020
Câu 6.
x 2 2 3 6 3 2 3
2
x 2 2 3 6 3 2 3 2 2 2 3 . 6 3 2 3
8 2 2 3 2 3. 4 2 3
8 2 2 3 2 3. 2 3
2
2
2
2
42
42
42
x 8 2 2 3 2 3. 2 3
x 8 2 2 3 2 3. 2 3
x 16x 64 4 2 3 12. 2 3 8 3
x 16x 64 32
x 16x 32 0



Vậy
42
16 32 0xx
(đpcm)
Câu 7.
Vì
1 3 3 1
x
2
2 3 2 2 3 2

nên
31
x
2
là nghiệm của đa thức
2
2x 2x 1.
Do đó
2017 2
2
2x 2x 2x 1 2x 1
2x 1
P 3 3.
x1
2x 2x 1 x 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
21
Câu 8.
2
3 5 2 3 3 5 2 3 2 9 5 2 3a
6 2 4 2 3
22
6 2 3 1 6 2 3 1 4 2 3 1 3
Vì
0a
nên
31a 
. Do đó
2
13a 
hay
2
2 2 0.aa
Câu 9.
22
22
P 1 x 1 1 x 1 1 x
P 1 x 2 2 1 1 x 2 1 x 1 x



Mà
22
P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 0 P 2 1 x
Với
1 2019
x P 2.
2019 2018
Câu 10.
Ta có :
3
3
3
10 6 3 3 1 ( 3 1) 3 1
2
6 2 5 5 ( 5 1) 5
3
3
2
( 3 1) ( 3 1)
( 3 1)( 3 1) 3 1
x2
1
5 1 5
( 5 1) 5



Thay giá trị của x v|o P ta được:
2017
2 2017
P 12.2 4. 2 55 1 1
Câu 11.
Ta có:
22
x 3 5 3 x 5 (3 x) 5 x 6x 4 0
5 4 3 2
A x 8x 17x 6x 116x 104
5 4 3 4 3 2 3 2 2
(x 6x 4x ) 2(x 6x 4x ) (x 6x 4x) 20(x 6x 4) 24
3 2 2 2 2 2
A x (x 6x 4) 2x (x 6x 4) x(x 6x 4) 20(x 6x 4) 24
A = 24
Câu 12.
Có
3 3 3 3 3 3
x 1 2 4 2 2 1 2 4 2x
.
3
3 3 2
x 1 2x x 3x 3x 1 A 2019
Câu 13.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
22
Ta có
22
2
x1
4x x x 1 x 3x 1
4
x x 1

Khi đó
3 2 2
x x .x 3x 1 x 3x x 3 3x 1 x 8x 3
4 3 2
x x .x 8x 3 x 8x 3x 8 3x 1 3x 21x 8
5 4 2
x x .x 21x 8 x 21x 8x 21 3x 1 8x 55x 21
Suy ra P =
53
42
x 4x 17x 9
x 3x 2x 11
55x 21 4 8x 3 17x 9
21x 8 3 3x 1 2x 11
6x 3
32x 16

( do
x0
). Vậy P =
3
16
.
Câu 14.
+ Đặt u =
3
20 14 2
;v =
3
20 14 2
Ta có x = u + v và
33
u v 40
u.v =
3
(20 14 2)(20 14 2) 2
3 3 3
x u v x u v 3uv(u v) 40 6x
hay
3
x 6x 40
. Vậy A = 2016.
Câu 15.
3
3
33
22
2
31
6 3 10 3 3 9 3 3 1
x 2 3 2 3 2 3
3 1 3 1 3 1
1 3 3 1
31
3 1 4 2 3
2 3 2
2
3 1 2 2 2


Thay
2x
vào A ta có
2019
2019
4 3 2 2019
A x x x 2x 1 4 2 2 2 2 2 1 1 1
Câu 16.
Đặt
a = 2+ 2-
5 5 5 5
22

, a > 0
a
2
2
55
4 2 4 4 6 2 5 4 5 1 3 5 a 3 5
2
6 2 5 6 2 5
x 3 5 3 5 1 1
22

5 1 5 1
1 2 1
22

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
23
x=
2
2 1 x 2x 1 0
3 2 2 2
B 2x 3x 4x 2 2x x 2x 1 x 2x 1 1 1
Câu 17. Ta có
1 2 1
x
2
21
=
2
1
( 2 1)
2
=
21
2
2x 2 1
2x 1 2
2
4x 4x 1 0
(a)
Do đó:
5 4 3 3 2
4x 4x x 1 x (4x 4x 1) 1 1
5 4 3
4x 4x 5x 5x 3
3
x
2
(4x 4x 1)
-
x
2
(4x 4x 1)
+
2
(4x 4x 1)
+4 = 4
Từ (a)
2
1
2x 2x
2
2
1
2x 2x
2
;
2 2x 1
2
1 2x 1 2x
2 2x 1
1
2x 2x
2

Do đó A =
3
19 2014
1 4 1 10
Câu 18. Ta có
2
3
3 2 2
a 1 a 2
a 3a 2 a 2
P
a2
a 4a 5a 2
a 1 a 2


;
mà
33
3
32
a 110 3 55 3024 55 3024 55 3024 .



33
a 110 3a a 3a 110 0
.
2
a 5 a 5a 22 0 a 5
. Suy ra
7
P
3
.
Câu 19. Đặt
3
3
a 3 2 2
b 3 2 2


12
6
1
33
xba
ba
ab
(2x - 1)
3
= (a + b)
3
= a
3
+ b
3
+ 3ab(a + b) = 6 + 3(2x - 1)
31212
2
xx
= 6
4x
3
- 6x
2
- 1 = 1
Vậy P = (4x
3
6x
2
1)
2015
+ +2014 = 1+2014 = 2015.
Câu 20.
Ta có
3
3
2
5 2 5 2
5 2 5 2
1
.
3
5 3 5
5 (3 5)
x




Do đó B = - 1.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
24
TÍNH GIÁ TRỊ BIỂU THỨC NHIỀU BIẾN CÓ ĐIỀU KIỆN
Dạng 1: Sử dụng phƣơng pháp phân tích
Thí dụ 1. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn:
1 1 1
a b c 1
a b c



.
Tính giá trị biểu thức:
23 23 3 3 2019 2019
P a b b c c a
Lời giải
Ta có:
1 1 1
a b c 1
a b c



2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
ab bc ca
a b c 1
abc
a b c ab bc ca abc
a b abc ca ab b c abc abc bc c a abc
a b ca b c ab c b ac 2abc 0
a b b c c a 0
ab
bc
ca



* Với a = - b thì:
23
23 23 23
a b b b 0
Do đó:
23 23 3 3 2019 2019
P a b b c c a 0
* Với b = - c thì:
3
3 3 3
b c c c 0
Do đó:
23 23 3 3 2019 2019
P a b b c c a 0
Với: c = - a thì:
2019
2019 2019 2019
c a a a 0
Do đó:
23 23 3 3 2019 2019
P a b b c c a 0
Vậy ta có: P = 0
Thí dụ 2. Cho c{c số dương x, y thỏa mãn:
22
7x 13xy 2y 0 (1)
Tính gi{ trị biểu thức:
2x 6y
A.
7x 4y
Lời giải
Từ (1) ta có:
(7x y)(x 2y) 0 x 2y
(do x, y > 0)
Thay x = 2y v|o A ta được:
2x 6y 4y 6y 2y
1
A
7x 4y 14y 4y 18y 9

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
25
Thí dụ 3. Cho các số thực x, y thỏa mãn:
2010 2010
1
xy
(2)
x 2y 2335


Tính giá trị biểu thức:
x
B.
y
Lời giải
Đặt
2010 2010
a , b
xy

với a, b > 0.
Từ (2) suy ra:
2
a 1 b a 1 b
1 2 7
2010 2.2010 1 2 7
a a 1 6
2345
a b a b 6
7a 11a 6 0 a 2 (doa 0)suyra : b 3.



Vậy:
x b 3
B.
y a 2
Dạng 2: Sử dụng phƣơng pháp hệ số bất định
Thí dụ 4. Cho các số thực x, y, z thỏa mãn:
2
22
(x y)(x y) z
(4)
4y 5 7z

Tính giá trị biểu thức
2 2 2
D 2x 10y 23z .
Lời giải
Ta có:
2 2 2
22
z x y 0
(4) (4)
4y 7z 5.

Ta tìm các số thực a, b thỏa mãn:
2 2 2 2 2 2 2 2
a(z x y ) b(4y 7z ) 2x 10y 23z
2 2 2 2 2 2
ax (4b a)y (7b a)z 2x 10y 23z
a2
a2
4b a 10
b 3.
7b a 23




Vậy D = 2.0 + 3.5 = 15.
Thí dụ 5. Cho các số thực x, y, z, t thỏa mãn:
t
1
x 2y 2z
(5)
t1
z 3x 2
.
Tính giá trị biểu thức:
t
E.
x 8y 9z

Lời giải.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
26
Ta có:
y
xz
2 2 1
t t t
(5)
zx
32
tt

Mặt khác:
y
1 x z
89
E t t t
. Giả sử a, b là các số thực thỏa mãn:
yy
x z x z x z
a 2. 2. b 3. 8. 9.
t t t t t t t t
yy
x z x z
a 3b 2a. (2a b). 8 9
t t t t t t
a 3b 1
a4
1
2a 8 4.1 1.2 6.
b1
E
2a b 9









Vậy
E6
Thí dụ 6. Cho số thực x, y, z, t thỏa mãn:
5
5x 3y z (1)
2
t t t 9
(2)
x y z 10


Tính giá trị biểu thức:
2 2 2
t t t
C.
xy yz zx
Lời giải.
Từ (1) ta có:
5
y x, z 2x.
3

Thay
5
y x, z 2x.
3

v|o (2) ta được:
t t t 9
t x.
5
x 2x 10
x
3
Vì thế:
2 2 2 2 2 2
t t t x x x x x x x 3 3 1 1 7
C . . .
xy yz zx xy yz zx y y y z 5 5 2 2 5
Dạng 3: Sử dụng phƣơng pháp hình học
Thí dụ 7. Cho 3 số thực dương x, y, z thỏa mãn
22
22
2
x y 9
y z 16 *
y xz


Tính giá trị biểu thức
G xy yz
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
27
Xét tam giác ABC vuông tại B, có AB = 3, BC = 4 đường cao BD. Đặt AD = x, BD = y,
DC = z, ta thấy x, y,z hoàn toàn thỏa mãn hệ thức (*). Khi đó:
ABC
G xy yz y x z 2.S AB.BC 3.4 12
Thí dụ 8. Cho 3 số thực x, y, z với y > 0 thỏa mãn:
2
2
2
29
xy
4
y z 2 7
y x 1. 2 z


Tính giá trị biểu thức
H y x 1 2 z
Lời giải
Từ (7) suy ra x > 1 và z < 2.
Ta viết lại hệ (7) dưới dạng:
Ta viết lại hệ (7) dưới dạng:
2
2
2
2
2
25
x 1 y
4
y 2 z 4
y x 1. 2 z
Xét tam giác ABC vuông tại B, đường cao BD với
5
AB ,BC 2.
2

Đặt
BD y,AD x 1,CD 2 z
Rõ ràng x, y, z thỏa mãn hệ. Từ đó ta có:
ABC
15
H y x 1 2 z 2.S 2. . .2 5.
22
A
D
B
C
3
4
y
z
x
y
A
D
B
C
2
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
28
Vậy H = 5.
Dạng 4: Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau
Thí dụ 9. Cho các số a, b, c thỏa mãn:
a b c a c b b c a
c b a

Tính
a b b c c a
A
abc
Lời giải
Sử dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
a b c a c b b c a
a b c a c b b c a
1
c b a a b c
a b c c a b 2c
a c b b a c 2b
b c a a b c 2a
a b b c c a
2c.2a.2b
A8
abc abc





Bài tập vận dụng
Câu 1. (Chuyên Khánh Hòa 2018)
Cho 3 số
x,y,z
khác 0 thỏa mãn :
22
1 1 1 1 1 1 1
x y z ; 4; 0
2 xyz x y z
xy
Tính
2017 2017 2019 2019 2021 2021
Q y z z x x y
Câu 2. (Chuyên Nam Định 2016)
Cho
,,abc
là các số thực thỏa mãn c{c điều kiện
a b c 6
;
1 1 1 47
.
a b b c c a 60
Tính giá trị của biểu thức
a b c
.
b c c a a b

Câu 3. (Chuyên Bình Dương 2018)
Cho các số thực
,xy
thỏa mãn
22
x 2018 x y 2018 y 2018
. Tính giá trị
của biểu thức
2019 2019
Q x y 2018 x y 2020
Câu 4. (Chuyên Hải Dương 2016)
Tính giá trị biểu thức
3
P (x y) 3(x y)(xy 1)
biết:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
29
33
x 3 2 2 3 2 2
,
33
y 17 12 2 17 12 2
.
Câu 5. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2018)
Cho
a,b,c
là ba số thực thỏa mãn điều kiện
a b c 0
và
2
a 2 a c 1 a b 1
.
Tính giá trị của biểu thức
2 2 2
A a b c
Câu 6. (Chuyên Phú Thọ 2018)
a) Cho
,,abc
là 3 số thực đôi một khác nhau:
1 1 1
a b c x
b c a
. Tính
P x.abc
b) Cho
,,x y z
là các số thực dương thỏa mãn:
1 1 1
x y z 9; 1.
x y z
Tính giá trị nhỏ
nhất của biểu thức:
3 3 3
T x y z 3xyz
Câu 7. (Chuyên Lào Cai 2018)
Cho:
33
33
x 3 2 2 3 2 2
y 17 12 2 17 12 2
.
Tính giá trị biểu thức
3
M x y 3 x y xy 1
Câu 8. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2015)
Cho hai số thực a , b thỏa điều kiện ab 1, a + b 0 . Tính giá trị của biểu thức:
3 3 3 4 2 2 5
1 1 1 3 1 1 6 1 1
P ( ) ( ) ( )
ab
(a b) a b (a b) a b (a b)
Câu 9. (HSG huyện Thủy Nguyên 2018)
Cho các số thực
, , 0x y z
thỏa mãn
2 2 2
2 2 2
1 1 1
x y z 6.
x y z
Tính giá trị biểu
thức
2017 2018 2019
P x y z .
Câu 10. (HSG huyện Vĩnh Bảo 2018)
Cho ba số
x,y,z 0
thỏa mãn
xy yz zx 1.
Tính giá trị biểu thức:
2 2 2 2 2 2
2 2 2
1 y 1 z 1 z 1 x 1 x 1 y
P x y z .
1 x 1 y 1 z

Câu 11. (HSG Nam Định 2015)
Cho các số thực x, y, z thỏa mãn đồng thời c{c điều kiện
x y z 2,
2 2 2
x y z 18
và
xyz 1
. Tính giá trị của
1 1 1
S
xy z 1 yz x 1 zx y 1
Câu 12. (HSG TP. Hải Phòng 2015)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
30
Cho x, y, z là các số thực dương thỏa mãn điều kiện:
x y z xyz 4
.
Rút gọn biểu thức:
B x(4 y)(4 z) y(4 z)(4 x) z(4 x)(4 y) xyz
.
Bài 13. (HSG Hải Dương 2013)
Cho a và b l| c{c số thỏa mãn a > b > 0 v|
3 2 2 3
a a b ab 6b 0
.
Tính gi{ trị của biểu thức
44
44
a 4b
B
b 4a
.
Bài 14. (HSG huyện Yên Định 2012)
Cho
a b c 0
, tính gi{ trị của biểu thức:
2 2 2 2 2 2 2 2 2
111
P
b c a a c b a b c
Bài 15. (HSG huyện Kinh Môn 2012)
Tính giá trị của biểu thức sau:
A = x
2
(x + 1) – y
2
(y – 1) + xy – 3xy(x - y + 1) + 1974
Biết x – y =
29 12 5 2 5
Bài 16. ( Chọn HSG tỉnh năm 2014)
Cho biểu thức: P =
22
22
xy x 1. y 1
xy x 1. y 1
Tính giá trị biểu thức với: x =
1 1 1 1
a ;y b ;a,b 1
2 a 2 b
Bài 17. (HSG Đăk Lăk năm 2014)
Cho x, y, z là các số thực thỏa mãn
x y z 2
và
x y z 2
. Tính giá trị của
biểu thức:
y
xz
P x 1 y 1 z 1 .
x 1 y 1 z 1




Bài 18. (HSG Vĩnh Long năm 2015)
Cho
x y 5
và
22
x y 11
. Tính
44
xy
.
Bài 19. (HSG TP. Hồ Chí Minh năm 2015)
Cho hai số thực a, b phân biệt thỏa mãn
ab a b
. Tính giá trị của biểu thức
ab
A ab
ba
.
Bài 20. (HSG Bắc Ninh năm 2016)
Cho các số thực
a,b,c
thỏa mãn
2 2 2 2 2 2 2 2 2
a b c 0;a b c ;b c a ;c a b
.
Tính giá trị biểu thức
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
a b c
P
a b c b c a c a b
.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
31
Bài 21. (HSG Đồng Nai năm 2016)
Cho a, b, c là các số thực dương thỏa
2 2 2
a b c 2abc 1
.
Tính giá trị biểu thức
2 2 2 2 2 2
P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a abc
Bài 22. (HSG Hưng Yên năm 2016)
Cho
2 1 2 1
a ; b
22


. Tính
77
ab
.
Bài 23. (HSG TP Hồ Chí Minh năm 2016)
Cho ba số a, b, c thoả c{c điều kiện sau
a b 7;b c 3
.
Tính giá trị của biểu thức
2 2 2
22
b c ab bc ca
c 2ab 2ba c
a
P
Bài 24. (Chuyên Phú Thọ năm 2016)
Cho c{c số a, b thoả mãn
22
2a 11ab 3b 0;b 2a;b 2a
.Tính gi{ trị biểu thức:
a 2b 2a 3b
T
2a b 2a b



Bài 25. (Chuyên Phú Thọ năm 2016)
Tính giá trị biểu thức
2xy
1 10z
P
2x 2xz 1 y 2xy 10 10z yz 10
với x, y, z là các
số thỏa mãn
xyz 5
và biểu thức P có nghĩa.
Bài 26. (Chuyên TP. Hà Nội năm 2016)
Cho các số thực a, b, c kh{c nhau đôi một thỏa mãn:
3 3 3
a b c 3abc
và
abc 0
.
Tính:
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
ab bc ca
P
a b c b c a c a b
Bài 27. (Chuyên Sư Phạm Hà Nội năm 2017)
Giả sử x, y là hai số thực phân biệt thỏa mãn
22
1 1 2
xy 1
x 1 y 1


Tính giá trị biểu thức
22
1 1 2
P
xy 1
x 1 y 1

Bài 28. (Chuyên Phú Thọ năm 2017)
Cho ba số a, b, c đôi một khác nhau thỏa mãn
2 2 2
a b b c c a
. Tính giá trị của
biểu thức
T a b 1 b c 1 c a 1
.
Bài 29. Cho x, y, z đôi một khác nhau thỏa mãn:
1 1 1
0
x y z
Tính giá trị biểu thức:
2 2 2
yz xy
zx
P
x 2yz y 2zx z 2xy
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
32
Bài 30. Cho c{c số x, y, z kh{c 0 thỏa mãn đồng thời
1 1 1
2
x y z
và
2
21
4
xy
z

.
Tính gi{ trị của biểu thức P = (x + 2y + z)
2012
.
Bài 31. Cho
2 2 2
3 3 3
a b c 1
a b c 1
a b c 1
. Tính giá trị biểu thức:
2018 2018 2018
P a b c
Câu 32. Cho a, b, c đôi một khác nhau thỏa mãn: ab + bc +ca = 1. Tính giá trị biểu thức:
a)
2 2 2
2 2 2
a b b c c a
A
1 a 1 b 1 c
b)
2 2 2
2 2 2
a 2bc 1 b 2ca 1 c 2ab 1
B
a b b c c a
Câu 33. Cho hai số dương a, b thỏa mãn:
100 100 101 101 102 102
a b a b a b
Tính giá trị biểu thức:
2010 2010
P a b
Câu 34. Cho số x
x R;x 0
thoả mãn điều kiện: x
2
+
2
1
x
= 7
Tính gi{ trị c{c biểu thức: A = x
3
+
3
1
x
và B = x
5
+
5
1
x
Câu 35. Cho a, b, c là các số thực thỏa mãn a
2
+ b
2
+ c
2
= a + 2b + 3c = 14.
Tính giá trị của biểu thức T = abc.
Câu 36. Cho a, b, c đôi một khác nhau. Tính giá trị biểu thức:
2 2 2
a b c
P
a b a c b c b a c b c a
Câu 37. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn:
a b c
1.
b c c a a b
Tính giá trị biểu thức:
2 2 2
a b c
P
b c c a a b
Câu 38. Cho
3 3 3
a b c 3abc
. Tính giá trị biểu thức:
a b c
A 1 1 1
b c a
Câu 39. Cho a, b,c là các số thực thỏa mãn:
1 1 1
a b c 6; 8
a b b c c a
Tính giá trị biểu thức:
c a b
P
a b b c c a
Câu 40. Cho
1 1 1
0
a b c
. Tính giá trị biểu thức:
2 2 2
ab bc ac
P
c a b
Câu 41. (HSG Vĩnh Phúc 2011)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
33
Cho
3
2
x
f x .
1 3x 3x

Hãy tính giá trị biểu thức sau:
1 2 2010 2011
A f f ... f f
2012 2012 2012 2012
Câu 42. Cho a, b, c thỏa mãn:
b c c a a b
2013
a b a c b a b c c a c b
Tính giá trị biểu thức:
11
.
a b b c c a

Câu 43. Cho
a,b,c
là ba số đôi một khác nhau thỏa mãn:
2
2 2 2
a b c a b c
Tính giá trị của biểu thức:
2 2 2
2 2 2
a b c
P
a 2bc b 2ac c 2ab
Câu 44. Tính giá trị của biểu thức
xy
P.
xy
Biết
22
x 2y xy x y 0;y 0
Câu 45. Tính giá trị của biểu thức sau:
16
2 4 8
x1
x 1 x 1 x 1 x 1
với
x 2011
Câu 46. Tìm 3 số dương
a,b,c
thỏa mãn :
2 2 2
a 7 b 6 c 3
4 5 6

và
2 2 2
a 2c 3c 19
Câu 47. Cho các số nguyên
a,b,c
thỏa mãn
3 3 3
a b b c c a 210
. Tính giá trị
của biểu thức
A a b b c c a
Câu 48. Cho
x,y,z
thỏa mãn
2 2 2
x y z 7; x y z 23; xyz 3
Tính giá trị của biểu thức
1 1 1
H
xy z 6 yz x 6 zx y 6
Câu 49. Biết
32
a 3ab 5
và
32
b 3a b 10
. Tính
22
ab
M
2018
HƢỚNG DẪN GIẢI
Câu 1. Ta có:
x y z
11
x y z
2 xyz 2xyz

1 1 1 1 2 2 2 1
xy yz xz 2xyz xy yz xz xyz
2 2 2 2 2 2
2
1 1 1 2 2 2 1 1 1 1
4
xy yz xz xyz
x y z x y z
1 1 1 1 1 1
42
x y z x y z



Từ đó
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
34
1 1 1 1
x y z x y z
xy yz xz x y z xyz

x y x z y z 0
xy
yz
zx

Hơn nữa c{c mũ của Q đều lẻ nên có ít nhất 1 thừa số bằng 0. Vậy
Q0
Câu 2. Do
a b c 6
nên
6 b c 6 c a 6 a b
a b c
b c c a a b b c c a a b
6 6 6
3
b c c a a b
1 1 1
63
b c c a a b



47 47 17
6. 3 3 .
60 10 10
Câu 3. Ta có:
22
2
2
2
2
22
22
x 2018 x y 2018 y 2018
2018
x 2018 x
y 2018 y
2018 2018 y y
x 2018 x
2018 y y
x 2018 x 2018 y y (1)



Biến đổi tương tự ta có:
22
2018 x x 2018 y y (2)
Cộng vế với vế của (1) v| (2) ta được:
22
22
2018 x 2018 y
2018 x 2018 y
22
xy
xy
xy


+)Với
xy
ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
35
22
2019 2019
2019 2019
1 x 2018 x 2018 x x
2x 0 x 0 x y 0
x y 0
x y 0
Q x y 2018(x y) 2020 2020


+)Với
xy
, ta có:
2019 2019
x y 0
Q 2020
x y 0



Vậy
Q 2020
Câu 4. Ta có:
3
33
3
x 3 2 2 3 2 2



33
x 4 2 3x x 3x 4 2
(1).
33
3
3 2 2 3 2 2 3 3 2 2 3 2 2 . 3 2 2 3 2 2



Tương tự:
3
y 3y 24 2
(2).
Trừ vế với vế (1) v| (2) ta được:
33
x y 3(x y) 20 2
(x - y)
3
+ 3(x - y)(xy + 1) =
20 2.
Vậy P =
20 2
Câu 5. Ta có:
a b c 0 b a c
2
2
2
2
2
2
22
2
2 2 2 2 2
a 2 a c 1 a b 1
a 2 a c 1 a a c 1
a 2 a c 1 c 1
a 2 a c 1 c 1 0
a 2a c 1 2 c 1 0
a c 1 c 1 0
a c 1 0 a 0
b a c 1
c 1 0 c 1
A a b c 0 1 1 2


Vậy
A2
Câu 6.
a) Ta có:
1 1 b c
a b a b
b c bc
Tương tự ta có:
c a a b
b c ;c a
ac ab

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
36
2
b c c a a b
a b b c c a . .
bc ac ab
abc 1
abc 1
abc 1


Nếu
abc 1 P x
thì giả thiết tương đương với
3
3
3
a ac b ba c cb x
x a ac b ba c cb abc a 1 b 1 c 1 a 1 b 1 c 1
a b c ab ac cb 3x
x abc ab ac bc 1 a b c ab ac bc a b c 2
x 2 P 2
x 3x 2
x 1 P 1


Nếu
abc 1
, biến đổi ho|n to|n tương tự
3
3
3
a ac b ba c cb x
x a ac b ba c cb abc a 1 b 1 c 1 a 1 b 1 c 1
a b c ac ba cb 3x
x abc ab ac bc 1 a b c ab ac bc a b c 2
x 2 P 2
x 3x 2
x 1 P 1


Vậy giá trị của
P
là
P2
hoặc
P1
b) Áp dụng BĐT AM-GM ta có:
1 1 1 9
1.
x y z x y z

Do đó dấu bằng phải xảy ra
thì mới xảy ra giả thiết hay
x y z 3
Thay vào
T
ta được
T 162
Vậy giá trị nhỏ nhất hay cũng l| gi{ trị duy nhất của T là
162.
Câu 7. Ta có:
3
33
3
33
3
33
33
3
33
3
3
33
3
3
x 3 2 2 3 2 2
x 3 2 2 3 2 2
y 17 12 2 17 12 2
y 17 12 2 17 12 2
x 3 2 2 3 3 2 2 3 2 2 3 2 2 3 2 2 3 2 2
y 17 12 2 3 17 12 2 17 12 2 . 17 12 2 17 12 2 17 12 2















3
3
x 4 2 3x
y 24 2 3y


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
37
3
M x y 3 x y xy 1
33
33
x 3xy x y y 3xy x y 3 x y
x y 3 x y
4 2 3x 24 2 3y 3x 3y 20 2
Câu 8. Với ab 1 , a + b 0, ta có:
3 3 2 2
3 3 4 2 5
3 3 2 2
3 4 5
2 2 2 2
2 4 4
a b 3(a b ) 6(a b)
P
(a b) (ab) (a b) (ab) (a b) (ab)
a b 3(a b ) 6(a b)
(a b) (a b) (a b)
a b 1 3(a b ) 6
(a b) (a b) (a b)
2 2 2 2 2
4
2 2 2 2 2 2
4
(a b 1)(a b) 3(a b ) 6
(a b)
(a b 1)(a b 2) 3(a b ) 6
(a b)
2 2 2 2 2
4
2 2 2
4
(a b ) 4(a b ) 4
(a b)
(a b 2)
(a b)

2 2 2
4
2
2
4
(a b 2ab)
(a b)
(a b)
(a b)
1



Vậy P 1, với ab 1 , a + b 0.
Câu 9.
2 2 2
2 2 2
2 2 2
2 2 2
2
22
1 1 1
x y z 6
x y z
1 1 1
x 2 y 2 z 2 0
x y z
1 1 1
x y z 0
x y z






THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
38
1
x0
x
x1
1
y 0 y 1
y
z1
1
z0
z






hoặc
x1
y1
z1

Do đó
2017 2018 2019
P x y z 3
khi
x y z 1
Hoặc
2017 2018 2019
P x y z 1
khi
x y z 1
Câu 10. Ta có:
22
1 x xy yz zx x y x z x x z x y x z
Tương tự:
22
1 y x y y z ; 1 z x z z y
Do đó:
2 2 2 2 2 2
2 2 2
1 y 1 z 1 z 1 x 1 x 1 y
P x y z
1 x 1 y 1 z

222
y z y x x z z y z x z y x y x z x y x z y x y z
x y z
x y x z x y y z z x z y
x y z y z x z x y
xy xz yz xy xz zy
2 xy yz zx
2
Câu 11.
Ta có
xy z 1 xy x y 1 x 1 y 1
Tương tự
yz x 1 y 1 z 1
và
zx y 1 z 1 x 1
Suy ra
x y z 3
1 1 1
S
x 1 y 1 y 1 z 1 z 1 x 1 x 1 y 1 z 1
11
xy yz zx
xyz xy yz zx x y z 1


Ta có
2
2 2 2
x y z x y z 2 xy yz zx xy yz zx 7
Suy ra
1
S
7

Câu 12.
Ta có
x y z xyz 4 4(x y z) 4 xyz 16
Khi đó ta có:
x(4 y)(4 z) x(16 4y 4z yz)
x(yz 4 xyz 4x)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
39
2
x. ( yz 2 x) xyz 2x
(1)
Tương tự
y(4 z)(4 x) xyz 2y
(2)
z(4 x)(4 y) xyz 2z
(3)
Từ (1), (2), (3) suy ra
B 2(x y z xyz) 2.4 8
.
Câu 13.
Ta có:
3 2 2 3 2 2
a a b ab 6b 0 (a 2b)(a ab 3b ) 0 (*)
Vì a > b > 0
22
a ab 3b 0
nên từ (*) ta có a = 2 b
Biểu thức
4 4 4 4
4 4 4 4
a 4b 16b 4b
B
b 4a b 64b



. Vậy:
4
4
12b 4
B
21
63b

Câu 14.
Ta có:
22
x y z 0 y z x y z x
Suy ra:
2 2 2
y z – x 2yz.
Do đó:
22
222
xx
2yz
y z x

Tương tự ta có:
22
22
2 2 2 2 2 2
yy
zz
;
2xz 2xy
z x y x y z


Do đó:
2 2 3 3 3
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
3
y y x y z
x z x z
P
2yz 2xz 2xy 2xyz
y z x z x y x y z
x y z 3 x y y z z x 0 3. z . x . y
3xyz
3
2xyz 2xyz 2xyz 2

Vậy
3
P
2

Câu 15.
Ta có
2
x y 29 12 5 2 5 (2 5 3) 2 5 2 5 3 2 5 3
Nên : A = X
3
+X
2
– Y
3
+ Y
2
+ XY – 3X
2
Y + 3XY
2
- 3XY + 1974
= (X- Y)
3
+ (X-Y)
2
+ 1974
= 3
3
+ 3
2
+ 1974 = 2010
Câu 16.
Có:
2 2 2 2
2 2 2 2
1 1 1 1 1 1
x a x (a ) x 1 (a )
2 a 4 a 4 a
1 1 1 1 1 1
y b y (b ) y 1 (b )
2 b 4 b 4 b






THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
40
Do
a,b 1
; nên:
22
1 1 1
x 1. y 1 (a )(b )
4 a b
22
22
1 1 1 1 1 1
(a )(b ) (a )(b )
xy x 1. y 1
4 a b 4 a b
p
1 1 1 1 1 1
xy x 1. y 1
(a )(b ) (a )(b )
4 a b 4 a b

2 2 2 2 2 2
22
2(a b ) 2(a b 1) a b
p:
ab ab
a b 1

Câu 17.
Từ
x y z 2
và
x y z 2
ta có
2
x y z x y z 2 xy yz zx
Từ đó ta được
xy yz zx 1
. Khi đó
x 1 x xy yz zx x y x z
y 1 y xy yz zx x y y z
z 1 z xy yz zx z y x z
Thay vào biểu thức P ta được
2 2 2
y
xz
P x 1 y 1 z 1 .
x 1 y 1 z 1
x y z y z x z x y
x y y z z x .
x y y z z x
2 xy yz zx 2




Câu 18.
Ta có
x y 5
nên ta được
2
22
x y 25 x y 2xy 25
.
Mà ta có
22
x y 11
, do đó suy ra
2xy 14
hay
xy 7
.
Ta có
2
2
4 4 2 2 2 2
x y x y 2 xy 11 2.7 121 98 23
.
Câu 19.
Từ giả thiết
ab a b
ta được
22
ab a b
. Ta có
22
2 2 2 2
a b ab a b a b
a b 2ab
A ab 2
b a ab ab ab
Câu 20.
Từ giả thiết
a b c 0
ta được
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
41
2 2 2 2 2 2 3 3 3
2 2 2
2 2 2 2 2 2
a b c a b c a b c
P
2bc 2ca 2ab 2abc
b c b c c a c a a b a b

Ta có
3 3 3 2 2 2
a b c 3abc a b c a b c ab bc ca 0
.
Từ đó suy ra
3 3 3
a b c 3abc
do vậy ta được
3
P
2
Câu 21.
Theo bài ra:
2 2 2
a b c 2abc 1
Suy ra
2 2 2 2 2 2 2 2 2
a 2abc 1 b c ;b 2abc 1 c a ;c 2abc 1 b a
. Từ đó ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2
22
P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a abc
= a 1 c b b c b 1 c a a c c 1 a b a b abc
= a a 2abc b c b b 2abc a c c c 2abc a b abc
= a a bc b b ac c c ab abc
= a a bc b b ac c c ab abc a b
2
c 2abc 1
Câu 22.
Từ giả thiết ta có
2 1 2 1 2 1 2 1 1
a b 2;ab .
2 2 2 2 4
. Lại có
7 7 4 4 3 3 3 3
2
23
2 2 3 3
a b a b a b a b a b
a b 2ab 2a b a b 3ab a b a b a b



Từ đó ta được
2
77
1 1 3 2 17 5 2 170 2 2 169 2
a b 2 2 2 . 2 2
2 8 4 64 8 4 64 64 64 64





Vậy
77
169 2
ab
64

.
Câu 23.
Nhìn vào tử số của P ta có biến đổi quen thuộc
2 2 2
2 2 2
a b b c c a
b c ab bc caa
2
Từ đ}y phải biến đổi giả thiết để xuất hiện thêm
ca
.
Ta có
c a b c a b 3 7 10
. Đặt T là tử của của P ta được
T
79.
Đặt M là mẫu của P, khi đó M cũng có thể ph}n tích th|nh tích được thành
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
42
M
a c a c 2b a c a b c b 40
Vậy ta được
79
P
40
.
Câu 24.
Với
22
2a 11ab 3b 0;b 2a;b 2a
ta có
a 2b 2a b 2a 3b 2a b
2a b
a 2b 2a 3b
T
2a b 2a
2a b
b
22 222
22
2 2 2 2 2
2
2
2a 11ab 3b 8a 2b 8a 2b
6a 11ab b
4
4a b 4a b 4a b

Câu 25.
Kết hợp
xyz 5
ta biến đổibiểu thức P thành
2xy
1 10z
P
2x 2xz 1 y 2xy 10 10z yz 10
2xy xyz.2z
1
2x 2xz 1 y 2xy 2xyz 2xyz.z yz 2xyz
2y 1 2y 2zx
1 2xz
1
2x 2xz 1 1 2x 2xz 2xz 1 2x 2x 2zx 1

Câu 26.
Do
3 3 3
a b c 3abc
2 2 2
a b c a b c ab bc ca 0
Do
2 2 2
a b c ab bc ca 0
với a, b, đôi một khác nhau nên: a + b + c = 0
Suy ra: a + b + c = 0
Khi đó:
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
ab ab ab b b b
a c b b b 2
a b c a b c b c a b c a
Tương tự:
2
2 2 2
bc c
2
b c a

;
2
2 2 2
ca a
2
c a b

Cộng theo vế c{c đẳng thức trên ta được:
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
ab bc ca b c a 1
P a b c 0
2 2 2 2
a b c b c a c a b

Vậy P = 0.
Câu 27.
Ta có:
2 2 2 2
22
2 2 2 2
22
1 1 2 1 1 1 1
0
xy 1 xy 1 xy 1
x 1 y 1 x 1 y 1
xy y xy x
0 xy y y 1 xy x x 1 0
x 1 xy 1 y 1 xy 1

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
43
2
x y xy 1 0 xy 1(vi x y) S 2
Câu 28.
Biến đổi giả thiết
22
a b b c
ta được
22
a b c b a b a b a b c b a b a b a b 1 c a
Do a , b khác nhau nên ta có
ca
a b 1
ab
.
Ho|n to|n tương tự ta được
a b b c
b c 1 ;c a 1
b c c a


.
Do đó ta có
c a a b b c
T a b 1 b c 1 c a 1 . . 1
a b b c c a
Câu 29. Ta có:
xy yz zx
1 1 1
0 xy yz zx 0
x y z xyz

Do đó: x
2
+ 2xy = x
2
+ 2xy – (xy + yz + xz) = (x
2
– xz) + (xy – yz)
Suy ra: x
2
+ 2xy = (x-y)(x-z)
Do đó:
2
yz yz
x y x z
y 2zx

Tương tự ta có:
22
xy xy
zx zx
;
y x y z z x z y
y 2zx z 2xy


Do đó:
2 2 2
yz xy yz xy
zx zx
P
x y x z y x y z z x z y
x 2yz y 2zx z 2xy
yz y z zx z x xy x y x y y z z x
1
x y y z z x x y y z z x
Vậy P = 1.
Câu 30. +) Ta có
1 1 1
2
x y z
2
1 1 1
4
x y z



+) Do đó
2
2
1 1 1 2 1
x y z xy
z



2 2 2 2
1 1 1 2 2 2 2 1
0
xy yz zx xy
x y z z
2 2 2 2
1 2 1 1 2 1
0
xz yz
x z y z






2
2
1 1 1 1
0
x z y z






2
2
11
11
0
xz
xz
x y z
11
11
0
yz
yz












THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
44
Thay vào
1 1 1
2
x y z
ta được x = y =
1
2
; z =
1
2
Khi đó P =
2012
2012
1 1 1
2. 1 1
2 2 2


Câu 31.
Ta có:
2
2 2 2
a b c a b c 2 ab bc ca 1
1 2 ab bc ca 1 ab bc ca 0
Mặt khác:
3 3 3 2 2 2
a b c 3abc a b c a b c ab bc ca 1 3abc 1. 1 0
abc 0 a 0 b 0 c 0
Xét a = 0 thì
22
22
22
b c 1 b 0
b 2bc c 1
bc 0
b c 1 c 0
b c 1



Do đó: a = 0 , b = 0, c = 1 hoặc a = 0 , b = 1, c = 0
Khi đó: P = 1
Lập luận tương tự với c{c trường hợp b = 0 và c = 0.
Vậy P = 1.
Câu 32.
a) Ta có: 1 + a
2
= ab + bc + ca + a
2
= (a + b)(a + c)
Tương tự: 1 + b
2
= (a + b)(b + c) ; 1 + c
2
= (c +a)(b +c)
Do đó:
2 2 2 2 2 2
2 2 2
2 2 2
a b b c c a a b b c c a
A1
1 a 1 b 1 c
a b b c c a

b) Ta có: a
2
+ 2bc – 1 = a
2
+ 2bc – ab – bc – ca = (a-b)(a-c)
Tương tự: b
2
+ 2ca – 1 = (b – c)(b – a) ; c
2
+ 2ab - 1 = (c – a)(c – b)
Do đó:
2 2 2
2 2 2
2 2 2 2 2 2
a 2bc 1 b 2ca 1 c 2ab 1
a b b c c a
B1
a b b c c a a b b c c a
Câu 33.
Ta có:
100 100 101 101 101 101 102 102
100 100 101 101
22
100 100
0 a b a b a b (a b )
a 1 a b 1 b a 1 a b 1 b
a . 1 a b . 1 b 0
+
Do đó a = b = 1 (do a, b dương)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
45
Vậy
2010 2010
P a b 1 1 2
Câu 34.
Từ giả thiết suy ra: (x +
1
x
)
2
= 9 x +
1
x
= 3 (do x > 0)
21 = (x +
1
x
)(x
2
+
2
1
x
) = (x
3
+
3
1
x
) + (x +
1
x
) A = x
3
+
3
1
x
=18
7.18 = (x
2
+
2
1
x
)(x
3
+
3
1
x
) = (x
5
+
5
1
x
) + (x +
1
x
)
B = x
5
+
5
1
x
= 7.18 - 3 = 123
Câu 35.
Ta có
2 2 2
a b c 14
a 2b 3c 14
2 2 2
a b c 14
2a 4b 6c 28
a
2
+ b
2
+ c
2
– 2a – 4b – 6c = - 14
(a – 1)
2
+ (b – 2)
2
+ (c – 3)
2
= 0 a = 1; b = 2; c = 3
T = abc = 6.
Câu 36.
2 2 2
2 2 2
a c b b a c c b a
a b c
P
a b a c b c b a c b c a a b b c c a
Bẳng cách tách:
a c c b b a


ta ph}n tích được:
2 2 2
a c b b a c c b a a b b c c a
P1
a b b c c a a b b c c a
Câu 37.
Ta có: a + b + c ≠ 0 do nếu a + b + c = 0 thì:
a b c a b c
1 1 1 3
b c c a a b a b c
(trái với giả thiết)
Do đó a + b + c ≠ 0. Khi đó:
2 2 2
2 2 2
2 2 2
b c a c a b a b c
a b c a b c
a b c a b c
b c c a a b b c b c c a c a a b a b
a b c
a b c
b c c a a b
a b c
P0
b c c a a b



