GV: Nguyễn Xuân Chung
SỐ PHỨC - PHẦN I
Nhân dịp mùa thi THPTQG 2020 sắp tới gần, ta thử nhìn nhận về các bài toán số phức thi ĐH - CĐ
năm 2012, củng cố kiến thức và kỹ năng giải toán về số phức trong vài năm gần đây, góp phần giúp
các em 2K2 đạt kết quả tốt hơn trong kỳ thi.
1. Các câu trích từ đề thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng năm 2012
Ví dụ 1. (BGD - Đề thi tuyển sinh Đại học 2012 - Khối A - A1 Câu 9b)
Cho số phức
z
thỏa mãn
5( )
2
1
zi
i
z
+
= −
+
. Tính môđun của số phức
2
1w zz=++
.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức.
Nhiệm vụ đầu tiên là tìm ra số phức
z
, sau đó thế vào
w
, rút gọn và tính môđun. Hiện nay ta
có thể hỗ trợ máy tính Casio để làm thay việc rút gọn và tính môđun, thậm chí cả việc tìn
z
.
Lời giải.
Cách 1. (Tự luận)
Điều kiện
1z ≠−
. Từ giả thiết suy ra
( )
552 2z i i iz
+ = −+ −
(1). Giả sử
( )
,,z a bi a b=+∈
thì từ (1) ta có
( )( )
5 5 62 2 2 2a bi i i a bi a b bi ai− + −= − + = ++ −
(Thỏa mãn).
Khi đó
( )
2
2 22
w 1 2 1 2 3 w 2 3 13zz i i i=+ + = ++ + = + ⇒ = + =
.
Vậy
1zi= +
và
13w =
.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm)
Từ (1) ta có:
(
)
( )
( ) (
)( )
22
26 2 26 5
2 5 26 1
25
ii i
iz z i z i
i
−+ + −−− −
− − =−+ ⇒ = =+
− −−
.
Từ đó
w
là
2
1+Ans Ans 13+=
. (Công thức trên ta sẽ tìm hiểu ở VD 20).
Ví dụ 2. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối B Câu 9b)
Gọi
1
z
và
2
z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
23 4 0z iz− −=
. Viết dạng lượng giác
của
1
z
và
2
z
.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Định lý Viet
GV: Nguyễn Xuân Chung
- Môđun của số phức
- Dạng lượng giác của số phức.
Lời giải.
Vì
1
z
và
2
z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
23 4 0z iz− −=
nên ta có:
12
.4zz
= −
, do
đó
12
2zzr= = =
. Bởi vậy ta đặt
( ) ( )
12
2 cos sin , 2 cos sinz iz i
ϕϕ ϕϕ
= + =−−
khi đó ta
cũng có
12
23zz i+=
nên
3
4 sin 2 3 sin
23
ii
π
ϕ ϕϕ
= ⇒ = ⇒=
.
Vậy
12
44
2 cos sin , 2 cos sin
33 3 3
z iz i
ππ π π

=+=−


.
Ví dụ 3. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối D Câu 9a)
Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
2(1 2 )
2 78
1
i
iz i
i
+
++ =+
+
. Tìm môđun của số phức
1
wz i
= ++
.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức.
Lời giải.
Cách 1. (Tự luận)
Từ giả thiết suy ra
( )
(
)
( )( )
( ) ( )
2(1 2 ) 1
2 78 2 (12)1 78
11
ii
iz i iz i i i
ii
+−
++ =+⇔+++ −=+
+−
( ) ( )
( )
( )
( )( )
47 2
4 7 15 10
2 3 78 2 47
2 22 5
ii
ii
iz i i iz i z
i ii
+−
++
⇔+ ++=+⇔+ =+⇔= = =
+ +−
32zi⇔=+
. Từ đó ta có
22
1 43 4 3 5wz i i w= ++= + ⇒ = + =
.
Vậy
32zi= +
và
5w =
.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm)
Từ giả thiết
( )
2(1 2 )
2 78
1
i
iz i
i
+
++ =+
+
ta có (nhập máy):
( )
( )( )
21 2
78
32
2 21
i
i