Câu 38.
Ta có:
3 3 3
a b c 3abc
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
46
3
3
3
3
3
a b 3ab a b b 3abc
a b c 3c a b a b c 3abc 3ab a b
a b c 3c a b a b c 3ab a b c
a b c 3 a b c ab bc ca
2
a b c a b c 3 ab bc ca 0



2 2 2
2 2 2
22
a b c a b c ab bc ca 0
1
a b c a b b c c a 0
2
a b c 0
a b c 0
a b c
a b b c c a 0





Với a + b + c = 0 thì:
a b c b a c c a b
P . . . . 1
a b a a b a
Với a = b = c thì
P 1 1 1 1 1 1 8
Câu 39. Ta có:
1 1 1 a b c a b c a b c
6.8 a b c
a b b c c a a b b c c a
c a b c a b
1 1 1 3
a b b c a c a b b c a c


Vậy:
c a b
P 6.8 3 39
a b b c c a
Câu 40.
Ta dễ dàng chứng minh được khi
1 1 1
0
a b c
thì
3 3 3
1 1 1 3
abc
a b c
Do đó:
2 2 2 3 3 3 3 3 3
ab bc ac abc abc abc 1 1 1 3
P abc abc. 3
abc
c a b c a b a b c



Câu 41. Ta có:
33
23
3
xx
f x .
1 3x 3x
x 1 x



Với x + y = 1 ta có:
3
3
3
1x
f x f 1 y f x f y 1
1 x x

. Từ đó:
1 2011 2010 2011 1 2011
2A f f f ... f f 2011 A
2012 2012 2012 2012 2012 2
Câu 42.
Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
47
b c c a a b
2013
a b a c b a b c c a c b
a c a b b a b c c b c a
a b a c b a b c c a c b
1 1 1 1 1 1
a b a c b c b a c a c b
1 1 1 1 1 1
a b c a b c a b c a b c
1 1 1
2
a b c a b c
1 1 1 2013
a b c a b c 2



Câu 43.
2
2 2 2
a b c a b c ab ac bc 0
2 2 2
22
a a a
a b a c
a 2bc a ab ac bc


Tương tự:
2 2 2 2
22
b b c c
;
b a b c c a c b
b 2ac c 2ac


2 2 2
2 2 2
2 2 2
a b c
P
a 2bc b 2ac c 2ab
a b c
a b a c a b b c a c b c
a b a c b c
1
a b a c b c

Câu 44.
2 2 2 2
x 2y xy x xy 2y 0 x y x 2y 0
Vì
x y 0
nên
x 2y 0 x 2y
Khi đó
2y y y
1
P
2y y 3y 3
Câu 45.
16 2 4 8
2 4 8
16
2 4 8 2 4 8
x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1
x 1 x 1 x 1 x 1 x 1
x1
x1
x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1
Câu 46.
a) Từ giả thiết
2 2 2 2 2 2
a 2c 3b 19 a 2c 3b 19
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
48
Ta có:
2 2 2 2 2 2 2 2
a 7 b 6 c 3 3b 18 2c 6 a 7 2c 6 3b 18 14
14
4 5 6 15 12 4 12 15 1

Suy ra :
2
2
2
a 49 a 7
b 64 b 8
c 81 c 9
Câu 47.
Đặt
a b x;b c y;c a z x y z 0 z x y
Ta có:
3
3 3 3 3 3
x y z 210 x y x y 210 3xy x y 210 xyz 70
Do
x,y,z
là số nguyên có tổng bằng 0 và
xyz 70 2 . 5 .7
nên
x,y,z 2; 5;7 A a b b c c a 14
Câu 48.
Vì
x y z 7 z x y 7 xy z 6 ... xy x y 1 x 1 y 1
Tương tự ta có:
yz x 6 y 1 z 1 ;zx y 6 z 1 y 1
Vậy
z 1 x 1 y 1
1 1 1
H
x 1 y 1 y 1 z 1 z 1 x 1 x 1 y 1 z 1
x y z 3
7 3 4
xyz xy yz xz x y z 1 3 xy yz xz 7 1 9 xy yz xz
Ta
có:
2
2 2 2 2
x y z x y z 2 xy yz xz 7 23 2 xy yz xz
xy yz xz 13
Vậy
4
H1
9 13
Câu 49.
3 2 6 4 2 2 4
3 2 6 2 4 4 2
6 4 2 2 4 6
22
3
2 2 3
a 3ab 5 a 6a b 9a b 25
b 3a b 10 b 6a b 9a b 100
a 3a b 3a b b 125
a b 5
a b 5
2018 2018
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
49
MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC
Dạng 1: Sử dụng phép biến đổi tƣơng đƣơng
Thí dụ 1. Cho x, y, z là số thực thỏa mãn xyz = 1. Chứng minh rằng:
1 1 1
P1
1 x xy 1 y yz 1 z zx
Lời giải
Ta có:
1 x x
1 y yz x xy xyz 1 x xy

;
Mặt khác:
2
xy xy
1
1 z zx 1 x xy
xy xyz x .yz


Do đó:
1 1 1
P
1 x xy 1 y yz 1 z zx

xy 1 x xy
1x
1
1 x xy 1 x xy 1 x xy 1 x xy
(đpcm)
Thí dụ 2. Giả sử x, y, z là các số thực dương thỏa mãn điều kiện:
x y z xyz
.
Chứng minh rằng:
2 2 2
xyz 5x 4y 3z
2y
x 3z
x y y z z x
1 x 1 y 1 z

Lời giải
Ta có:
22
xyz xyz xyz xyz
x
yz x.xyz
yz x. x y z x y z x
1 x x xy yz zx
Tương tự ta có:
22
2y 2xyz 3xyz
3z
;
x y y z y z z x
1 y 1 z


Do đó:
2 2 2
2y xyz 2xyz 3xyz
x 3z
x y z x x y y z y z z x
1 x 1 y 1 z

xyz y z 2x 2z 3x 3y xyz 5x 4y 3z
x y y z z x x y y z z x
Vậy:
2 2 2
xyz 5x 4y 3z
2y
x 3z
x y y z z x
1 x 1 y 1 z

Thí dụ 3. Cho
a b c
0.
b c c a a b
Chứng minh:
2 2 2
a b c
P0
b c c a a b
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
50
Ta có:
22
a b c a b c b ab ac c
0
b c c a a b b c a c b a
a b c a

22
2
a b ab ac c
(1)
a b c a b c
bc
Tương tự ta có:
22
2
b c bc ba a
(2);
a b b c c a
ca
22
2
c b ac cb b
(3)
a b b c c a
ab
Cộng (1), (2), (3) Vế theo vế ta được điều phải chứng minh.
Thí dụ 4. Cho 3 số thực x, y, z thỏa mãi điều kiện: x + y + z = 0 v| xyz ≠ 0.
Tính giá trị biểu thức:
2
22
2 2 2 2 2 2 2 2 2
y
xz
P
y z x z x y x y z
Lời giải
Ta có:
22
x y z 0 y z x y z x
Suy ra:
2 2 2
y z – x 2yz.
Do đó:
22
222
xx
2yz
y z x

Tương tự ta có:
22
22
2 2 2 2 2 2
yy
zz
;
2xz 2xy
z x y x y z


Do đó:

2 2 3 3 3
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
y y x y z
x z x z
P
2yz 2xz 2xy 2xyz
y z x z x y x y z
3
x y z 3 x y y z z x 0 3. z . x . y
3xyz
3
2xyz 2xyz 2xyz 2
Vậy
3
P
2

Dạng 2: Sử dụng các hằng đẳng thức quen biết
Thí dụ 5. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn
1 1 1
2; a b c abc.
a b c
Chứng minh rằng:
2 2 2
1 1 1
2
a b c
Lời giải
Ta có:
2
2 2 2
1 1 1 1 1 1 1 1 1
2
a b c ab bc ca
a b c

a b c
4 2. 2.
abc
Thí dụ 6. Cho a + b + c = 0. Chứng minh rằng:
2
4 4 4 2 2 2
1
a b c a b c
2
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
51
Từ: a + b + c = 0
2
2 2 2 2
b c a b c a b 2bc c a
2
2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 4 2 2 2 2 2 2
2
4 4 4 2 2 2
a b c 2bc a b c 4b c a b c 2a b 2b c 2c a
2 a b c a b c
Vậy:
2
4 4 4 2 2 2
1
a b c a b c
2
Thí dụ 7. Cho các số thực a, b, c khác nhau đôi một thỏa mãn:
3 3 3
a b c 3abc
và
abc 0
. Tính:
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
ab bc ca
P
a b c b c a c a b
Lời giải
Do
3 3 3
a b c 3abc
2 2 2
a b c a b c ab bc ca 0
Do
2 2 2
a b c ab bc ca 0
với a, b, đôi một khác nhau nên: a + b + c = 0
Suy ra: a + b + c = 0
Khi đó:
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
ab ab ab b b b
a c b b b 2
a b c a b c b c a b c a
Tương tự:
2
2 2 2
bc c
2
b c a

;
2
2 2 2
ca a
2
c a b

Cộng theo vế c{c đẳng thức trên ta được:
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
ab bc ca b c a 1
P a b c 0
2 2 2 2
a b c b c a c a b

Vậy P = 0.
Thí dụ 7. Cho ba số thực a, b, c thỏa mãn:
b c; a b c
và
2
22
a b a b c
Chứng minh rằng:
2
2
2
2
a a c
ac
bc
b b c


Lời giải
Ta có:
2
22
a a b c b a b c b a b c b
a 2b c a c
Tương tự:
2
2
b b c
=
2a b c b c
Do đó:
22
2
22
2
a a c a 2b c a c a c 2a 2b 2c a c
ac
bc
2a 2b 2c b c
b b c 2a b c b c b c
(đpcm)
Dạng 3: Phƣơng pháp đổi biến
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
52
Thí dụ 8. Với
a,b,c
l| c{c số thực thỏa mãn:
3 3 3 3
(3a 3b 3c) 24 (3a b c) (3b c a) (3c a b)
Chứng minh rằng
: a 2b b 2c c 2a 1
Lời giải
Đặt
3a b c x
3b c a y
3c a b z
Ta có:
3 3 3 3
3 3 3 3
33
(3a 3b 3c) 24 (3a b c) (3b c a) (3c a b)
(x y z) 24 x y z
(x y z) 24 (x y z) 3(x y)(y z)(z x)
24 3(x y)(y z)(z x) 0
24 3(2a 4b)(2b 4c)(2c 4a) 0
24 24(a 2b)(b 2c)(c 2a) 0
(a 2b)(b 2c)(c 2a) 1
(đpcm)
Thí dụ 9. Cho
a,b,c 0
thỏa mãn
a b c a b c 2.
Chứng minh rằng
a b c 2
1 a 1 b 1 c
1 a 1 b 1 c
Lời giải
Đặt
x a;y b;z c xy yz zx 1 a 1 x y x z .
Tương tự:
b 1 y x y z ;c 1 z x z y
Khi đó ta có:

2 xy yz zx
a b c 2
.
1 a 1 b 1 c
x y y z z x
1 a 1 b 1 c
Thí dụ 10. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn
ab bc ca 0
. Chứng minh rằng:
2 2 2
bc ca ab
3.
a b c
Lời giải
Đặt

x ab
y bc
z ca
thì
a b c 0
và
abc 0
. Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
53



3 3 3
3 3 3 3 3 3
2 2 2 2 2 2
2 2 2
x y z
bc ca ab b c c a a b
xyz
a b c a b c
x y z x y z xy yz zx 3xyz
xyz
3xyz
3
xyz
Dạng 4: Phƣơng pháp sử dụng bất đẳng thức
Thí dụ 11. Cho a, b, c, z, y, z thỏa mãn


2 2 2 2
22
2 2 2 2 2 2
x y z y
xz
.
a b c y b c
Chứng minh rằng
2019 2019 2019
x y z 0.
Lời giải
Ta có:


2 2 2 2
22
2 2 2 2 2 2
22
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
222
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
x y z y
xz
.
a b c a b c
yy
x x z z
0
a a b c b a b c c a b c
1 1 1 1 1 1
x y z 0
a a b c b a b c c a b c
x y z 0
(do mỗi số hạng của tổng đều không âm)
Vì vậy:
2019 2019 2019
x y z 0.
Thí dụ 12. Cho ba số thực dương
,,abc
thỏa mãn
2 2 2
3
a 1 b b 1 c c 1 a
2
.
Chứng minh rằng:
2 2 2
3
a b c
2
.
Lời giải
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho hai số không âm ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2
a 1 b b 1 c c 1 a 3
a 1 b b 1 c c 1 a
2 2 2 2
.
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi






2
22
2 2 2 2 2 2
22
2
a 1 b
a 1 b
3
b 1 c b 1 c a b c
2
c 1 a
c 1 a
(đpcm).
Dạng 5: Phƣơng pháp sử dụng lƣợng liên hợp
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
54
Thí dụ 13. Cho x, y thỏa mãn:
x 2014 2015 x 2014 x y 2014 2015 y 2014 y
Chứng minh:
xy
Lời giải
x 2014 2015 x 2014 x y 2014 2015 y 2014 y
(1)
ĐKXĐ:
2014 x;y 2014
(1)
x 2014 y 2014 2015 x 2015 y 2014 y 2014 x 0
Nếu x khác y và
2014 x;y 2014
thì
x 2014 y 2014
>0;
2015 x 2015 y
> 0;
2014 x 2014 y
> 0 , do đó (1)
(2)




111
x y 0
x 2014 y 2014 2015 x 2015 y 2014 x 2014 y
Khi đó dễ chứng tỏ

11
0
2014 x 2014 y 2015 x 2015 y
Mà
x y 0
nên (2) vô lý vì VT(2) luôn khác 0
Nếu x = y dễ thấy (1) đúng. Vậy x = y.
Thí dụ 14. Nếu a , b , c là các số không âm thoả mãn điều kiện:
ac
b
2
thì ta có:

1 1 2
a b b c c a
Lời giải
Ta có

1 1 b c b c
1
c a a b ( c a)( a b) ( c a)( a b)( b c)
Tương tự

1 1 a b
2
b c c a ( c a)( a b)( b c)
Mà
ac
b a b b c (3)
2
Từ (1) (2) (3)
1 1 1 1
b c c a c a a b
hay

1 1 2
a b b c c a
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
55
Dạng 6: Chứng minh có một số bằng hằng số cho trƣớc
Thí dụ 15. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn
a b c 2019
1 1 1 1
a b c 2019
Chứng minh rằng trong các số a, b, c có một số bằng 2019
Phân tích:
Ta thấy việc chứng minh trong các số a, b, c có một số bằng 2019 sẽ tương đương
với việc chứng minh hệ thức sau đúng:
2019 2019 2019 0 * abc
khai
triển (*) ta được:
2
23
* ab 2019a 2019b 2019 c 2019 0
abc 2019 ab bc ca 2019 a b c 2019 0 * *
Từ giả thiết
1 1 1
2019
abc
suy ra
abc 2019 ab bc ca 0 2
Từ giả thiết
2019 abc
suy ra
23
2019 a b c 2019 0. 3
Cộng (2) và (3) theo vế ta được (**) từ đ}y ta dẫn đến lời giải sau:
Lời giải
Từ giả thiết
1 1 1
2019
abc
suy ra
abc 2019 ab bc ca 0 2
Từ giả thiết
2019 abc
suy ra
23
2019 a b c 2019 0. 3
Cộng (2) và (3) theo vế suy ra:
23
abc 2019 ab bc ca 2019 a b c 2019 0
a 2019 b 2019 c 2019 0 1
Từ (1) suy ra b|i to{n được chứng minh.
Nhận xét: Từ phân tích và cách giải bài toán trên ta thấy để giải đơn giản dạng toán
này chúng ta cần suy luận ngược để tìm ra lời giải.
Thí dụ 16. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn
1 1 1
a b c
a b c
abc 1
Chứng minh rằng trong 3 số a, b, c có ít nhất một số bằng 1.
Phân tích:
Ta thấy việc chứng minh trong các số a, b, c có một số bằng 1 sẽ tương đương với
việc chứng minh hệ thức sau đúng:
1 1 1 0 * abc
khai triển (*) ta được:
* ab a b 1 c 1 0
abc ab bc ca a b c 1 0 * *
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
56
Từ giả thiết
1 1 1
abc
abc
v| abc = 1 ta được:
a b c ab bc ca hay ab bc ca a b c 0 2
Mặt khác
1 1 0 3 abc hay abc
Cộng (2) và (3) theo vế ta được (**) từ đ}y ta dẫn đến lời giải sau:
Lời giải
Từ giả thiết
1 1 1
abc
abc
v| abc = 1 ta được:
a b c ab bc ca hay ab bc ca a b c 0 2
Mặt khác
1 1 0 3 abc hay abc
Cộng (2) và (3) theo vế ta được:
abc ab bc ca a b c 1 0
ab a b 1 c 1 0
a 1 b 1 c 1 0 1
Từ (1) suy ra b|i to{n được chứng minh
Thí dụ 17. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn
3 3 3
3 3 3
1 1 1 1
3
a b c
a b c 6 2 5 29 12 5 .
Chứng minh trong 3 số có ít nhất một số bằng 27.
Lời giải
Từ giả thiết
3 3 3
1 1 1 1
3
a b c
suy ra
3 3 3 3
abc 3 ab bc ca 0 1
Rút gọn biểu thức:
2
29 12 5 9 12 5 20 3 2 5 3 2 5 2 5 3
6 2 5 29 12 5 6 2 5 2 5 3 9 3
Do đó
3 3 3 3 3 3
a b c 3 0 9 a b c 27 0. 2
Cộng (1) và (2) theo vế ta được:
3 3 3 3 3 3 3
3 3 3
abc 3 ab bc ca 9 a b c 27 0
a 3 b 3 c 3 0 3
Từ (3) suy ra b|i to{n được chứng minh
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
57
Dạng 7: Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau
Thí dụ 18. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn
2 2 2
a b c 1
a b c 1.
y
xz
a b c

Chứng minh rằng xy + yz + zx = 0
Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có:
2
22
2
2 2 2
y x y z
xz
x y z
a b c a b c
y
xz
x y z
a b c


Mặt kh{c cũng theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
2 2 2 2
22
2 2 2
2 2 2 2 2 2
y x y z
xz
x y z
a b c a b c


Do đó:
2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
x y z x y z x y z 2 xy yz zx x y z
xy yz zx 0
Thí dụ 19. Cho 3 số thực a, b, c thỏa mãn
a b c
.
2016 2015 2014

Chứng minh rằng:
2
4 a b b c a c .
Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có:
2
a b c a b a c b c a b a c b c
2016 2015 2014 2016 2015 2016 2014 2015 2014 1 2 1
2 a b a c
4 a b b c a c
2 b c a c

Thí dụ 20. Cho các số thực a, b, c, x, y, z khác 0 thỏa mãn
y
xz
.
a b c

Chứng minh rằng:
2 2 2
2 2 2 2
x y c
1
a b c
ax by cz



(Các mẫu đều khác 0)
Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
58
2
2 2 2 2 2 2 2
2 2 2
2
y y x y z x y z
x z x z a
a b c ax by cz ax by cz ax by cz
b



Mặt kh{c cũng theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
2 2 2 2
22
2 2 2 2 2 2
y x y z
a b c x z
x y z
a b c a b c


Do đó:
2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2
x y z x y z x y z
1
ax by cz
a b c a b c
ax by cz





(đpcm)
Thí dụ 21. Cho 3 số thực a, b, c thỏa mãn
bx cy ay bx
cx az
.
a b c


Chứng minh rằng:
a b c
x y z

Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có:
bx cy ay bx bx cy cx az ay bx
cx az
0
a b c a b c

Do đó:
bx cy
a b c
cx az
x y z
ay bx

(đpcm)
Thí dụ 22. Cho các số thực a, b, c, x, y, z khác 0 thỏa mãn
y
xz
.
a 2b c 2a b c 4a b c

Chứng minh rằng:
a b c
.
x 2y z 2x y z 4x 4y z

Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có:
2y x y z x 2y z
xz
1
a 2b c 4a 2b 2c 4a 4b c 9a
a 2b c 4a 2b 2c 4a 4b c
y 2x y z 2x y z
2x z
2
2a 4b 2c 2a b c 4a 4b c 9b
2a 4b 2c 2a b c 4a 4b c
4y 4x 4y z 4x
4x z
4a 8b 4c 8a 4b 4c 4a 4b c
4a 8b 4c 8a 4b 4c 4a 4b c
4y z
3
9b
Từ (1), (2) và (3) suy ra:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
59
x 2y z 2x y z 4x 4y z
9a 9b 9c
a b c
.
x 2y z 2x y z 4x 4y z

Bài tập tự luyện:
Câu 1. (Chuyên Khánh Hòa 2018)
Chứng minh rằng với mọi số thực
,,abc
ta luôn có:
2
2 2 2
a b c a b c 2 ab ac bc
Câu 1. (Chuyên Nam Định 2016)
Cho
,,abc
là các số thực thỏa mãn c{c điều kiện
a b c 6
;
1 1 1 47
.
a b b c c a 60
Tính giá trị của biểu thức

a b c
.
b c c a a b
Câu 2. (Chuyên Thanh Hóa 2018)
Cho
,ab
là các số thực dương thỏa mãn biểu thức
32
32
a 3a 5a 17 0
b 3b 5b 11 0
Chứng minh rằng
a b 2
Câu 3. (Chuyên Hải Dương 2018)
Cho
,,x y z
thỏa mãn
x y z xyz 4
Chứng minh
x 4 y 4 z y 4 x 4 z z 4 x 4 y xyz 8
Câu 4. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2018)
Cho
,,abc
là ba số thực thỏa mãn điều kiện
a b c 0
và
2
a 2 a c 1 a b 1
.
Tính giá trị của biểu thức
2 2 2
A a b c
Câu 5. (Chuyên Quảng Ngãi 2018)
Cho là các số thực khác 0 thỏa mãn điều kiện



22
22
22
a a b
b b c
c c a
Chứng minh rằng
a b b c c a 1
Câu 6. (Chuyên Lào Cai 2018)
Cho 2 số dương
,ab
và số
c
khác 0 thỏa mãn điều kiện
1 1 1
0
a b c
. Chứng minh
rằng :
a b a c b c
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
60
Câu 7. (HSG Quận Hải An 2018)
Cho
22
x x 2019 y y 2019 2019.
Chứng minh:

2019 2019
x y 0
Câu 8. (HSG Quận Lê Chân 2018)
Cho ∆ABC có
0
A 60
. Đặt BC =
a
; CA =
b
; AB =
c
Chứng minh rằng
1 1 3
a b a c a b c
Câu 9. (HSG Hải Dương 2017)
Cho
, , 0x y z
v| đôi một khác nhau thỏa mãn
1 1 1
0.
x y z
Chứng minh rằng



2016 2017 2018
2 2 2
1 1 1
x y z xy yz zx *
x 2yz y 2zx z 2xy
Câu 10. (HSG Hải Dương 2016)
Cho x, y là hai số thực dương. Chứng minh rằng:
2 2 2 2 2 2
2 x y x x y y x y x y
.
Câu 11. (HSG Phú Thọ 2016)
Cho
cba ,,
là các số thực dương thỏa mãn
a b c 5
và
a b c 3
.
Chứng minh rằng
a b c 4
a 2 b 2 c 2
(a 2)(b 2)(c 2)
.
Câu 12. (HSG Nam Định 2015)
Cho các số thực x, y, z thỏa mãn đồng thời c{c điều kiện
x y z 2,
2 2 2
x y z 18
và
xyz 1
. Tính giá trị của
1 1 1
S
xy z 1 yz x 1 zx y 1
Câu 13. (HSG Phú Thọ 2015)
Cho các số thực
,,x y z
đôi một khác nhau thỏa mãn
33
x 3x 1, y 3y 1
và

3
z 3z 1.
Chứng minh rằng
2 2 2
x y z 6
.
Câu 14. (HSG Bắc Ninh 2016)
Cho các số thực
a, b, c
thỏa mãn
222
a b c 0,a b c ,

2 2 2
b c a ,

2 2 2
c a b .
Tính giá
trị biểu thức
2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
a b c
P
a b c b c a c a b
Câu 15. (HSG Đồng Nai 2016)
Cho a, b, c là các số thực dương thỏa
2 2 2
a b c 2abc 1
.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
61
Tính giá trị biểu thức
2 2 2 2 2 2
P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a abc
Câu 16. (HSG Phú Thọ 2016)
Cho các số dương
a, b, c
thỏa mãn
ab bc ca 1
. Chứng minh rằng
2 2 2
a b b c c a
0
1 c 1 a 1 b
Câu 17. (Chuyên Phú Thọ 2017)
Tính giá trị biểu thức
2xy
1 10z
P
2x 2xz 1 y 2xy 10 10z yz 10
với x, y, z là các
số thỏa mãn
xyz 5
và biểu thức P có nghĩa.
Câu 18. (Chuyên Hải Dương 2015)
Cho
,xy
là hai số thực thỏa mãn
22
xy (1 x )(1 y ) 1.
Chứng minh rằng
22
x 1 y y 1 x 0.
Câu 19. (Chuyên Hà Tĩnh 2016)
Cho ba số a, b, c thỏa mãn:
2
c 2 ab bc ac 0
,
bc
và
a b c
. Chứng minh
rằng:

22
22
2a 2ac c a c
bc
2b 2bc c
.
Câu 20. (Chuyên KHTN 2010)
Với mỗi số thực a, ta gọi phần nguyên của số a là số nguyên lớn nhất không vượt
quá a và ký hiệu là [a]. Chứng minh rằng với mọi n nguyên dương ta luôn có.





2
3 7 n n 1
... n
1.2 2.3
n n 1
Câu 21. (Chuyên Hải Dương 2010)
Cho trước
,a b R
; gọi
,xy
là hai số thực thỏa mãn
3 3 3 3
x y a b
x y a b
Chứng minh rằng:
2011 2011 2011 2011
x y a b
.
Câu 22. (HSG huyện Kinh Môn)
Cho a + b + c + d = 0. Chứng minh rằng:
3 3 3 3
a b c d 3 c d ab cd
Câu 23. Chứng minh rằng nếu có: ax
3
= by
3
= cz
3
và
1 1 1
1
x y z
.
Thì:
2 2 2
3 3 3
3
ax by cz a b c
Câu 24. Cho
44
a b 1
x y x y

và
22
a b 1
. Chứng minh rằng:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
62
a)
22
bx ay
b)
2000
2000
1000 1000 1000
y
x2
ab
ab

Câu 25. Cho x, y là hai số thực thỏa mãn:
ax by c
bx cy a
cx ay b


Chứng minh rằng:
3 3 3
a b c 3abc
Câu 26. Chứng minh rằng nếu:
a b b c c a
x ; y ; z
a b b c c a
Thì:
1 x 1 y 1 z 1 x 1 y 1 z
Câu 27. Cho a, b, c là ba số không âm thỏa mãn:
ay bx bz cy
cx az
c b a


Chứng minh rằng:
2
2 2 2 2 2 2
ax by cz x y z a b c
Câu 28. Cho
a b c d ac bd
m ; n ; p
a b c d ad bc
. Chứng minh rằng:
m n p m.n.p
Câu 29. Cho a và b l| c{c số thực thỏa mãn c{c điều kiện:
2
6a 20a 15 0;
2
15b 20b 6 0; ab 1.
Chứng minh rằng:
3
3
2
b6
.
2015
ab 9 ab 1

Câu 30. Giả sử a,b l| hai số thực ph}n biệt thỏa mãn
22
a 3a b 3b 2
a) Chứng minh rằng
a b 3
b) Chứng minh rằng
33
a b 45
Câu 31. Giả sử x, y là những số thực dương ph}n biệt thỏa mãn:
2 4 8
2 2 4 4 8 8
y 2y 4y 8y
4
xy
x y x y x y
Chứng minh rằng:
5y 4x
Câu 32. Cho Các số thực a, b, c thỏa mãn đồng thời 2 đẳng thức:
i a b b c c a) abc
3 3 3 3 3 3 3 3 3
ii a b b c c a a b c .)
Chứng minh:
abc 0
Câu 33. Cho trước
a,b R
; gọi
x,y
l| hai số thực thỏa mãn
3 3 3 3
x y a b
x y a b
Chứng minh rằng:
2011 2011 2011 2011
x y a b
.
Bài 34. Cho a, b ≠ 0 thỏa mãn a + b = 1. Chứng minh:
3 3 2 2
2 ab 2
ab
b 1 a 1 a b 3

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
63
Câu 35. Cho 4 số a, b, c, d nguyên thỏa mãn:
a b c d
ab 1 cd

. Chứng minh: c = d.
Câu 36. Cho x, y, z là các số thực dương thỏa mãn:
1 1 1
x y z

=1 và x + y + z = 1.
Chứng minh rằng: (x – 1)(y – 1)(z – 1) = 0
Câu 37. Giả sử a, b, c, x, y, z là các số thực khác 0 thỏa mãn:
a b c
0
x y z
và
y
xz
1
a b c
.
Chứng minh rằng:
2
22
2 2 2
y
xz
1
a b c
Câu 38. Cho a + b + c = 2009. Chứng minh rằng:
3 3 3
2 2 2
a + b + c - 3abc
= 2009
a + b + c - ab - ac - bc
Câu 39. Cho 3 số a, b, c thỏa mãn a + b + c = 0. Chứng minh rằng:
5 5 5 2 2 2
2 a b c 5abc a b c
Câu 40. Cho
2 2 2
x yz y zx z xy
a b c

. Chứng minh rằng:
2 2 2
a bc b ca c ab
x y z

Câu 41. (HSG Quận 9 TP. Hồ Chí Minh năm 2011)
Chứng minh rằng:
2 mn
m n m n
m n m n
Áp dụng tính:
2 10
A.
2 5 7

Câu 42. (HSG Quận 1 TP. Hồ Chí Minh năm 2012)
Giả sử 4 số a, b, c thỏa mãn điều kiện
22
2 2 2 2
a b a b c d c d
. Chứng
minh rằng:
44
4 4 4 4
a b a b c d c d .
Câu 43. Cho
x(m n) y(n p) z(p m)
trong đó
x,y,z
la các số khác nhau và khác 0,
Chứng minh rằng:
n p p m
mn
x(y z)
y z x z x y



Câu 44. Chứng minh rằng:
2 2 2
a b c b c a c a b a b c b a c a c b
Câu 45. Cho
a,b,c
đôi một khác nhau và khác 0. Chứng minh rằng:
Nếu
a b c 0
thì
a b b c c a c a b
.9
c a b a b b c c a
HƢỚNG DẪN GIẢI
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
64
Câu 1.
2
2 2 2
2 2 2
VT a b c a b c a b c
a ab ac ab b bc ac bc c
a b c 2 ab bc ca VP
Câu 2.
3
32
3 2 3
33
22
a 1 2a 16 0(1)
a 3a 5a 17 0
b 3b 5b 11 0
b 1 2b 12 0(2)
1 2 a 1 2a 16 b 1 2b 12 0
a 1 b 1 a 1 a 1 b 1 b 1 2 a b 2 0





2
2
2
2
a 1 3
a b 2 b 1 b 1 2 0
24
a 1 3
a b 2 do b 1 b 1 2 0 a,b
24












Câu 3.
Ta có:
x y z xyz 4 4 x y z 4 xyz 16
Mặt khác:




x 4 y 4 z x 16 4 y z yz x 4(x y z) 4 xyz 4 y z yz
2
x 4x 4 xyz yz x 2 x yz
x 4 y 4 z x. 2 x yz 2x xyz
Chứng minh ho|n to|n tương tự ta có:
y 4 x 4 z 2y xyz
z 4 x 4 y 2z xyz
Do vậy
x 4 y 4 z y 4 x 4 z z 4 x 4 y xyz
2x 2y 2z 3 xyz xyz
2 x y z xyz 8
Vậy
x(4 y)(4 z) y 4 x 4 z z 4 x 4 y xyz 8
Câu 4.
Ta có:
a b c 0 b a c
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
65


2
2
2
2
2
2
22
2
2 2 2 2 2
a 2 a c 1 a b 1
a 2 a c 1 a a c 1
a 2 a c 1 c 1
a 2 a c 1 c 1 0
a 2a c 1 2 c 1 0
a c 1 c 1 0
a c 1 0 a 0
b a c 1
c 1 0 c 1
A a b c 0 1 1 2
Vậy
A2
Câu 5.
Cộng theo vế ta được a + b + c = 0.
Cộng (1) và (2) theo vế ta được:
22
a b c a c a c a b c a
hay
c b c a
Tương tự ta có
b a b c , a c a b .
Nhân theo vế c{c đẳng thức trên ta được
a b b c c a 1
Câu 6.
Ta có:






1 1 1
c0
1 1 1
c a b
0
ab ac bc 0
a b c
ab ac bc
0
abc
2
22
a b a c b c
a b a c b c 2 a c b c
c ab ac bc c 0
c c 0
c c 0(c 0)
Vậy
a b a c b c
Câu 7.
Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
66
22
2 2 2 2
22
22
x x 2019 y y 2019 2019
x x 2019 x x 2019 y y 2019 2019 x x 2019
2019 y y 2019 2019 x x 2019
y y 2019 x 2019 x
Tương tự:
22
x x 2019 y 2019 y
Cộng theo vế hai đẳng thức trên ta được
2019 2019
x y 0 x y x y 0.
Câu 8.
1. Kẻ đường cao BH. ∆ABH vuông tại H nên
BH = AB.sin 60
0
=
AB 3
2
AH = AB.cos60
0
=
AB
2
Xét ∆BHC vuông tại H nên BC
2
= BH
2
+ HC
2



2
2
2
22
22
222
3AB AB
BC AC
42
3AB AB
BC AC AB.AC
44
BC AB AC AB.AC
Hay a
2
= b
2
+ c
2
– bc (1)

2 2 2 2
1 1 3
a b a c a b c
(2a b c)(a b c) 3(a b)(a c)
2a 2ab 2ac ba b bc ac bc c 3a 3ac 3ab 3bc
a
2
= b
2
+ c
2
– bc luôn đúng theo (1)
Câu 9.
Từ giả thiết
1 1 1
0 xy yz zx 0
x y z
22
x 2yz x yz xy zx x y x z
Tương tự:
22
y 2zx y x y z ;z 2xy z x z y
60
°
H
B
A
C
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
67

2 2 2
1 1 1 1 1 1
x y x z y x y z z x z y
x 2yz y 2zx z 2xy
y x x z z y
0
x y x z y z
Suy ra đpcm
Câu 10.
Ta có:



2 2 2 2 2 2 2 2
2 x y x x y y 2 x y (x y) x y xy
2 2 2 2 2 2
(x y 2xy) 2(x y) x y x y
2 2 2 2 2
(x y) 2(x y) x y x y
=
2
22
x y x y
(*)
Do x > 0, y > 0 nên (x + y)
2
= x
2
+ y
2
+ 2xy > x
2
+ y
2
Suy ra :
22
x y x y
Khai căn hai vế đẳng thức (*) ta được điều phải chứng minh.
Câu 11.
a b c 3 a b c 2 ab bc ca 9 ab bc ca 2
Do đó
a 2 a ab bc ca a b a c
b 2 b ab bc ca b c b a
c 2 c ab bc ca c a c b
Suy ra
a b c a b c
a 2 b 2 c 2
a b a c b c b a c a c b
accbba
bacacbcba
)2)(2)(2(
2
cba
cabcab
)2)(2)(2(
4
cba
Vậy
)2)(2)(2(
4
222
cba
c
c
b
b
a
a
.
Câu 12.
Ta có
xy z 1 xy x y 1 x 1 y 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
68
Tương tự
yz x 1 y 1 z 1
và
zx y 1 z 1 x 1
Suy ra
x y z 3
1 1 1
S
x 1 y 1 y 1 z 1 z 1 x 1 x 1 y 1 z 1


11
xy yz zx
xyz xy yz zx x y z 1
Ta có
2
2 2 2
x y z x y z 2 xy yz zx xy yz zx 7
Suy ra

1
S
7
Câu 13.
Ta có
3 3 3
x 3x 1(1), y 3y 1(2), z 3z 1(3)
.
Từ (1), (2) và (3) suy ra


33
22
33
22
22
33
x y 3 x y
x xy y 3(4)
y z 3 y z
y yz z 3 (5)
z zx x 3 (6).
z x 3 z x
Từ (4) và (5) suy ra
22
x z xy yz 0 x y x y z 0 x y z 0
, (vì x, y, z đôi một phân biệt).
Cộng (4), (5) và (6) theo vế với vế ta có
2
2 2 2 2 2 2
31
96
22
x y z x y z x y z
.
Câu 14.
Từ giả thiết
a b c 0
ta được

2 2 2 2 2 2 3 3 3
2 2 2
2 2 2 2 2 2
a b c a b c a b c
P
2bc 2ca 2ab 2abc
b c b c c a c a a b a b
Ta có
3 3 3 2 2 2
a b c 3abc a b c a b c ab bc ca 0
.
Từ đó suy ra
3 3 3
a b c 3abc
do vậy ta được
3
P
2
Câu 15.
Theo bài ra:
2 2 2
a b c 2abc 1
Suy ra
2 2 2 2 2 2 2 2 2
a 2abc 1 b c ;b 2abc 1 c a ;c 2abc 1 b a
. Từ đó ta có
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
69
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2
22
P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a abc
= a 1 c b b c b 1 c a a c c 1 a b a b abc
= a a 2abc b c b b 2abc a c c c 2abc a b abc
= a a bc b b ac c c ab abc
= a a bc b b ac c c ab abc a b
2
c 2abc 1
Câu 16.
Ta có
22
1 a ab bc ca a (a b)(a c).
Ho|n to|n tương tự ta có
22
22
1 b ab bc ca b b a b c
1 c ab bc ca c c a c b
Suy ra

2
a b a b a c b c 1 1
c b c a
c a c b c a c b
1c
.


2
2
b c b c b a a c 1 1
a c a b
a b a c a b a c
1a
c a c a c b a b 1 1
b a b c
b c b a b c b a
1b
Vậy
2 2 2
a b b c c a 1 1 1 1 1 1
0
c b c a a c a b b a b c
1 c 1 a 1 b
.
Câu 17.
Kết hợp
xyz 5
ta biến đổi biểu thức P thành

2xy
1 10z
P
2x 2xz 1 y 2xy 10 10z yz 10
2xy xyz.2z
1
2x 2xz 1 y 2xy 2xyz 2xyz.z yz 2xyz
2y 1 2y 2zx
1 2xz
1
2x 2xz 1 1 2x 2xz 2xz 1 2x 2x 2zx 1
Câu 18.
2 2 2 2
2 2 2
xy (1 x )(1 y ) 1 (1 x) (1 y) 1 xy
(1 x )(1 y ) (1 xy)
2 2 2 2 2 2
1 x y x y 1 2xy x y
2 2 2
2 2 2 2
x y 2xy 0 (x y) 0 y x
x 1 y y 1 x x 1 x x 1 x 0
Câu 19.
Ta có:
2
c 2 ab bc ac 0
2 2 2
a a c 2 ab bc ac
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
70
22
a 2ac c 2 ab bc
2
a c 2b a c
a c a c 2b
.
22
2 2 2 2 2 2
2a 2ac c a 2ac c a a c a a c a c a c 2b
2 a c a b c
Tương tự ta có:

22
2b 2bc c
=
2 b c a b c
.
Do đó:


22
22
2 a c a b c
2a 2ac c a c
bc
2 b c a b c
2b 2bc c
(với
bc
,
a b c
)
Câu 20.
Xét
22
k k 1 k k 1 k 1 1 1
1 (k N)
k(k 1) k(k 1) k(k 1) (k 1) k k 1 k
Thay k lần lượt từ 1 đến n ta được:





2
3 7 n n 1 1 n
... n 1 n n
1.2 2.3 n 1 n 1
n n 1
(đpcm)
Câu 21.
33
x y a b
(I)
x y 3xy x y a b 3ab a b
x y a b (1)
(*)
xy(a b) ab(a b) (2)
+/Nếu
a b 0
thì
(*)
x y a b
xy ab
=> x, y là 2 nghiệm của phương trình
2
X (a b)X ab 0
Giải ra ta có



x b x a
;
y a y b
=>
2011 2011 2011 2011
x y a b
.
+/Nếu
a b 0
=>
ab
.
Ta có hệ phương trình


33
x y 0
xy
x y 0
.
=>


2011 2011
2011 2011
a b 0
x y 0
=>
2011 2011 2011 2011
x y a b
Câu 22.
Từ:
a b c d 0
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
71
33
3 3 3 3
3 3 3 3 3 3 3 3
3 3 3 3
a b c d a b c d a b 3ab a b c d 3cd c d
a b c d 3ab a b 3cd c d a b c d 3ab c d 3cd c d
a b c d 3 c d ab cd
Vậy b|i to{n được chứng minh.
Câu 23.
Có:

2 2 2
3
ax by cz
=



3
33
3
3
3
3
by
ax cz 1 1 1
ax x a
x y z x y z
(=
33
czby
)
Ta có:
2 2 2 2 2 2 2 2 2
3 3 3
3 3 3
ax by cz ax by cz ax by cz
a; b; c
x y z



2 2 2 2 2 2 2 2 2
333
3 3 3
2 2 2
3 3 3
3
ax by cz ax by cz ax by cz
a b c
x y z
1 1 1
ax by cz a b c
x y z
. =>
2 2 2
3 3 3
3
ax by cz a b c
Câu 24.
a) Từ
44
a b 1
x y x y

và
22
a b 1
suy ra:
2
22
44
ab
ab
x y x y

22
4 4 2 2 2 2 2 2
x y a y b x x y a b ay bx 0 bx ay .
b) Từ câu a)
22
bx ay
1000
1000
1000 1000
2 2 2 2
22
y x y y
x 1 x 1 1
;
a b a b a b a a b b a b






Do đó:
2000
2000
1000 1000 1000
y
x2
ab
ab

Câu 25.
Ta có:
ax by c
bx cy a
cx ay b


.
Công theo vế c{c phương trình của hệ ta được:
a b c x a b c y a b c a b c x y 1 0
a b c 0
x y 1

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
72
Với
a b c 0
thì:
2 2 2 3 3 3
a b c a b c ab bc ca 0 a b c 3abc
(1)
Với x + y = 1 thay vào giả thiết ta được: a = b = c
3 3 3
a b c 3abc
(2)
Từ (1) v| (2) suy ra đpcm.
Câu 26
a b 2a b c 2b c a 2c
1 x 1 ;1 y 1 ; 1 z 1
a b a b b c b c c a c a
8abc
1 x 1 y 1 z (1)
a b b c c a
Mặt khác:
a b 2b b c 2c c a 2a
1 x 1 ; 1 y 1 ; 1 z 1
a b a b b c b c c a c a
8abc
1 x 1 y 1 z (2)
a b b c c a
Từ (1) và (2) suy ra:
1 x 1 y 1 z 1 x 1 y 1 z
Câu 27
Đặt
ay bx bz cy
cx az
k
c b a

2 2 2
cay cby abz acy
bcx baz
k
c b a

2 2 2
2 2 2
cay cbx bcx abz abz acy
k 0 ay bx cx az bz cy 0
a b c
ay bx cx az bz cy 0

2
2 2 2 2 2 2
a b c x y z ax by cz 0
Suy ra:
2
2 2 2 2 2 2
ax by cz x y z a b c
Câu 28
Ta có:
a b c d c d a b
a b c d ac bd ac bd
m n p
a b c d ad bc ad bc
a b c d
ac bd 2 ad bc a b c d
2 ac bd
ac bd
ad bc
a b c d a b c d ad bc
ac bd a b a c
m.n.p
a b c d ad bc


Vậy đẳng thức được chứng minh.
Câu 29.
Ta ký hiệu c{c điều kiện như sau:
2
6a 20a 15 0 (1);
2
15b 20b 6 0 (2); ab 1 (3).
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
73
Dễ thấy c{c phương trình (1) v| (2) đều có hai nghiệm phân biệt.
Do (3) nên b khác 0. Chia hai vế của (2) cho b
2
ta được
2
11
6 20 15 0 (4)
bb
Từ (1), (3) và (4) suy ra
a
và
1
b
là hai nghiệm khác nhau của phương trình
2
6x 20x 15 0 (5)
Theo định lí Vi-ét:
1 10 a 5
a ; .
b 3 b 2
Từ đó :
3
33
2
3
ab 9 ab 1
a 1 5 10 2015
9 a 9
b b 2 3 6
b

Suy ra
3
3
2
b6
,
2015
ab 9 ab 1

điều phải chứng minh.
Câu 30.
a) Giả sử a,b l| hai số thực ph}n biệt thỏa mãn
2
2
a 3b 2
b 3a 2


22
a b 3 a b 0 a b a b 3 a b 0 a b a b 3 0
a b 0 loai
a b 3

b)
3
a b 27
3 3 3 3
a b 3ab a b 27 a b 9ab 27
vì
2
22
a 3a b 3b 4 a b 2ab 3 a b 4 ab 2
Vậy
33
a b 45
Câu 31. Ta có:
4 4 4 8
2 4 8 2
2 2 4 4 8 8 2 2
4 4 4 4
4y x y 8y
y 2y 4y 8y y 2y
4
x y x y
x y x y x y x y
x y x y



2 2 2 2
24
2 2 4 4
2 2 2 2
2
2
22
2y x y 4y
y 2y 4y y
x y x y
x y x y
x y x y
y x y 2y
y 2y y
x y x y
x y x y
xy







Do đó:
y
4 y 4x 4y 5y 4x
xy
Vậy
5y 4x đpcm
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
74
Câu 32. Ta có: (a
3
+ b
3
)(b
3
+ c
3
)(c
3
+ a
3
) = a
3
b
3
c
3
(a+b)(b+c)(c+a)(a
2
– ab + b
2
)(b
2
– bc + c
2
)(c
2
– ca +a
2
) = a
3
b
3
c
3
M|: (a+b)(b+c)(c+a) = abc. Do đó:
abc(a
2
– ab + b
2
)(b
2
– bc + c
2
)(c
2
– ca +a
2
) = a
3
b
3
c
3
abc = 0 hoặc (a
2
– ab + b
2
)(b
2
– bc + c
2
)(c
2
– ca +a
2
) = a
2
b
2
c
2
* Nếu abc ≠ 0
Thì: a
2
– ab + b
2
|ab| ; b
2
– bc + c
2
 |bc|; c
2
– ca + a
2
|ca|
Suy ra: (a
2
– ab + b
2
)(b
2
– bc + c
2
)(c
2
– ca +a
2
) ≥ a
2
b
2
c
2
Mà: (a
2
– ab + b
2
)(b
2
– bc + c
2
)(c
2
– ca +a
2
) = a
2
b
2
c
2
Do đó a = b = c thay vào (i) 7a
3
= 0 a = 0 abc = 0 (mâu thuẫn)
Vậy: abc = 0 (đpcm)
Câu 33. Ta có:
33
x y a b
(I)
x y 3xy x y a b 3ab a b
x y a b (1)
(*)
xy(a b) ab(a b) (2)
+/Nếu
a b 0
thì
(*)
x y a b
xy ab
=> x, y là 2 nghiệm của phương trình
2
X (a b)X ab 0
Giải ra ta có
x b x a
;
y a y b



=>
2011 2011 2011 2011
x y a b
.
+/Nếu
a b 0
=>
ab
.
Ta có hệ phương trình
33
x y 0
xy
x y 0


.
=>
2011 2011
2011 2011
a b 0
x y 0


=>
2011 2011 2011 2011
x y a b
Câu 34.
33
22
a b a b
VT
b 1 a 1
b 1 b b 1 a 1 a a 1

22
22
a b 1 1
b b 1 a a 1
a b b 1 b a a 1

2
22
2 2 2 2
22
a b 2ab 3
a a 1 b b 1
a b ab a b a b ab 2
a a 1 b b 1



THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
75
22
2 2 2 2
2 ab 2 2 ab 2
VP
a b 3
a b a 2ab b 2

Vậy b|i to{n được chứng minh.
Câu 35. Ta có: a + b = c + d suy ra: a = c + d – b thay vào ab + 1 = cd
Ta có:
c d – b .b 1 cd b d b cd cd 1 0 d b b c 1
Vì b,c, d là số nguyên nên: d – b = -b + c = 1 hoặc –d + b = b – c = 1
Vậy c = d
Câu 36. Ta có:
xy yz zx
1 1 1
1
x y z xyz

Suy ra:
xy yz zx xyz
Do đó: (x – 1)(y – 1)(z – 1) = xyz – (xy + yz + zx) + (x+y+z) -1 (*)
Thay xy + yz + zx = xyz và x + y + z =1 vào (*) ta được:
(x – 1)(y – 1)(z – 1) = xyz – (xy + yz + zx) + (x+y+z) -1
= (xy + yz + zx) – (xy + yz + zx) + 1 -1 = 0 (đpcm)
Câu 37. Ta có:
ayz bxz cxy
a b c
0
x y z xyz

. Suy ra:
ayz byz cxy 0
.
Do đó:
2
2
22
2 2 2
y y xy yz
x z x z xz
12
a b c ab bc ca
a b c





22
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
y ayz bxz cxy y
x z x z 0
2. 2.
abc abc
a b c a b c
Vậy
2
22
2 2 2
y
xz
1
a b c
(đpcm)
Câu 38. Ta có hằng đẳng thức:
3 3 3 2 2 2
a + b + c - 3abc= a b c a b c ab bc ca
Do đó:
2 2 2
3 3 3
2 2 2 2 2 2
a b c a b c ab bc ca
a + b + c - 3abc
= = a + b + c =2009
a + b + c - ab - ac - bc a b c ab bc ca
Lƣu ý cần nhớ: Khi a + b + c =0 thì a
3
+ b
3
+ c
3
= 3abc
v| ngược lại khi a
3
+ b
3
+ c
3
= 3abc thì a + b + c = 0
Câu 39. Ta có c{c hằng đẳng thức:
3 3 3 2 2 2
2
2 2 2
a b c 3abc a b c a b c ab bc ca .
a b c a b c 2 ab bc ca
Từ
3 3 3
a b c 0 a b c 3abc
và

2 2 2
a b c
ab bc ca
2
Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
76

3 3 3 2 2 2 2 2 2
5 5 5 2 2 2 2 2 2 2 2 2
5 5 5 2 2 2
2 2 2
5 5 5 2 2 2
a b c a b c 3abc a b c
a b c a b a b b c b c c a c a 3abc a b c
a b c abc ab bc ca 3abc a b c
a b c
a b c abc. 3abc a b c
2
5 5 5 2 2 2
2 a b c 5abc a b c
(đpcm)
Câu 40. Đặt
2 2 2 2 2 2
x yz y zx z xy x yz y zx z xy
k a ,b ,c
a b c k k k
Sau đó tính:
2 2 2
a bc,b ca,c ab
theo x, y,z, k từ đó suy ra:
2 2 2
a bc b ca c ab
x y z

Câu 41. Ta có:
2
2 m n m n m n m n m n m n mn
Do đó:
2 mn
m n m n
m n m n
Áp dụng:
2 10 2 2.5
2 5 7
2 5 7 2 5 2 5
Câu 42. Ta có:
2
2
2 2 4
2 2 2 2 2 2
2
2 2 2 4
22
22
4
2 2 2 2
4
44
a b a b a b 2 a b a b a b
a b a b a b a b a b
a b a b 2 a b
2 a b a b









Tương tự:
2
24
2 2 4 4
c d c a 2 c d c d
Vậy
44
4 4 4 4
a b a b c d c d
Câu 43.
Vì
xyz 0
nên:
x(m n) y(n p) z(p m)
x m n y n p z p m
xyz xyz xyz
p m n p m n p m n p m n
n p p m
mn
hay :
yz xz xy xy yz yz xy xz yz

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
77
n p p m
mn
x y z y z x z x y


Câu 44. Ta có:
2 2 2
a b c b c a c a b a b c b a c a c b 0 (1)
Đặt
xz
a
2
a b c x
xy
b c a y b
2
a c b z
yz
c
2




Khi đó ta có:
2 2 2
2 2 2 2 2
x y y z y z x y
x z x z 1
VT . .y . x x y x y z
2 2 2 2 2 2 4
y z z y
x z x z 1
. .y . .x . x y z
2 2 2 2 4



=
2 2 2 2 2 2 2 2 2
1 1 1
x z y z y x . x y .z
4 4 4
2 2 2 2 2 2
11
x y z x y z 0 VP (dpcm)
44
Câu 45.
Đặt
a b b c c a c 1 a 1 b 1
x; y; z ; ; (1)
c a b a b x b c y c a z
1 1 1
x y z 9
x y z



Ta có:
y z x y
1 1 1 x z
x y z 3 (2)
x y z x y z

Ta lại có:
22
yz
b c c a c b bc ac a c
..
x a b a b ab a b



2
c 2c a b c
c a b c a b c c a b
2c
ab ab ab
ab a b


Tương tự ta có:
22
xy
x z 2a 2b
;
y bc z ac

2 2 2
3 3 3
1 1 1 2c 2a 2b 2
x y z 3 3 a b c
x y z ab bc ac abc



Vì
3 3 3
a b c 0 a b c 3abc
Do đó:
1 1 1 2
x y z 3 .3abc 3 6 9
x y z abc



THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
78
RÚT GỌN BIỂU THỨC ĐẠI SỐ VÀ BÀI TOÁN LIÊN QUAN
Các công thức biến đổi căn thức
1.

2
nÕu A 0
nÕu A < 0
A
AA
A
2.
.AB A B
(Với
0; 0AB
)
3.
AA
B
B
(Với
0; 0AB
)
4.
2
A B A B
(Với
0B
)
5.
2
A B A B
(Với
0; 0AB
)
6.
2
A B A B
(Với
0; 0AB
)
7.
1
A
AB
BB
(Với
0; 0AB
)
8.
A A B
B
B
(Với
0B
)
9
2
C A B
C
AB
AB
(Với
2
0;A BA
)
10
C A B
C
AB
AB
(Với
0; 0;A B AB
)
11
3
3
3
3
A A A
Cách tìm điều kiện trong bài toán chứa căn thức
BIỂU THỨC - ĐKXĐ:
VÍ DỤ
1.
A
ĐKXĐ:
0A
Ví dụ:
2018x
ĐKXĐ:
2018x
2.
A
B
ĐKXĐ:
0B
Ví dụ:
4
7
x
x
ĐKXĐ:
7x
3.
A
B
ĐKXĐ:
0B
Ví dụ:
1
3
x
x
ĐKXĐ:
3x
4.
A
B
ĐKXĐ:
0; 0AB
Ví dụ:
3
x
x
ĐKXĐ:
0
3
3

x
x
x
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
79
5.
A
B
ĐKXĐ:
0
0
0
0
A
B
A
B
Ví dụ:
1
2
x
x
ĐKXĐ:
10
20
2
1
10
20





x
x
x
x
x
x
6.
Cho a > 0 ta có:
2


xa
xa
xa
Ví dụ:
2
1x

xa
xa
7.
Cho a > 0 ta có:
2
x a a x a
Ví dụ:
2
4 2 2 xx
Dạng 1: Các bài toán biến đổi căn thức thƣờng gặp
Thí dụ 1. (Trích đề thi HSG huyện Nghi Xuân Hà Tĩnh)
Tính giá trị của biểu thức:
A 6 2 5 14 6 5
Lời giải
Ta có:
22
A 6 2 5 14 6 5 5 1 3 5 5 1 3 5 2
Thí dụ 2. (Trích đề thi HSG tỉnh Lâm Đồng năm 2010-2011)
Cho
3
3
3
21
E 2 1
3

. Chứng minh rằng E là số nguyên
Lời giải
Ta có:
3
3
3
3
33
2
3
3 3 3 3
3
21
21
E 2 1 . 2 1 3 2 2 1
33
1 2 4 2 1 2 1 1



=
22
(8 3 7) (8 3 7)
Vậy E l| số nguyên
Thí dụ 3. (Trích đề thi chọn HSG tỉnh Hòa Bình Năm 2010-2011)
Rút gọn:
44
4
8 2 1 8 2 1
A
8 2 1

.
Lời giải
Đặt
T
A
M
. Ta có T > 0 nên
2
TT
Xét
2
4 4 4 4
T 8 2 1 2. 8 2 1. 8 2 1 8 2 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
80
4
4
4
4
2 8 2 8 2 1
2 8 2 2 1
2 8 2 1
T 2 8 2 1
A2







Thí dụ 4. (Trích đề thi HSG Phú Thọ năm 2012-2013)
Rút gọn biểu thức: A=
2 10 30 2 2 6 2
:
2 10 2 2 3 1

Lời giải
Ta có:
2 10 30 2 2 6 2
:
2 10 2 2 3 1

=
2 2( 5 1) 6( 5 1) 3 1 2 3 3 1 4 2 3 3 1 3 1 3 1 1
. . . .
2 2 2 4 2 2 2 2
2 2( 5 1)
Thí dụ 5. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Tính gi{ trị của biểu thức N =
4 3 4 3
27 10 2
4 13

Lời giải
Ta có: N=
2( 4 3 4 3)
25 10 2 2
8 2 13
=
2
2( 4 3 4 3)
(5 2)
(4 3) 2 4 3 4 3 (4 3)

2
2
2( 4 3 4 3 ) 2( 4 3 4 3 )
(5 2) 5 2
4 3 4 3
( 4 3 4 3)
2 5 2 5
Thí dụ 6. (Trích đề thi Chọn HSG tỉnh Long An năm 2012)
Không sử dụng m{y tính, hãy thực hiện phép tính:A =
2 3 4 15 10
23 3 5
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
81
Ta có: A =
2 3 4 15 10
23 3 5
2 2 3 4 15 10
2 23 3 5






4 2 3 8 2 15 2 5
46 6 5
22
2
3 1 5 3 2 5
3 5 1
3 1 5 3 2 5
3 5 1
3 5 1
1
3 5 1

Thí dụ 7. (Trích đề thi HSG huyện Nga Sơn-Thanh Hóa năm 2016-2017)
Rút gọn biểu thức: B =
322
32
322
32
Lời giải
Ta có:
B 2 3 2 3 2 3 2 3
2 3 3 3 3
2 4 2 3 2 4 2 3
B (2 3)(3 3) (3 3)(2 3) 3 3 3 3
6
2 (3 3)(3 3)
B
1 B 2
2



Thí dụ 8. (Trích đề thi HSG huyện Thạch Hà năm 2016-2017)
So sánh
22
2017 1 2016 1
và
Lời giải
Ta có:
2 2 2 2
22
22
( 2017 1 2016 1)( 2017 1 2016 1)
2015 1 2014 1
2017 1 2016 1
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
(2015 1) (2014 1) 2017 2016 (2017 2016)(2017 2016)
2017 1 2016 1 2017 1 2016 1 2017 1 2016 1

2 2 2 2
2017 2016 2.2016
2017 1 2016 1 2017 1 2016 1

Vậy
22
2017 1 2016 1
>
22
2.2016
2017 1 2016 1
Thí dụ 9. Rút gọn c{c biểu thức:
a)
33
A 5 3 29 12 5 b) B 70 4901 70 4901
22
2.2016
2017 1 2016 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
82
Lời giải
2
a) A 5 3 29 12 5 5 3 2 5 3
5 5 1 1
b)
Đặt
33
0
x 70 4901 70 4901
3
33
3
0
3 3 3 3
x 70 4901 70 4901
70 4901 70 4901 3 70 4901. 70 4901 70 4901 70 4901
140 3x







Khi đó ta có:
32
0 0 0
x 3x 140 0 x 5 x 5x 28 0
Mà
2
0 0 0
x 5x 28 0 do 0 x 5
Vậy B = 5.
Thí dụ 10. Rút gọn biểu thức:
2 3 6 8 4
P
2 3 4


Lời giải
Ta có:
2 3 2 4 6 8
2 3 6 8 4
P
2 3 4 2 3 4
2 3 4 4 6 8 2 3 4 2 2 3 4
2 3 4 2 3 4



12
Dạng 2: Dùng ẩn phụ đơn giản hóa bài toán
Thí dụ 11. Rút gọn biểu thức:
4
4
4
4
4
1
7
2 6 7
7
A 7 .
7 1 343
1
7
77
7
7




Lời giải
Đặt
4
4
a 7 a 7
và
2
a7
ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
83
2
22
2
3 3 2
2
4 2 6 4 2 4 2 4
4
3 2 3 2
1
a
2 6 7 1 2a 13a 7
a
Aa
1
aa
1
a a (a 1)
a
aa
a
a
a a 2a 2a 13a a 2a (7 a )
0 Do a 7
a (a 1) a (a 1)





Thí dụ 12. Rút gọn biểu thức:
4 4 4
2
B.
4 3 5 2 25 125
Lời giải
Đặt
2 3 4 6 2 5
4 4 4
b 5 b 25,b 125,b 5,b 5b ,b 5b.
Ta có:
23
2
B
4 3b 2b 3b
Mặt khác:
32
3 2 3 2 3 2 2 2
1 1 (b 3b) (2b 4)
b 2b 3b 4 (b 3b) (2b 4) (b 3b) (2b 4)

3 2 3 2 2 5 4 2
24
b 3b 2b 4 (b 2b 3b 4)(b 3) b 2b 2b 9b 12
8
2b 6 2(b 9)
2
2
b 2b 1 b 1
.
42


Vậy
2
4
2 4 4
B 2 .
b 1 b 1
51




Thí dụ 13. Rút gọn biểu thức:
2
44
44
21
1
2
4 2 1 2
2
E.
1 2 2 1 2







Lời giải
Đặt
42
44
2 a a 2, 4 a 2
Ta có:
2
2 2 2 2
24
2 2 2
22
21
1
a a 1 a 1 a 1 a 1 1
aa
E a 0
1 a a a
1 a a a
a 1 a

Vậy E = 0
Dạng 3: Các bài toán về tính tổng dãy có quy luật
Thí dụ 14. Rút gọn:
1 1 1 1
S ....
2 1 1 2 3 2 2 3 1999 1998 1998 1999 2000 1999 1999 2000
Lời giải
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
84
Với
k N,k 1:
2
2
k 1 k k k 1 k 1 k k k 1
1 1 1
.1
k k 1
k 1 k k k 1 k k 1
k 1 .k k k 1
Áp dụng (1) với k = 1, 2, 3,....., 1999 ta được
1 1 1
;
2 1 1 2 1 2
1 1 1
;
3 2 2 3 2 3
1 1 1
.
2000 1999 1999 2000 1999 2000




Cộng c{c đẳng thức trên theo vế ta được:
1 1 1 1
S ....
2 1 1 2 3 2 2 3 1999 1998 1998 1999 2000 1999 1999 2000
1 1 1 1 1 1
.....
1 2 2 3 1999 2000
11
1 2000
2000 1
2000
20 5 1
20 5

Thí dụ 15. Rút gọn:
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
A .... .
1 2 3 1 3 4 1 1998 1999 1 1999 2000
Lời giải
Với
k N,k 2:
2
22
1 1 1 1 2 2 2
11
k 1 k k 1 k
k 1 k
k
k1




22
2
22
22
1 1 2 2 2 2
1
k 1 k 1 k k
k
k1
1 1 1 1
11
k 1 k
k
k1
1 1 1 1
1 1 1
k 1 k
k
k1




THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
85
Áp dụng (1) với k = 1, 2, 3,....., 2000 ta được
1 1 1 1 1 1 1 1
A 1 1 ... 1 1 .
2 3 3 4 1998 1999 1999 2000
11
1998
2 2000
Dạng 4: Bài toán rút gọn biểu thức chứa một hay nhiều ẩn
Thí dụ 16. Rút gọn:
2
4
44
21
1
a
a a 1 a
a
B a 0,a 1 .
1 a a 1 a







Lời giải
Đặt
24
4
t a t 0 a t ,a t
Khi đó:
2
22
24
2
21
1
t t 1 t
tt
B
1 t t
1t





2
2
2
2
2
22
2
2 2 2
22
1
1
1
1
t t 1
t
11
t
t t t
1 t t t
1 t 1 t
1 t 1 1 1
t t t
t t 1
0











Thí dụ 17. (Trích đề thi HSG tỉnh Hải Dương năm 2012-2013)
Rút gọn biểu thức:
2
A = x 50 x + 50 x + x 50



với
x 50
Lời giải
Ta có :
2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
A = x - 50 - x + 50 x + x -50 A = x - 50 +x + 50 -2 x -50 x + x -50
A = 2x -2 x -50 x + x -50 A = 2 x -x +50




Vậy:
2
A =100
Nhưng do theo giả thiết ta thấy
2
A = x- 50 - x + 50 x + x -50



< 0
A= -10
Thí dụ 18. (Trích đề thi HSG Hải Dương năm 2013-2014)
Rút gọn biểu thức
2 3 3
2
1 1 x . (1 x) (1 x)
A
2 1 x

với
1 x 1
.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
86
Lời giải
Ta có:
22
2
1 1 x . 1 x 1 x 2 1 x
A
2 1 x

2
1 1 x . 1 x 1 x
2
2 2 2
1 1 x 1 x 1 x 1 1 x 2 2 1 x
2
2x
=
x2
Thí dụ 19. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Chứng minh biểu thức sau không phụ thuộc v|o gi{ trị của x:
2
a 1 a a 1 a a a a 1
M
a a a a a a

Lời giải
Điều kiện x ≥ 0, x ≠ 4; x ≠ 9; x ≠ 1
Ta có:
6x (x 6) x 3 3 1
A
2(x 4 x 3)(2 x) 2x 10 x 12 3 x x 2
6x (x 6) x 3 3 1
A
2(2 x)( x 3)( x 1) 2( x 3)(2 x) (2 x)( x 1)
Do x
a a 1 ( a 1)(a a 1) a a 1
a a a( a 1) a


0; x ≠ 1; x ≠ 4; x ≠ 9
A =
2
a a a a 1 (a 1)(a 1) a(a 1) (a 1)(a a 1) a a 1
a a a a(1 a) a(1 a) a
A =
a1
M2
a

A =
a 0; a 1
A =
2
( a 1) 0 a 1 2 a
=
2a
M 2 4
a
=> ĐPCM
Thí dụ 20. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Cho a, b l| số hữu tỉ thỏa mãn
2
22
a b 2 a b
+
2
(1 ab) 4ab
Chứng minh
1 ab
l| số hữu tỉ
Lời giải
Ta có:
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
87
22
2
4
22
2
2
2
2
(GT) a b 2(ab 1) (a b) 1 ab 0
a b 2(a b) (1 ab) (1 ab) 0
a b (1 ab) 0 (a b) -(1 ab)=0
(a b) 1 ab a b 1 ab Q;vi:a;b Q.KL






Thí dụ 21. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Cho biểu thức M=
a a b b a b
ab
a b b a


với a, b > 0 v| a
b
Rút gọi M v| tính gi{ trị biểu thức M biết
1 a 1 b 2 ab 1
Lời giải
Rút gọn M=
ab
ab
với a, b > 0 và a
b
Ta có
2
2
1 a 1 b 2 ab 1 ab a b 1 2 ab 1
ab ab
ab a b ( ) 1 1
a b a b

+ Nếu a > b > 0
ab
a b a b 0; ab 0 0
ab
ab ab ab
1 M 1
a b a b a b
+ nếu 0 < a < b
ab
a b a b 0; ab 0 0
ab
ab ab ab
1 M 1
a b a b a b

Dạng 4: Bài toán rút gọn biểu thức và bài toán liên quan
Bƣớc 1:
Tìm điều kiện x{c định.
Bƣớc 2:
Tìm mẫu thức chung, quy đồng mẫu thức, rút gọn tử, phân tích
tử thành nhân tử.
Bƣớc 3:
Chia cả tử và mẫu cho nhân tử chung của tử và mẫu.
Bƣớc 4:
Khi nào phân thức tối giản thì ta hoàn thành việc rút gọn.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
88
1) Cho giá trị của ẩn bắt tính giá trị biểu thức
Thí dụ 22. (Trích đề thi HSG huyện lớp 9 năm 2013-2014)
Cho biểu thức:
x y x y
x y 2xy
P : 1
1 xy
1 xy 1 xy










.
a) Rút gọn biểu thức P.
b) Tính gi{ trị của P với
2
x
23
.
Lời giải
a) ĐKXĐ:
x 0;y 0;xy 1
.
Mẫu thức chung là 1 – xy
( x y)(1 xy) ( x y)(1 xy)
1 xy x y 2xy
P:
1 xy 1 xy

x x y y y x x x y y y x
1 xy
.
1 xy 1 x y xy
2( x y x)
2 x(1 y)
2x
(1 x)(1 y) (1 x)(1 y) 1 x
b) Ta có:
2
2 2(2 3)
x 3 2 3 1 ( 3 1)
43
23
2
x ( 3 1) 3 1 3 1
2
2( 3 1) 2 3 2
P
1 ( 3 1) 1 3 2 3 1
2( 3 1) 6 3 2
P
13
5 2 3



Thí dụ 23. (Trích đề thi HSG tỉnh Thanh Hóa năm học 2011-2012)
Cho biểu thức P =
x 1 x 8 3 x 1 1 1
:
10 x
3 x 1 x 3 x 1 1 x 1

1) Rút gọn P
2) Tính gi{ trị của P khi x =
44
3 2 2 3 2 2
3 2 2 3 2 2


Lời giải
Điều kiện:
1 x 10
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
89
1)
3 x 1 9 1 2 x 1 4
P : .
10 x
x 1 x 1 3




x 1. x 1 3
3( x 1 3)
P.
10 x
2 x 1 4


3 x 1(x 10)( x 1 2) 3(x 2)
P
2(10 x)(x 1 4) 2(x 5)
2)
22
44
44
3 2 2 3 2 2
x (3 2 2) (3 2 2) 3 2 2 3 2 2
3 2 2 3 2 2


=> x =
1 2 ( 2 1) 2
vì x>1
Vậy P = 0
2) Tìm giá trị của ẩn để biểu thức bằng một hằng số cho trƣớc
Thí dụ 25. (Trích đề thi HSG thành phố Thanh Hóa năm 2016-2017)
Cho biểu thức:
2
a 1 a a 1 a a a a 1
M
a a a a a a

.
a) Rút gọn biểu thức P.
b) Tìm x để .
Lời giải
a) Ta có:
3
x 2 x 1 x 1 x 2 x 1 x 1
P : :
22
x x 1 x x 1 1 x x x 1 x 1
x1
x 2 x( x 1) (x x 1) x 1
:
2
x 1 x x 1









x 2 x 1 2
.
x1
x 1 x x 1
2
x x 1


b) Với x
a a 1 ( a 1)(a a 1) a a 1
a a a( a 1) a


0, x
2
a a a a 1 (a 1)(a 1) a(a 1) (a 1)(a a 1) a a 1
a a a a(1 a) a(1 a) a
1. Ta có:
2
7
P
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
90
2 2 2
P x x 1 7
77
x x 1
x x 6 0 ( x 2)( x 3) 0

Vì
a 0; a 1
nên
2
( a 1) 0 a 1 2 a
2a
M 2 4
a
(t/m)
Vậy P =
63
0N
M2
khi x = 4
Thí dụ 26. (Trích đề thi HSG Ninh Bình năm học 2012-2013)
Cho biểu thức: P =
2
x - x 2x + x 2(x - 1)
- + (x > 0, x 1).
x + x + 1 x x - 1
1. Rút gọn P.
2. Tìm giá trị của x để P = 3.
Lời giải
1/Ta có:
3
x( x 1) x(2 x 1) 2( x 1)( x 1)
P
x x 1 x x 1
x( x 1)(x x 1)
2 x 1 2( x 1)
x x 1

x x 1
2/ Ta có: P = 3
x x 1
= 3
x x 2 0
Đặt
x
= t,
t0
ta được pt
2
t 1 (L)
t t 2 0
t 2 (TM)
Ta có t = 2 ta được
x
= 2
x = 4 (thỏa mãn ĐK).
Vậy x = 4 thì P = 3.
Thí dụ 27. (Trích đề thi HSG tỉnh Hà Nam năm 2012-2013)
Cho biểu thức:
y xy
x
P
( x y)(1 y) ( x y)( x 1) ( x 1)(1 y)
1. Rút gọn biểu thức P.
2. Tìm các gi{ trị x, y nguyên thỏa mãn P = 2.
Lời giải
1) Điều kiện :
x 0 ; y 0 ; y 1 ; x y 0
.
x(1 x) y(1 y ) xy x y
P
x y 1 x 1 y
(x y) x x y y xy x y
x y 1 x 1 y
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
91
x y x y x xy y xy
x y 1 x 1 y
x x 1 y x 1 y 1 x 1 x
1 x 1 y

x y y y x
1y
x 1 y 1 y y 1 y
1y
x xy y
2) P = 2
x xy y
= 2 với
x 0 ; y 0 ; y 1 ; x y 0
x 1 y y 1 1 x 1 1 y 1
Ta có: 1 +
y1
x 1 1
0 x 4
x = 0; 1; 2; 3 ; 4
Thay v|o P ta được c{c cặp gi{ trị (4;0) v| (2;2) thỏa mãn.
3) Tìm giá trị của ẩn đê biểu thức thỏa mãn một bất đẳng thức
Thí dụ 28. (Trích đề Thi HSG huyện Bình Giang năm 2012-2013)
Cho biểu thức:
x 2 x 1 1
A
x x 1 x x 1 1 x

với
x 0, x 1
1) Rút gọn A
2) Chứng tỏ rằng:
1
A
3
Lời giải
Ta có:
1)
x 2 x 1 1
A
x x 1 x 1
x 1 x x 1

x 2 x 1 x x 1
A
x 1 x x 1
xx
A
x 1 x x 1
x x 1
x
A
x x 1
x 1 x x 1


, với
x 0, x 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
92
2) Xét
2
x1
1 1 x
A
33
x x 1 3(x x 1)
Do
x 0, x 1
2
2
13
x 1 0 và x x 1 x 0
24



1
A0
3
1
A
3
Thí dụ 29. (Trích đề thi HSG huyện Vĩnh Lộc –Thanh Hóa năm 2016-2017)
Cho biểu thức P =
2
a 1 a a 1 a a a a 1
M
a a a a a a

a. Tìm ĐKXĐ v| rút gọn P
b. Tìm x để P < 0
Lời giải
a) Tìm được ĐKXĐ: x
3
x 2 0
x2
x 1 0
x1
x 2 1




Ta có:
3x 9x 3 x 1 x 2 3x 3 x 3 ( x 1)( x 1) ( x 2)( x 2)
x x 2 x 2 x 1 ( x 2)( x 1) ( x 2)( x 1) ( x 2)( x 1)
3x 3 x 3 x 1 x 4 x 3 x 2
( x 2)( x 1) ( x 2)( x 1)

( x 2)( x 1) x 1
( x 2)( x 1) x 1

b) - Ta có: P < 0
6x (x 6) x 3 3 1
A
2(x 4 x 3)(2 x) 2x 10 x 12 3 x x 2
6x (x 6) x 3 3 1
A
2(2 x)( x 3)( x 1) 2( x 3)(2 x) (2 x)( x 1)
- Kết hợp với ĐKXĐ ta được: Với
a a 1 ( a 1)(a a 1) a a 1
a a a( a 1) a


thì P < 0.
Thí dụ 30. (Trích đề thi HSG huyện Cam Lộ)
Cho biểu thức: P =
1
x +1 x x +1 x - x +1
32

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
93
a) Rút gọn P.
b) Chứng minh P
0.
Lời giải
a)
ĐKXĐ:
x0
P =
1
x +1 x x +1 x - x +1
32

=
1
x +1 x - x +1
x +1 x - x +1
32

=
x - x +1 x +1
x + x
x +1 x - x +1 x +1 x - x +1
32
=
x
x - x +1
b)
x
0
x- x 1
= x
2
1 3 3
2 4 4



Do đó: P=
x
x - x +1
0
Thí dụ 31. (Trích đề thi HSG T.P Đà Nẵng năm học 2013-2014)
Cho biểu thức:
2
a 1 a a 1 a a a a 1
M
a a a a a a

với a > 0, a 1.
Chứng minh rằng
M 4.
Lời giải
Do a > 0, a 1 nên:
a a 1 ( a 1)(a a 1) a a 1
a a a( a 1) a


và
2
a a a a 1 (a 1)(a 1) a(a 1) (a 1)(a a 1) a a 1
a a a a(1 a) a(1 a) a
a1
M2
a

Do
a 0; a 1
nên:
2
( a 1) 0 a 1 2 a
2a
M 2 4
a
4)
Tìm giá trị của ẩn để biểu thức nhận giá trị nguyên
Thí dụ 32. (Trích đề thi HSG tỉnh Hải Phòng năm 2016-2017)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
94
Cho biểu thức
2
a 1 a a 1 a a a a 1
M
a a a a a a

với a > 0, a 1.
Với những gi{ trị n|o của a thì biểu thức
6
N
M
nhận gi{ trị nguyên?
Lời giải.
Với điều kiện
a 0; a 1
thì:
a 1 a a 1 a 1 a 1 a a 1
a1
M
a
a a 1 a a 1 a 1
2
a1
a 1 a a 1 a a 1
M
a a a a
Khi đó
2
6 6 a
N0
M
a1
. Ta thấy với
0 a 1 a a 1 0
2
2
6a
a 1 3 a 2
a1
Do
0 N 2
Để N có giá trị nguyên thì N = 1.
6a
1
a 2 a 1

a 4 a 1 0
2
a 3 2 a 7 4 3 ( )
a 2 3
a 3 2 a 7 4 3 ( )




tháa m·n
tháa m·n
Vậy
a 7 4 3.
Thí dụ 33. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai 2014-2015)
Cho biểu thức A =
x 5 x 25 x x 3 x 5
1:
x 25
x 2 x 15 x 5 x 3
1. Rút gọn A
2. Tìm số nguyên x để A nguyên
Lời giải
1)
Điều kiện
x 0,x 25,x 9
Rút gọn
5
A
x3
2) x
z =>
x3
l| Ư(5)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
95
=>
x 3 1 (loai)
x 3 5 x 4


Thí dụ 34. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai năm 2015-2016)
Cho
x x 3 x 2 x 2
M 1 :
x 1 x 2 3 x x 5 x 6
1) Rút gọn M
2) Tìm gi{ trị nguyên của x để biểu thức M nhận gi{ trị l| số nguyên
Lời giải
ĐKXĐ:
x 0;x 4,x 9 *
1) Rút gọn M: Với
x 0;x 4,x 9 *
Rút gọn ta được:
x2
M
x1
2)
x 2 x 1 3 x 1 3 3
M1
x 1 x 1 x 1 x 1 x 1
Biểu thức M có gi{ trị nguyên khi v| chỉ khi:
3 x 1 x 1 U 3
Ư(3)
1; 3
Vì
x 0 x 1 0 x 1 1
Nên
x 1 1;3
Xảy ra c{c trường hợp sau:
) x 1 1 x 0 x 0
(TMĐK (*))
) x 1 3 x 2 x 4
. (không TMĐK (*) loại )
Vậy x = 0 thì M nhận gi{ trị nguyên.
Thí dụ 35. (Trích đề thi HSG tỉnh Vĩnh Phúc năm 2011-2012)
Cho biểu thức
2
x 2 x x 1 1 2x 2 x
P
x x 1 x x x x x x
Tìm tất cả c{c gi{ trị của
x
sao cho gi{ trị của P l| một số nguyên.
Lời giải
Điều kiện:
x 0, x 1
. Khi đó ta có
Rút gọn biểu thức ta được
x2
P
x x 1

Ta có
Px P 1 x P 2 0
, ta coi đ}y l| phương trình bậc hai của
x
. Nếu
P 0 x 2 0
vô lí, suy ra
P0
nên để tồn tại
x
thì phương trình trên có
1
2
x
x
M
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
96
2
P 1 4P P 2 0
2
22
44
3P 6P 1 0 P 2P 1 P 1
33
Do P nguyên nên
2
P1
bằng 0 hoặc 1
+) Nếu
2
P 1 0 P 1 x 1
không thỏa mãn.
+) Nếu
2
P2
P 1 1 P 2 2x x 0 x 0
P0

không thỏa mãn
Vậy không có gi{ trị n|o của x thỏa mãn.
Thí dụ 36. (Trích đề Thi HSG huyện lớp 9)
Cho biêu thức M =
2 x 9 2 x 1 x 3
x 5 x 6 x 3 2 x

a.Tìm gi{ trị của x để biểu thức M có nghĩa v| rút gọn biểu thức M
b. Tìm x
Z để M
= 5
.
Lời giải
a/ ĐK
Rút gọn M =
Biến đổi ta có kết quả : =
=
x 1 x 2
x1
x3
x 3 x 2


b/ Ta có:
x1
M 5 5
x3
x 4 x 16(TM)
5) Tìm giá trị của ẩn để biểu thức đạt GTNN hoặc GTLN
Thí dụ 37. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai 2014-2015)
Cho biểu thức A =
x 5 x 25 x x 3 x 5
1:
x 25
x 2 x 15 x 5 x 3
1. Rút gọn A
2. Với x
0
, x
25, x
9 tìm gi{ trị nhỏ nhất của biểu thức: B =
A(x 16)
5
Lời giải
b) Điều kiện
x 0,x 25,x 9
9;4;0 xxx
32
2123392
xx
xxxxx
32
2
xx
xx
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
97
Rút gọn
5
A
x3
b) Ta có :
A(x 16) 5(x 16) x 16
B
5
5( x 3 x 3

=
25 25
x 3 x 3 6
x 3 x 3

=>
B4
=> min B = 4
x=4
Thí dụ 38. (Trích đề thi HSG huyện Tư Nghĩa năm 2016-2017)
Cho biểu thức
2
2 1 1 1
.( )
3
2
1 2 1 2
1
xx
A
xx
x
a) Tìm điều kiện của x để biểu thức A có nghĩa
b) Rút gọn biểu thức A
c) Tìm gi{ trị nhỏ nhất của A.
Lời giải
a) Điều kiện của x để biểu thức A có nghĩa :
3
20
2
10
1
21
x
x
x
x
x





b) Rút gọn biểu thức A
2
32
2
22
22
2 1 1 1 ( 2) 1 2
.( ) .
1 2 ( 1)( 1) 2 1 ( 2)
1 2 1 2
( 2) 1 ( 2) ( 1)
( 1)( 1) 1 ( 1)( 1)
( 1) 1
( 1)( 1) 1
x x x x
A
x x x x x
xx
x x x x x x
x x x x x x x
x
x x x x x


c) Tìm giá trị nhỏ nhất của A.
Ta có
2
2
11
13
1
()
24
A
xx
x




Ta có A nhỏ nhất khi
2
13
()
24
x 
đạt giá trị nhỏ nhất
Vậy: Giá trị nhỏ nhất của là A là
4
3
khi
1
2
x
= 0
1
2
x
Bài tập vận dụng
Câu 1. (Chuyên Nam Định 2018)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
98
a) Rút gọn biểu thức
2 2 2
2
y x y
x
P.
(x y)(1 y) (x y)(1 x) (1 x)(1 y)
b) Chứng minh rằng
2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1
1 1 ... 1 2018.
1 2 2 3 2017 2018
Câu 2. (Chuyên Hà Tĩnh 2018)
Cho
,,x y z
là các số hữu tỉ thỏa mãn
1 1 1
x y z

. Chứng minh rằng
2 2 2
x y z
là số
hữu tỉ
Câu 3. (Chuyên Bình Định 2018)
Cho biếu thức :
2
33
a b ab
a b a b
T:
ab
a b a b








, với
a b,a 0,b 0
a) Rút gọn biểu thức T
b) Chứng tỏ T > 1
Câu 4. (Chuyên Cà Mau 2018)
Rút gọn các biểu thức sau
a) A 4 20 45 3 125 2 405 b) B 9 4 2 9 4 2
Câu 5. (Chuyên Lam Sơn 2018)
Tính giá trị biểu thức
1 1 1
P 1 1 ........ 1
1 2 1 2 3 1 2 3 .... 2018
Câu 6. (Chuyên Hưng Yên 2018)
Cho các biểu thức
2
x 1 1
A:
x x x x x x

và
42
B x 5x 8x 2025
với
x 0,x 1
a) Rút gọn biểu thức A
b) Tìm các giá trị của
x
để biểu thức
2
T B 2A
đạt giá trị nhỏ nhất
Câu 7. (Chuyên Bến Tre 2018)
Cho biểu thức
1
a b a b a b
P
ab
với
,ab
là hai số thực dương
a) Rút gọn biểu thức
1
:P
a b a b
b) Tính giá trị của biểu thức
P
khi
2019 2 2018a 
và
2020 2 2019b 
Câu 8. (Chuyên Hà Nam 2018)
Cho biểu thức
2
2
2
1 1 1 1
1 2 1 0 1
11
11
aa
Q a a a
aa
aa
aa

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
99
1) Rút gọn
Q
2) So sánh
3
,QQ
Câu 9. (Chuyên Lâm Đồng 2018)
Tính giá trị biểu thức
A 4 15 10 6 4 15
Câu 10. (Chuyên Đồng Nai 2018)
Cho biểu thức
a a a 4 a
P.
a 2 a 3 a 2 a






a) Rút gọn biểu thức P
b) Tìm các số thực dương a sao cho
P
đạt giá trị lớn nhất
Câu 11. (Chuyên Nguyễn Trãi 2018)
Cho
2
2
2
a
x a 1 1 a , a 0
a1
;
2
x x 2 x 1 1
P
x 2x 1

Rút gọn P theo a
Câu 12. (Chuyên Năng Khiếu TP. Hồ Chí Minh 2018)
Biết
0 x y
và
22
x y x y
y
x5
3
x y 2 x 2y) x x y y x y










. Tính
x
y
Câu 13. (Chuyên Bắc Ninh 2018)
Rút gọn biểu thức :
2 2 2 2 4 2 2
2
2 2 2 2
a a b a a b 4 a a b
P : , a b 0
b
a a b a a b




Câu 14. (Chuyên Hải Dương 2016)
Rút gọn biểu thức:
22
a x a x
A 2 a 2 a
xx

với
a 0, x 0
.
Câu 15. (Chuyên Vĩnh Long 2018)
a) Cho biểu thức
x 3 x 2 1 1
A:
x x 8 x 2 x







với
x0
và
x4
. Tìm giá trị của
A
tại
x 14 6 5
.
b) Tính giá trị biểu thức
A 12 80 32 3 12 80 32 3
.
Câu 16. (Chuyên Bắc Giang 2018)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
0
Cho biểu thức
x 4 x 4 x x 1 1
A:
1x
x x 2 x 1 1 x







(với
x 0; x 1
).
a) Rút gọn biểu thức
A
.
b) Có bao nhiêu giá trị nguyên của
x
để
1 2018
A.
2018
Câu 17. (Chuyên Quảng Nam 2018)
Cho biểu thức
a 1 ab a 2a b 2 ab
A 1 :
1 ab
ab 1 1 ab

.
với
a 0; b 0
và
ab 1
.
Rút gọn biểu thức
A
và tìm giá trị lớn nhất của
A
khi
a + b = ab
.
Câu 18. (Chuyên Bà Rịa Vũng Tàu 2018)
Rút gọn biểu thức:
3
1 a a 2 a 1
P 1 a (a 1)
a 1 a




Câu 19. (Chuyên Điện Biên 2018)
Cho biểu thức
,(x 0;x 25)
x 2 x 3 3x 4 x 5
P
x 1 5 x x 4 x 5

.
a) Rút gọn
.P
Tìm các số thực
x
để
P2
.
b) Tìm các số tự nhiên
x
là số chính phương sao cho
P
là số nguyên.
Câu 20. (Chuyên Đà Nẵng 2018)
Cho biểu thức
2
2 x 1
x x 2x x
A
x 1 x x 1 x

với
0, 1xx
Chứng minh rằng:
3
A
4
Câu 21. (Chuyên Đà Nẵng 2018)
Cho biểu thức:
2 2 2 2 2 2
y
xx
Q 1 :
x y x y x x y




với
x y 0
.
1. Rút gọn Q.
2. X{c định giá trị của Q khi
3xy
.
Câu 22. (HSG TP. Hải Phòng 2018)
Cho biểu thức
3
x y 2x x y y
3 xy 3y
A
xy
x x y y

với
x,y 0
và
xy
.
Chứng minh rằng giá trị của biểu thức
A
không phụ thuộc giá trị của biến.
Câu 23. (HSG Quận Hồng Bàng 2018)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
1
Cho biểu thức
y xy
x
P.
x y 1 y x y x 1 x 1 1 y
a) Tìm điều kiện của x, y để biểu thức
P
x{c định và rút gọn
;P
b) Tìm x, y nguyên thỏa mãn phương trình
P 2.
Câu 24. (HSG Quận Lê Chân 2018)
Cho biểu thức
22
2 2 2 2
a b a b
a b a b
a b a b a b
ab
P a b 0





Chứng minh rằng khi
a b 1
thì
P 2 2 2.
Câu 25. (HSG Quận Ngô Quyền 2018)
Cho biểu thức
x y x y
x y 2xy
P : 1 .
1 xy
1 xy 1 xy










a) Rút gọn biểu thức
;P
b) Tính giá trị của
P
với
2
x.
23
Câu 26. (HSG Quận Thủy Nguyên 2018)
Cho biểu thức
x 3 x 2 x x 1 1
P : .
x1
x x 2 x 1 x 1







(với
0; 1xx
)
a) Rút gọn biểu thức
;P
b) Với giá trị của
x
ta có
1 x 1
1.
P8

Câu 27. (HSG Thanh Hóa 2017)
Cho biểu thức
2
x 2 x x 1 1 2x 2 x
P
x x 1 x x x x x x
, với
0, 1.xx
Rút gọn
P
và tìm tất cả các giá trị của
x
sao cho giá trị của P là một số nguyên.
Câu 28. (HSG Hải Dương 2017)
Cho biểu thức
22
x x x x
A.
x x 1 x x 1


Rút gọn
B 1 2A 4 x 1
(
1
0 x )
4

Câu 29. (HSG Hải Phòng 2017)
Cho
a 3 5 2 3 3 5 2 3
. Chứng minh
2
a 2a 2 0.
Câu 30. (HSG Hải Dương 2016)
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
2
Cho biểu thức:
22
P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x
(với
1 1).x
Tính giá trị của biểu thức P khi
1
x
2019

Câu 31. (HSG Thái Bình 2011)
Chứng minh rằng:
87 1 1 1 88
...
89 45
2 1 3 2 2011 2010
Câu 32. (HSG Chuyên Hưng Yên 2019-2020)
Rút gọn biểu thức
2
1
A 2 2 5 20 20
5
.
HƢỚNG DẪN GIẢI
Câu 1. a) Điều kiện:
x y;x 1;y 1.
3 2 2 3 3 2 2 3 2 2 2 2
x x y y x y x y x xy y x y x y
P
(x y)(1 y)(1 x) (1 y)(1 x)

22
x x y x y
1x
x xy y.
b) Đặt
2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1
S 1 1 ... 1 .
1 2 2 3 2017 2018
Ta có
2
22
1 1 1 1 2
11
n n 1 n(n 1)
n (n 1)




*
(n )
2
1 1 1 1
1 1 .
n n 1 n n 1




Áp dụng đẳng thức trên ta được
1 1 1 1 1 1
S 1 1 ... 1
1 2 2 3 2017 2018
=
1
2018 2018.
2018

(điều phải chứng minh)
Câu 2.
Từ giả thiết đã cho ta có:
1 1 1
xz yz xy 2xy 2xz 2yz 0
x y z
2
2 2 2 2 2 2
x y z x y z 2xy 2xz 2yz x y z x y z
2 2 2
x y z
là một số hữu tỉ
Vậy ta có điều phải chứng minh
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
3
Câu 3.
a) Rút gọn T:
Với
a b,a 0,b 0
, ta có:
3 3 3 3
a b a b
a b ab a a b b a b a b a b ab a b ab
T:
a b a b ab
a b a b ab a b


Vậy :
a b ab
T
ab

, với
a b,a 0,b 0
.
b) Chứng tỏ T > 1
Ta có:
a b ab
T
ab

, với
a b,a 0,b 0
. (kết quả câu 1.a)
22
a b ab a b
T 1 1
ab ab
(vì
ab 0, a b 0
với
a b,a 0,b 0
)
Vậy T > 1
Câu 4.
Ta có ngay:
A 4 20 45 3 125 2 405
8 5 3 5 15 5 18 5 2 5
B 9 4 2 9 4 2
22
2 2 2.2 2.1 1 2 2 2.2 2.1 1
22
2 2 1 2 2 1
2 2 1 2 2 1 2 2 1 2 2 1 4 2 (do2 2 1 0)
Câu 5. Ta có:
2.3 1 2
1 2 3
2 1 2 2.3
3.4 1 2
1 2 3 6
2 1 2 3 3.4
.................
2018.2019 1 2
1 2 3 ..... 2018
2 1 2 3 ...... 2018 2018.2019
2 2 2
P 1 1 ...... 1
2.3 3.4 2018.2019
2.3 2 3.4 2 2018.2019 2
. .......
2.3 3.4 2018.2019

THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
4
4 10 4074340
. ...........
2.3 3.4 2018.2019
1.4 2.5 3.6 2016.2019 2017.2020
. . ........ .
2.3 3.4 4.5 2017.2018 2018.2019
1.2.......2017 . 4.5.......2020
1.2020 2020 1010
2018.3 6054 3027
2.3.......2018 . 3.4.5.......2019
Câu 6.
a) Điều kiện
x 0;x 1
2
2
x 1 1 x 1
A : . x x
x x x x x x
x x x 1
x1
. x x x 1
x. x x 1
x1
. x 1 x x 1 x 1 x 1 x 1
x x 1




b) Ta có:
2
T B 2A
2
42
4 2 2
42
4 2 2
2
2
2
x 5x 8x 2025 2 x 1
x 5x 8x 2025 2x 4x 2
x 7x 4x 2023
x 8x 16 x 4x 4 2003
x 4 x 2 2023
Vì
2
2
2
x 4 0, x 2 0 T 2003
Dấu “=” xảy ra
2
x2
x 4 0
x2
x2
x 2 0
x2





Vậy với
min
T 2003 x 2
Câu 7.
a) Rút gọn biểu thức
1
P:
a b a b
Điều kiện :
a 0,b 0
22
.1
11
1
:.
ab a b a b a b ab
P a b
ab ab
P P a b a b
a b a b
a b a b a b a b a b a b


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
5
b) Ta có:
2
2
2018 1
2019 2 2018 2018 1
2020 2 2019 2019 1
2019 1
2018 1 2019 1 2018 2019
a
aa
bb
b
P a b






Câu 8. 1) Điều kiện
01a
2
2
2
2
2
2
2
2
2
1 1 1 1
1 2 1
11
11
1
1 1 1
21
11
1 1 1
1 1 1 1
1
1 1 1 1

















aa
Q a a
aa
aa
aa
a
aa
aa
aa
aa
a a a
a a a
a
aa
a a a a
2
1 1 1 1
. 1 ( 0)
11




a a a
a do a
aa
aa
2
1 1 1 1
. 1 ( 0 1)
11
a a a
a do a
a
aa
2
1 1 1 1
11
.1
11


a a a a
a
a
a
aa
2
2
1 1 1 1
. .(1 )
1 1 2 1

a a a
a
a
a a a
2
2
2 1 1
. (1 )
2 2 1



aa
a
a
a
(1 ) 1 aa
2) Điều kiện
0a1
Ta có:
3
3
Q a 1
Xét hiệu :
3
3
2
Q Q a 1 a 1
a 1 a 1 1 a 1 a 1 1 a 1 1 a(a 1)(a 2)



Mà
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
6
33
a0
0 a 1 a 1 0 a a 1 a 2 0
a 2 0
Q Q 0 Q Q


Vậy
3
QQ
Câu 9.
2
A 4 15 10 6 4 15 4 15. 2. 5 3 4 15 4 15
8 2 15. 5 3 . 16 15 5 3 . 5 3 .1
5 3 . 5 3 5 3 2
Câu 10.
a) Điều kiện
a0
a a a 4 a
P.
a 2 a 3 a 2 a






a. a 1
a 4 a
.
a 2 a
a 1 a 2
a a 4 a
.
a 2 a 2 a
2 a 2 a a. a 1 2 a
aa
.
a 2 a a
a 1 2 a a a 2














b) Điều kiện
0a
. Ta có:
2
1 9 9
P a a 2 a
2 4 4



Dấu “=” xảy ra
1 1 1
a 0 a a (tm)
2 2 4
Vậy
9
MaxP
4
khi
1
a
4
Câu 11.
Điều kiện
a 0;x 1
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
7
2
2
2
2 4 3 2
2
4 3 2 2
2
2
2
2
2 2 2
22
2
a
x a 1 1 a
a1
a 2a 1 a 2a 2a
a1
(a 1)
a 2a a 2a 1 2a
a1
a1
a a 1
a1
a1
a a 1 a a 1 a a 1
a 1 a 1 do 0
a 1 a 1 a 1
a 2a 1 a a 1 a
1 a 0
a 1 a 1
0 x 1 a 0
xx
x x 2 x 1 1
P
x 2x 1







2
2
11
x1
x x 1 1
2 a 1
x 1 x 1 2
2a 2
a
1 x a 1 a
x1
1
a1
Vậy
P 2a 2
Câu 12.
22
x y x y
y
x5
3
x y . x y 2 x 2y x. x y y. x y
x y 2 xy x y 2 xy y y x x
5
x y 2x 4y 3
xy. x y










x y x y xy
2(x y)
5
3(x y) 3
xy. x y
x y xy
1
xy


x y xy xy
2
x y 2 xy 0
x y 0
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
8
x
x y 1
y
Vậy
x
1
y
Câu 13.
2 2 2 2 4 2 2
2
2 2 2 2
4
: , 0




a a b a a b a a b
P a b
b
a a b a a b
22
2 2 2 2
2
2 2 2 2 2 2 2
.
4
a a b a a b
b
a a b a a b a a b
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2
2 2 2
22
2 2 2 2 2
2
2 2 2 2
22
.
4. .
4
.
4. .




a a b a a b a a b a a b
b
a a b
a a b
a a b b a a b
b
a a b a a b
22
22
22
22
0
0

ab
khi a
ab
ab
khi a
ab
Câu 14.
22
22
x a x a
a x 2x a a x 2x a
A =
x x x x

x a x a
x
.
+) Với
xa
thì
x a x a
nên A =
x a x a 2x
2x
xx

.
+) Với
0 x a
thì
x a x a a x
nên A =
a x x a 2 a
xx
.
Câu 15.
a) Với
x 0;x 4
, ta có:
x 3 x 2 1 1
A:
x x 8 x 2 x







x 3 x 2 x 2 x 4
x
x 2 x 2 x 4 x 2 x 2 x 4






.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
10
9
x 2 x
x.
x 2 x 4
x 2 x 2 x 4


Ta có
22
x 14 6 5 9 2.3. 5 5 3 5 x 3 5 3 5 3 5.
Khi đó, ta có:
3 5 3 5 3 5 1
A.
8
24 8 5
14 6 5 2. 3 5 4 8 3 5
b) Ta có
2
2
A 24 8 4 2 3 2 3 2
A 2 3 2
Do
A0
nên
A 2 2 3
.
Câu 16.
a) + Biến đổi
2
x 2 x x 1
x 4 x 4 x x
1x
x x 2
x 1 x 2 x 1 x 1


=
x 2 x 2
x 1 x 1 x 1

+ Biến đổi
1 1 2 x
x 1 1 x
x 1 x 1



+ Ta có
x 1 x 1
2 2 x 2
A : .
x 1 x 1 2 x
x 1 x 1




+ Vậy
x1
A
x
, với điều kiện
x 0, x 1
.
b) Ta có:
1 2018 1 1 1 1
A 1 1
2018 x 2018 x 2018
x 2018 0 x 2018
Vì
x 0, x 1
và
x
nguyên nên
x 2;3;4;...;2018
. Suy ra có 2017 giá trị nguyên của
x
thỏa mãn bài toán.
Câu 17. Ta có:
2 2 a 2a b 2 ab
A:
1 ab 1 ab


THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
0
2(1 a) 1
2 ab(1 a) ab

Khi
a 0; b 0
,
1 1 1 1
1 1 1
a b a b
a + b
a + b = ab
ab
Do đó
2
1 1 1 1 1 1
A (1 )
4 2 4
b b b



. Dấu “ = “ xảy ra
b 4; a 4
. Vậy giá
trị lớn nhất của A là
1
4
khi
a b 4
Câu 18.
Ta có:
3
2
1 a a 2 a 1
P 1 a a 1
a 1 a
1 a 1 a a a 1
P 1 a .
a
a 1 a 1
1 a a a 1
P 1 a . (Do a 1 a 1 a 1 0)
a 1 a














1 a a a 1 a a a 1
P.
a 1 a
a a 1
P . 1
a 1 a

Câu 19.
x 2 x 3 3x 4 x 5 x 2 x 3 3x 4 x 5
a) P
x 1 5 x x 4 x 5 x 1 5 x
x 1 x 5

( x 2)( x 5) ( x 3)( x 1) (3x 4 x 5)
( x 1)( x 5)

x 3 x 2
( x 1)( x 5)

( x 1)( x 2) x 2
( x 1)( x 5) x 5
Ta có
x5
x 2 x 2
P 2 2 2 0
x 5 x 5
x 12


.
+ Với
x 5 0 x 25
.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
1
+ Với
x 12 x 144
.
Câu 20.
Điều kiện :
0, 1xx
2
2
2 x 1
x x 2x x
A
x 1 x x 1 x
x x x 1
2 x 1 2 x 1
x x 1
1 3 1 3 3
1 x. x 1 x x x
4 4 2 4 4





Vậy
3
A.
4
Dấu
""
xảy ra
11
x 0 x (tm)
24
Câu 21.
a) Ta có:
2 2 2 2 2 2
y
xx
Q 1 :
x y x y x x y




2 2 2 2
2 2 2 2
x x y x x y
x
y
x y x y

2 2 2
2 2 2 2
x x y
x
x y y x y



2 2 2 2
y
x
x y x y


2
xy
xy
x y. x y x y

Vậy
xy
Q
xy
với
x y 0
.
b) Ta có:
Thay
x 3y
(thỏa mãn ĐK) v|o biểu thức Q, ta được:
3y y 2y
2
Q
2
3y y 4y
Vậy
2
Q
2
khi
x 3y
.
Câu 22.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
2
3
x y 2x x y y
3 xy 3y
A
xy
x x y y

với
x,y 0
và
xy
3 y x y
x x 3x y 3y x y y 2x x y y
x y x xy y x y x y

3 x x xy y
3y
xy
x y x xy y


3y
3x
x y x y


3 x 3 y
3
xy

Vậy giá trị của biểu thức
A
không phụ thuộc vào giá trị của biến với
x,y 0
và
x y.
Câu 23.
a) ĐKXĐ:
x 0;y 0,y 1,x y 0.
x x 1 y 1 y xy x y
P
x y 1 y x 1
x y x y x xy y xy
x xy y.
x y 1 y x 1
) 2 2 1 1 1 1 1 1 b P x xy y x y y x y
Ta có:
1 y 1 x 1 1 x 2 x 4.
Kết hợp với điều kiện
x 0 0 x 4 x 0;1;2;3;4
Thay v|o phương trình trên
P2
Ta được
x;y 4;0 ; 2;2
Câu 24.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
3
22
2 2 2 2
22
22
22
22
22
a b a b
a b a b
a b a b a b
a b a b
a b a b
a b a b a b
ab
a b . a b a b a b . a b a b
ab
a b a b a b . a b a b
ab
2 a b . a b
ab
2b a b a b.
ab
P a b 0
ab
















22
ab
b
ab
Vì a – b = 1 a = b + 1 khi đó theo BĐT AM – GM:
2
2
2 2 2
b 1 b
a b 2b 2b 1 1 1
= 2b + 2 2 2b 2 2 2 2
b b b b b
P

Câu 25.
a) ĐKXĐ:
0; 0, 1.x y xy
11
12
:
11
1
.
11




x y xy x y xy
xy x y xy
P
xy xy
x x y y y x x x y y y x
xy
xy x y xy
2
21
2
1 1 1 1 1
x y x
xy
x
x y x y x
b) Với
2
2 2 3
2
x 4 2 3 3 1 .
23
2 3 2 3

2
x 3 1 3 1 3 1
2
2 3 1
2 3 2 6 3 2
P.
13
5 2 3
1 3 1


Câu 26.
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
4
x 3 x 2 x x 1 1
a) P :
x1
x x 2 x 1 x 1
x 3 x 2 x x 1 x 1
:
x1
x 2 x 1 x 1 x 1
x 1 x 1
x 3 x 2 x 2 x
.
2x
x 2 x 1
x 1 x 1
x 2 x 1
..
2 x 2 x
x 2 x 1














x 0;x 1
1 x 1
b) 1
2 x x 1
P8
1*
8
x1

2
2
16 x x 1
* 1 x 3 0 x 9 tm
8 x 1

Vậy
x9
thì
1 x 1
1
P8

Câu 27.
Với điều kiện
x 0,x 1
, ta có:
x 2 x x 1 2x 2 x 1
P
x 1 x x 1 x x x 1 x x 1 x x 1
x x 2 x x 1 x 1 2x 2 x 1
x x 1 x x 1
x x x 2
x x 1 x x 1

x 1 x 2
x2
.
x x 1
x 1 x x 1



Ta có với điều kiện
x 0,x 1 x x 1 x 1 1
x 2 x 2 1
0 P 1 2
x x 1 x 1 x 1

Do
P
nguyên nên suy ra
x2
P 1 1 x 1
x x 1

(loại).
THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
5
Vậy không có giá trị của
x
để
P
nhận giá trị nguyên.
Câu 28.
Ta có
22
x x x x
A x x 1 x x 1 2x.
x x 1 x x 1

Do đó
B 1 2A 4 x 1 1 2 x 1 1 1 2 x 2 x.
Câu 29.
Ta có:
2
a 3 5 2 3 3 5 2 3 2 9 5 2 3
6 2 4 2 3
22
6 2 3 1 6 2 3 1 4 2 3 1 3
Vì
a0
nên
a 3 1
. Do đó
2
a 1 3
hay
2
a 2a 2 0.
Câu 30.
22
22
P 1 x 1 1 x 1 1 x
P 1 x 2 2 1 1 x 2 1 x 1 x



Mà
22
P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 0 P 2 1 x
Với
1 2019
x P 2.
2019 2018
Câu 31.
Với n là số nguyên dương ta có:
1 n 1 1 1 n 1 1
n
n n 1 n 1
n 1 n
n 1 n n n n 1





Suy ra:
1 1 1 1 1 1 1 1
A ... 1 ...
2 1 3 2 2011 2010 2 2 3 2010 2011
1 2 87
1 1 .
89 89
2011
Lại có:
1 2 2 2
n 1 n n n 1
n 1 n 1 n n

2 2 2 2 2 1 1 88
A 2 ... 2 1 2 1
45 45
2 2 3 2010 2011 2011






THCS.TOANMATH.com
TÀI LIỆU TOÁN HỌC
11
6
Câu 32.
Ta có
2
15
A 2 2 5 20 20. 2 2 5 2 5 20.
55
2 5 2 2 5 4 5 2 5 4 2 5 4 5 4

Preview text:

2
CÁC DẠNG TOÁN VỀ BIỂU THỨC ĐẠI SỐ
Chủ đề 1. Rút gọn phân thức hữu tỉ
Dạng 1:
Rút gọn biểu thức hữu tỉ 3
Dạng 2: Rút gọn biểu thức hữu tỉ và bài toán liên quan 3
Dạng 3: Rút gọn biểu thức có tính quy luật 6 Bài tập vận dụng 8 Hướng dẫn giải 9
Chủ đề 2. Tính giá trị biểu thức một biến
Dạng 1: Tính giá trị biểu thức chứa đa thức 14
Dạng 2: Tính giá trị biểu thức chứa căn thức 15
Dạng 3: Tính giá trị biểu thức có biến là nghiệm của phương trình 15 Bài tập vận dụng 16 Hướng dẫn giải 19
Chủ đề 3. Tính giá trị biểu thức nhiều biến có điều kiện
Dạng 1:
Sử dụng phương ph{p ph}n tích 24
Dạng 2: Sử dụng phương ph{p hệ số bất định 25
Dạng 3: Sử dụng phương ph{p hình học 27
Dạng 4: Sử dụng Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau 28 Bài tập vận dụng 28 Hướng dẫn giải 34
Chủ đề 4. Một số phƣơng pháp chứng minh đẳng thức
Dạng 1:
Sử dụng phép biến đổi thương đương 49
Dạng 2: Sử dụng hằng đẳng thức quen biết 50
Dạng 3: Sử dụng phương ph{p đổi biến 51
Dạng 4: Sử dụng bất đẳng thức 53
Dạng 5: Sử dụng lượng liên hợp 53
Dạng 6: Chứng minh có một số bằng hằng số cho trước 54
Dạng 7: Sử dụng Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau 56 Bài tập vận dụng 58 Hướng dẫn giải 63
Chủ đề 5. Rút gọn biểu thức đại số và bài toán liên quan
Dạng 1:
Các bài toán biến đổi căn thức thường gặp 77
Dạng 2: Sử dụng ẩn phụ để đơn giản hóa bài toán 78
Dạng 3: Các bài toán về tổng dãy có quy luật 83
Dạng 4: Rút gọn biểu thức chứa căn có một hoặc nhiều ẩn 84
Dạng 5: Rút gọn biểu thức và bài toán liên quan 87 Bài tập vận dụng 97 Hướng dẫn giải 101 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 3
RÚT GỌN PHÂN THỨC HỮU TỶ
Nhắc lại kiến thức: C{c bước rút gọn biểu thức hữu tỷ
1. Tìm ĐKXĐ: Ph}n tích mẫu thức thành nhân tử, cho tất cả các nhân tử khác 0.
2. Phân tích tử thành nhân tử, chia tử và mẫu cho nhân tử chung.
Dạng 1: Rút gọn biểu thức hữu tỷ 4 3     x x 2x 4
Thí dụ 1. Rút gọn biểu thức A  . 4 3 2 2x  3x  2x  6x  4 Lời giải Ta có: 4 3 2 x  x  2x  4   4 x  4   3 x  2x   2 x  2 2 x  2  x 2 x  2   2 x  2 2 x  x  2   2 x  2x   1 x  2. 4 3 2
2x  3x  2x  6x  4   4 2x  8   3 3x  6x   2 2x  4  2 4 x  4  3x 2 x  2  2 2 x  2   2 x  2 2 2x  3x  2   2
x  2x  22x 1. 1
Điều kiện x{c định của A là x  2, x   . Ta có: 2
 2x 2x 1x2 x1 A    . 2
x  2x  22x   1 2x  1 1 x  1
Vậy với x  2 và t   thì A  2 2x  1 2 2 2     2xy x z y
Thí dụ 2. Rút gọn biểu thức B  . 2 2 2 2x  z  y  2xz Lời giải Ta có:
z  x  2xy  y  z  x  y2 2 2 2 2
zxyzx y B     . 2 2 x  2xz  z  2  y xz2 2  y
xz yxzy z  x  y
Với x  y  z  0,x  y z  0  B  . x  y  z
Dạng 2: Rút gọn biểu thức hữu tỷ và bài toán liên quan 4 2    x 5x 4
Thí dụ 3. Cho biểu thức A  . 4 2 x  10x  9 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 4 a) Rút gọn A b) Tìm x để A = 0
c) Tìm giá trị của A khi 2x  1  7 Lời giải a) Ta có: 4 2 x  5x  4   4 2 x  x   4 2 x  1 2  x  2 x  1  4 2 x  1   2 x   1  2
x  4  x 1x 1x  2x  2 4 2 x  10x  9   4 2 x  x    2 9x  9 2  x  2 x  1  9 2 x  1   2 x   1  2
x  9  x 1x 1x  3x  3
Điều kiện x{c định của A là x  1  , x  3  . Ta có:
x 1x 1x2x2 x2x2 A    x   1 x  
1 x  3x  3 x  3x  3 b) Ta có: x2x2
A  0        0  x  2  . x 3 x 3 c) Ta có:  2x 1  7  x  4 2x  1  7     2x 1  7   x  3 
x2x2 4242 1.6 6 Với x = 4 thì A     
x  3x  3 4  34  3 1.7 7
Với x = - 3 thì A không x{c định. 3 2     2x 7x 12x 45
Thí dụ 4. Cho biểu thức B  3 2 3x  19x  33x  9 a) Rút gọn B b) Tìm x để B > 0 Lời giải a) Ta có: 3 2
3x  19x  33x  9   3 2 3x  9x    2
10x  30x  3x  9
 x  33x 10x  3  x  33x 9xx3  x 32 2 2 3x1  3 2
2x  7x  12x  45   3 2 2x  6x    2
x  3x  15x  45  x  3 2 2x  x  15
 x  32x 6x5x15  x32 2 2x5  THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 5 1
Điều kiện x{c định của A là x  3, x  . Ta có: 3
x32 2x5 2x5 B    2   3x   1 x 3 3x 1 b) Ta có:  1 x   3  3x 1  0   5    1 x   x  2x  5 2x  5  0    2 3 B  0   0      3x 1   3x 1  0   1  5  x  x          2x 5 0 3  2  5 x    2 1 5
Vậy để B > 0 thì x   x   . 3 2 2 2 2 2      2 x y x y x y
Thí dụ 5. Cho biểu thức: P      . với 2 2 2 2 x x  xy xy xy  y x  xy    y x  0; y  0; x  y 
1) Rút gọn biểu thức P.
2) Tính giá trị của biểu thức P, biết x, y thỏa mãn đẳng thức: 2 2
x  y  10  2x  3y Lời giải
1) Với x  0; y  0; x  y  ta có: 2  x y      2  2 2 x y x y 2 xy x  y P     x  xy x  y . 2 2  x  xy  y   2
xy x  y  x  yx  y2 x  y   x xy x  y . 2 2 x  xy  y 2 xy 2 2 x  xy  y  x  y   x xy x  y . 2 2 x  xy  y 2 x  y x  y    x xy xy 2) Ta có: 2 2
x  y  10  2x  3y 2 2
 x  2x 1 y  6y  9  0  x  2 1  y  32  0 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 6 x  1 Lập luận   (tm) y  3   x  y 1   3   2 Nên thay x  1; y  3  vào biểu thức P    xy 1. 3   3      1 2 5 x 1 2x
Thí dụ 6. Cho biểu thức: A      : 2 2
 1 x 1 x 1 x  x 1 a) Rút gọn biểu thức A
b) Tìm các giá trị nguyên của x để biểu thức A nhận giá trị nguyên c) Tìm x để A  A Lời giải 1 a) ĐKXĐ: x  1  ; x  2
 1 x  21 x 5  x 2  x 1 A   . 2  1  x  1 2x   2 2  x  1 2  .  2 1  x 1  2x 1  2x x  1(ktm)
b) A nguyên, mà x nguyên nên 2 1 2x , từ đó tìm được x   0(tm) Vậy x  0 c) Ta có: 1
A  A  A  0  1 2x  0  x  2 1
Kết hợp với điều kiện : 1   x  2
Dạng 3: Rút gọn các biểu thức có tính quy luật 1 1 1 1
Ví dụ 7. Tính tổng: S     ..... 1.3 3.5 5.7 2007.2009 Lời giải 1 1 n  2  n 1  1 1  Ta có:      n n  2 . 2 n n  2 2  n n  2  Do đó: 1  1 1 1 1 1  1  1  1004 S  1    ......    1      2  3 3 5 2007 2009  2  2009  2009 2.1 1 2.2  1 2.3  1 2.2012  1 Ví dụ 8. Cho M      1   ...... 2 1 2 22 3 32 2012 20122 2 2 2 2 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 7
Tính giá trị biểu thức M Lời giải Ta có: 2a  1 1 1   a a2 2a a 2 2 1 Do đó: 1 1 1 1 1 1 1 M  1       .......  2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 4 2012 2013 1  1 2 2013
Ví dụ 9. Rút gọn biểu thức: 3 5 2.n 1 M     1.2 ...... 2 2.32 nn    2 1  Lời giải Ta có: 2k  1 2k  1 1 1    k  k  1 2    2 2 k k k 1 k12 2  Do đó: 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 n n   1 M      ....      2 2 2 2 2 2 2 1 2 2 3 3 n n n 2 1 1 n 2 1 n12
Ví dụ 10. Rút gọn biểu thức:  1  1  1  1  M  1 1 1 1      2 3 2 2  2  3  4  n  Lời giải Ta có: 2 1 k  1 k 1k 1 1   2 2 2 k k k Do đó: 1.3 2.4 3.5
n1n1 1.3.2.4...n 1n 1 M  . . .....  2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 4 n 2 .3 .4 ...n
1.2.3...n 1 3.4.5....n  1 1 n  1 n  1    2.3.4....n 1 . . n 2.3.4....n n 2 2n THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 8
Bài tập vận dụng 2 2  x  2x 2x   1 2 
Câu 1. Rút gọn biểu thức sau: A    .1  . 2 2 3 2
 2x  8 8  4x  2x  x   x x  2 2 x  x  x 1 1 2  x 
Câu 2. Cho biểu thức : P  :     2 2 x  2x  1 x 1 x x   x  a) Rút gọn biểu thức P b) Tìm x để P  1
c) Tìm giá trị nhỏ nhất của P khi x  1 4 4 4 4 1  4 5  4 9  4 17  4
Câu 3. Tìm tích: M  . . .... 4 4 4 4 3  4 7  4 11  4 19  4 2  4x 8x   x 1 2 
Câu 4. Cho biểu thức : A     :    2 2
 2  x 4  x   x  2x x 
a) Tìm điều kiện x{c định, rồi rút gọn biểu thức A b) Tìm x để A  1 
c) Tìm các giá trị của x để A  0  x  4 1   x  8 
Câu 5. Cho biểu thức P   : 1 x      1 3 2    x 1 x 1  x  x  1  a) Rút gọn biểu thức P
b) Tính giá trị của P khi x là nghiệm của phương trình 2 x  3x  2  0 2 2  x  2x 2x   1 2 
Câu 6. Cho biểu thức A    .1   2 2 3 2
 2x  8 8  4x  2x  x   x x 
a) Tìm x để giá trị của A được x{c định. Rút gọn biểu thức A.
b) Tìm giá trị nguyên của x để A nhận giá trị nguyên. 4 2 2 x  2 x 1 x  3
Câu 7. Cho biểu thức M    6 4 2 4 2 x  1 x  x  1 x  4x  3 a) Rút gọn M
b) Tìm giá trị lớn nhất của M  2x a1a 2 2  a x 1
Câu 8. Rút gọn biểu thức:  2x a1a 2 2  a x 1 3 2 a  4a  a  4
Câu 9. Rút gọn biểu thức: P  3 2 a  7a  14a  8
Câu 10. Cho biểu thức sau: 2  2x  3 2x  8 3  21 2x  8x P    :    1 2 2 2
 4x 12x  5 13x  2x  20 2x 1 4x  4x  3 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 9 a) Rút gọn P 1
b) Tính giá trị của P khi x  2
c) Tìm giá trị nguyên của x để P nhận giá trị nguyên d) Tìm x để P  0 3 2 a  4a  a  4 Câu 11. Cho P  3 2 a  7a  14a  8 a) Rút gọn P
b) Tìm giá trị nguyên của a để P nhận giá trị nguyên. 1 1 1 1 Câu 12. Tính: A     ... . 2 3 8 3 3 3 3 HƢỚNG DẪN GIẢI x  0
Câu 1. Điều kiện: x   2 2 2  x  2x 2x  1 2  A    1   2 2 3 2
 2x  8 8  4x  2x  x  x x   2 2  2 x  2x 2x x  x  2      2   . 2 x  4 42  x 2  x 2  x 2  x   2 2  x  2x 2x x1x2      2   . 2 x  4  2 x  42  x 2  x  x.x  22 2
 4x x 1.x  2 3 2 2 x  4x  4x  4x x  1   2 x  2 . . 2 x  4 2 x 2  2 x  4 2 x x  2
x  4x  1 x  1   2 2x  2 x  4 2x x  1 x  0 Vậy A  với  2x x   2 Câu 2.
a) ĐKXĐ: x  0; x  1; x  1  2 x
Rút gọn P ta có: P  x1 2  1  3 x     2 2 2 x x x  x  1  2  4 b) P  1   1  1  0   0   0 x  1 x  1 x  1 x  1  x 1 0  x  1
Vậy với x  1 và x  0; x  1  thì P  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 2 2 x x  1 1 1 1 a) Ta có: P    x 1  x 1  2 x  1 x  1 x  1 x  1 1
Khi x  1; x 1  0. Áp dụng bất đẳng thức Cô si ta có: x  1
 2 . Dấu "  " xảy ra x  1
khi và chỉ khi x  2. Vậy GTNN của P bằng 4  x  2 Câu 3. 2 2 Nhận xét được: 4 n 4
n 1 1n 1 1           . Do đó: 1. 2 2   1
 24 1. 26 1  2 16  1. 2 18  1 1 1 M   . ......   2 2   1 . 2 4  1  2 6  1. 2 8  1  2 18  1. 2 20  1 2 20  1 401 Câu 4. a) ĐKXĐ: x  0; x  2   4x 8x   x 1 2  4x 2  x 2 2
 8x x 1 2x  2 A     :     : 2 2
 2  x 4  x   x  2x x  2x2x x x  2 2 2 2 8x  4x  8x x  1  2x  4 8x  4x 3  x
    :            : 2 x 2 x x x 2 2 x 2 x x x  2       2 4x 2 x x x 2 4x   
2  x2  x . 3  x x  3 x  1  2 4x  b) 2 A  1    1
  4x  x  3  0  3 x  3 x   4 2 4x c) A  0 
 0  x  3  0  x  3 x  3
Vậy x  3; x  0; x  2  thì A  0 Câu 5. 1. a) Với x  1ta có:  2  2 x  4 x  x  1 x  x  1  x  8 P      x 1   : 2
x  x  1 x 1 2 x  x  1 2  x  x  1   2  2 2 2 x  4  x  x  1 x  9 x  2x  3 x  x  1       x 1   : . 2 x  x  1 2  x  x  1 x 1   2x x1 2x 9 x3x1 x3    x   1  2 x  9 2 x  9 x  3 Vậy x  1 thì P  2 x  9 x  2(tm) 2  3 5 b) 2 x  3x  2  0  
. Thay x  2 vào P ta có: P   x   1(ktm) 2 2  9 13 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 5
Kết luận với x  2 thì P  13 Câu 6. 2 2x  8  0  a)
Giá trị của A được x{c định 2 3
 8  4x  2x  x  0 x  0  2 2 2x  8  x  4       42  x x 2 2
 x 2  x  0    2  x 2 4  x   0  x     0 x  0  x  0  Ta có: 2 2  x  2x 2x  1 2  A    1   2 2 3 2
 2x  8 8  4x  2x  x  x x   2 2  2 x  2x 2x  x  x  2         2 . 2 x  4 42  x 2  x 2  x 2   x     2x 2x2x 2  2 4x x  x  2x  2  2  . 2 x  42  x 2 x 2 3 2 2 2x  x  4x  2x  4x
x x  1  2 x  1  2  . 2 x  42  x 2 x x 2 x  4 x2x1 x1   2  . 2 x  42  x 2 x 2x b) Ta có: x  1 *
  x 1 2x  2x  2 2x mà 2x 2x 2x x  1(tm)
 2 2x  1 x  x  1   (tm) x  1 Vậy A    x  1hoặc x  1  2x Câu 7. a) Ta có: 4 2 2 x  2 x  1 x  3 M     2 x  1 4 2 x  x  1 4 2 x  x  1  2 x  1 2 x  3 4 2 x  2 x  1 1     2 x  1 4 2 x  x  1 4 2 2 x  x  1 x  1 4 x  2   2 x  1 2 x  1   4 2 x  x  1 4 4 4 2
x  2  x  1  x  x  1    2 x  1 4 2 x  x  1  2x 1 4 2 x  x  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 12 2 x . 2 4 2 x    2 1 x x x     2 x   1  4 2 x  x   1  2x 1 4 2 x  x  1 4 2 x  x  1 2 x Vậy M  với mọi x 4 2 x  x  1 2 x b) Ta có : M  với mọi x 4 2 x  x  1 - Nếu x  0 ta có M  0 1 -
Nếu x  0 , chia cả tử và mẫu của M cho 2 x ta có: M  2 1 x  1 2 x 2 1  1 1   1  Ta có: 2 2 x  1  x  2.x.   1  x   1      1 2 2 x  x x   x  1 Nên ta có: M 
 1. Dấu "  " xảy ra khi x  1. 2 1 x  2 x  1
Vậy M lớn nhất là M  1khi x  1 Câu 8. Ta có:  2x a1a 2 2   2 2 2 2 2 a x 1
x  x a  a  a  a x  1   2 x  a1 a 2 2 2 2 2 2 2
 a x  1 x  x a  a  a  a x  1 2 x  2 1  a  a    2 2 2 2 2 2 1  a       a x x a a x 1 a a    2 2 2 2 2 2
x  x a  a x  1  a  a x  2 1  a  a    2 1  a  a   2x 1 2 1  a  a  2 1  a  a    2 x  1 2 1  a  a  2 1  a  a Câu 9. a  2 a   1  4  2 a  1  2 3 2 a  1a     4 a 4a a 4  P    3 2 a  7a  14a  8
 3a 87aa2 a2 2a 5a4
a 1a1a 4 a1    a  2a   1 a  4 a  2 a  1 Vậy P  với a  1; 2; 4 a  2
Câu 10. Phân tích: 2
4x  12x  5  2x 12x  5 2 ;
13x  2x  20  x  45  2x 2
21 2x  8x  3  2x7  4x 2 ;
4x  4x  3  2x 12x  3 1 5 3  7  Điều kiện: x   ; ; ; ; 4 2 2 2 4  THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 13 2x  3 a) Rút gọn: P  2x5  1 1 x   P  1  b) 2 2 x    2  1 2 x    P   2 3 2x  3 2 c) P   1 2x  5 x  5 2 Vậy P  
  x  5U(2)  1;  2 x  5 x  5  2   x  3(tm) x  5  1   x  4(tm) x  5  1  x  6(tm) x  5  2  x  7(tm) 2x  3 2 d) P=  1 2x  5 x  5 2
Ta có: 1  0  P  0 
 0  x  5  0  x  5 x  5 Với x  5 thì P  0 Câu 11. a) Ta có: 3 2
a  4a  a  4  a 1a  1a  4 3 2
a  7a  14a  8  a  2a 1a  4
Nêu ĐKXĐ: a  1;a  2;a  4 a  1 Rút gọn P  a 2 b) a  2  3 3 P   1
; ta thấy P nguyên khi a  2 l| ước của 3, mà a  2 a  2 U(3)   1  ;1; 3  ; 
3 , từ đó tìm được a  1  ; 3;  5 Câu 12. Ta có: 1 1 1 3A  1    ... 1 2 7   3 3 3 1 1 1 1 A    ...  2 2 7 8   3 3 3 3
Lấy (1) trừ (2) ta được: 1 1 6560 3280 2A  1  1  .  A  8 3 6561 6561 6561 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 14
TÍNH GIÁ TRỊ BIỂU THỨC MỘT BIẾN
Dạng 1: Tính giá trị biểu thức chứa đa thức 5 3     x 3x 10x 12 x 1
Thí dụ 1. Tính giá trị biểu thức F  với  . 4 2 x  7x  15 2 x  x  1 4 Lời giải x 1 Ta có: 2 2
  4x  x  x 1  x  3x 1. 2 x  x  1 4 Do đó: 3 3 x  x.x  x3x  1 2
 3x  x  33x 1 x  8x  3; 4 3
x  x .x  8x  3.x  83x 1  3x  21 8; 5 4 x  x .x  21 8 2
x  21x  8x  213x 1  8x  55x  21. Từ đó ta có: 5 3
x  3x  10x  12  55x  21  38x  3 10x  12  21x; 4 2
x  7x  15  21x  8  7 3x 1  15  42. 5 3 x  3x  10x  12 21x 1 Vậy: F    do x  0 4 2   x  7x  15 42x 2 2 Thí dụ 2. Cho x x t 
. Tính giá trị biểu thức A  theo t. 2 x  x  1 4 2 x  x  1 Lời giải
1) Nếu x  0 thì t  0 và A  0. 2 2  1  1 1  1   1 
2) Nếu x  0 thì x  1 t  1  x    1  x   1        x  x t  x   t  2 1 1 2  x    1. 2 2 x t t 2 1 1 t Khi đó: A    .  2 1 1 2 1 2t x   1  2 2 x t t 2 t
Từ hai trường hợp trên suy ra A  . 1 2t
Dạng 2: Tính giá trị biểu thức chứa căn thức
Thí dụ 3. Cho x  3  2 . Tính giá trị biểu thức 5 4 3 2
H  x  3x  3x  6x  20x  2023 Lời giải Ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 15         2 2 x 3 2 2 x 3 2 x  3  x  4x 1  0 5 4 3 2
H  x  3x  3x  6x  20x  2023 5 4 3 4 3 2
 x  4x  x  x  4x  x  5 2 x  4x  1  2018 3  x  2 x  4x  1 2  x  2 x  4x  1  5 2 x  4x  1  2018   3 2 x  x  5 2 x  4x  1 2  2018  2018 (do x  4x  1  0)
Vậy H  2018 khi x  3  2   28 16 3 Thí dụ 4. Cho x 
. Tính giá trị của biểu thức: 2 2012 P  (x  2x 1) . 3  1 Lời giải 2 2 (4  2 3) 4  2 3 ( 3  1) Ta có: x    = 3  1 3  1 3  1 3  1  2 x  2x 1  1  2 2012 P  (x  2x 1)  1 Thí dụ 5. Cho 3 3 x  1 65  65 1 . Tính 3 Q  x  12x  2009 . Lời giải 3   Ta có : 3 3 3 x   1 65  65  1            3 3       3 1 65 65 1 3 1 65 65 1  1 65  65 1     3 3   2 12 1 65  65  1   2 12x   .
Do đó: Q = 2-12x +12x + 2009 = 2011.
Dạng 3: Tính giá trị biểu thức có biến là nghiệm của phƣơng trình cho trƣớc
Thí dụ 6. Cho a là nghiệm của phương trình: 2
x  3x  1  0 . Không cần tính a hãy tính 2 a
giá trị biểu thức: Q  4 2 a  a  1 Lời giải
Do a là nghiệm của phương trình: 2 x  3x  1  0 nên 2 2
a  3a  1  0  a  1  3a . 2 2 2 2 a a a a 1 Suy ra: Q      4 2 a  a  1  2a  2 2 1  a 3a2 2 2  8a 8 a
Thí dụ 7. Chứng minh rằng phương trình 2
x  x 1  0 có hai nghiệm trái dấu. Gọi x1 là
nghiệm âm của phương trình . Tính gi{ trị của biểu thức 8 D  x  10x  13  x . 1 1 1 Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 16 Phương trình 2
x  x 1  0 có ac = -1 < 0 nên có 2 nghiệm trái dấu.
Vì x1 có là nghiệm của phương trình nên: 2 2
x  x 1  0  x  1 x 1 1 1 1 Do đó: x  1 x 2 4 2
 1 2x  x  1 2x  1 x  2  3x ; 1 1 1 1 1 1 1 x  2  3x 2 8 2 2 2
 4 12x  9x  4 12x  8x  x 1 1 1 1 1 1 1
 4 12x  81 x  2 2  x  12  20x  x ; 1 1 1 1 1
x  10x  13  12  20x  x  10x  13  25  10x  x  5  x 2 8 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 Do đó:
D  x  10x  13  x .  5  x 2 8  x  5  x  x 1 1 1 1 1 1 1
Do x1 l| nghiệm }m của phương trình nên x1 < 0 nên 5 - x1 > 0 do đó:
D  5  x  x  5  x  x  5 1 1 1 1
Thí dụ 8. Gọi m là nghiệm của phương trình 2
2x  x 1  0. Không giải phương trình 2m  3
hãy tính giá trị biểu thức: A  2 4 2m  2m  3 2  2m Lời giải
Do m là nghiệm dương của phương trình 2 2.x  x 1  0 nên 2
2.x  1 x  0  x  1 nên 4 2
4x  1 2x  x . Do đó ta có: 2m 3   2 4 2m  2m  3 2  2m 2m 3  A     2 4 4 2 4m  4m  6     4m 2 2m 2m 3 2m 2m 3 2 4 2m  2m  3 2  2m  2 4 2m  2m  3 2  2m   4  m  6 2  2 2  m2 2 2  m    2   1 m m 2 1 m   m     2  2  2 2 2 1   2
Bài tập luyện tập
Câu 1. Cho x, y thỏa mãn 3 2 3 2
x  y- y +1+ y+ y +1 . Tính giá trị của biểu thức 4 3 2 2 A  x +x y+3x +xy- 2y +1.
Câu 2. (Chuyên Hải Dương 2010) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 17   1 12  135 12  135 Cho 3 3 x  1   . 3  3 3   
Không dùng máy tính cầm tay, hãy tính giá trị của biểu thức
x x  2 3 2 M= 9 9 3 . Câu 3. Cho 3 3 m  3  2 2  3  2 2 1, n
17 12 2  17 12 2  2 .
Tính giá trị biểu thức 2
T  2(20m  6 ) n 38 .
Câu 4. Tính giá trị của biểu thức 3 a  3a  2 B  biết 3 3
a  55  3024  55  3024 . 3 2 a  4a  5a  2
Câu 5. (HSG Hải An 2018) Cho biểu thức     2018 2 A x x 1  2019. 3 3
Tính giá trị biểu thức A khi x   . 3  1  1 3  1  1
Câu 6. (HSG Lê Chân 2018)
Cho x  2  2  3  6  3 2  3 . Chứng ming rằng: 4 2 x 16x  32  0.
Câu 7. (HSG Thanh Hóa 2017) 2018 2017 4(x  1)x  2x  2x 1 1 3
Tính giá trị của biểu thức P  x   . 2 2x  tại 3x 2 3  2 2 3  2
Câu 8. (HSG TP. Hải Phòng 2018)
Cho a  3  5  2 3  3  5  2 3 . Chứng minh 2 a  2a  2  0.
Câu 9. (HSG Hải Dương 2016) Cho biểu thức:       2        2 P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x (với 1   x  1). 1
Tính giá trị của biểu thức P khi x   2019
Câu 10. (HSG Hải Phòng 2016) 3 10  6 3( 3 1) Cho x 
. Tính giá trị của   2017 2 P 12x + 4x – 55 . 6  2 5  5
Câu 11. (HSG Hải Dương 2015) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 18
Cho x  3  5 . Tính giá trị của biểu thức 5 4 3 2
A  x  8x 17x  6x 116x 104 .
Câu 12. (HSG Hưng Yên 2015) Cho 2 2
x  1 2  4. Tính giá trị của biểu thức 3 2
A  x  3x  3x  2018.
Câu 13. (HSG Phú Thọ 2015) 5 3 x  4x  17x  9 x 1
Tính giá trị biểu thức P = với  . 4 2 x  3x  2x  11 2 x  x  1 4
Câu 14. (HSG TP. Hải Phòng 2015)
Tính giá trị của biểu thức 3 A  x – 6x + 1976 với 3 3
x = 20 + 14 2 + 20 – 14 2 .
Câu 15. (HSG Hưng Yên 2014) 3 6 3 10 Cho x  2  3 
. Tính giá trị của biểu thức 3  1
      2019 4 3 2 A x x x 2x 1 .
Câu 16. (HSG Hải Dương 2014)
Tính giá trị của biểu thức: A = 3 2 2x  3x  4x  2 5  5 5  5 với x  2   2   3  5 1 2 2
Câu 17. (HSG Hưng Yên 2013) 1 2  1 Cho x 
. Tính giá trị của biểu thức sau: 2 2  1   
(4x  4x  x  1)   4x  4x 5x  5x  3 2014 3 5 4 3 19 5 4 3 1 2x A =     . 2   2x  2x 
Câu 18. (HSG Phú Thọ 2013) 3 a  3a  2
Tính giá trị biểu thức P  , biết 3 3
a  55  3024  55  3024 . 3 2 a  4a  5a  2
Câu 19. (HSG Kinh Môn 2013)
Không dùng máy tính. Hãy tính giá trị của biểu thức P = (4x3 - 6x2 - 1)2015 +2014 1  3 3 
với x = 1 3  2 2  3  2 2  . 2  
Câu 20. (HSG TP. Thanh Hóa) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 19   3 5 2 17 5 38 Với x
. Tính giá trị của biểu thức: B =  x x  2015 3 2 3 8 2 5  14  6 5 HƢỚNG DẪN GIẢI Câu 1. Có 3 2 3 2 x = y- y + 1  y+ y + 1   3 3 2 3 2 3 2 3 2
 x = 2y +3 y - y + 1 . y+ y + 1 y- y +1   y+ y +1    3  x + 3x -2y = 0 4 3 2 2 4 2 3 2
A = x + x y + 3x - 2xy + 3xy - 2y + 1 = (x +3x -2xy) + (x y + 3xy - 2y )  1 3 3
x(x +3x-2y) +y(x +3x - 2y) 1  1   1 12  135 12  135 Câu 2. Từ   3 3 x 1   3  3 3          3x   12 135 12 135 3 3 1      3 3    3       3x  3 12 135 12 135 3 3 1      3 3      x  3 3
1  8  33x   1 3 2
 9x  9x  2  0  M   2 1 1 Câu 3. 2 2 Ta có: 3 m
 2  1   2  1 11 2 2 3 n
32 2  32 2 2 2 Do đó: T    2 2 20 12  38  2010 Câu 4. a  3a  2 a  2 3 1 a  2 a  2 B    3 2 a  4a  5a  2 a  2 1 a  2 a  2 Xét 3      3 a 55 3024 55
3024 3 55 302455 3024.a THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 20 3  a  110  3a  a  5 2 a  5a  22  0  a  5  2 do a  5a  22  0 a  2 7  B   a  2 3 Câu 5. Ta có     3  3  1  1  3  3  1  1 3 3     x        3  1  1 3 1 1 3 1 1 3  1  1  3  1  1   2 1
Thay x  2 vào biểu thức A ta được     2018 2 A 2 2 1
 2019  1 2019  2020 Câu 6.
x  2  2  3  6  3 2  3 2
 x  2  2  3  6  3 2  3  2 2  2  3 . 6  3 2  3
 8  2 2  3  2 3. 4  2  3
 8  2 2  3  2 3.2  3 2  x  8  2
 2  3  2 3.2  3     x  8  2  2  3  2 3.  2 3 2 2 2    4 2
 x 16x  64  42  312.2  38 3 4 2  x 16x  64  32 4 2  x 16x  32  0 Vậy 4 2
x 16x  32  0 (đpcm) Câu 7. 1 3 3  1 Vì x    2 3  2 2 3  2 2 3  1 nên x  là nghiệm của đa thức 2 2x  2x 1. 2 2017 2x  2 2x  2x   1  2x  1 2x  1 Do đó P     3  3. 2 2x  2x   1  x  1 x  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 21 Câu 8. 2
a  3  5  2 3  3  5  2 3  2 9  5  2 3  6  2 4  2 3  
  2         2 6 2 3 1 6 2 3 1 4 2 3 1 3
Vì a  0 nên a  3 1. Do đó a  2 1  3 hay 2
a  2a  2  0. Câu 9.   2 2
P  1  x  1 1 x  1 1 x    2
 P  1 x22 1 2
1  x    21 x1 x  Mà       2        2 P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x
1 x  0  P  2 1 x 1 2019 Với x    P  2. 2019 2018 Câu 10. Ta có : 3 10  6 3  3   3 3 1  ( 3  1)  3 1 2
6  2 5  5  ( 5  1)  5 3 3 ( 3  1) ( 3  1) ( 3  1)( 3  1) 3  1 x     2 2   5  1  5 1 ( 5 1) 5
Thay giá trị của x v|o P ta được:     2017 2 2017 P 12.2 4. 2 55  1  1 Câu 11. Ta có: 2 2
x  3  5  3  x  5  (3  x)  5  x  6x  4  0 5 4 3 2
A  x  8x  17x  6x 116x 104 5 4 3 4 3 2 3 2 2
 (x 6x  4x )  2(x 6x  4x ) (x 6x  4x)  20(x 6x  4)  24 3 2 2 2 2 2
A  x (x  6x  4)  2x (x  6x  4)  x(x  6x  4)  20(x  6x  4)  24 A = 24 Câu 12. Có 3 3 3       3 3    3 x 1 2 4 2 2 1 2 4  2x .    3 3 3 2
x 1  2x  x  3x  3x  1  A  2019 Câu 13. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 22 x 1 Ta có 2 2
  4x  x  x 1  x  3x 1 2 x  x  1 4 Khi đó 3 2      2 x x .x
3x 1 x  3x  x  33x   1  x  8x  3 4 3      2 x x .x
8x 3 x  8x  3x  8 3x 1  3x  21x  8 5 4      2 x x .x
21x 8 x  21x  8x  213x   1  8x  55x  21 5 3 x  4x  17x  9
55x2 148x317x9 Suy ra P =  4 2 x  3x  2x  11
21x833x12x11 6x 3   3 ( do x  0 ). Vậy P = . 32x 16 16 Câu 14.
+ Đặt u = 3 20  14 2 ;v = 3 20  14 2 Ta có x = u + v và 3 3 u  v  40
u.v = 3 (20  14 2)(20 14 2)  2 3 3 3
x  u  v x  u  v  3uv(u  v)  40  6x hay 3
x  6x  40 . Vậy A = 2016. Câu 15.      31 6 3 10 3 3 9 3 3 1 3 3 3 3 x  2  3   2  3   2  3  3  1 3  1 3  1  3   21   3 1 4 2 3 1 32  3 12  2  3       2 3  1 2 2 2 2
Thay x  2 vào A ta có
             2019 2019 4 3 2 2019 A x x x 2x 1 4 2 2 2 2 2 1  1  1 Câu 16. 5  5 5  5 Đặt a = 2 +  2 - , a > 0 2 2 2  a2 5 5  4 2 4 
 4  6 2 5  4   5 1  3 5 a  3 5 2 6  2 5 6  2 5  
 x  3 5  3 5 1    5 1 5 1 1   1  2 1 2 2 2 2 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 23 x = 2 2 1  x  2x 1  0 3 2       2    2 B 2x 3x 4x 2 2x x 2x 1 x  2x 11  1 1 2  1 1 2  1 Câu 17. Ta có x  = 2 ( 2  1) =
 2x  2 1  2x 1  2 2 2  1 2 2 2  4x  4x 1  0 (a) Do đó: 5 4 3 3 2
4x  4x  x  1  x (4x  4x 1)  1  1 5 4 3
4x  4x  5x  5x  3  3 x 2 (4x  4x 1) - x 2 (4x  4x 1) + 2 (4x  4x 1) +4 = 4 Từ (a) 2 1  2x  2x  2 1  2x  2x  ; 2  2x  1 2 2 1  2x 1  2x    2  2x  1 2  1 2x 2x 2 Do đó A =   3 19 2014 1 4  1  10 a  3a  2 a 2 3 1 a  2 a  2 Câu 18. Ta có P    ; 3 2 a  4a  5a  2 a 2 1 a  2 a  2   mà 3 3 2 3 3
a  110  3 55  3024  55  3024  55  3024 .   3 3
 a  110  3a  a  3a 110  0 .     2 7
a 5 a  5a  22  0  a  5 . Suy ra P  . 3  ab  1 3 a   3  2 2  Câu 19. Đặt    3 a  3 b  6 3 b  3   2 2 
a b  2x 1
 (2x - 1)3 = (a + b)3 = a3 + b3 + 3ab(a + b) = 6 + 3(2x - 1)  2x   1 
2x 12  3 = 6  4x3 - 6x2 - 1 = 1
Vậy P = (4x3  6x2  1)2015 + +2014 = 1+2014 = 2015. Câu 20.  523 3
 52  52 52 1 Ta có x    . 2   5  3  5 3 5 (3 5) Do đó B = - 1. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 24
TÍNH GIÁ TRỊ BIỂU THỨC NHIỀU BIẾN CÓ ĐIỀU KIỆN
Dạng 1: Sử dụng phƣơng pháp phân tích  
Thí dụ 1. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn:     1 1 1 a b c      1.  a b c 
Tính giá trị biểu thức:   23 23   3 3   2019 2019 P a b b c c  a  Lời giải   Ta có:     1 1 1 a b c      1  a b c 
   ab bcca  a b c    1  abc 
 a  b  cab  bc  ca  abc   2 2
a b  abc  ca    2 2 ab  b c  abc   2 2 abc  bc  c a  abc 2 2 2 2 2 2
 a b  ca  b c  ab  c b  ac  2abc  0
 a  bb  cc  a  0 a  b   b  c  c  a   * Với a = - b thì:    23 23 23 23 a b b  b  0 Do đó:   23 23   3 3   2019 2019 P a b b c c  a 0 * Với b = - c thì:    3 3 3 3 b c c  c  0 Do đó:   23 23   3 3   2019 2019 P a b b c c  a 0 Với: c = - a thì:    2019 2019 2019 2019 c a a  a  0 Do đó:   23 23   3 3   2019 2019 P a b b c c  a 0 Vậy ta có: P = 0
Thí dụ 2. Cho c{c số dương x, y thỏa mãn: 2 2 7x 13xy  2y  0 (1) 2x  6y
Tính gi{ trị biểu thức: A  . 7x  4y Lời giải
Từ (1) ta có: (7x  y)(x  2y)  0  x  2y (do x, y > 0) 2x  6y 4y  6y 2  y 1 
Thay x = 2y v|o A ta được: A     7x  4y 14y  4y 18y 9 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 25 2010 2010   1 
Thí dụ 3. Cho các số thực x, y thỏa mãn:  x y (2)  x  2y   2335 x
Tính giá trị biểu thức: B  . y Lời giải 2010 2010 Đặt a  , b  với a, b > 0. x y  a  1  b  a  1  b   1 2 7 2010 2.2010  1 2 7    Từ (2) suy ra:    2345   a a  1 6   a b a b 6 2
 7a 11a  6  0  a  2 (do a  0)suyra : b  3. x b 3 Vậy: B    . y a 2
Dạng 2: Sử dụng phƣơng pháp hệ số bất định 2 (  x  y)(x  y)  z
Thí dụ 4. Cho các số thực x, y, z thỏa mãn:  (4) 2 2  4y  5  7z
Tính giá trị biểu thức 2 2 2 D  2x  10y  23z . Lời giải 2 2 2 z  x  y  0 Ta có: (4)   (4) 2 2  4y 7z  5.
Ta tìm các số thực a, b thỏa mãn: 2 2 2 2 2 2 2 2
a(z  x  y )  b(4y  7z )  2x  10y  23z 2 2 2 2 2 2
 ax  (4b a)y (7b  a)z  2x 10y  23z  a  2   a  2
 4b a  10  b    3. 7b  a  23  Vậy D = 2.0 + 3.5 = 15.  t  1     x 2y 2z
Thí dụ 5. Cho các số thực x, y, z, t thỏa mãn:  (5) .  t 1   z  3x 2 t
Tính giá trị biểu thức: E  . x  8y  9z Lời giải. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 26 x y z  2  2   1  Ta có: t t t (5)   z x   3  2  t t 1 x y z Mặt khác:
  8  9 . Giả sử a, b là các số thực thỏa mãn: E t t t  x y z   x z  x y z a  2.  2.  b 3.     8.      9.  t t t   t t  t t t     x y z x y z a 3b
 2a.  (2a  b).   8  9 t t t t t t a  3b  1  a   4 1   2a  8     4.1 1.2  6. b    1 E 2a  b  9  Vậy E  6  5 5x  3y  z (1)   2
Thí dụ 6. Cho số thực x, y, z, t thỏa mãn:  t t t 9     (2) x y z 10 2 2 2 t t t
Tính giá trị biểu thức: C    . xy yz zx Lời giải. 5
Từ (1) ta có: y  x, z  2x. 3 5 t t t 9
Thay y  x, z  2x. v|o (2) ta được:     t  x. 3 x 5 2x 10 x 3 2 2 2 2 2 2 t t t x x x x x x x 3 3 1 1 7 Vì thế: C      
  .    .   . xy yz zx xy yz zx y y y z 5 5 2 2 5
Dạng 3: Sử dụng phƣơng pháp hình học 2 2  x  y  9 
Thí dụ 7. Cho 3 số thực dương x, y, z thỏa mãn 2 2 y  z  16 *  2 y  xz 
Tính giá trị biểu thức G  xy  yz Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC A 27 x D 3 z y B C 4
Xét tam giác ABC vuông tại B, có AB = 3, BC = 4 đường cao BD. Đặt AD = x, BD = y,
DC = z, ta thấy x, y,z hoàn toàn thỏa mãn hệ thức (*). Khi đó:
G  xy  yz  yx  z  2.S  AB.BC  3.4  12 ABC  2 29 x  y   4 
Thí dụ 8. Cho 3 số thực x, y, z với y > 0 thỏa mãn: 2  y  z  2 7  2 y  x  1. 2  z  
Tính giá trị biểu thức H  y  x 1  2  z  A Lời giải
Từ (7) suy ra x > 1 và z < 2. 2 D
Ta viết lại hệ (7) dưới dạng: y  B C   2 2 25 x 1  y   4  2 
Ta viết lại hệ (7) dưới dạng: 2  y   2  z  4  2  y  x 1. 2  z  5
Xét tam giác ABC vuông tại B, đường cao BD với AB  , BC  2. 2
Đặt BD  y, AD  x  1,CD  2  z
Rõ ràng x, y, z thỏa mãn hệ. Từ đó ta có:       1 5 H y x 1 2 z  2.S  2. . .2  5. ABC 2 2 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 28 Vậy H = 5.
Dạng 4: Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau        a b c a c b b c a
Thí dụ 9. Cho các số a, b, c thỏa mãn:   c b a
a bbcca Tính A  abc Lời giải
Sử dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có: a  b  c a  c  b b  c  a
a  bca c  bbc a     1 c b a a  b  c a  b  c  c a   b  2c    a   c  b  b  a   c  2b   b  c  a  a b  c  2a  
a  bbcc a 2c.2a.2b  A    8 abc abc
Bài tập vận dụng
Câu 1. (Chuyên Khánh Hòa 2018) 1 1 1 1 1 1 1
Cho 3 số x, y,z khác 0 thỏa mãn : x  y  z  ;    4;    0 2 2 2 x y xyz x y z Tính   2017 2017   2019 2019   2021 2021 Q y z z x x  y 
Câu 2. (Chuyên Nam Định 2016) Cho a, ,
b c là các số thực thỏa mãn c{c điều kiện a  b  c  6; 1 1 1 47    . a  b b  c c  a 60 a b c
Tính giá trị của biểu thức   . b  c c  a a  b
Câu 3. (Chuyên Bình Dương 2018) Cho các số thực , x y thỏa mãn  2    2 x 2018 x
y  2018  y   2018. Tính giá trị của biểu thức 2019 2019 Q  x  y  2018x  y2020
Câu 4. (Chuyên Hải Dương 2016)
Tính giá trị biểu thức 3
P  (x  y)  3(x  y)(xy 1) biết: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 29 3 3
x  3  2 2  3  2 2 , 3 3
y  17  12 2  17 12 2 .
Câu 5. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2018)
Cho a, b,c là ba số thực thỏa mãn điều kiện a  b  c  0 và 2 a  2a  c   1 a  b   1 .
Tính giá trị của biểu thức 2 2 2 A  a  b  c
Câu 6. (Chuyên Phú Thọ 2018) 1 1 1 a) Cho a, ,
b c là 3 số thực đôi một khác nhau: a 
 b   c   x . Tính b c a P  x.abc 1 1 1 b) Cho ,
x y, z là các số thực dương thỏa mãn: x  y  z  9; 
  1.Tính giá trị nhỏ x y z nhất của biểu thức: 3 3 3 T  x  y  z  3xyz
Câu 7. (Chuyên Lào Cai 2018)  3 3
x  3  2 2  3  2 2 Cho:  . 3 3 y  17 12 2  17   12 2 3
Tính giá trị biểu thức M  x  y  3x  yxy 1
Câu 8. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2015)
Cho hai số thực a , b thỏa điều kiện ab  1, a + b  0 . Tính giá trị của biểu thức: 1 1 1 3 1 1 6 1 1 P  (  )  (  )  (  ) 3 3 3 4 2 2 5 (a  b) a b (a  b) a b (a b) a b
Câu 9. (HSG huyện Thủy Nguyên 2018) 1 1 1 Cho các số thực ,
x y, z  0 thỏa mãn 2 2 2 x  y  z   
 6. Tính giá trị biểu 2 2 2 x y z thức 2017 2018 2019 P  x  y  z .
Câu 10. (HSG huyện Vĩnh Bảo 2018)
Cho ba số x, y,z  0 thỏa mãn xy  yz  zx  1. Tính giá trị biểu thức:  2 1 y  2 1  z   2 1  z  2 1  x   2 1  x  2 1  y  P  x  y  z . 2 2 2 1 x 1  y 1  z
Câu 11. (HSG Nam Định 2015)
Cho các số thực x, y, z thỏa mãn đồng thời c{c điều kiện x  y  z  2, 2 2 2 1 1 1
x  y  z  18 và xyz  1
 . Tính giá trị của S    
xy  z  1 yz  x  1 zx  y  1
Câu 12. (HSG TP. Hải Phòng 2015) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 30
Cho x, y, z là các số thực dương thỏa mãn điều kiện: x  y  z  xyz  4 .
Rút gọn biểu thức: B  x(4  y)(4  z)  y(4  z)(4  x)  z(4  x)(4  y)  xyz .
Bài 13. (HSG Hải Dương 2013)
Cho a và b l| c{c số thỏa mãn a > b > 0 v| 3 2 2 3 a a b ab 6b  0 . 4 4 a  4b
Tính gi{ trị của biểu thức B  4 4 b  . 4a
Bài 14. (HSG huyện Yên Định 2012) 1 1 1
Cho a  b  c  0, tính gi{ trị của biểu thức: P    2 2 2 2 2 2 2 2 2 b  c  a a  c  b a  b  c
Bài 15. (HSG huyện Kinh Môn 2012)
Tính giá trị của biểu thức sau:
A = x2(x + 1) – y2(y – 1) + xy – 3xy(x - y + 1) + 1974
Biết x – y = 29  12 5  2 5
Bài 16. ( Chọn HSG tỉnh năm 2014) 2 2 xy  x  1. y  1 Cho biểu thức: P = 2 2 xy  x  1. y  1 1  1  1  1 
Tính giá trị biểu thức với: x = a  ; y  b  ; a, b      1 2  a  2  b 
Bài 17. (HSG Đăk Lăk năm 2014)
Cho x, y, z là các số thực thỏa mãn x  y  z  2 và x  y  z  2 . Tính giá trị của biểu thức:
         x y z  P x 1 y 1 z 1 .     x 1 y 1 z 1  
Bài 18. (HSG Vĩnh Long năm 2015) Cho x  y  5  và 2 2 x  y  11. Tính 4 4 x  y .
Bài 19. (HSG TP. Hồ Chí Minh năm 2015)
Cho hai số thực a, b phân biệt thỏa mãn ab  a  b . Tính giá trị của biểu thức a b A    ab. b a
Bài 20. (HSG Bắc Ninh năm 2016)
Cho các số thực a, b,c thỏa mãn 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a  b  c  0;a  b  c ; b  c  a ; c  a  b . 2 2 2 a b c
Tính giá trị biểu thức P    . 2 2 2 2 2 2 2 2 2 a  b  c b  c  a c  a  b THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 31
Bài 21. (HSG Đồng Nai năm 2016)
Cho a, b, c là các số thực dương thỏa 2 2 2 a  b  c  2abc  1.
Tính giá trị biểu thức   2   2     2   2     2   2 P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a  abc
Bài 22. (HSG Hưng Yên năm 2016) 2  1 2  1 Cho a  ; b  . Tính 7 7 a  b . 2 2
Bài 23. (HSG TP Hồ Chí Minh năm 2016)
Cho ba số a, b, c thoả c{c điều kiện sau a  b  7; b  c  3 . 2 2 2
a  b  c  ab  bc  ca
Tính giá trị của biểu thức P  2 2 a  c  2ab  2bc
Bài 24. (Chuyên Phú Thọ năm 2016) Cho c{c số a, b thoả mãn 2 2
2a  11ab  3b  0; b  2a; b  2
 a .Tính gi{ trị biểu thức: a  2b 2a  3b T   2a  b 2a  b
Bài 25. (Chuyên Phú Thọ năm 2016) 1 2xy 10z
Tính giá trị biểu thức P   
2x  2xz  1 y  2xy 10 10z  yz  với x, y, z là các 10
số thỏa mãn xyz  5 và biểu thức P có nghĩa.
Bài 26. (Chuyên TP. Hà Nội năm 2016)
Cho các số thực a, b, c kh{c nhau đôi một thỏa mãn: 3 3 3
a  b  c  3abc và abc  0 . 2 2 2 ab bc ca Tính: P    2 2 2 2 2 2 2 2 2 a  b  c b  c  a c  a  b
Bài 27. (Chuyên Sư Phạm Hà Nội năm 2017) 1 1 2
Giả sử x, y là hai số thực phân biệt thỏa mãn   2 2 x  1 y  1 xy  1 1 1 2
Tính giá trị biểu thức P    2 2 x  1 y  1 xy  1
Bài 28. (Chuyên Phú Thọ năm 2017)
Cho ba số a, b, c đôi một khác nhau thỏa mãn 2 2 2
a  b  b  c  c  a . Tính giá trị của
biểu thức T  a  b   1 b  c   1 c  a   1 . 1 1 1
Bài 29. Cho x, y, z đôi một khác nhau thỏa mãn:    0 x y z yz zx xy
Tính giá trị biểu thức: P    2 2 2 x  2yz y  2zx z  2xy THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 32 1 1 1 2 1
Bài 30. Cho c{c số x, y, z kh{c 0 thỏa mãn đồng thời    2 và   4 . x y z 2 xy z
Tính gi{ trị của biểu thức P = (x + 2y + z)2012.  a  b  c  1  Bài 31. Cho 2 2 2 a
  b  c  1 . Tính giá trị biểu thức: 2018 2018 2018 P  a  b  c  3 3 3 a  b  c  1 
Câu 32. Cho a, b, c đôi một khác nhau thỏa mãn: ab + bc +ca = 1. Tính giá trị biểu thức:
a  b2 bc2 ca2
 2a 2bc1 2b 2ca 1 2c 2ab1 a) A   b) B  2 1  a  2 1  b  2 1  c 
a b2 bc2 c a2
Câu 33. Cho hai số dương a, b thỏa mãn: 100 100 101 101 102 102 a  b  a  b  a  b
Tính giá trị biểu thức: 2010 2010 P  a  b 1
Câu 34. Cho số x xR; x  0 thoả mãn điều kiện: x2 + = 7 2 x 1 1
Tính gi{ trị c{c biểu thức: A = x3 + và B = x5 + 3 x 5 x
Câu 35. Cho a, b, c là các số thực thỏa mãn a2 + b2 + c2 = a + 2b + 3c = 14.
Tính giá trị của biểu thức T = abc.
Câu 36. Cho a, b, c đôi một khác nhau. Tính giá trị biểu thức: 2 2 2 a b c P    
a  ba  c b  cb  a c  bc  a a b c
Câu 37. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn:  
 1. Tính giá trị biểu thức: b  c c  a a  b 2 2 2 a b c P    b  c c  a a  b  a  b  c  Câu 38. Cho 3 3 3
a  b  c  3abc . Tính giá trị biểu thức: A  1 1 1      b  c  a  1 1 1
Câu 39. Cho a, b,c là các số thực thỏa mãn: a  b  c  6;    8 a  b b  c c  a c a b
Tính giá trị biểu thức: P    a  b b  c c  a 1 1 1 ab bc ac Câu 40. Cho 
  0 . Tính giá trị biểu thức: P    a b c 2 2 2 c a b
Câu 41. (HSG Vĩnh Phúc 2011) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 33 x Cho f x 3  . 2 1 3x 
Hãy tính giá trị biểu thức sau: 3x  1   2   2010   2011  A  f  f  ... f        f    2012   2012   2012   2012  b  c c  a a  b
Câu 42. Cho a, b, c thỏa mãn:                   2013 a b a c b a b c c a c b 1 1 
Tính giá trị biểu thức:   . a  b b  c c  a
Câu 43. Cho a, b,c là ba số đôi một khác nhau thỏa mãn:    2 2 2 2 a b c  a  b  c 2 2 2 a b c
Tính giá trị của biểu thức: P    2 2 2 a  2bc b  2ac c  2ab x  y
Câu 44. Tính giá trị của biểu thức P  . 2 2
x  2y  xy x  y  0; y  0 x  Biết   y 16 x  1
Câu 45. Tính giá trị của biểu thức sau:  với x  2011 x   1  2 x  1 4 x  1 8 x  1 2 2 2 a  7 b  6 c  3
Câu 46. Tìm 3 số dương a, b,c thỏa mãn :   và 2 2 2 a  2c  3c 19 4 5 6 3 3 3
Câu 47. Cho các số nguyên a, b,c thỏa mãn a  b  b  c  c a  210 . Tính giá trị
của biểu thức A  a  b  b  c  c  a
Câu 48. Cho x, y,z thỏa mãn 2 2 2
x  y  z  7; x  y  z  23; xyz  3 1 1 1
Tính giá trị của biểu thức H    xy  z  6 yz  x  6 zx  y  6 2 2  3 2 3 2 a b
Câu 49. Biết a  3ab  5 và b  3a b  10 . Tính M  2018 HƢỚNG DẪN GIẢI 1 x  y  z 1
Câu 1. Ta có: x  y  z    2 xyz 2xyz 1 1 1 1 2 2 2 1         xy yz xz 2xyz xy yz xz xyz 1 1 1 2 2 2 1 1 1 1            4 2 2 2 2 2 2 x y z xy yz xz x y z xyz 2  1 1 1  1 1 1
      4     2  x y z  x y z Từ đó THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 34 1 1 1 1    x y z x  y  z
 xy  yz  xzx  y  z  xyz
 x  yx  zy  z  0 x  y   y  z  z  x 
Hơn nữa c{c mũ của Q đều lẻ nên có ít nhất 1 thừa số bằng 0. Vậy Q  0 a b c
6  b  c 6  c  a 6  a  b
Câu 2. Do a  b  c  6 nên      b  c c  a a  b b  c c  a a  b 6 6 6     3 b  c c  a a  b  1 1 1   6      3
 b  c c  a a  b  47 47 17  6.  3   3  . 60 10 10 Câu 3. Ta có:  2 x  2018  x  2 y  2018  y   2018 2 2018  x  2018  x  2 y  2018  y 2018  2 2018  y  y 2   x  2018  x  2 2 2018  y  y 2 2
 x  2018  x  2018  y  y (1)
Biến đổi tương tự ta có: 2 2
2018  x  x  2018  y  y (2)
Cộng vế với vế của (1) v| (2) ta được: 2 2 2018  x  2018  y 2 2  2018  x  2018  y x  y 2 2  x  y  x    y
+)Với x y ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 35 1 2 2
 x  2018  x  2018  x  x
 2x  0  x  0  x  y  0 2019 2019 x  y  0  xy 0 2019 2019  Q  x  y
 2018(x  y)  2020  2020 2019 2019 x  y  0
+)Với x  y , ta có:   Q  2020 x  y  0 Vậy Q  2020 Câu 4. Ta có: 3 3  3 3 
x   3  2 2  3  2 2  3 3         x 4 2 3x x 3x 4 2 (1).      3 3       3 3 2 2 3 2 2 3
3 2 2 3 2 2 . 3  2 2  3  2 2    Tương tự: 3 y  3y  24 2 (2).
Trừ vế với vế (1) v| (2) ta được: 3 3 x  y  3(x  y)  2  0 2
 (x - y)3 + 3(x - y)(xy + 1) = 2  0 2. Vậy P = 2  0 2
Câu 5. Ta có: a  b  c  0  b  a  c 2
 a  2a  c 1a  b 1 2
 a  2a  c 1a a  c 1 2
 a  2a  c 1c 1 2
 a  2a  c 1c 1  0
 a  2ac 1  2c 12 2  0
 a  c 12  c 12  0 a   c  1  0 a   0      b  a   c  1 c  1  0 c  1   
 A  a  b  c  0  1  12 2 2 2 2 2  2 Vậy A  2 Câu 6. 1 1 b  c a) Ta có: a   b   a  b  b c bc c  a a  b
Tương tự ta có: b  c  ; c  a  ac ab THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 36
        b  c c a a  b a b b c c a  . . bc ac ab      2 abc 1 abc  1  abc  1  
Nếu abc  1  P  x thì giả thiết tương đương với
a  ac  b  ba  c  cb  x 3
x  a acb  bac  cb  abca 1b 1c 1  a 1b 1c 1  a 
b  c  ab  ac  cb  3x 3
 x  abc  ab  ac  bc  1 a  b  c  ab  ac  bc  a  b  c  2 x  2 P  2 3  x  3x  2     x  1  P  1    Nếu abc  1
 , biến đổi ho|n to|n tương tự
a  ac  b  ba  c  cb  x 3
x  a acb  bac cb  abca 1b 1c 1  a 1b 1c 1  a 
b  c  ac  ba  cb  3x 3
 x  abc  ab  ac  bc 1 a  b  c  a
 b  ac  bc  a  b  c  2 x  2  P  2 3  x  3x  2     x  1 P  1   
Vậy giá trị của P là P  2 hoặc P  1  1 1 1 9
b) Áp dụng BĐT AM-GM ta có:     1. x y z x  y 
Do đó dấu bằng phải xảy ra z
thì mới xảy ra giả thiết hay x  y  z  3
Thay vào T ta được T  162
Vậy giá trị nhỏ nhất hay cũng l| gi{ trị duy nhất của T là 162. Câu 7. Ta có: 3  3  3 3         3 3 x 3 2 2 3 2 2 
x  3  2 2  3  2 2       3 3 3       3  3 3 y 17 12 2 17 12 2 
y   17  12 2  17  12 2      3      3 x 3 2 2 3  32 232 2 3 3
 3  2 2  3  2 2   3  2 2      3       3 y
17 12 2 3 17 12 2 17 12 2  3 3
. 17  12 2  17  12 2   17  12 2    3 x  4 2 3x   3 y  24 2  3y THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 37     3 M
x y  3x  yxy   1 3  x  3xyx  y 3
 y  3xyx  y  3x  y 3 3  x  y  3x  y
 4 2  3x  24 2  3y  3x  3y  2  0 2
Câu 8. Với ab  1 , a + b  0, ta có: 3 3 2 2 a  b 3(a  b ) 6(a  b) P    3 3 4 2 5 (a  b) (ab) (a  b) (ab) (a  b) (ab) 3 3 2 2 a  b 3(a  b ) 6(a  b)    3 4 5 (a  b) (a  b) (a  b) 2 2 2 2 a  b  1 3(a  b ) 6    2 4 4 (a  b) (a  b) (a  b) 2 2 2 2 2
(a  b  1)(a  b)  3(a  b )  6  4 (a  b) 2 2 2 2 2 2
(a  b  1)(a  b  2)  3(a  b )  6  4 (a  b) 2 2 2 2 2
(a  b )  4(a  b )  4  4 (a  b) 2 2 2 (a  b  2)  4 (a  b) 2 2 2 (a  b  2ab)  4 (a  b) 2 2 (  a  b)     4 (a  b)  1
Vậy P  1, với ab  1 , a + b  0. Câu 9. 2 2 2 1 1 1 x  y  z     6 2 2 2 x y z       2 1 2 1 2 1  x  2     y  2    z  2    0 2 2 2  x   y   z  2 2 2  1   1   1   x     y     z    0  x   y   z  THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 38  1 x   0 x  x  1  x  1  1    y   0  y  1  y  1 y    z  1  hoặc   z  1  1 z   0  z Do đó 2017 2018 2019 P  x  y  z  3 khi x  y  z  1 Hoặc 2017 2018 2019 P  x  y  z  1 khi x  y  z  1  Câu 10. Ta có: 2 2
1 x  xy  yz  zx  x  yx  z  xx  z  x  yx  z Tương tự: 2        2 1 y
x y y z ; 1 z  x  zz  y  2 1 y  2 1 z   2 1  z  2 1  x   2 1  x  2 1  y  Do đó: P  x  y  z 2 2 2 1 x 1 y 1  z
y zyxxzz y
zxz yx yxz
x  yx zy xy z  x       y       z x y x z x y y z zxz y
 x y  z2  y z  x2  z x  y2
 xy  xz  yz  xy  xz  zy  2xy  yz  zx  2 Câu 11.
Ta có xy  z 1  xy  x  y  1  x   1 y   1
Tương tự yz  x  1  y   1 z  
1 và zx  y  1  z   1 x   1 1 1 1 x  y  z  3 Suy ra S      x   1 y   1
y 1z 1 z 1x1 x1y1z1 1  1  
xyz  xy  yz  zx  x  y  z 1 xy  yz  zx 2 Ta có     2 2 2
x y z  x  y  z  2xy  yz  zx  xy  yz  zx  7  1 Suy ra S   7 Câu 12.
Ta có x  y  z  xyz  4  4(x  y  z)  4 xyz  16
Khi đó ta có: x(4  y)(4  z)  x(16  4y  4z  yz)  x(yz  4 xyz  4x) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 39 2
 x. ( yz  2 x)  xyz  2x (1)
Tương tự y(4  z)(4  x)  xyz  2y (2)
z(4  x)(4  y)  xyz  2z (3)
Từ (1), (2), (3) suy ra B  2(x  y  z  xyz)  2.4  8 . Câu 13. Ta có: 3 2 2 3 2 2
a  a b  ab  6b  0  (a  2b)(a  ab  3b )  0 (*) Vì a > b > 0 2 2
 a  ab  3b  0 nên từ (*) ta có a = 2 b 4 4 4 4 a  4b 16b  4b 4 12b 4  Biểu thức B   . Vậy: B   4 4 4 4 b  4a b  64b 4 6  3b 21 Câu 14. 2 2
Ta có: x  y  z  0  y  z  x
  y  z   x   2 2 x x Suy ra: 2 2 2 y  z – x  2  yz.  Do đó: 2 2 2 y  z  x 2  yz 2 2 2 2 y y z z Tương tự ta có:  ;  2 2 2 2 2 2 z  x  y 2  xz x  y  z 2  xy Do đó: 2 2 2 2 2 2 3 3 3 x y z x y z x  y  z P        2 2 2 2 2 2 2 2 2 y  z  x z  x  y x  y  z 2  yz 2  xz 2  xy 2  xyz
x yz3 3x yyzzx 03.z.x.y 3xyz 3      2  xyz 2  xyz 2  xyz 2 3 Vậy P   2 Câu 15. Ta có 2
x  y  29  12 5  2 5  (2 5  3)  2 5  2 5  3  2 5  3
Nên : A = X3 +X2 – Y3 + Y2 + XY – 3X2Y + 3XY2- 3XY + 1974 = (X- Y)3 + (X-Y)2 + 1974 = 33 + 32 + 1974 = 2010 Câu 16. Có: 1  1  2 1 1 2 2 1 1 2 x  a 
 x  (a  )  x 1  (a    ) 2  a  4 a 4 a 1  1  2 1 1 2 2 1 1 2 y  b 
 y  (b )  y 1  (b   ) 2  b  4 b 4 b THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 40 Do a, b  1; nên: 2 2 1 1 1
x  1. y  1  (a  )(b ) 4 a b 1 1 1 1 1 1 2 2
(a  )(b )  (a  )(b ) xy  x  1. y  1 4 a b 4 a b p   2 2    1 1 1 1 1 1 xy x 1. y 1
(a  )(b )  (a  )(b ) 4 a b 4 a b 2 2 2 2 2 2 2(a  b ) 2(a b  1) a  b p  :  2 2 ab ab a b  1 Câu 17.
Từ x  y  z  2 và x  y  z  2 ta có    2 x y z
 x  y  z  2 xy  yz  zx
Từ đó ta được xy  yz  zx  1 . Khi đó
x 1  x  xy  yz  zx    x  y x  z 
y  1  y  xy  yz  zx   x  y  y  z 
z 1  z  xy  yz  zx    z  y x  z
Thay vào biểu thức P ta được
         x y z  P x 1 y 1 z 1 .     x 1 y 1 z 1         
x  y 2  y  z 2  z  x 2 x  y z  y  z x  z  x y  .
 x  y y  z z  x
 2 xy  yz  zx  2 Câu 18. Ta có x  y  5
 nên ta được   2 2 2
x y  25  x  y  2xy  25 . Mà ta có 2 2
x  y  11, do đó suy ra 2xy  14 hay xy  7 . 2 2 Ta có 4 4    2 2      2 2 x y x y 2 xy
 11  2.7  121 98  23 . Câu 19. 2 2
Từ giả thiết ab  a  b ta được ab  a  b . Ta có a b    2     2 2 2 2 2 a b ab a b a b 2ab A    ab     2 b a ab ab ab Câu 20.
Từ giả thiết a  b  c  0 ta được THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 41 2 2 2 2 2 2 3 3 3 a b c a b c a  b  c P          2     2     2 2 2 2 2 2 2   2bc 2ca 2ab 2abc b c b c c a c a a b a b Ta có 3 3 3         2 2 2 a b c 3abc
a b c a  b  c  ab  bc  ca  0 . 3 Từ đó suy ra 3 3 3
a  b  c  3abc do vậy ta được P  2 Câu 21. Theo bài ra: 2 2 2 a  b  c  2abc  1 Suy ra 2 2 2 2 2 2 2 2 2
a  2abc  1 b  c ; b  2abc  1 c  a ; c  2abc  1 b  a . Từ đó ta có P  a  2 1  b  2 1  c   b  2 1  a  2 1  c   c  2 1  b  2 1  a   abc 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
= a 1  c  b  b c  b 1  c  a  a c  c 1  a  b  a b  abc 2 2 2 2 2 2 2 2 2
= a a  2abc  b c  b b  2abc  a c  c c  2abc  a b  abc
= a a  bc2  b b  ac2  c c  ab2  abc
= a a  bc  bb  ac  c c  ab 2 2  abc  a  b 2  c  2abc  1 Câu 22. 2  1 2  1 2  1 2  1 1
Từ giả thiết ta có a  b    2;ab  .  . Lại có 2 2 2 2 4 7 7 a  b   4 4 a  b  3 3 a  b  3 3  a b a  b       a  b 2 2  2ab  2a b   a  b3 2 2  3aba  b 3 3  a b a  b       Từ đó ta được 2         7 7 1 1 3 2 17 5 2 170 2 2 169 2 a  b   2      2 2  . 2      2       2  8   4  64 8  4  64 64 64 64   Vậy 7 7 169 2 a  b  . 64 Câu 23.
Nhìn vào tử số của P ta có biến đổi quen thuộc
ab2 bc2 ca2 2 2 2
a  b  c  ab  bc  ca  2
Từ đ}y phải biến đổi giả thiết để xuất hiện thêm c  a .
Ta có c  a  b  c  a  b  3  7  1
 0 . Đặt T là tử của của P ta được T  79.
Đặt M là mẫu của P, khi đó M cũng có thể ph}n tích th|nh tích được thành THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 42
M  a  ca  c  2b  a ca  b  c  b  40 79 Vậy ta được P  . 40 Câu 24. Với 2 2
2a  11ab  3b  0; b  2a; b  2  a ta có a  2b 2a  3b
a2b2a  b2a 3b2a b T    2a  b 2a  b 2ab2a b  2 2 2 2 2 2
2a  11ab  3b  8a  2b  8a 2 2    2b 6a 11ab b      4 2 2 2 2 2 2 4a  b 4a  b 4a  b Câu 25.
Kết hợp xyz  5 ta biến đổibiểu thức P thành 1 2xy 10z P   
2x  2xz  1 y  2xy  10 10z  yz  10 1 2xy xyz.2z   
2x  2xz  1 y  2xy  2xyz 2xyz.z  yz  2xyz 1 2y 2xz 1  2y  2zx      1
2x  2xz  1 1  2x  2xz 2xz  1  2x 2x  2zx  1 Câu 26. Do 3 3 3
a  b  c  3abc      2 2 2
a b c a  b  c  ab  bc  ca  0 Do 2 2 2
a  b  c  ab  bc  ca  0 với a, b, đôi một khác nhau nên: a + b + c = 0 Suy ra: a + b + c = 0 2 2 2 2 2 ab ab ab b b b Khi đó:      2 2 2 2 a  b  c
a  b  cb  c 2 a  b  c a
  a  c  b b  b 2  2 bc c 2 ca a Tương tự:  ;  2 2 2 b  c  a 2  2 2 2 c  a  b 2 
Cộng theo vế c{c đẳng thức trên ta được: 2 2 2 ab bc ca b c a 1 P         a  b  c  0 2 2 2 2 2 2 2 2 2   a  b  c b  c  a c  a  b 2  2  2  2 Vậy P = 0. Câu 27. Ta có: 1 1 2 1 1 1 1        0 2 2 2 2 x  1 y  1 xy  1
x  1 xy  1 y  1 xy  1 2 2 xy  y xy  x            x   0  2 xy y  2 y 1  2 xy x  2 x 1 0 2 2 
1 xy  1 y  1xy  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 43    2 x y xy  
1  0  xy  1 (vi x  y)  S  2 Câu 28. Biến đổi giả thiết 2 2
a  b  b  c ta được 2 2
a  b  c  b  a  ba  b  a  b  c  b  a  b  a  ba  b 1  c a c  a
Do a , b khác nhau nên ta có a  b  1  . a  b a  b b c
Ho|n to|n tương tự ta được b  c 1  ;c a  1   . b  c c a   
Do đó ta có            c a a b b c T a b 1 b c 1 c a 1  . .  1 a  b b  c c  a 1 1 1 xy  yz  zx Câu 29. Ta có: 0      xy  yz  zx  0 x y z xyz
Do đó: x2 + 2xy = x2 + 2xy – (xy + yz + xz) = (x2 – xz) + (xy – yz) Suy ra: x2 + 2xy = (x-y)(x-z) yz yz Do đó:  2 y  2zx xyxz zx zx xy xy Tương tự ta có:  ;  2 y  2zx
yxyz 2z 2xy zxzy Do đó: yz zx xy yz zx xy P       2 2 2 x  2yz y  2zx z  2xy
xyxz yxyz zxzy
yzy  z  zxz  x  xyx  y x  yy  zz  x 
      
        1 x y y z z x x y y z z x Vậy P = 1. 2 1 1 1  1 1 1  Câu 30. +) Ta có
   2       4 x y z  x y z  2  1 1 1  2 1 1 1 1 2 2 2 2 1 +) Do đó                0 2  x y z  xy z 2 2 2 2 x y z xy yz zx xy z  2 2 1 2 1   1 2 1          1 1 1 1        0          0 2 2 2 2  x xz z   y yz z   x z   y z  2  1 1  1 1       0  x z    x z      x  y  z 2 1 1    1 1         0 y z  y z   THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 44 1 1 1 1 1 Thay vào 
  2 ta được x = y = ; z = x y z 2 2 2012  1 1 1   Khi đó P = 2012  2.   1    1  2 2 2  Câu 31. Ta có:    2 2 2 2 a b c
 a  b  c  2ab  bc  ca  1
 1 2ab  bc  ca  1 ab  bc  ca  0 Mặt khác: 3 3 3         2 2 2 a b c 3abc
a b c a  b  c  ab  bc  ca  1 3abc  1.1 0
 abc  0  a  0  b  0  c  0 2 2  b  c  1 b  2bc  c  1 b  0 Xét a = 0 thì     bc  0   2 2 2 2 b  c  1   b  c  1 c  0
Do đó: a = 0 , b = 0, c = 1 hoặc a = 0 , b = 1, c = 0 Khi đó: P = 1
Lập luận tương tự với c{c trường hợp b = 0 và c = 0. Vậy P = 1. Câu 32.
a) Ta có: 1 + a2 = ab + bc + ca + a2 = (a + b)(a + c)
Tương tự: 1 + b2 = (a + b)(b + c) ; 1 + c2 = (c +a)(b +c)
a b2 bc2 ca2 a b2 bc2 ca2 Do đó: A     1 2 1 a  2 1 b  2
1 c  a  b2 b  c2 c  a2
b) Ta có: a2 + 2bc – 1 = a2 + 2bc – ab – bc – ca = (a-b)(a-c)
Tương tự: b2 + 2ca – 1 = (b – c)(b – a) ;
c2 + 2ab - 1 = (c – a)(c – b)
a 2bc 1b 2ca1c 2ab1 ab2bc2 ca2 2 2 2 Do đó: B    ab 1 2 bc2 c a2
ab2 bc2 ca2 Câu 33. Ta có: 100 100 0  a + b   101 101 a  b  101 101 102 102  a  b (a  b ) 100  a 1a 100  b 1 b 101  a 1a 101  b 1 b
 a .1a2  b .1 b2 100 100  0
Do đó a = b = 1 (do a, b dương) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 45 Vậy 2010 2010 P  a  b  11  2 Câu 34. 1 1
Từ giả thiết suy ra: (x + )2 = 9  x + = 3 (do x > 0) x x  1 1 1 1 1 21 = (x + )(x2 + ) = (x3 + ) + (x + )  A = x3 + =18 x 2 x 3 x x 3 x  1 1 1 1 7.18 = (x2 + )(x3 + ) = (x5 + ) + (x + ) 2 x 3 x 5 x x  1 B = x5+ = 7.18 - 3 = 123 5 x Câu 35. 2 2 2 a   b  c  14 2 2 2 a   b  c  14 Ta có    a    2b  3c  14 2a  4b  6c  28
 a2 + b2 + c2 – 2a – 4b – 6c = - 14
 (a – 1)2 + (b – 2)2 + (c – 3)2 = 0  a = 1; b = 2; c = 3 T = abc = 6. Câu 36. 2 a b c    2     2 2 2 2 a c b b a c  c b  a P     
a  ba  c b  cb  a c  bc  a
a bbcc a
Bẳng cách tách: a  c     c  b 
ba ta ph}n tích được: 2    2     2 a c b
b a c  c b  a a  bb  cc  a P 
      
        1 a b b c c a a b b c c a Câu 37.
Ta có: a + b + c ≠ 0 do nếu a + b + c = 0 thì: a b c a b c       1  11  3
 (trái với giả thiết) b  c c  a a  b a  b c 
Do đó a + b + c ≠ 0. Khi đó:     
a  b  c  a  b  c 2 a b c a b c 2 a b c a 2 b c a bc          
 b  c c  a a  b  b  c b  c c  a c  a a  b a  b 2 2 2 a b c  a  b  c    b  c c  a a  b 2 2 2 a b c  P     0 b  c c  a a  b Câu 38. Ta có: 3 3 3 a  b  c  3abc THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 46
 a  b3  3aba  b 3  b  3abc
 a  b  c3  3ca  ba  b  c  3abc  3aba  b
 a  b  c3  3ca  ba  b  c  3aba  b  c
 a  b  c3  3a  b  cab  bc  ca   2 a b c a b c 3ab bc ca          0    a  b  c 2 2 2
a  b  c  ab  bc  ca  0
1 a b ca b2 b c2 c a2          0 2    a  b  c  0 a  b  c  0    
a  b2  b  c2  c  a  0  a  b  c a  b c  b a  c c  a  b
Với a + b + c = 0 thì: P  . .  . .  1  a b a a b a
Với a = b = c thì P  1  1 1  1 1  1  8
Câu 39. Ta có:      1 1 1  a  b  c a  b  c a  b  c 6.8 a b c       
 a  b b  c c  a  a  b b  c c  a c a b c a b  1  1  1  3    a  b b  c a  c a  b b  c a  c c a b Vậy: P     6.8  3  39 a  b b  c c  a Câu 40. 1 1 1 1 1 1 3
Ta dễ dàng chứng minh được khi    0 thì    a b c 3 3 3 a b c abc ab bc ac abc abc abc  1 1 1  3 Do đó: P        abc    abc.    3 2 2 2 3 3 3 3 3 3 c a b c a b  a b c  abc 3 3 x x
Câu 41. Ta có: f x   . 2 1  3x  3x x  1 x3 3 3 1 x
Với x + y = 1 ta có: f x  f 1 y   
 f x  f y  1. Từ đó: 3     1x 3  x  1   2011   2010   2011   1  2011 2A  f  f  f  ... f  f  2011 A             2012   2012   2012   2012   2012  2 Câu 42. Ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 47 b  c c  a a  b 2013    
a  ba  c b  ab  c c  ac  b
a ca b babc c bc a     a  ba  c
babc c ac b 1 1 1 1 1 1       a  b a  c b  c b  a c  a c  b 1 1 1 1 1 1       a  b c  a b  c a  b c  a b  c  1 1 1   2    
 a  b c  a b  c  1 1 1 2013     a  b c  a b  c 2 Câu 43.    2 2 2 2 a b c
 a  b  c  ab  ac  bc  0 2 2 2 a a a   2 2 a  2bc a  ab  ac  bc abac 2 2 2 2 b b c c Tương tự:  ;  2 b  2ac babc 2 c  2ac cacb 2 2 2 a b c P    2 2 2 a  2bc b  2ac c  2ab 2 2 2 a b c    
a  ba  c a  bb  c a  cb  c
a ba cbc
        1 a b a c b c Câu 44. 2 2 2 2
x  2y  xy  x  xy  2y  0  x  yx  2y  0
Vì x  y  0 nên x  2y  0  x  2y 2y  y y 1 Khi đó P    2y  y 3y 3 Câu 45. 16 x  1  x   1 x  1 2 x  1 4 x  1 8 x  1
x 1x1 2x 1 4x 1 8 16 x   1 x 1       x   1  x 1 2 x  1 4 x  1 8 x  1
x1 2x 1 4x 1 8x 1 Câu 46. a) Từ giả thiết 2 2 2 2 2 2
a  2c  3b  19  a  2c  3b  19 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 48 2 2 2 2 2 2 2 2 a  7 b  6 c  3 3b  18 2c  6
a  7  2c  6  3b 18 14 Ta có:        14 4 5 6 15 12 4  12  15 1 2 a  49  a  7 Suy ra : 2 b  64  b  8 2 c  81  c  9 Câu 47.
Đặt a  b  x; b  c  y; c  a  z  x  y  z  0  z   x   y 3 Ta có: 3 3 3 3 3
x  y  z  210  x  y  x  y  210  3
 xyx  y  210  xyz  70
Do x, y,z là số nguyên có tổng bằng 0 và xyz  70   2  . 5  .7 nên x, y,z  2  ; 5  ; 
7  A  a  b  b  c  c  a  14 Câu 48.
Vì x  y  z  7  z  x  y  7  xy  z  6  ...  xy  x  y  1  x   1 y 1
Tương tự ta có: yz  x  6  y   1 z  
1 ; zx  y  6  z   1 y   1 1 1 1 z  1 x  1 y  1 Vậy H      x   1 y   1
y 1z 1 z 1x 1 x 1y 1z 1 x yz3 7  3 4    Ta
xyz  xy  yz  xz  x  y  z 1 3  xy  yz  xz  7 1 9  xy  yz  xz 2 có:     2 2 2         2 x y z x y z
2 xy yz xz  7  23  2 xy  yz  xz  xy  yz  xz  13 4 Vậy H   1  9  13 Câu 49. 3 2 6 4 2 2 4
a  3ab  5  a  6a b  9a b  25 3 2 6 2 4 4 2
b  3a b  10  b  6a b  9a b  100 6 4 2 2 4 6
 a  3a b  3a b  b  125     2 2 3  2 2 3 a b 5 a b  5   2018 2018 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 49
MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP CHỨNG MINH ĐẲNG THỨC
Dạng 1: Sử dụng phép biến đổi tƣơng đƣơng
Thí dụ 1. Cho x, y, z là số thực thỏa mãn xyz = 1. Chứng minh rằng: 1 1 1 P     1 1 x  xy 1 y  yz 1 z  zx Lời giải 1 x x Ta có:   ; 1 y  yz x  xy  xyz 1  x  xy 1 xy xy Mặt khác:   2 1 z  zx xy  xyz  x .yz 1 x  xy 1 1 1 Do đó: P    1 x  xy 1 y  yz 1  z  zx 1 x xy 1 x      xy  1(đpcm)
1 x  xy 1 x  xy 1 x  xy 1 x  xy
Thí dụ 2. Giả sử x, y, z là các số thực dương thỏa mãn điều kiện: x  y  z  xyz . x 2y 3z xyz5x  4y  3z Chứng minh rằng:    2 2 2 1 x 1 y 1  z
x yyzzx Lời giải x xyz xyz xyz xyz Ta có:     2 1 x yz  x.xyz yz  x.x  y  z 2 x  xy  yz  zx x yzx 2y 2xyz 3z 3xyz Tương tự ta có:  ;  2 1 y x yyz 2 1 z yzzx x 2y 3z xyz 2xyz 3xyz Do đó:    1 2 x 1 2 y 1 2 z
x yz x  x yy z      yzzx
xyzy  z  2x  2z  3x  3y xyz 5x  4y  3z   x yy zz x    
x yyzzx x 2y 3z xyz5x  4y  3z Vậy:    2 2 2 1 x 1 y 1  z
x yyzzx  a b c a b c Thí dụ 3. Cho    0.Chứng minh: P     0 b  c c  a a  b
bc2 ca2 a b2 Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 50 2 2 a b c a b c b  ab  ac  c Ta có:    0     b  c c  a a  b b  c a  c b  a abca 2 2    ⇔ a b ab ac c     (1) 2 abcabc b c  2 2 b c  bc  ba  a 2 2 c b  ac  cb  b Tương tự ta có:    (3)   (2); 2 abbcca 2 c a 
   abbcca a b 
Cộng (1), (2), (3) Vế theo vế ta được điều phải chứng minh.
Thí dụ 4. Cho 3 số thực x, y, z thỏa mãi điều kiện: x + y + z = 0 v| xyz ≠ 0. 2 2 2 x y z
Tính giá trị biểu thức: P    2 2 2 2 2 2 2 2 2 y  z  x z  x  y x  y  z Lời giải 2 2
Ta có: x  y  z  0  y  z  x
  y  z   x   2 2 x x Suy ra: 2 2 2 y  z – x  2  yz.  Do đó: 2 2 2 y  z  x 2  yz 2 2 2 2 y y z z Tương tự ta có:  ;  2 2 2 2 2 2 z  x  y 2  xz x  y  z 2  xy 2 2 2 2 2 2 3 x y z x y z x  3 y  3 z Do đó: P        2 y  2 z  2 2 x z  2 x  2 2 y x  2 y  2 z 2yz 2xz 2xy 2xyz    3
x y z  3x  yy  zz  x 0  3.z.x.y    3xyz   3 2xyz 2xyz 2xyz 2 3 Vậy P   2
Dạng 2: Sử dụng các hằng đẳng thức quen biết  1 1 1
Thí dụ 5. Cho a, b, c khác 0 thỏa mãn 
  2; a  b  c  abc. a b c 1 1 1 Chứng minh rằng:    2 2 2 2 a b c Lời giải 1 1 1  1 1 1 2  1 1 1  Ta có:       2   2 2 2     a b c  a b c   ab bc ca  a  b    c 4 2.  2. abc  1
Thí dụ 6. Cho a + b + c = 0. Chứng minh rằng: a  b  c  a  b  c 2 4 4 4 2 2 2 2 Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 51
Từ: a + b + c = 0        2 2 2 2 2 b c a b c
 a  b  2bc  c  a
 a  b  c  2bc  a  b c 2 2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 4 2 2 2 2 2 2
 4b c  a  b  c  2a b  2b c  2c a
 2a  b  c   a  b  c 2 4 4 4 2 2 2 1
Vậy: a  b  c  a  b  c 2 4 4 4 2 2 2 2
Thí dụ 7. Cho các số thực a, b, c khác nhau đôi một thỏa mãn: 3 3 3 a  b  c  3abc và 2 2 2 ab bc ca abc  0 . Tính: P    2 2 2 2 2 2 2 2 2 a  b  c b  c  a c  a  b Lời giải Do 3 3 3
a  b  c  3abc      2 2 2
a b c a  b  c  ab  bc  ca  0 Do 2 2 2
a  b  c  ab  bc  ca  0 với a, b, đôi một khác nhau nên: a + b + c = 0 Suy ra: a + b + c = 0 2 2 2 2 2 ab ab ab b b b Khi đó:      2 2 2 2 a  b  c
a  b  cb  c 2 a  b  c a
  a  c  b b  b 2  2 bc c 2 ca a Tương tự:  ;  2 2 2 b  c  a 2  2 2 2 c  a  b 2 
Cộng theo vế c{c đẳng thức trên ta được: 2 2 2 ab bc ca b c a 1 P         a  b  c  0 2 2 2 2 2 2 2 2 2   a  b  c b  c  a c  a  b 2  2  2  2 Vậy P = 0. 2
Thí dụ 7. Cho ba số thực a, b, c thỏa mãn: b  c; a  b  c và 2  2 a b  a  b  c a  a  c2 2 a  c Chứng minh rằng:   2 2 b    c b b c Lời giải Ta có:     2 2  2 a a b c
b  a  b  c  ba  b  c  b
 a  2b  ca  c Tương tự:    2 2 b
b c = 2a  b  cb  c a  a  c2
a2bcacac2 2
2a2b2cac ac Do đó:      (đpcm) 2     2 2 2a2b2cb        c b b c 2a b c b c b c  bc
Dạng 3: Phƣơng pháp đổi biến THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 52
Thí dụ 8. Với a,b,c l| c{c số thực thỏa mãn: 3 3 3 3
(3a  3b  3c)  24  (3a  b  c)  (3b  c a) (3c  a  b)
Chứng minh rằng : a  2bb  2cc  2a  1 Lời giải 3a  b  c  x 
Đặt 3b  c  a  y 3c a  b  z  Ta có: (3a  3b  3 3c)  24  (3a  b  3 c)  (3b  c  3 a)  (3c  a  3 b)  (x  y  3 z)  24  3 x  3 y  3 z  (x  y  3 z)  24  (x  y  3
z)  3(x  y)(y  z)(z  x)
 24  3(x  y)(y  z)(z  x)  0
 24  3(2a  4b)(2b  4c)(2c  4a)  0
 24  24(a  2b)(b  2c)(c  2a)  0
 (a  2b)(b  2c)(c  2a)  1 (đpcm)
Thí dụ 9. Cho a,b,c  0 thỏa mãna  b  c  a  b  c  2. Chứng minh rằng a  b  c  2 1 a 1 b 1 c
1a1 b1c Lời giải
Đặt x  a; y  b; z  c  xy  yz  zx  1 a  1   x   y  x   z .
Tương tự: b  1  y  xy  z;c 1  z  xz  y Khi đó ta có: a b c 2xy  yz  zx    2 a 1 b 1 c
x yy zz x  . 1     
1a1 b1c
Thí dụ 10. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn ab  bc  ca  0 . Chứng minh rằng: bc  ca  ab  3. 2 2 2 a b c Lời giải x  ab 
Đặt y  bc thì a  b  c  0 và abc  0 . Ta có: z   ca THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 53 3 3 bc ca ab b c  3 3 c a  3 3 3 a b x  3 y  3     z 2 2 2 2 2 2 a b c a b c xyz
x y z 2x  2y  2z xyyzzx3xyz  xyz  3xyz  3 xyz
Dạng 4: Phƣơng pháp sử dụng bất đẳng thức 2 x  2 y  2 2 2 2  z x y z
Thí dụ 11. Cho a, b, c, z, y, z thỏa mãn    . 2 a  2 b  2 2 2 2 c y b c
Chứng minh rằng 2019  2019  2019 x y z  0. Lời giải Ta có: 2 x  2 y  2 2 2 2 z  x  y  z . 2 a  2 b  2 2 2 2 c a b c 2 2 2 2 2 2  x  x  y  y  z  z  0 2 2 a a  2 b  2 2 2 c b a  2 b  2 2 2 c c a  2 b  2 c  1 1   1 1   1 1   2 x   2 y   2 z    0 2 2 2 2   2 2 2 2   2 2 2 2   a a  b  c   b a  b  c   c a  b  c 
 x  y  z  0 (do mỗi số hạng của tổng đều không âm)
Vì vậy: 2019  2019  2019 x y z  0.  3
Thí dụ 12. Cho ba số thực dương a, ,
b c thỏa mãn a 1 2 b  b 1 2 c  c 1 2 a  . 2 3 Chứng minh rằng: 2 a  2 b  2 c  . 2 Lời giải
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho hai số không âm ta có 2 a  1 2 2 b b  1 2 2 c c  1 2  2   2   2    a  3 a 1 b b 1 c c 1 a . 2 2 2 2 a  1 2 b  2 a  1  2  b   3
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi b  1 2 c   2 b  1  2 c  2 a  2 b  2 c  (đpcm).   2 c  1  2 2 c  1  2  a  a 
Dạng 5: Phƣơng pháp sử dụng lƣợng liên hợp THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 54
Thí dụ 13. Cho x, y thỏa mãn:
x  2014  2015  x  2014  x  y  2014  2015  y  2014  y Chứng minh: x  y Lời giải
x  2014  2015  x  2014  x  y  2014  2015  y  2014  y (1)
ĐKXĐ: 2014  x; y  2014
(1)  x  2014  y  2014  2015 x  2015 y  2014  y  2014  x  0
Nếu x khác y và 2014  x; y  2014 thì x  2014  y  2014 >0;
2015  x  2015  y > 0; 2014  x  2014  y > 0 , do đó (1) 1 1 1 (2)  x  y         0 x  2014  y  2014 2015  x  2015  y 2014  x  2014   y  1 1 Khi đó dễ chứng tỏ   0 2014  x  2014  y 2015  x  2015  y
Mà x  y  0 nên (2) vô lý vì VT(2) luôn khác 0
Nếu x = y dễ thấy (1) đúng. Vậy x = y. 
Thí dụ 14. Nếu a , b , c là các số không âm thoả mãn điều kiện:  a c b thì ta có: 2 1  1  2 a  b b  c c  a Lời giải 1 1 b  c b  c Ta có     1 c  a a  b ( c  a)( a  b) ( c  a)( a  b)( b  c) 1 1 a  b Tương tự   2 b  c c  a ( c  a)( a  b)( b  c) a  c Mà b   a  b  b  c (3) 2 1 1 1 1 Từ (1) (2) (3)     b  c c  a c  a a  b 1 1 2 hay   a  b b  c c  a THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 55
Dạng 6: Chứng minh có một số bằng hằng số cho trƣớc  a  b  c  2019 
Thí dụ 15. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn 1 1 1 1    a b c 2019
Chứng minh rằng trong các số a, b, c có một số bằng 2019 Phân tích:
Ta thấy việc chứng minh trong các số a, b, c có một số bằng 2019 sẽ tương đương
với việc chứng minh hệ thức sau đúng: a  2019b  2019c  2019  0   * khai triển (*) ta được: *   2
ab  2019a  2019b  2019 c  2019  0
 abc  2019ab  bc  ca 2  2019 a  b  c 3  2019  0 * * 1 1 1
Từ giả thiết    2019
abc  2019 ab  bc  ca  0 2 a b c suy ra    
Từ giả thiết a b c  2019 2 3     suy ra 2019 a b c 2019 0. 3
Cộng (2) và (3) theo vế ta được (**) từ đ}y ta dẫn đến lời giải sau: Lời giải 1 1 1
Từ giả thiết    2019
abc  2019 ab  bc  ca  0 2 a b c suy ra    
Từ giả thiết a b c  2019 2 3     suy ra 2019 a b c 2019 0. 3
Cộng (2) và (3) theo vế suy ra:      2      3 abc 2019 ab bc ca 2019 a b c  2019  0
 a  2019b  2019c  2019  0 1
Từ (1) suy ra b|i to{n được chứng minh.
Nhận xét: Từ phân tích và cách giải bài toán trên ta thấy để giải đơn giản dạng toán
này chúng ta cần suy luận ngược để tìm ra lời giải.  1 1 1        a b c
Thí dụ 16. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn  a b c  abc   1
Chứng minh rằng trong 3 số a, b, c có ít nhất một số bằng 1. Phân tích:
Ta thấy việc chứng minh trong các số a, b, c có một số bằng 1 sẽ tương đương với
việc chứng minh hệ thức sau đúng: a   1 b   1 c   1  0  
* khai triển (*) ta được:
*  abab 1c 1  0
 abc ab  bc  caa  b  c1  0 * * THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 56 1 1 1
Từ giả thiết    a b c a b c v| abc = 1 ta được:
a  b  c  ab  bc  ca hay ab  bc  ca a  b  c  0 2
Mặt khác abc 1 hay abc 1  0 3
Cộng (2) và (3) theo vế ta được (**) từ đ}y ta dẫn đến lời giải sau: Lời giải 1 1 1
Từ giả thiết    a b c a b c v| abc = 1 ta được:
a  b  c  ab  bc  ca hay ab  bc  ca a  b  c  0 2
Mặt khác abc 1 hay abc 1  0 3
Cộng (2) và (3) theo vế ta được:
 abc  ab  bc  ca  a  b  c 1  0
 ab a  b 1c 1  0
 a 1b 1c 1  0 1
Từ (1) suy ra b|i to{n được chứng minh  1 1 1 1    
Thí dụ 17. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn 3 3 3 a b c 3  3 3 3
a  b  c  6  2 5  29   12 5 .
Chứng minh trong 3 số có ít nhất một số bằng 27. Lời giải 1 1 1 1 Từ giả thiết    suy ra 3  3 3 3 abc 3 ab  bc  ca   0  1 3 3 3 a b c 3 Rút gọn biểu thức:        2 29 12 5 9 12 5 20 3 2 5  3  2 5  2 5  3
 6  2 5  29 12 5  6  2 5  2 5 3  9  3 Do đó 3 3 3      3 3 3 a b c 3 0 9 a  b  c  27  0. 2
Cộng (1) và (2) theo vế ta được: 3 abc  3 3 3 3
ab  bc  ca   9 3 3 3 a  b  c   27  0
 3 a 33 b 33 c 3  0 3
Từ (3) suy ra b|i to{n được chứng minh THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 57
Dạng 7: Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau   a  b  c  1 
Thí dụ 18. Cho 3 số a, b, c khác 0 thỏa mãn 2 2 2 a   b  c  1.  x y z     a b c
Chứng minh rằng xy + yz + zx = 0 Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có: x y z x  y  z     x  y  z a b c a  b  c 2 2 2 x y z     x  y  z2 2 2 2 a b c
Mặt kh{c cũng theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có: 2 2 2 2 2 2 x y z x  y  z 2 2 2     x  y  z 2 2 2 2 2 2 a b c a  b  c Do đó:    2 2 2 2 2 2 2            2 2 2 x y z x y z x y z 2 xy yz zx  x  y  z  xy  yz  zx  0  a b c
Thí dụ 19. Cho 3 số thực a, b, c thỏa mãn   . 2016 2015 2014
Chứng minh rằng:         2 4 a b b c a c . Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có: a b c a  b a  c b  c a  b a  c b  c         2016 2015 2014 2016  2015 2016  2014 2015  2014 1 2 1
2a  b  a c        2  b  c
4 a bb c a c2  a   c  x y z
Thí dụ 20. Cho các số thực a, b, c, x, y, z khác 0 thỏa mãn   . a b c 2 2 2 x  y  c 1 Chứng minh rằng:     2 2 2 2 a  b  c ax by cz
(Các mẫu đều khác 0) Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 58 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 x y z x y z x  y  z a  x  y  z            2 a b c ax by cz ax  by  cz b ax  by   cz 
Mặt kh{c cũng theo tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có: 2 2 2 2 2 2 a b c x y z x  y  z       2 2 2 2 2 2 x y z a b c a  b  c Do đó: 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2  x  y  z  x  y  z x  y  z 1      (đpcm) 2 2 2  ax  by  cz  a  b  c    2 2 2 2 a  b  c ax by cz     bx cy cx az ay bx
Thí dụ 21. Cho 3 số thực a, b, c thỏa mãn   . a b c a b c Chứng minh rằng:   x y z Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có: bx  cy cx  az ay  bx
bx  cy  cx  az  ay  bx     0 a b c a  b  c Do đó: bx  cy  a b c
cx  az    (đpcm) x y z ay  bx 
Thí dụ 22. Cho các số thực a, b, c, x, y, z khác 0 thỏa mãn x y z   . a  2b  c 2a  b  c 4a  b  c a b c Chứng minh rằng:   . x  2y  z 2x  y  z 4x  4y  z Lời giải
Sử dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau ta có: x 2y z x  y  z x  2y  z     a  2b  c 4a  2b  2c 4a  4b  c
a  2bc4a  2b2c4a 4bc 1 9a 2x y z 2x  y  z 2x  y  z     2a  4b  2c 2a  b  c 4a  4b  c
2a  4b 2c2a  bc4a 4bc 2 9b 4x 4y z 4x  4y  z 4x       4y z 3 4a  8b  4c 8a  4b  4c 4a  4b  c
4a 8b 4c8a 4b4c4a 4bc 9b Từ (1), (2) và (3) suy ra: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 59 x  2y  z 2x  y  z 4x  4y  z   9a 9b 9c a b c    . x  2y  z 2x  y  z 4x  4y  z
Bài tập tự luyện:
Câu 1. (Chuyên Khánh Hòa 2018)
Chứng minh rằng với mọi số thực a, , b c ta luôn có:
   2  2  2  2 a b c a b c  2ab  ac  bc
Câu 1. (Chuyên Nam Định 2016) Cho a, ,
b c là các số thực thỏa mãn c{c điều kiện a  b  c  6 ; 1  1  1  47. a  b b  c c  a 60 a b c
Tính giá trị của biểu thức   . b  c c  a a  b
Câu 2. (Chuyên Thanh Hóa 2018)  3 a  2 3a  5a  17  0
Cho a,b là các số thực dương thỏa mãn biểu thức  3b  2 3b  5b  11   0
Chứng minh rằng a  b  2
Câu 3. (Chuyên Hải Dương 2018) Cho ,
x y, z thỏa mãn x  y  z  xyz  4
Chứng minh x4  y4  z  y4  x4  z  z4  x4  y  xyz  8
Câu 4. (Chuyên TP. Hồ Chí Minh 2018) Cho a, ,
b c là ba số thực thỏa mãn điều kiện a  b  c  0 và 2 a  2a  c   1 a  b   1 .
Tính giá trị của biểu thức  2  2  2 A a b c
Câu 5. (Chuyên Quảng Ngãi 2018)  2 a  a  2 b  Cho
là các số thực khác 0 thỏa mãn điều kiện  2 b  b  2 c  2 c  c  2  a
Chứng minh rằng a  bb  cc a  1
Câu 6. (Chuyên Lào Cai 2018) 1 1 1
Cho 2 số dương a,b và số c khác 0 thỏa mãn điều kiện    0 . Chứng minh a b c
rằng : a  b  a  c  b  c THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 60
Câu 7. (HSG Quận Hải An 2018) Cho   2    2 x x 2019 y
y  2019   2019. Chứng minh: 2019  2019 x y  0
Câu 8. (HSG Quận Lê Chân 2018) Cho ∆ABC có  0
A 60 . Đặt BC = a ; CA = b ; AB = c 1 1 3 Chứng minh rằng    a  b a  c a  b  c
Câu 9. (HSG Hải Dương 2017) 1 1 1 Cho ,
x y, z  0 v| đôi một khác nhau thỏa mãn 
  0. Chứng minh rằng x y z  1 1 1      2016 x  2017 y  2018 z xy yz zx * 2 2 2       x  2yz y  2zx z   2xy 
Câu 10. (HSG Hải Dương 2016)
Cho x, y là hai số thực dương. Chứng minh rằng:
 2  2   2  2      2 2 2 x y x x y y x y x y .
Câu 11. (HSG Phú Thọ 2016)
Cho a,b, c là các số thực dương thỏa mãn a  b  c  5 và a  b  c  3 . a b c 4 Chứng minh rằng    . a  2 b  2 c  2 (a  2)(b  2)(c  2)
Câu 12. (HSG Nam Định 2015)
Cho các số thực x, y, z thỏa mãn đồng thời c{c điều kiện x  y  z  2, 2  2  2 1 1 1 x y
z  18 và xyz  1. Tính giá trị của S    
xy  z  1 yz  x  1 zx  y  1
Câu 13. (HSG Phú Thọ 2015) Cho các số thực ,
x y, z đôi một khác nhau thỏa mãn 3   3 x 3x 1, y  3y  1 và 3 z  3z  1.
Chứng minh rằng 2  2  2 x y z  6 .
Câu 14. (HSG Bắc Ninh 2016)
Cho các số thực a, b, c thỏa mãn    2  2  2 a b c 0,a b c , 2  2  2 b c a , 2  2  2 c a b . Tính giá 2 2 2 a b c trị biểu thức P    2 a  2 b  2 2 c b  2 c  2 2 a c  2 a  2 b
Câu 15. (HSG Đồng Nai 2016)
Cho a, b, c là các số thực dương thỏa 2  2  2 a b c  2abc  1. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 61
Tính giá trị biểu thức 
  2  2    2  2   2  2 P a 1 b 1 c b 1 a 1 c c 1 b 1 a  abc
Câu 16. (HSG Phú Thọ 2016)
Cho các số dương a, b, c thỏa mãn ab  bc  ca  1. Chứng minh rằng a  b b  c c    a  0 1 2 c 1 2 a 1  2 b
Câu 17. (Chuyên Phú Thọ 2017) 1 2xy 10z
Tính giá trị biểu thức P    với x, y, z là các
2x  2xz  1 y  2xy 10 10z  yz 10
số thỏa mãn xyz  5 và biểu thức P có nghĩa.
Câu 18. (Chuyên Hải Dương 2015) Cho ,
x y là hai số thực thỏa mãn   2  2 xy (1 x )(1 y )  1. Chứng minh rằng  2   2 x 1 y y 1 x  0.
Câu 19. (Chuyên Hà Tĩnh 2016)
Cho ba số a, b, c thỏa mãn: 2
c  2ab  bc ac  0 , b  c và a  b  c . Chứng minh 2 2a  2ac  2 c a  c rằng:  . 2 2b  2bc  2 c b  c
Câu 20. (Chuyên KHTN 2010)
Với mỗi số thực a, ta gọi phần nguyên của số a là số nguyên lớn nhất không vượt
quá a và ký hiệu là [a]. Chứng minh rằng với mọi n nguyên dương ta luôn có.  2 3 7 n  n      1 ... n 1.2 2.3 n n      1 
Câu 21. (Chuyên Hải Dương 2010) x  y  a  b Cho trước ,
a b R ; gọi ,
x y là hai số thực thỏa mãn x y a   3 3 3 3 b
Chứng minh rằng: 2011  2011  2011  2011 x y a b .
Câu 22. (HSG huyện Kinh Môn)
Cho a + b + c + d = 0. Chứng minh rằng: 3  3  3  3 a b c
d  3c  dab  cd 1 1 1
Câu 23. Chứng minh rằng nếu có: ax3 = by3 = cz3 và    1 . x y z Thì: 2  2  2  3  3  3 3 ax by cz a b c 4 4 a b 1 Câu 24. Cho     . Chứng minh rằng: x y x  và 2 2 a b 1 y THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 62 2000 2000 x y 2 a) 2 2 bx  ay b)   1000 1000 a b a b1000 ax  by  c 
Câu 25. Cho x, y là hai số thực thỏa mãn: bx  cy  a cx ay  b  Chứng minh rằng: 3 3 3 a  b  c  3abc a  b b  c c  a
Câu 26. Chứng minh rằng nếu: x  ; y  ; z  a  b b  c c  a
Thì: 1 x1 y1 z  1 x1 y1 z ay  bx cx  az bz  cy
Câu 27. Cho a, b, c là ba số không âm thỏa mãn:   c b a 2 Chứng minh rằng:       2 2 2    2 2 2 ax by cz x y z a  b  c  a  b c  d ac  bd Câu 28. Cho m  ; n  ; p 
. Chứng minh rằng: m  n  p  m.n.p a  b c  d ad  bc
Câu 29. Cho a và b l| c{c số thực thỏa mãn c{c điều kiện: 2 6a  20a  15  0; 2
15b  20b  6  0; ab  1. 3 b 6 Chứng minh rằng:      . 3 2 2015 ab 9 ab 1
Câu 30. Giả sử a,b l| hai số thực ph}n biệt thỏa mãn 2 2 a  3a  b  3b  2
a) Chứng minh rằng a  b  3  b) Chứng minh rằng 3 3 a  b  4  5
Câu 31. Giả sử x, y là những số thực dương ph}n biệt thỏa mãn: 2 4 8 y 2y 4y 8y     4 2 2 4 4 8 8 x  y x  y x  y x  y
Chứng minh rằng: 5y  4x
Câu 32. Cho Các số thực a, b, c thỏa mãn đồng thời 2 đẳng thức:
i) a  bb  cc  a  abc )  3 3   3 3   3 3   3 3 3 ii a b b c c a
 a b c .Chứng minh: abc  0 x  y  a  b
Câu 33. Cho trước a, bR ; gọi x, y l| hai số thực thỏa mãn  3 3 3 3 x  y  a  b Chứng minh rằng: 2011 2011 2011 2011 x  y  a  b . a b 2ab  2
Bài 34. Cho a, b ≠ 0 thỏa mãn a + b = 1. Chứng minh:   3 3 2 2 b  1 a  1 a b  3 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 63 a   b  c  d
Câu 35. Cho 4 số a, b, c, d nguyên thỏa mãn:  . Chứng minh: c = d. ab  1   cd 1 1 1
Câu 36. Cho x, y, z là các số thực dương thỏa mãn:   =1 và x + y + z = 1. x y z
Chứng minh rằng: (x – 1)(y – 1)(z – 1) = 0 a b c x y z
Câu 37. Giả sử a, b, c, x, y, z là các số thực khác 0 thỏa mãn:    0 và    1. x y z a b c 2 2 2 x y z Chứng minh rằng:    1 2 2 2 a b c 3 3 3 a + b + c - 3abc
Câu 38. Cho a + b + c = 2009. Chứng minh rằng: = 2009 2 2 2 a + b + c - ab - ac - bc
Câu 39. Cho 3 số a, b, c thỏa mãn a + b + c = 0. Chứng minh rằng:  5  5  5  2  2  2 2 a b c 5abc a b c  2 2 2 x  yz y  zx z  xy 2 2 2 a  bc b  ca c  ab Câu 40. Cho   . Chứng minh rằng:   a b c x y z
Câu 41. (HSG Quận 9 TP. Hồ Chí Minh năm 2011) 2 mn Chứng minh rằng:  m  n  m  n m  n  m  n 2 10 Áp dụng tính: A  . 2  5  7
Câu 42. (HSG Quận 1 TP. Hồ Chí Minh năm 2012) 2 2
Giả sử 4 số a, b, c thỏa mãn điều kiện 2 2      2 2 a b
a b  c  d  c  d . Chứng 4 4 minh rằng: 4 4      4 4 a b a b  c  d  c d .
Câu 43. Cho x(m  n)  y(n  p)  z(p m) trong đó x, y,z la các số khác nhau và khác 0, m  n n  p p  m Chứng minh rằng:   x(y  z) y z  x zx  y
Câu 44. Chứng minh rằng:
     2       2       2 a b c b c a c a b a b c b a c a c b
Câu 45. Cho a, b,c đôi một khác nhau và khác 0. Chứng minh rằng:
 a  b b  c c a   c a b 
Nếu a  b  c  0 thì   .        9  c a
b   a  b b  c c  a  HƢỚNG DẪN GIẢI THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 64 Câu 1.
VT  a  b  c2  a  b  ca  b  c  2 a  ab  ac  ab  2 b  bc  ac  bc  2 c  2 a  2 b  2
c  2 ab  bc  ca  VP Câu 2.  a
  3a  5a 17  0 a13 3 2  2a 16  0(1)    3 2
b  3b  5b 11  0 b1  3 2b12  0(2)
 1  2  a 13  2a 16  b 13  2b 12  0
a 1 b 1a 12 a 1b 1 b 12            2a  b  2  0   2     a 1 3      a b 2    b  1   b12  2  0  2  4    2  a 1 3      a  b  2do
 b 1  b 12  2  0 a    , b   2 4      Câu 3.
Ta có: x  y  z  xyz  4  4x  y  z  4 xyz  16 Mặt khác:
x4  y4  z  x 16  
4y  z  yz  
x 4(x  y  z)  4 xyz   4 y  z    yz 2
 x4x  4 xyz  yz  x2 x  yz
 x4  y4  z  x.2 x  yz  2x  xyz
Chứng minh ho|n to|n tương tự ta có:
 y4x4z  2y   xyz 
 z4  x4  y  2z   xyz Do vậy
x 4  y4  z  y4  x4  z  z4  x4  y  xyz
 2x  2y  2z  3 xyz  xyz
 2x  y  z  xyz  8
Vậy x(4  y)(4  z)  y4  x4  z  z4  x 4  y  xyz  8 Câu 4.
Ta có: a  b  c  0  b  a  c THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 65  2
a  2 a  c  1a  b  1  2
a  2 a  c  1a  a  c  1  2
a  2 a  c  1c  1  2
a  2 a  c  1c  1  0
 a  2ac 1  2c 12 2  0
 a  c 12  c 12  0 a  c  1  0 a   0     b  a  c  c  1  0 c   1   1
 A  a  b  c  0  1  12 2 2 2 2 2  2 Vậy A  2 Câu 5.
Cộng theo vế ta được a + b + c = 0.
Cộng (1) và (2) theo vế ta được:   2  2 a b c
a  c  ac  a  bc  a hay c  bc a
Tương tự ta có b  ab  c , a  ca  b.
Nhân theo vế c{c đẳng thức trên ta được a  bb  cc a  1 Câu 6. 1  1 1        1 1 1   c a b c    0 Ta có:    0     a b c ab  ac  bc ab  ac  bc   0   0  abc
a  b  a  c  b  c
 a  b  a  c  b  c  2 a  cb  c
 c  ab  ac  bc  2 c  0  2 c  2 c  0  c  c  0(c  0)
Vậy a  b  a  c  b  c Câu 7. Ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 66
x 2x 2019y 2y 20192019
 x 2x  2019x 2x  2019y 2
y  2019   2019x  2 x  2019  2019y 2
y  2019   2019x  2 x  2019   y  2 y  2019  2 x  2019  x Tương tự:  2   2 x x 2019 y  2019  y
Cộng theo vế hai đẳng thức trên ta được       2019  2019 x y 0 x y x y  0. Câu 8.
1. Kẻ đường cao BH. ∆ABH vuông tại H nên A AB 3 BH = AB.sin 600 = 2 60° H AB AH = AB.cos600 = 2
Xét ∆BHC vuông tại H nên BC2 = BH2 + HC2 B C 3AB  AB 2 2 2 BC   AC    4  2  2 2 2  3AB  2   AB BC AC AB.AC 4 4 2 BC  2 AB  2 AC  AB.AC Hay a2 = b2 + c2– bc (1) 1  1  3 a  b a  c a  b  c
 (2a  b  c)(a  b  c)  3(a  b)(a  c)  2
2a  2ab  2ac  ba  2 b  bc  ac  bc  2 c  2 3a  3ac  3ab  3bc
 a2 = b2 + c2 – bc luôn đúng theo (1) Câu 9. 1 1 1 Từ giả thiết 
  0  xy  yz  zx  0 x y z  2   2 x
2yz x  yz  xy  zx  x  yx  z Tương tự: 2        2 y 2zx
y x y z ; z  2xy  z  xz  y THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 67 1  1  1  1 1 1 2 x  2 2yz y  2 2zx z  2xy
x yx z  y xy z      zxzy y  x  x  z  z   y
 yx zy z  0 x    Suy ra đpcm Câu 10. Ta có: 2 2 2 x y x 2 2 x y y  2 2 2 2     
 2 x  y (x  y) x  y   xy  2  2    2  2  2  2 (x y 2xy) 2(x y) x y x y 2   2   2  2  2  2 (x y) 2(x y) x y x y =    2  2 x y x y  (*)
Do x > 0, y > 0 nên (x + y)2 = x2 + y2 + 2xy > x2 + y2 Suy ra :   2  2 x y x y
Khai căn hai vế đẳng thức (*) ta được điều phải chứng minh. Câu 11.
a  b  c  3  a  b  c  2  ab  bc  ca   9  ab  bc  ca  2
Do đó a  2  a  ab  bc  ca   a  b a  c 
b  2  b  ab  bc  ca   b  c  b  a 
c  2  c  ab  bc  ca   c  a  c  b Suy ra a  b  c  a b c a 2 b 2 c 2
 a b a c b c b a         c  a c  b
a b c  bc a  ca b  
a b b c c a
2 ab bc ca  (a  )( 2 b  )( 2 c  ) 2 4  (a  )( 2 b  )( 2 c  ) 2 a b c 4 Vậy    . a  2 b  2 c  2 (a  )( 2 b  )( 2 c  ) 2 Câu 12.
Ta có xy  z 1  xy  x  y  1  x   1 y   1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 68
Tương tự yz  x 1  y   1 z  
1 và zx  y  1  z   1 x   1 1 1 1 x  y  z  3
Suy ra S  x 1y   1 y 1z   1 z 1x 1       
x1y1z1   1 1
xyz  xy  yz  zx  x  y  z  1 xy  yz  zx 2
Ta có      2  2  2 x y z x y
z  2xy  yz  zx  xy  yz  zx  7 Suy ra   1 S 7 Câu 13. Ta có 3   3   3 x 3x 1(1), y 3y 1 (2), z  3z 1 (3) .  3 x  3 y  3x  y  2 x  xy  2 y   3 (4)  
Từ (1), (2) và (3) suy ra  3 y  3 z  3y  z   2 y  yz  2 z  3 (5)  3 z  3 x   2 2  3z  x z zxx   3 (6). Từ (4) và (5) suy ra 2  2 x
z  xy  yz  0  x  yx  y  z  0  x  y  z  0 , (vì x, y, z đôi một phân biệt).
Cộng (4), (5) và (6) theo vế với vế ta có
3 x y z  1
 x y z2 2 2 2 2 2 2
 9  x y z  6 . 2 2 Câu 14.
Từ giả thiết a  b  c  0 ta được 2 2 2 2 2 2 3 a b c a b c a  3 b  3        c P   2     2     2 2 2 2 2  2  2 2bc 2ca 2ab 2abc b c b c c a c a a b a b Ta có 3  3  3 
     2  2  2 a b c 3abc a b c a b
c  ab  bc  ca  0 . Từ đó suy ra 3  3  3 a b
c  3abc do vậy ta được  3 P 2 Câu 15. Theo bài ra: 2  2  2 a b c  2abc  1 Suy ra 2    2  2 2    2  2 2    2  2 a 2abc 1 b c ; b 2abc 1 c a ; c 2abc 1 b a . Từ đó ta có THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 69 P  a 1 2 b 1 2 c   b 1 2 a 1 2 c   c 1 2 b 1 2 a   abc = a 1  2 c  2 b  2 2 b c  b 1  2 c  2 a  2 2 a c  c 1  2 a  2 b  2 2 a b  abc 2 = a a  2abc  2 2 b c  2 b b  2abc  2 2 a c  2 c c  2abc  2 2 a b  abc
= a a  bc2  b b  ac2  c c  ab2  abc
= a a  bc  bb  ac  c c  ab  abc  2 a  2 b  2 c  2abc  1 Câu 16. Ta có  2     2 1 a
ab bc ca a  (a  b)(a  c). Ho|n to|n tương tự ta có 1 2 b  ab  bc  ca  2
b  b  ab  c 1 2 c  ab  bc  ca  2
c  c  ac  b a  b a  b a  c  b  c 1 1 Suy ra  . 1 2 c
cac b  cacb   c  b c  a b  c b  c b  a  a   c 1 1 1  2 a
a  ba c  a  ba c   a  c a  b c  a c  a c  b  a   b 1 1 1  2 b
bcba  bcba   b  a b  c a  b b  c c  a 1 1 1 1 1 1 Vậy          0 . 1 2 c 1 2 a 1 2 b c  b c  a a  c a  b b  a b  c Câu 17.
Kết hợp xyz  5 ta biến đổi biểu thức P thành  1  2xy  10z P
2x  2xz  1 y  2xy  10 10z  yz  10  1  2xy  xyz.2z
2x  2xz  1 y  2xy  2xyz 2xyz.z  yz  2xyz 1 2y 2xz 1  2y      2zx  1
2x  2xz  1 1  2x  2xz 2xz  1  2x 2x  2zx  1 Câu 18. xy  (1 2 x )(1 2 y )  1  (1  2 x) (1  2 y)  1  xy  (1 2 x )(1 2 y )  (1  2 xy)
  2  2  2 2    2 2 1 x y x y 1 2xy x y  2 x  2 y  2xy  0  (x  2 y)  0  y  x  x 1 2 y  y 1 2 x  x 1 2 x  2 x 1  x  0 Câu 19. Ta có: 2
c  2ab  bc ac  0  2  2  2 a a c  2ab  bc ac THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 70   2   2 2 a
2ac c   2ab  bc  a  c  2ba  c  a  ca  c  2b .  2 2 2   2   2 
 2  2      2 2a 2ac c a 2ac c a a c
a  a  c  a  ca  c  2b
 2a ca  b c Tương tự ta có: 2   2 2b
2bc c = 2b  ca  b  c . 2 2a  2ac  2 c
2a  ca  b  c a  c Do đó: 
(với b  c , a  b  c ) 2 2b  2bc  2 c
2 b  ca  b  c  b  c Câu 20. 2   2 k k 1 k k  1 k 1 1 1 Xét      1  (k      N) k(k 1) k(k 1) k(k 1) (k 1) k k 1 k
Thay k lần lượt từ 1 đến n ta được:  2 3 7 n  n   1  1   n     ... n 1 n n (đpcm) 1.2 2.3 n n              1   n  1  n  1 Câu 21. x  y  a   b
(I)  xy3 3xyxy ab3 3aba  b x  y  a   b (1) xy(a b)  ab(a (*)  b) (2) x y a b
+/Nếu a  b  0 thì (*)      xy   ab
=> x, y là 2 nghiệm của phương trình 2 X (a  b)X  ab  0 x  b x  a Giải ra ta có  ; 
=> 2011  2011  2011  2011 x y a b . y  a y    b
+/Nếu a  b  0 => a  b . x  y  0
Ta có hệ phương trình   x  y . x  y   3 3 0  2011 a  2011 b  0 => 
=> 2011  2011  2011  2011 x y a b  2011 x  2011 y   0 Câu 22.
Từ: a  b  c  d  0 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 71
 a  b  c  d  a  b3  c  d3  3 a  3
b  3ab a  b   3 c  3 d  3cd c  d  3 a  3 b  3 c  3
d  3aba  b  3cdc  d  3 a  3 b  3 c  3
d  3ab c  d  3cd c  d  3 a  3 b  3 c  3
d  3c  dab  cd
Vậy b|i to{n được chứng minh. Câu 23. Có: 2  2  2 3 ax by cz 3 3 3 ax by cz  1 1 1  =    3 ax      3 3 3 3 x a (= 3 y b z c ) x y z  x y z  2 ax  2 by  2 2 cz ax  2 by  2 2 cz ax  2 by  2 3 3 3 cz Ta có:  3 a;  3 b;  3 c x y z 2 ax  2 by  2 2 cz ax  2 by  2 2 cz ax  2 by  2 3 3 3    cz  3 a  3 b  3 c x y z  1 1 1   2 ax  2 by  2
cz      3 a  3 b  3 3 c  x y z  . => 2  2  2  3  3  3 3 ax by cz a b c Câu 24. 4 4 a b 1   2 2 2 4 4 a b a b a) Từ     suy ra:   x y x  và 2 2 a b 1 y x y x  y     
    2   2 4 4 2 2 2 2 2 2 x y a y b x x y a b ay bx  0  bx  ay . b) Từ câu a) 2 2 bx  ay 1000 1000 1000 1000 2 2 2 2 2 2 x y x  y 1  x   1   y   1            ;      a b a  b a  b  a   a  b   b   a  b  2000 2000 x y 2 Do đó:   1000 1000 a b a b1000 Câu 25. ax  by  c  Ta có: bx  cy  a . cx ay  b 
Công theo vế c{c phương trình của hệ ta được:
abcxabcy abc abcx y 1  0 a  b  c  0   xy   1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 72
Với a  b  c  0 thì:     2 2 2       3 3 3 a b c a b c
ab bc ca  0  a  b  c  3abc (1)
Với x + y = 1 thay vào giả thiết ta được: a = b = c 3 3 3
 a  b  c  3abc (2) Từ (1) v| (2) suy ra đpcm. Câu 26 a  b 2a b  c 2b c  a 2c 1  x  1   ; 1  y  1   ; 1  z  1   a  b a  b b  c b  c c  a c  a
        8abc
1 x 1 y 1 z         (1) a b b c c a Mặt khác: a  b 2b b  c 2c c  a 2a 1  x  1   ; 1 y  1  ; 1 z  1  a  b a  b b  c b  c c  a c  a
        8abc
1 x 1 y 1 z         (2) a b b c c a
Từ (1) và (2) suy ra: 1 x1 y1 z  1 x1 y1 z Câu 27 ay  bx cx  az bz  cy cay  cby bcx  baz abz  acy Đặt    k  k    c b a 2 2 2 c b a
cay  cbx  bcx  abz  abz  acy k 
 0  ay  bx  cx  az  bz  cy  0 2 2 2 a  b  c
 ay  bx2  cx az2  bz  cy2  0
          2 2 2 2 2 2 2 a b c x y z ax by cz  0 2 Suy ra:       2 2 2    2 2 2 ax by cz x y z a  b  c  Câu 28 Ta có: a  b c  d ac  bd
a  bcdcda b acbd m  n  p      a  b c  d ad  bc a  bcd ad  bc 2 ac  bd ac  bd
ac bd2ad bcabcd    
a  bc  d ad  bc
a bcdad bc
ac bda  ba c
         m.n.p a b c d ad bc
Vậy đẳng thức được chứng minh. Câu 29.
Ta ký hiệu c{c điều kiện như sau: 2 6a  20a  15  0 (1); 2 15b  20b  6  0 (2); ab  1 (3). THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 73
Dễ thấy c{c phương trình (1) v| (2) đều có hai nghiệm phân biệt.
Do (3) nên b khác 0. Chia hai vế của (2) cho b2 ta được 2  1   1  6  20  15      0 (4)  b   b  1
Từ (1), (3) và (4) suy ra a và
là hai nghiệm khác nhau của phương trình b 2 6x  20x  15  0 (5) 1 10 a 5 Theo định lí Vi-ét: a    ;  . b 3 b 2 2 ab  9ab  3 3 3 1 a  1  5  10  2015 Từ đó :   9 a    9       3 b b  b  2  3  6 3 b 6 Suy ra  điều phải chứng minh.     , 3 2 2015 ab 9 ab 1 Câu 30. 2 a   3b  2
a) Giả sử a,b l| hai số thực ph}n biệt thỏa mãn  2 b  3a  2 2 2
 a  b  3a  b  0  a  ba  b 3a  b  0  a  ba  b  3  0 a  b  0loai  ab 3 b)   3 a b  2  7 3 3       3 3 a b 3ab a b  2
 7  a  b  9ab  2  7 2 vì 2 2
a  3a  b  3b  4  a  b  2ab  3a  b  4  ab  2  Vậy 3 3 a  b  4  5 4 4y  4 4 x  y  8 2 4 8 2  8y y 2y 4y 8y y 2y Câu 31. Ta có: 4        2 2 4 4 8 8 2 2 x  y x  y x  y x  y x  y x  y  4 4 x  y  4 4 x  y  2 2y  2 2 x  y  2 2 4  4y y 2y 4y y      2 2 4 4 x  y x  y x  y x  y  2 2 x  y  2 2 x  y  y 2y y x  y 2 2  2y y     2 2 x  y x  y x yxy xy y Do đó:
 4  y  4x  4y  5y  4x x  y Vậy 5y  4x đpcm THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 74
Câu 32. Ta có: (a3 + b3)(b3 + c3)(c3 + a3) = a3b3c3
⇔ (a+b)(b+c)(c+a)(a2 – ab + b2)(b2 – bc + c2)(c2 – ca +a2) = a3b3c3
M|: (a+b)(b+c)(c+a) = abc. Do đó:
abc(a2 – ab + b2)(b2 – bc + c2)(c2 – ca +a2) = a3b3c3
⇔ abc = 0 hoặc (a2 – ab + b2)(b2 – bc + c2)(c2 – ca +a2) = a2b2c2 * Nếu abc ≠ 0
Thì: a2 – ab + b2 |ab| ; b2 – bc + c2 |bc|; c2 – ca + a2 |ca|
Suy ra: (a2 – ab + b2)(b2 – bc + c2)(c2 – ca +a2) ≥ a2b2c2
Mà: (a2 – ab + b2)(b2 – bc + c2)(c2 – ca +a2) = a2b2c2
Do đó a = b = c thay vào (i) ⇒ 7a3 = 0 ⇒ a = 0 ⇒ abc = 0 (mâu thuẫn) Vậy: abc = 0 (đpcm) Câu 33. Ta có: x  y  a  b  (I)  xy 
3 3xyx y  a b3 3aba  b x  y  a  b (1)   (*) xy(a  b)  ab(a   b) (2)    
+/Nếu a  b  0 thì (*)  x y a b xy   ab
=> x, y là 2 nghiệm của phương trình 2 X (a  b)X  ab  0 x  b x  a Giải ra ta có  ;  => 2011 2011 2011 2011 x  y  a  b . y  a y    b
+/Nếu a  b  0 => a  b . x  y  0
Ta có hệ phương trình   x  y . 3 3 x  y  0 2011 2011 a   b  0 =>  => 2011 2011 2011 2011 x  y  a  b 2011 2011 x  y  0 a b a b Câu 34. VT     3 3 b  1 a  1
b 1 2b b 1 a1 2a a1 a b 1  1      a   2 b  b  1 b 2 a  a  1 2 2 b  b  1 a  a  1
       a  b2  2 2  2ab  3 a a 1 b b 1       2 a  a   1  2 b  b   2 2 1 a b  aba  b 2 2  a  b  ab  2 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 75 2ab  2 2 ab  2    VP 2 2 a b   2 2 a  2ab  b  2 2  2 a b  3
Vậy b|i to{n được chứng minh.
Câu 35. Ta có: a + b = c + d suy ra: a = c + d – b thay vào ab + 1 = cd
Ta có: c  d – b.b 1  cd  bd  b  cd  cd 1  0  d  bb  c  1 
Vì b,c, d là số nguyên nên: d – b = -b + c = 1 hoặc –d + b = b – c = 1 Vậy c = d 1 1 1 xy  yz  zx Câu 36. Ta có: 1    
Suy ra: xy  yz  zx  xyz x y z xyz
Do đó: (x – 1)(y – 1)(z – 1) = xyz – (xy + yz + zx) + (x+y+z) -1 (*)
Thay xy + yz + zx = xyz và x + y + z =1 vào (*) ta được:
(x – 1)(y – 1)(z – 1) = xyz – (xy + yz + zx) + (x+y+z) -1
= (xy + yz + zx) – (xy + yz + zx) + 1 -1 = 0 (đpcm) a b c ayz  bxz  cxy Câu 37. Ta có: 0    
. Suy ra: ayz  byz  cxy  0 . x y z xyz  x y z 2 2 2 2 x y z  xy yz xz  Do đó: 1        2     2 2 2    a b c  a b c  ab bc ca  2 2 2 x y z  ayz  bxz  cxy  2 2 2 x y z  0      2.     2. 2 2 2   2 2 2   a b c  abc  a b c  abc  2 2 2 x y z Vậy    1 (đpcm) 2 2 2 a b c
Câu 38. Ta có hằng đẳng thức: 3 3 3     2 2 2
a + b + c - 3abc= a b c a  b  c  ab  bc  ca Do đó: a bc 2 2 2 3 3 3
a  b  c  ab  bc  ca a + b + c - 3abc  = = a + b + c =2009 2 2 2 2 2 2 a + b + c - ab - ac - bc
a  b  c  ab  bc  ca
Lƣu ý cần nhớ: Khi a + b + c =0 thì a3 + b3 + c3 = 3abc
v| ngược lại khi a3 + b3 + c3 = 3abc thì a + b + c = 0
Câu 39. Ta có c{c hằng đẳng thức: 3 a  3 b  3
c  3abc  a  b  c 2 a  2 b  2 c  ab  bc  ca.
a bc2  2a  2b  2c 2ab bcca 2  2  2 a b c
Từ     3  3  3 a b c 0 a b c  3abc và  ab  bc  ca 2 Ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 76
 3a  3b  3c 2a  2b  2c  3abc 2a  2b  2c  5 a  5 b  5 c  2 2 a b a  b  2 2 b c b  c  2 2
c a c  a  3abc  2 a  2 b  2 c   5 a  5 b  5
c  abc ab  bc  ca  3abc  2 a  2 b  2 c  2 a  2 b  2  5  5  5  c a b c abc.  3abc 2 a  2 b  2 c  2   5  5  5   2  2  2 2 a b c 5abc a b c  (đpcm) 2 2 2 2 2 2 x  yz y  zx z  xy x  yz y  zx z  xy Câu 40. Đặt    k  a  , b  ,c  a b c k k k 2 2 2 a  bc b  ca c  ab Sau đó tính: 2 2 2
a  bc, b  ca,c  ab theo x, y,z, k từ đó suy ra:   x y z Câu 41. Ta có:
m n mn m n mn m n2 mn 2 mn 2 mn Do đó:  m  n  m  n m  n  m  n 2 10 2 2.5 Áp dụng:   2  5  7 2  5  7 2  5  2  5 Câu 42. Ta có: a b a b 2 2       
a b 2 2a b ab2 ab4 2 2 2 2 2 2 
a b 2 a b2 a b2       a b2 a b4 2 2  
 a  b 2 a  b 2  2a  b4 2 2 2 2 2 a b a b4 4 4        Tương tự:    2 2    4 2 2 4 4 c d c a 2 c d c d             4 4 Vậy 4 4      4 4 a b a b  c  d  c d Câu 43.
Vì xyz  0 nên: x(m  n)  y(n  p)  z(p  m) x m  n y n  p zp  m    xyz xyz xyz m  n n  p p  m
pmnp m npm npm n hay :      yz xz xy xy  yz yz  xy xz  yz THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 77 m  n n  p p  m    xy  z y z  x zx  y
Câu 44. Ta có:    2       2       2 a b c b c a c a b a b c b a c a  c  b   0 (1)  x  z a   2 a   b  c  x    x  y
Đặt b  c  a  y  b  2   a  c  b  z   y  z c   2 Khi đó ta có: x  z  x  y y  z 
y  z  x  z x  y  2 2 1 VT  .  .y  .  x  x  yx      y 2 z 2  2 2  2  2 2  4 x  z x  z y  z z  y 2 2 1  . .y  . .x  . 2 2 x  y  2 z 2 2 2 2 4 1 1 1 =  2 2 x  z  2 y   2 2 z  y  2 x  . 2 2 x  y  2 .z 4 4 4 1   2 2   2 1 x y z   2 2 x  y  2 z  0  VP (dpcm) 4 4 Câu 45. a  b b  c c  a c 1 a 1 b 1 Đặt  x;  y;  z   ;  ;  (1) c a b a  b x b  c y c  a z     1 1 1
 x y z      9  x y z   1 1 1    x  z   Ta có: x  y  z y z x y      3      (2)  x y z   x y z  2 2 y  z  b  c c a  c b  bc  ac  a c Ta lại có:   .    . x  a b  a  b ab a  b
c a  bc  a  b cc  a  b        2 c 2c a b c  2c     aba  b ab ab ab 2 2 x  z 2a x  y 2b Tương tự ta có:  ;  y bc z ac     2 2 2  1 1 1  2c 2a 2b 2
x y z      3     3   3 3 3 a  b  c   x y z  ab bc ac abc Vì 3 3 3
a  b  c  0  a  b  c  3abc   Do đó:     1 1 1 2
x y z      3  .3abc  3  6  9  x y z  abc THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 78
RÚT GỌN BIỂU THỨC ĐẠI SỐ VÀ BÀI TOÁN LIÊN QUAN
Các công thức biến đổi căn thức A nÕu A  0 1. 2
A A  A nÕu A < 0 2. AB  . A B
(Với A  0; B  0) A A 3. 
(Với A  0; B  0 ) B B 4. 2 A B A B (Với B  0 ) 5. 2 A B A B
(Với A  0; B  0) 6. 2 A B   A B
(Với A  0; B  0) A 1 7.  AB
(Với A  0; B  0 ) B B A A B 8.  (Với B  0 ) B B
C A B C  9  (Với 2 A  0; A  B ) 2 A B A B
C A B C  10 
(Với A  0; B  0;A  B ) A B A B 11  3 A3 3 3  A A
Cách tìm điều kiện trong bài toán chứa căn thức BIỂU THỨC - ĐKXĐ: VÍ DỤ 1. A ĐKXĐ: A  0 Ví dụ: x  2018 ĐKXĐ: x  2018 A x  4 2. ĐKXĐ: B  0 Ví dụ: ĐKXĐ: x  7 B x  7 A x 1 3. ĐKXĐ: B  0 Ví dụ: ĐKXĐ: x  3 B x  3 A xx  0 4.
ĐKXĐ: A  0; B  0 Ví dụ: ĐKXĐ:   x  3 B x  3 x  3 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 79 A  0 x 1 0   B  x   A 0 x 1 2 0 x  2  5. ĐKXĐ:  Ví dụ: ĐKXĐ:    BA  0 x   x   x  2 1 0 1   B  0 x  2  0 Cho a > 0 ta có:  x  2 a 6. x a
Ví dụ: x  1   2 x a  
x   a
x   a Cho a > 0 ta có: 7. 2 x  4  2   x  2 2 Ví dụ:
x a   a x a
Dạng 1: Các bài toán biến đổi căn thức thƣờng gặp
Thí dụ 1. (Trích đề thi HSG huyện Nghi Xuân Hà Tĩnh)
Tính giá trị của biểu thức: A  6  2 5  14  6 5 Lời giải 2 2
Ta có: A  6  2 5  14  6 5   5   1
 3 5  5 1 3 5  2
Thí dụ 2. (Trích đề thi HSG tỉnh Lâm Đồng năm 2010-2011) 2  1 Cho E   2   3 3 3 1
. Chứng minh rằng E là số nguyên 3 Lời giải Ta có:   E  2 1 3 2 1  2 2 1 3 . 2 1 3 2   2 1 3 3 3 3 3        3  3 = 2 2 (8  3 7 )  (8  3 7 )   3 3
1  2  4  3 2 1 3 3  2 1  1 Vậy E l| số nguyên
Thí dụ 3. (Trích đề thi chọn HSG tỉnh Hòa Bình Năm 2010-2011) 4 4 8  2  1  8  2  1 Rút gọn: A  . 4 8  2  1 Lời giải T Đặt A  . Ta có T > 0 nên 2 T  T M     Xét 2 4 4 4 4 T   8  2  1   2. 8  2  1. 8  2  1   8  2  1      THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 80 4  2 8  2 8   2 1 4  2 8  2 2  1  4   2 8  2  1     4   T  2 8  2  1     A  2
Thí dụ 4. (Trích đề thi HSG Phú Thọ năm 2012-2013) 2 10  30  2 2  6 2 Rút gọn biểu thức: A= : 2 10  2 2 3  1 Lời giải 2 10  30  2 2  6 2 Ta có: : = 2 10  2 2 3  1 2 2( 5  1)  6( 5  1) 3  1 2  3 3  1 4  2 3 3  1 3  1 3  1 1 .  .  .  .  2 2( 5  1) 2 2 2 4 2 2 2 2
Thí dụ 5. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017) 4  3  4  3
Tính gi{ trị của biểu thức N =  27 10 2 4  13 Lời giải 2( 4  3  4  3 ) Ta có: N=  25 10 2  2 8  2 13 2( 4  3  4  3 ) = 2  (5  2)
(4  3)  2 4  3 4  3  (4  3) 2( 4  3  4  3 )    2 2( 4 3 4 3 )   (5  2)   5  2 2    4  3  4  3 ( 4 3 4 3 )  2  5  2  5
Thí dụ 6. (Trích đề thi Chọn HSG tỉnh Long An năm 2012) 2  3  4  15  10
Không sử dụng m{y tính, hãy thực hiện phép tính:A = 23  3 5 Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 81  
2  2  3  4  15  10  2  3  4  15  10   Ta có: A =    23  3 5 2  23  3 5   
 312   5 32 
4  2 3  8  2 15  2 5 2 5   46  6 5 3 512 3  1  5  3  2 5   3 5 1   1 3 5  1 3 5  1
Thí dụ 7. (Trích đề thi HSG huyện Nga Sơn-Thanh Hóa năm 2016-2017) 2  3 2  3 Rút gọn biểu thức: B =  2  2  3 2  2  3 Lời giải Ta có: B 2  3 2  3 2  3 2  3     2     3  3 3  3 2 4 2 3 2 4 2 3 B
(2  3)(3  3)  (3  3)(2  3) 3  3  3  3   2 (3  3)(3  3) 6 B 1  B  2 2
Thí dụ 8. (Trích đề thi HSG huyện Thạch Hà năm 2016-2017) 2.2016 So sánh 2 2 2017 1  2016 1 và 2 2 2017 1  2016 1 Lời giải 2 2 2 2
( 2017 1  2016 1)( 2017 1  2016 1) Ta có: 2 2 2015 1  2014 1  2 2 2017 1  2016 1 2 2 2 2 (2015 1)  (2014 1) 2017  2016 (2017  2016)(2017  2016)    2 2 2 2 2 2 2017 1  2016 1 2017 1  2016 1 2017 1  2016 1 2017  2016 2.2016   2 2 2 2 2017 1  2016 1 2017 1  2016 1 2.2016 Vậy 2 2 2017 1  2016 1 > 2 2 2017 1  2016 1
Thí dụ 9. Rút gọn c{c biểu thức: a) 3 3 A  5  3  29  12 5 b)
B  70  4901  70  4901 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 82 Lời giải          2 a) A 5 3 29 12 5 5 3 2 5 3  5   5 1  1 b) Đặt 3 3
x  70  4901  70  4901 0 3 3  3 3 
 x   70  4901  70  4901  0   3 3  3 3 
 70  4901  70  4901  3 70  4901. 70  4901  70  4901  70  4901     140  3x Khi đó ta có: 3
x  3x  140  0  x  5 2 x  5x  28  0 0 0 0  Mà 2
x  5x  28  0 do   0  x  5 0 0   0 Vậy B = 5.      2 3 6 8 4
Thí dụ 10. Rút gọn biểu thức: P  2  3  4 Lời giải Ta có:    
 2  32 4  6  8 2 3 6 8 4  P   2  3  4 2  3  4
 2  3 4 4  6  8  2  3 4 2 2  3 4   2  3  4 2  3  4  1 2
Dạng 2: Dùng ẩn phụ đơn giản hóa bài toán 1 7  2 7 6 7
Thí dụ 11. Rút gọn biểu thức: 4 A   7    . 4 4 7   4 1 1 343 4 7  7  7   7    7  Lời giải Đặt 4 4 a  7  a  7 và 2 a  7 ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 83 2 1 a  2 2 2 2 6 7 1  2a 13a  7 a A   a      3 3 2 a 1    2 1 a a a (a 1) a  a a    a  a  4 2 6 4 2 4 2 4
a  a  2a  2a  13a  a 2a (7  a )    0  4 Do a  7 3 2 3 2  a (a  1) a (a  1)  2
Thí dụ 12. Rút gọn biểu thức: B  . 4 4 4 4  3 5  2 25  125 Lời giải Đặt 4 2 4 3 4 4 6 2 5
b  5  b  25, b  125, b  5, b  5b , b  5b. 2 Ta có: B  2 3 4  3b  2b  3b 3 2 1 1 (b  3b)  (2b  4) Mặt khác:   3 2 3 2 3 2 2 2 b  2b  3b  4 (b  3b)  (2b  4) (b  3b) (2b  4) 3 2 3 2 2 5 4 2 b  3b  2b  4
(b  2b  3b  4)(b  3) b  2b  2b  9b 12     2 4 2  b  6 2(b  9) 8 2 2 b  2b 1  b 1     . 4  2  2  2  4 4 Vậy B  2     . 4  b  1 b  1 5  1 2 1 2 1  4 4  4  2 1 2  2 2
Thí dụ 13. Rút gọn biểu thức: E      .  4 4  1 2 2 1    2 Lời giải Đặt 4 4 4 2
2  a  a  2, 4  a  2 Ta có: 2 1   2 2 2 1 2 2 2 4  a a 1 a  a a  1  a  1  a 1 1 E        a        0 2 2  1 a a  1 a  a  a  2 1  a  2 2 a a Vậy E = 0
Dạng 3: Các bài toán về tính tổng dãy có quy luật
Thí dụ 14. Rút gọn: 1 1 1 1 S    ....  2 1  1 2 3 2  2 3 1999 1998  1998 1999 2000 1999  1999 2000 Lời giải THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 84 Với k N,k  1: 1
k 1 k k k1 k1 k k k1 1 1      k   1 k  k k  1 k  . 1 2 2 1 .k  k k  1 k k     1 k k  1
Áp dụng (1) với k = 1, 2, 3,....., 1999 ta được 1 1 1   ; 2 1  1 2 1 2 1 1 1   ; 3 2  2 3 2 3
             1 1 1   . 2000 1999  1999 2000 1999 2000
Cộng c{c đẳng thức trên theo vế ta được: 1 1 1 1 S    ....  2 1  1 2 3 2  2 3 1999 1998  1998 1999 2000 1999  1999 2000 1 1 1 1 1 1      .....  1 2 2 3 1999 2000 1 1   1 2000 2000  1  2000 20 5  1  20 5
Thí dụ 15. Rút gọn: 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 A        ....      . 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 2 3 1 3 4 1 1998 1999 1 1999 2000 Lời giải Với k N,k  2 : 2  1 1  1 1 2 2 2 1   1        k  1 k  k 2 2k k1 1 k 1k k 1 1 2 2 2 2  1      k 12 2k k1 k  1 k k 2 1 1  1 1   1        k  1 1 2 2 k  k  1 k  1 1 1 1  1   1  1 2 2   k 1 k k   1 k THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 85
Áp dụng (1) với k = 1, 2, 3,....., 2000 ta được  1 1   1 1   1 1   1 1  A  1    1   ... 1   1         .  2 3   3 4   1998 1999   1999 2000  1 1  1998   2 2000
Dạng 4: Bài toán rút gọn biểu thức chứa một hay nhiều ẩn 2 1 2 1  4  a  a 1 a  a a
Thí dụ 16. Rút gọn: B      a  0,a  1.  4 4  1 a a 1    a Lời giải Đặt 4 t  a t  0 2 4  a  t ,a  t 2 1 2   2 2 1 2 4  t  t 1 t  Khi đó: t t B      2 1  t t 1    t 2  1       1 2  1 2  2 1 t t 1  2 1  t   1  t     t     t   t   2 2  1 t t   1  t   t  1  t 2 1 t  1 1 1     2 2 t t  2 t  1 2 2 t t  0
Thí dụ 17. (Trích đề thi HSG tỉnh Hải Dương năm 2012-2013)   Rút gọn biểu thức: 2
A =  x  50  x + 50  x + x  50 với x  50   Lời giải Ta có : 2 2  
A =  x - 50 - x + 50   2 x + x - 50  2  A =  2
x - 50 + x + 50 - 2 x - 50  2 x + x - 50    2  A =  2 2x - 2 x - 50  2 x + x - 50  2  A = 2 2 2 x - x + 50 Vậy: 2 A = 100  
Nhưng do theo giả thiết ta thấy 2
A =  x - 50 - x + 50  x + x - 50   < 0  A= -10
Thí dụ 18. (Trích đề thi HSG Hải Dương năm 2013-2014) 2 1 1 x . 3 3 (1 x)  (1 x)  Rút gọn biểu thức A  với 1   x 1. 2 2  1 x THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 86 Lời giải 2
1 1 x . 1 x  1 x  2 2  1  x  Ta có: A  2 2  1  x 2
 1 1 x . 1 x  1x
        2 2   2    2 1 1 x 1 x 1 x 1 1 x 2  2 1 x  2  2x = x 2
Thí dụ 19. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Chứng minh biểu thức sau không phụ thuộc v|o gi{ trị của x: 2
a  1 a a  1 a  a a  a  1 M    a a  a a  a a Lời giải
Điều kiện x ≥ 0, x ≠ 4; x ≠ 9; x ≠ 1 Ta có: 6x  (x  6) x  3 3 1 A    2(x  4 x  3)(2  x) 2
 x 10 x 12 3 x  x  2 6x  (x  6) x  3 3 1 A    2(2  x)( x  3)( x  1) 2( x  3)(2  x) (2  x)( x 1) a a  1 ( a  1)(a  a  1) a  a  1 Do x   0; x ≠ 1; x ≠ 4; x ≠ 9 a  a a( a  1) a 2 a  a a  a  1
(a  1)(a  1)  a(a  1) (a  1)(a  a  1) a   a 1 A =    a  a a a(1 a) a(1  a) a a  1 A = M   2 a A = a  0; a  1 2 a A = 2
( a 1)  0  a  1  2 a = M   2  4 => ĐPCM a
Thí dụ 20. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017)
Cho a, b l| số hữu tỉ thỏa mãn      2 2 2 a b 2 a b + 2 (1 ab)  4  ab
Chứng minh 1 ab l| số hữu tỉ Lời giải Ta có: THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 87 (GT) a b2 2(ab 1)     (a  b)  1 ab2 2  0    a  b4 2 2
 2(a  b) (1 ab)  (1 ab)  0   a  b 2 2  2
(1 ab)  0  (a  b) -(1 ab)=0   2
 (a  b)  1 ab  a  b  1 ab Q;vi:a;bQ.KL
Thí dụ 21. (Trích đề thi HSG T.P Bắc Giang năm 2016-2017) a a  b b a b Cho biểu thức M=   với a, b > 0 v| a  b a  b a  b b  a
Rút gọi M v| tính gi{ trị biểu thức M biết 1a1 b  2 ab  1 Lời giải ab Rút gọn M=
với a, b > 0 và a  b a  b Ta có
1a1b2 ab 1 abab12 ab 1     2 ab 2 ab ab a b  ( )  1   1 a  b a  b + Nếu a > b > 0 ab
 a  b  a  b  0; ab  0   0 a  b ab ab ab     1  M  1 a  b a  b a  b + nếu 0 < a < b ab
 a  b  a  b  0; ab  0   0 a  b ab  ab  ab     1  M  1  a  b a  b a  b
Dạng 4: Bài toán rút gọn biểu thức và bài toán liên quan Bƣớc 1:
Tìm điều kiện x{c định. Bƣớc 2:
Tìm mẫu thức chung, quy đồng mẫu thức, rút gọn tử, phân tích tử thành nhân tử. Bƣớc 3:
Chia cả tử và mẫu cho nhân tử chung của tử và mẫu. Bƣớc 4:
Khi nào phân thức tối giản thì ta hoàn thành việc rút gọn. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 88
1) Cho giá trị của ẩn bắt tính giá trị biểu thức
Thí dụ 22. (Trích đề thi HSG huyện lớp 9 năm 2013-2014)  x  y x  y   x  y  2xy  Cho biểu thức: P     : 1   . 1 xy 1  xy     1 xy  a) Rút gọn biểu thức P. 2
b) Tính gi{ trị của P với x  . 2  3 Lời giải   
a) ĐKXĐ: x 0; y 0; xy 1.
Mẫu thức chung là 1 – xy
( x  y)(1 xy)  ( x  y)(1 xy) 1 xy  x  y  2xy P  : 1 xy 1  xy
x  x y  y  y x  x  x y  y  y x 1 xy  . 1 xy 1 x  y  xy 2( x  y x) 2 x(1  y) 2 x    (1 x)(1 y) (1  x)(1  y) 1  x 2 2(2  3) b) Ta có: 2 x  
 3  2 3  1  ( 3 1) 2  3 4  3 2 x  ( 3  1)  3  1  3  1 2( 3  1) 2 3  2 P    2 1  ( 3  1) 1  3  2 3  1 2( 3  1) 6 3  2 P   5  2 3 13
Thí dụ 23. (Trích đề thi HSG tỉnh Thanh Hóa năm học 2011-2012)  x  1
x  8   3 x  1  1 1  Cho biểu thức P =    :           3 x 1 10 x x  3 x  1  1 x     1  1) Rút gọn P 3  2 2 3  2 2
2) Tính gi{ trị của P khi x = 4  4 3  2 2 3  2 2 Lời giải Điều kiện: 1  x  10 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 89 3 x  1  9  1 2 x  1  4  1) P  :  .  10  x  x 1 x  1  3  x  1.    x13 3( x 1 3)  P  . 10  x 2 x  1  4
3 x  1(x  10)( x  1  2) 3(x  2) P    2(10  x)(x  1  4) 2(x  5) 3  2 2 3  2 2 2) 4 2 4 2  4  4 x
 (3  2 2)  (3  2 2)  3  2 2  3  2 2 3  2 2 3  2 2
=> x = 1 2 ( 2 1)  2 vì x>1 Vậy P = 0
2) Tìm giá trị của ẩn để biểu thức bằng một hằng số cho trƣớc
Thí dụ 25. (Trích đề thi HSG thành phố Thanh Hóa năm 2016-2017) 2
a  1 a a  1 a  a a  a  1 Cho biểu thức: M    . a a  a a  a a a) Rút gọn biểu thức P. 2 b) Tìm x để P  . 7 Lời giải a) Ta có:    x  2 x 1  x  1  x  2 x 1  x  1 P      :       
x x  1 x  x  1 1  x 2   x : 3 x  x  1 x    1 2 1   
x  2  x( x  1)  (x  x  1) x  1        : 2 x 1 x x 1 x  2 x  1 2
  x1x x1. x1 2  x x 1 a a  1 ( a  1)(a  a  1) a  a  1 b) Với x   0, x a  a a( a  1) a 2 a  a a  a  1
(a  1)(a  1)  a(a  1) (a  1)(a  a  1) a   a 1    1. Ta có: a  a a a(1 a) a(1  a) a THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 90 2 2 2 P     x  x  1  7 7 x  x  1 7
 x  x  6  0  ( x  2)( x  3)  0 Vì a  0; a  1 nên 2
( a 1)  0  a  1  2 a 2 a M   2  4 (t/m) a 6 3 Vậy P = 0  N   khi x = 4 M 2
Thí dụ 26. (Trích đề thi HSG Ninh Bình năm học 2012-2013) 2 x - x 2x + x 2(x - 1) Cho biểu thức: P = - + (x > 0, x  1). x + x + 1 x x - 1 1. Rút gọn P.
2. Tìm giá trị của x để P = 3. Lời giải 3 x( x  1) x(2 x  1) 2( x  1)( x  1) 1/Ta có: P    x  x  1 x x  1 x( x  1)(x  x  1)   2 x 1 2( x 1) x  x  1  x  x 1
2/ Ta có: P = 3  x  x  1 = 3  x  x  2  0 t  1  (L)
Đặt x = t, t  0 ta được pt 2
t  t  2  0  t   2 (TM)
Ta có t = 2 ta được x = 2  x = 4 (thỏa mãn ĐK). Vậy x = 4 thì P = 3.
Thí dụ 27. (Trích đề thi HSG tỉnh Hà Nam năm 2012-2013) x y xy Cho biểu thức: P   
( x  y)(1 y) ( x  y)( x  1) ( x  1)(1  y)
1. Rút gọn biểu thức P.
2. Tìm các gi{ trị x, y nguyên thỏa mãn P = 2. Lời giải      1) Điều kiện : x 0 ; y 0 ; y 1 ; x y 0 .
x(1  x)  y(1  y )  xy  x  y 
(x  y)  x x  y y   xy x  y  P   
x  y 1  x 1  y 
 x  y1  x1  y THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 91
 x  y x  y  x  xy  y xy 
 x  y1  x1  y x  x  
1  y  x  1  y1  x 1  x   1  x1  y
x 1  y 1  y   y 1  y  x  y  y  y x    1  y  1  y  x  xy  y 2) P = 2  x  xy 
y = 2 với x  0 ; y  0 ; y  1 ; x  y  0
 x 1  y   y   1  1   x   1 1  y   1
Ta có: 1 + y  1  x  1  1  0  x  4  x = 0; 1; 2; 3 ; 4
Thay v|o P ta được c{c cặp gi{ trị (4;0) v| (2;2) thỏa mãn.
3) Tìm giá trị của ẩn đê biểu thức thỏa mãn một bất đẳng thức
Thí dụ 28. (Trích đề Thi HSG huyện Bình Giang năm 2012-2013) x  2 x  1 1 Cho biểu thức: A    với x  0, x  1
x x  1 x  x  1 1  x 1) Rút gọn A 1
2) Chứng tỏ rằng: A  3 Lời giải Ta có: x  2 x  1 1 1) A     x   1 x  x   1 x  x  1 x  1
x  2  x  1  x  x  1
A   x 1x x 1 x  x
A   x 1x x 1 x  x 1 x A    , với x  0, x  1
x  1x  x 1 x  x 1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 92   2 x 1 1 1 x 2) Xét  A    3 3 x  x  1 3(x  x  1) Do x  0, x  1     2 2  1  3
x 1  0 và x  x  1  x      0  2  4 1   A  0  1 A  3 3
Thí dụ 29. (Trích đề thi HSG huyện Vĩnh Lộc –Thanh Hóa năm 2016-2017) 2
a  1 a a  1 a  a a  a  1 Cho biểu thức P = M    a a  a a  a a a. Tìm ĐKXĐ v| rút gọn P b. Tìm x để P < 0 Lời giải x  2  0  x  2  a) Tìm được ĐKXĐ: x 3
x  1  0  x  1    x  2   1 Ta có: 3x  9x  3 x  1 x  2 3x  3 x  3 ( x  1)( x 1) ( x  2)( x  2)      x  x  2 x  2 x  1
( x  2)( x  1) ( x  2)( x 1) ( x  2)( x 1)
3x  3 x  3  x  1  x  4 x  3 x  2   ( x  2)( x  1) ( x  2)( x 1) ( x  2)( x  1) x  1   ( x  2)( x  1) x  1 b) - Ta có: P < 0 6x  (x  6) x  3 3 1 A    2(x  4 x  3)(2  x) 2
 x 10 x 12 3 x  x  2 6x  (x  6) x  3 3 1 A    2(2  x)( x  3)( x  1) 2( x  3)(2  x) (2  x)( x 1) a a 1 ( a 1)(a  a 1) a  a 1
- Kết hợp với ĐKXĐ ta được: Với   thì P < 0. a  a a( a 1) a Thí dụ 30.
(Trích đề thi HSG huyện Cam Lộ) 1 3 2 Cho biểu thức: P =   x +1 x x +1 x - x +1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 93 a) Rút gọn P. b) Chứng minh P  0. Lời giải a) ĐKXĐ: x  0 1 3 2 P =   x +1 x x +1 x - x +1 1 3 2 =   x +1
 x + 1x- x + 1 x- x +1
x - x +1 3  2  x +  1 x + x x =   = x +  1 x - x +  1
 x + 1x- x + 1 x- x +1 b) x  0 2  1  3 3 x - x  1 = x       2  4 4 x Do đó: P=  0 x - x +1
Thí dụ 31. (Trích đề thi HSG T.P Đà Nẵng năm học 2013-2014) 2
a  1 a a  1 a  a a  a  1 Cho biểu thức: M    với a > 0, a  1. a a  a a  a a Chứng minh rằng M  4. Lời giải a a  1 ( a  1)(a  a  1) a  a  1 Do a > 0, a  1 nên:   và a  a a( a  1) a 2 a  a a  a  1
(a  1)(a  1)  a(a  1) (a  1)(a  a  1) a   a 1    a  a a a(1 a) a(1  a) a   a 1 M   2 a Do a  0; a  1 nên: 2
( a 1)  0  a  1  2 a  2 a M   2  4 a
4) Tìm giá trị của ẩn để biểu thức nhận giá trị nguyên
Thí dụ 32. (Trích đề thi HSG tỉnh Hải Phòng năm 2016-2017) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 94 2
a  1 a a  1 a  a a  a  1 Cho biểu thức M    với a > 0, a  1. a a  a a  a a 6
Với những gi{ trị n|o của a thì biểu thức N  nhận gi{ trị nguyên? M Lời giải.
Với điều kiện a  0; a  1 thì: 
 a  1a a 1  a 1 a 1a a 1 a 1  M    a a  a 1 a  a 1 a 1        2 a 1 a 1 a a 1 a a 1 M     a a a a 6 6 a Khi đó N  
 . Ta thấy với 0  a  1 a  a 1  0 M  a   0 2 1    2 6 a a 1  3 a    a  1 2 2 Do 0  N  2
Để N có giá t rị nguyên thì N = 1.  6 a  1  a  4 a 1  0 a  2 a  1          2 a 3 2 a 7 4 3 (tháa m·n) a 2  3      a   3  2 a   7    4 3 (tháa m·n) Vậy a  7  4 3.
Thí dụ 33. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai 2014-2015)  x  5 x   25  x x  3 x  5  Cho biểu thức A =  1 :      x  25    x  2 x  15 x  5 x     3  1. Rút gọn A
2. Tìm số nguyên x để A nguyên Lời giải    1) Điều kiện x 0,x 25,x 9 5 Rút gọn A  x 3 2) x  z => x  3 l| Ư(5) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 95  x  3  1 (loai)
=>  x 3  5  x   4
Thí dụ 34. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai năm 2015-2016)  x   x  3 x  2 x  2  Cho M  1   :         x  1 x  2 3  x x  5 x     6  1) Rút gọn M
2) Tìm gi{ trị nguyên của x để biểu thức M nhận gi{ trị l| số nguyên Lời giải
ĐKXĐ: x  0; x  4,x  9 *
1) Rút gọn M: Với x  0; x  4,x  9 * x  2 x  2 Rút gọn ta được: M  M  x  1 x  1 x  2 x  1 3 x  1 3 3 2) M      1 x  1 x  1 x  1 x  1 x  1
Biểu thức M có gi{ trị nguyên khi v| chỉ khi: 3  x   1   x   1  U3 Ư(3)  1  ;  
3 Vì x  0  x  1  0  x  1  1 Nên x  11;  3
Xảy ra c{c trường hợp sau:
) x 1  1  x  0  x  0 (TMĐK (*))
) x 1  3  x  2  x  4 . (không TMĐK (*) loại )
Vậy x = 0 thì M nhận gi{ trị nguyên. Thí dụ 35.
(Trích đề thi HSG tỉnh Vĩnh Phúc năm 2011-2012) x  2 x x  1 1  2x  2 x Cho biểu thức P    2 x x  1 x x  x  x x  x
Tìm tất cả c{c gi{ trị của x sao cho gi{ trị của P l| một số nguyên. Lời giải
Điều kiện: x  0, x  1. Khi đó ta có x  2
Rút gọn biểu thức ta được P  x x 1 Ta có Px  P   1
x  P  2  0 , ta coi đ}y l| phương trình bậc hai của x . Nếu
P  0   x  2  0 vô lí, suy ra P  0 nên để tồn tại x thì phương trình trên có THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 96     2 P 1  4PP  2  0             2 2 2 4 4 3P 6P 1 0 P 2P 1 P 1  3 3
Do P nguyên nên   2 P 1 bằng 0 hoặc 1 +) Nếu   2
P 1  0  P  1  x  1 không thỏa mãn.   +) Nếu   2 P 2 P 1  1  
 P  2  2x  x  0  x  0 không thỏa mãn P   0
Vậy không có gi{ trị n|o của x thỏa mãn.
Thí dụ 36. (Trích đề Thi HSG huyện lớp 9) 2 x  9 2 x  1 x  3 Cho biêu thức M =   x  5 x  6 x  3 2  x
a.Tìm gi{ trị của x để biểu thức M có nghĩa v| rút gọn biểu thức M
b. Tìm x  Z để M = 5. Lời giải a/ ĐK x  ; 0 x  ; 4 x  9
2 x  9   x   3  x   3  2 x   1  x  2 Rút gọn M =
x 2 x  3 x x  2
Biến đổi ta có kết quả : =  x 2 x  3
 x 1 x 2 x1 =   x  3 x  2 x  3 x  1 b/ Ta có: M  5   5  x  4  x  16(TM) x  3
5) Tìm giá trị của ẩn để biểu thức đạt GTNN hoặc GTLN
Thí dụ 37. (Trích đề thi HSG huyện Thanh Oai 2014-2015)  x  5 x   25  x x  3 x  5  Cho biểu thức A =  1 :      x  25    x  2 x  15 x  5 x     3  1. Rút gọn A A(x  16)
2. Với x  0 , x  25, x  9 tìm gi{ trị nhỏ nhất của biểu thức: B = 5 Lời giải
b) Điều kiện x  0,x  25,x  9 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 97 5 Rút gọn A  x 3 b) Ta có : A(x  16) 5(x  16) x  16 25 25 B    = x  3   x  3   6 5 5( x  3 x  3 x  3 x  3
=> B  4 => min B = 4  x=4
Thí dụ 38. (Trích đề thi HSG huyện Tư Nghĩa năm 2016-2017) 2 x  2x 1 1 1 Cho biểu thức A   .(  ) 3  2 x 1 1 x  2 1 x  2
a) Tìm điều kiện của x để biểu thức A có nghĩa b) Rút gọn biểu thức A
c) Tìm gi{ trị nhỏ nhất của A. Lời giải x  2  0  x  2 
a) Điều kiện của x để biểu thức A có nghĩa : 3 x 1  0    x  1   x  2  1 b) Rút gọn biểu thức A 2 x  2x 1 1 1 x(x  2) 1 2 A   .(  )   . 3 2 x 1 2 1 x  2 1 x  2
(x 1)(x x 1) 2 1 (x  2) 2 x(x  2) 1
x(x  2)  (x x 1)    2 2
(x 1)(x x 1) x 1
(x 1)(x x 1) (x 1) 1    2 2
(x 1)(x x 1) x x 1
c) Tìm giá trị nhỏ nhất của A. 1  1  Ta có A   2 x x 1 1 3 2 (x  )  2 4 1 3 Ta có A nhỏ nhất khi 2 (x  ) 
đạt giá trị nhỏ nhất 2 4 4 1
Vậy: Giá trị nhỏ nhất của là A là khi x  = 0  1 x  3 2 2
Bài tập vận dụng
Câu 1. (Chuyên Nam Định 2018) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 98 2 2 2 2 x y x y
a) Rút gọn biểu thức P    .
(x  y)(1  y) (x  y)(1  x) (1  x)(1  y) 1 1 1 1 1 1 b) Chứng minh rằng 1   1   ... 1   2018. 2 2 2 2 2 2 1 2 2 3 2017 2018
Câu 2. (Chuyên Hà Tĩnh 2018) 1 1 1 Cho ,
x y, z là các số hữu tỉ thỏa mãn   . Chứng minh rằng 2 2 2 x  y  z là số x y z hữu tỉ
Câu 3. (Chuyên Bình Định 2018)   2  3 3 a b ab  a b a b    Cho biếu thức : T  :  
, với a  b,a  0,b  0 a  b  a  b a  b    a) Rút gọn biểu thức T b) Chứng tỏ T > 1
Câu 4. (Chuyên Cà Mau 2018)
Rút gọn các biểu thức sau a)
A  4 20  45  3 125  2 405 b) B  9  4 2  9  4 2
Câu 5. (Chuyên Lam Sơn 2018)  1  1   1 
Tính giá trị biểu thức P  1 1 ........ 1        1 2  1 2  3  
1  2  3  ....  2018 
Câu 6. (Chuyên Hưng Yên 2018) x  1 1  Cho các biểu thức A  : và 4 2
B  x  5x  8x  2025 với 2 x x  x  x x  x x  0,x  1 a) Rút gọn biểu thức A
b) Tìm các giá trị của x để biểu thức 2
T  B  2A đạt giá trị nhỏ nhất
Câu 7. (Chuyên Bến Tre 2018)
a b a b a b Cho biểu thức P
với a,b là hai số thực dương 1 ab 1
a) Rút gọn biểu thức P :  a bab
b) Tính giá trị của biểu thức P khi a  2019  2 2018 và b  2020  2 2019
Câu 8. (Chuyên Hà Nam 2018)  1 a 1 a  1 1  Cho biểu thức 2 Q    
1   a  2a 1 0  a 1 2      2
1 a  1 a  1 a 1 a a a   THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 99 1) Rút gọn Q 2) So sánh 3 , Q Q
Câu 9. (Chuyên Lâm Đồng 2018)
Tính giá trị biểu thức A  4  15 10  6  4  15
Câu 10. (Chuyên Đồng Nai 2018)  a a  a  4 a Cho biểu thức P    .   a  2 a  3 a   2  a a) Rút gọn biểu thức P
b) Tìm các số thực dương a sao cho P đạt giá trị lớn nhất
Câu 11. (Chuyên Nguyễn Trãi 2018) 2 a x  x  2 x  1  1 Cho 2 x  a  1  1  a  , a  0 ; P  2   a 1 2 x  2x  1 Rút gọn P theo a
Câu 12. (Chuyên Năng Khiếu TP. Hồ Chí Minh 2018) Biết 0  x  y và   2  2  x y x y         y x  5 x . Tính              y              3 x y 2 x 2y) x x y y x y 
Câu 13. (Chuyên Bắc Ninh 2018)  2 2 2 2  4 2 2 a  a  b a  a  b 4 a  a b
Rút gọn biểu thức : P     : , a  b  0 2  2 2 2 2      b  a a b a a b 
Câu 14. (Chuyên Hải Dương 2016) 2 2 a  x a  x
Rút gọn biểu thức: A   2 a 
 2 a với a  0, x  0 . x x
Câu 15. (Chuyên Vĩnh Long 2018)  x  3 x  2 1  1 a) Cho biểu thức A     :  
với x  0 và x  4 . Tìm giá trị của x x  8 x   2  x
A tại x  14  6 5 .
b) Tính giá trị biểu thức A  12  80  32 3  12  80  32 3 .
Câu 16. (Chuyên Bắc Giang 2018) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 0
 x  4 x  4 x  x   1 1  Cho biểu thức A     :     (với x  0; x  1).      x x 2 1 x   x 1 1 x 
a) Rút gọn biểu thức A . 1  2018
b) Có bao nhiêu giá trị nguyên của x để A  . 2018
Câu 17. (Chuyên Quảng Nam 2018)  a 1 ab  a   2a b 2 ab  Cho biểu thức A     1 :      .      ab 1 1 ab 1 ab   
với a  0; b  0 và ab  1.
Rút gọn biểu thức A và tìm giá trị lớn nhất của A khi a + b = ab .
Câu 18. (Chuyên Bà Rịa Vũng Tàu 2018)  3 1 a   a  2 a  1
Rút gọn biểu thức: P    1 a  (a  1)  a 1  a  
Câu 19. (Chuyên Điện Biên 2018) x  2 x  3 3x  4 x  5 Cho biểu thức P    ,(x  0; x  25) . x  1 5  x x  4 x  5 a) Rút gọn .
P Tìm các số thực x để P  2  .
b) Tìm các số tự nhiên x là số chính phương sao cho P là số nguyên.
Câu 20. (Chuyên Đà Nẵng 2018)    2 2 x 1 x  x 2x  x Cho biểu thức A   
với x  0, x  1 x  1 x  x  1 x 3 Chứng minh rằng: A  4
Câu 21. (Chuyên Đà Nẵng 2018)   x x y Cho biểu thức: Q   1  : với x  y  0 . 2 2  2 2  2 2 x  y x  y x  x  y   1. Rút gọn Q.
2. X{c định giá trị của Q khi x  3y .
Câu 22. (HSG TP. Hải Phòng 2018)   3 x y  2x x  y y 3 xy 3y Cho biểu thức A  
với x, y  0 và x  y . x x  y y x  y
Chứng minh rằng giá trị của biểu thức A không phụ thuộc giá trị của biến.
Câu 23. (HSG Quận Hồng Bàng 2018) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 1 x y xy Cho biểu thức P               . x y 1 y x y x 1 x 1 1 y
a) Tìm điều kiện của x, y để biểu thức P x{c định và rút gọn P;
b) Tìm x, y nguyên thỏa mãn phương trình P  2.
Câu 24. (HSG Quận Lê Chân 2018) 2 2  a  b a  b  a  b Cho biểu thức P     a  b  0  2 2  2 2  a  b  a  b a  b  a  b  a  b
Chứng minh rằng khi a  b  1thì P  2 2  2.
Câu 25. (HSG Quận Ngô Quyền 2018)  x  y x  y   x  y  2xy  Cho biểu thức P     : 1 .  1 xy 1 xy     1  xy 
a) Rút gọn biểu thức P; 2
b) Tính giá trị của P với x  . 2  3
Câu 26. (HSG Quận Thủy Nguyên 2018)
 x  3 x  2 x  x   1 1  Cho biểu thức P     :   . 
(với x  0; x 1 )      x x 2 x 1   x 1 x  1 
a) Rút gọn biểu thức P; 1 x  1
b) Với giá trị của x ta có   1. P 8
Câu 27. (HSG Thanh Hóa 2017) x  2 x x  1 1  2x  2 x Cho biểu thức P   
, với x  0, x  1. Rút gọn P 2 x x 1 x x  x  x x  x
và tìm tất cả các giá trị của x sao cho giá trị của P là một số nguyên.
Câu 28. (HSG Hải Dương 2017) 2 2 x  x x  x 1 Cho biểu thức A  
. Rút gọn B  1 2A  4 x  1 ( 0  x  ) x  x  1 x  x  1 4
Câu 29. (HSG Hải Phòng 2017)
Cho a  3  5  2 3  3  5  2 3 . Chứng minh 2 a  2a  2  0.
Câu 30. (HSG Hải Dương 2016) THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 2 Cho biểu thức:       2        2 P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x (với 1   x 1). 1
Tính giá trị của biểu thức P khi x   2019
Câu 31. (HSG Thái Bình 2011) 87 1 1 1 88 Chứng minh rằng:    ...  89 2 1 3 2 2011 2010 45
Câu 32. (HSG Chuyên Hưng Yên 2019-2020) Rút gọn biểu thức    2 1 A 2 2 5  20  20 . 5 HƢỚNG DẪN GIẢI
Câu 1. a) Điều kiện: x  y; x  1  ; y  1. 3 2 2 3 3 2 2 3 2 2 2 2
x  x  y  y  x y  x y
x  xy  y  x  y  x y P   (x  y)(1  y)(1  x) (1  y)(1  x) 2 2 x  x y  x  y  1 x  x  xy  y. 1 1 1 1 1 1 b) Đặt S  1   1  ... 1  . 2 2 2 2 2 2 1 2 2 3 2017 2018 2 1 1  1 1  2 Ta có 1   1     * (n  ) 2 2 n (n  1)  n n  1 n(n  1) 2  1 1  1 1  1   1    .  n n  1  n n  1  1 1   1 1   1 1 
Áp dụng đẳng thức trên ta được S  1   1   ... 1         1 2   2 3   2017 2018  1 = 2018 
 2018. (điều phải chứng minh) 2018 Câu 2.
Từ giả thiết đã cho ta có: 1 1 1
   xz  yz  xy  2xy  2xz  2yz  0 x y z              2 2 2 2 2 2 2 x y z x y z 2xy 2xz 2yz x y z  x  y  z 2 2 2
 x  y  z là một số hữu tỉ
Vậy ta có điều phải chứng minh THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 3 Câu 3. a) Rút gọn T:
Với a  b,a  0, b  0 , ta có: 3 3 3 3           a  b a  b a b ab a a b b a b a b a b ab  ab ab T  :    a  b  a  b a  b a  b ab  a  b ab a  b  ab Vậy : T 
, với a  b,a  0, b  0 . ab b) Chứng tỏ T > 1 a  b  ab Ta có: T 
, với a  b,a  0, b  0 . (kết quả câu 1.a) ab   2    2 a b ab a b  T  
 1  1(vì ab  0, a  b  0 với ab ab a  b,a  0, b  0 ) Vậy T > 1 Câu 4. Ta có ngay:
A  4 20  45  3 125  2 405
 8 5  3 5 15 5 18 5  2 5 B  9  4 2  9  4 2   2     2 2 2 2.2 2.1 1 2 2  2.2 2.11    2    2 2 2 1 2 2 1
 2 2 1  2 2  1  2 2 1 2 2 1  4 2 (do2 2  1  0) 2.3 1 2
Câu 5. Ta có: 1 2  3    2 1 2 2.3 3.4 1 2 1  2  3  6    2 1  2  3 3.4 ................. 2018.2019 1 2
1  2  3  .....  2018    2
1  2  3  ......  2018 2018.2019  2  2   2  P  1  1  ...... 1        2.3  3.4   2018.2019  2.3  2 3.4  2 2018.2019  2  . ....... 2.3 3.4 2018.2019 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 4 4 10 4074340  . ........... 2.3 3.4 2018.2019 1.4 2.5 3.6 2016.2019 2017.2020  . . ........ . 2.3 3.4 4.5 2017.2018 2018.2019
1.2.......2017.4.5.......2020 1.2020 2020 1010     
2.3.......2018.3.4.5.......2019 2018.3 6054 3027 Câu 6.
a) Điều kiện x  0; x  1 x  1 1  x  1 A  :   x x  x  x x  x x x  x 1 . 2 x x 2  x  1  
x.x  x 1 . x x x 1 x  1 
. x 1x  x 1   x 1 x 1  x 1 x  x  1 b) Ta có: 2 T  B  2A
 x  5x  8x  2025  2x 12 4 2 4 2 2
 x  5x  8x  2025  2x  4x  2 4 2  x  7x  4x  2023 4 2 2
 x  8x  16  x  4x  4  2003
 x  42  x  22 2  2023 2 2 Vì  2
x  4  0,x  2  0  T  2003 x  2 2 x  4  0  Dấu “=” xảy ra    x  2   x  2 x  2  0 x   2 Vậy với T  2003  x  2 min Câu 7. 1
a) Rút gọn biểu thức P :  a  bab
Điều kiện : a  0, b  0
ab. a b    a b   a b 1 ab P    a b 1 ab 1 ab 1  P :     a b  . P a b a b a b
  a b a ba b  a ba b 2 2  a b THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 5 b) Ta có:   a   a     2018 2 1 2019 2 2018  a  2018 1      b   2020  2 2019       b   2 b 2019 1 2019 1
P a b  2018 1  2019   1  2018  2019
Câu 8. 1) Điều kiện 0  a  1  1 a 1 a  1 1  2 Q    
1   a  2a 1 2 2 1 a  1  a
1  a 1 a  a a    1 a 1 a2 2  1 a 1      
  a a
 1 a  1 a  a a a a a  1   1  1  2 2 1 2     2  1 a 1 a  1 a 1        a  2 1
1 a  1 a 1 a  1  a a a     2 1 a 1  a 1 a 1       .   a 1 (do a  0) 1 a  1  a a a    2
1 a  1 a 1 a 1   a do  . 1  ( 0 a  1)
1 a  1 a a
 a  a a  a 2 1 1 1 1 1 a 1    a
1 a  1 a  . 1  a 2 1 a 1 a 1 a 1  . .(1 a) 2 1 1  2 1 a a a a 2 2a 1 a 1  . (1 a) 2 2  2 1 a a  (
 1 a)  a 1
2) Điều kiện 0  a  1 Ta có:    3 3 Q a 1 Xét hiệu : Q  Q  a  3 3 1  a 1 a 1a 12 1    
 a 1a 11a 11  a(a 1)(a  2)   Mà THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 6 a   0  0  a  1  a
 1  0  a a 1a  2  0 a 2  0  3 3  Q  Q  0  Q  Q Vậy 3 Q  Q Câu 9.
A  4  15 10  6  4  15  4  15. 2. 5  3 4  154  15
 8  2 15. 5  3. 16 15   5  32. 5  3.1
  5  3. 5  3  53  2 Câu 10. a) Điều kiện a  0  a a  a  4 a P    .   a  2 a  3 a   2  a  a. a 1   a  4   a        a  1 a  2 . a 2 a   a a  4  a    .   a  2 a   2  a 
2 a2 a a. a 12 a a a   .  a  2 a a
  a 12  a  a   a  2
b) Điều kiện a  0 . Ta có: 2  1  9 9 P  a   a  2   a       2  4 4 1 1 1
Dấu “=” xảy ra  a   0  a   a  (tm) 2 2 4 9 1 Vậy MaxP  khi a  4 4 Câu 11.
Điều kiện a  0; x  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 7 2 2 a
x  a  1  1  a  a12 2 4 3 2
a  2a  1  a  2a  2a  a  1 2 (a  1) 4 3 2 2
a  2a  a  2a  1  2a  a  1 a 12 a a12 2  a  1 a 12 2 2 2 a  a  1 a  a  1  a  a  1   a  1  a  1 do  0 a  1 a  1 a   1  2 2
a  2a  1  a  a  1 a    1 a   0 a  1 a  1  0  x  1 a   0 2 x   x 1  x  x  2 x  1  1 1  P   2 x  2x  1 x12 x  x  1  1 x  1  x  1 2 2 a  1      2a  2 x  1 1  x a a  1  a 1  a 1 Vậy P  2a  2 Câu 12.   2  2  x y x y         y x  5                          3 x y . x y 2 x 2y x. x y y. x y   
x  y  2 xy  x  y  2 xy y y  x x 5    x  y  2x  4y    3 xy. x y   x  yxy xy 2(x y)  5    3(x  y)    3 xy. x y x  y  xy   1 xy  x  y  xy  xy  x  y  2 xy  0   x  y2  0 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 8 x  x  y   1 y x Vậy  1 y 2 2 2 2 4 2 2  
a a b
a a b 4 a a b
Câu 13. P     : , a b  0 2  2 2 2 2        b a a b a a b
aa b 2 aa b 2 2 2 2 2 2  b . a   2 2 a b  2 2
a a b  2 4 a  2 2 a b  2 2 2 2 2
a a b  2a a b   2 2 2 2 2
a a b  2a a b  2  b . 2 a   2 2 a b  2 2
4. a . a b 2 2 2 2 2 4a a b b a a   b .  2 2 2 2 2 b
4. a . a b a a b 2 2  a   b khi a  0 2 2  a    b 2 2  a   b khi a  0  2 2  a b Câu 14.   2       2 2 2 x a x a a x 2x a a x 2x a A   =  x x x x x  a  x  a  . x x  a  x  a 2x
+) Với x  a thì x  a  x  a nên A =   2 x . x x
+) Với 0  x  a thì x  a  x  a   a  x a  x  x  a 2 a nên A =  . x x Câu 15.
a) Với x  0; x  4 , ta có:    x  3 x  2 1  1 x  3 x  2 x  2 x   4  A     :     x   . x x  8 x   2  x
 x  2x  2 x  4  x  2x  2 x  4 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 10 9 x  2 x   
x  2x  2 x  4 x . x  2 x  4 2 2
Ta có x  14  6 5  9  2.3. 5  5  3  5  x  3  5  3  5  3  5. 3  5 3  5 3  5 1 Khi đó, ta có: A    
14  6 5  2.3  5  4 24  8 5 83  5 . 8 b) Ta có       2 2 A 24 8 4 2 3 2 3 2  A  2 3 2
Do A  0 nên A  2  2 3 . Câu 16.   2 x 2 x  x     1 x 4 x 4 x x a) + Biến đổi    x  x  2 1 x
 x  1 x 2  x  1 x 1 x  2 x 2 =   x  1 x  1 x  1 1 1 2 x + Biến đổi   x  1 1  x  x 1 x 1  x  1 x 1 2 2 x 2  + Ta có A  :    x   1  x 1 . x 1 x  1 2 x x  1 + Vậy A 
, với điều kiện x  0, x  1. x b) Ta có: 1 2018 1 1 1 1 A   1  1   2018 x 2018 x 2018
x  2018  0  x  2018
Vì x  0, x  1 và x nguyên nên x 2; 3; 4;...; 201 
8 . Suy ra có 2017 giá trị nguyên của
x thỏa mãn bài toán. Câu 17. Ta có: 2  2 a 2a b  2 ab A  : 1 ab 1 ab THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 0 2(1  a) 1   2 ab(1  a) ab a + b 1 1 1 1
Khi a  0; b  0 , a + b = ab   1    1   1 ab a b a b 2 1 1 1  1 1  1 Do đó A  (1 )   
   . Dấu “ = “ xảy ra  b  4; a  4 . Vậy giá b b 4  b 2  4 1
trị lớn nhất của A là khi a  b  4 4 Câu 18. Ta có:  3 1 a   a  2 a  1 P    1 a  a  1  a 1  a     1 a 1 a a       a 12 P      1 a .    a a 1 a 1   1 a  a  a 1 P    1 a . (Do
a  1  a  1  a  1  0)   a   1  a
1  a  a  a  1  a  a a  1 P  . a  1 a a a  1 P  .  1 a  1 a Câu 19. x  2 x  3 3x  4 x  5 x  2 x  3 3x  4 x  5 a) P       x  1 5  x x  4 x  5 x  1 5  x  x  1 x 5
( x  2)( x  5)  ( x  3)( x  1)  (3x  4 x  5)  ( x  1)( x  5) x  3 x  2  ( x 1)( x 5) ( x  1)( x  2) x  2     ( x  1)( x  5) x  5 x  2 x  2  x  5 Ta có P  2     2   2   0   . x  5 x  5  x   12 + Với x  5  0  x  25 . THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 1 + Với x  12  x  144 . Câu 20.
Điều kiện : x  0, x  1 2 x  1 2 x  x 2x  x A    x  1 x  x  1 x   2 x 1 x x x 1   2 x 1 x  x  1      2 1 3  1  3 3 1 x. x 1  x  x    x      4 4  2  4 4 3 1 1
Vậy A  . Dấu "  " xảy ra  x   0  x  (tm) 4 2 4 Câu 21.   x x y a) Ta có: Q   1  : 2 2  2 2  2 2 x  y x  y x  x  y   2 2 2 2 x x  x  y x  x  y    2 2 2 2   y x y x y 2 2 2 x x  x  y   2 2 2 2 x  y y x  y x y   2 2 2 2 x  y x  y   2 x y x  y   x  y. x  y x  y x  y Vậy Q  với x  y  0 . x  y b) Ta có:
Thay x  3y (thỏa mãn ĐK) v|o biểu thức Q, ta được: 3y  y 2y 2 Q    3y  y 4y 2 2 Vậy Q  khi x  3y . 2 Câu 22. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 2   3 x y  2x x  y y 3 xy  3y A   với x, y  0 và x  y x x  y y x  y 3 y  x       y x x 3x y 3y x y y 2x x y y    
x  y x  xy  y  x  y x  y 3 x x  xy  y 3 y   
x  y x  xy  y x  y 3 x 3 y   x  y x  y 3 x  3 y   3 x  y
Vậy giá trị của biểu thức A không phụ thuộc vào giá trị của biến với x, y  0 và x  y. Câu 23.
a) ĐKXĐ: x  0; y  0, y  1,x  y  0.
x  x 1  y1 y   xy x  y  P 
 x  y1 y x 1
 x  y x  y x xy yxy 
        x  xy  y. x y 1 y x 1 ) b P  2  x xy y  2 
x 1 y    y  
1  1   x   1 1 y  1
Ta có: 1 y  1  x 1  1  x  2  x  4.
Kết hợp với điều kiện x  0  0  x  4  x 0;1; 2; 3;  4
Thay v|o phương trình trên P  2 Ta được x; y   4;0;2;2 Câu 24. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 3 2 2  a  b a  b  a  b P     a  b  0  2 2  2 2  a  b  a  b a  b  a  b  a  b   2 2  a  b a  b  a  b       a  b  a  b a  b   ab  ab 2 2  a  b 
a  b. ab  abab. ab  ab 2 2 a  b  
a  b  a  b  a  b . a  b  a  b  2 2 a  b 2 a  b 2 2 . a  b a  b 2 2    a b  2b a  b a  b. a  b b
Vì a – b = 1  a = b + 1 khi đó theo BĐT AM – GM: a  b   2 2 2 2 2 b 1  b 2b  2b  1 1 1 P    = 2b +
 2  2 2b  2  2 2  2 b b b b b Câu 25.
a) ĐKXĐ: x  0; y  0, xy  1.
x y1 xy x y1 xy 1xyxy2xyP  :   1 xy  1 xyx x y y y x x x y y y x 1  xy . 1 xy
1 x y xy
2 x y x  2 x 1 y 2  x   
1 x1 y
1 x1 y 1 x 2 2  3 2  b) Với x   
     42 3  3 12. 2 3 2 3 2 3    2 x 3 1  3 1  3 1 2 3   1 2 3  2 6 3  2 P    1   3   . 2 5  2 3 13 1 Câu 26. THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 4
 x  3 x  2 x  x   1 1  a) P     :          x x 2 x 1   x 1 x  1      x  3 x  2 x x  1  x     1         x  2 x 1 :
x  1  x 1 x 1      x 1 x 1 x 3 x 2 x 2 x    x2 x1 . 2 x   x 1 x 1 x 2  x 1    x  2 x 1 . . 2 x 2 x x  0; x  1 1 x  1  b)   1   2 x x  1 P 8    1 *  x  1 8 16 x   x  2 * 1 2        8 x 1 1  x 3 0 x 9 tm 1 x  1 Vậy x  9 thì   1 P 8 Câu 27.
Với điều kiện x  0,x  1, ta có: x  2 x x  1 2x  2 x  1 P     x   1 x  x   1 x x  x 1
x  x 1x  x 1
x x  2 x    x 1 x 1  2x  2 x 1 
x  x 1x  x 1 x x  x  2 
x  x 1x  x 1  x 1 x 2 x  2    x  1x  x 1 . x  x  1
Ta có với điều kiện x  0,x  1  x  x  1  x  1  1 x  2 x  2 1  0  P    1  2 x  x  1 x  1 x  1 x  2
Do P nguyên nên suy ra P  1   1  x  1 (loại). x  x  1 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 5
Vậy không có giá trị của x để P nhận giá trị nguyên. Câu 28. 2 2 x  x x  x Ta có A    x  x   1  x  x   1  2x. x  x  1 x  x  1
Do đó B  1 2A  4 x  1  1 2 x  1  1 1 2 x   2 x. Câu 29. Ta có: 2
a  3  5  2 3  3  5  2 3  2 9  5  2 3  6  2 4  2 3  
  2         2 6 2 3 1 6 2 3 1 4 2 3 1 3
Vì a  0 nên a  3  1. Do đó   2 a 1  3 hay 2 a  2a  2  0. Câu 30.   2 2
P  1  x  1 1 x  1 1 x    2
 P  1 x22 1 2
1  x    21 x1 x  Mà       2        2 P 1 x 1 x 1 x 1 x 1 x
1 x  0  P  2 1 x 1 2019 Với x    P  2. 2019 2018 Câu 31.
Với n là số nguyên dương ta có: 1 n  1 1  1 n 1 1           n   1 n n  n 1 n  n n  1  n n  1 n n  1 1 1 1 1 1 1 1 1 Suy ra: A    ...  1    ...  2 1 3 2 2011 2010 2 2 3 2010 2011 1 2 87  1  1  . 2011 89 89 1 2 2 2 Lại có:     n   1 n n  1  n 1  n  n n n  1 2 2 2 2 2  1   1  88  A  2     ...   21   21   2 2 3 2010 2011  2011   45  45 THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC 11 6 Câu 32. Ta có    2 1 5 A 2 2 5  20  20.  2 2  5  2 5  20. 5 5
 2 5 2 2 5 4 5  2 5 4  2 5 4 5  4  THCS.TOANMATH.com TÀI LIỆU TOÁN HỌC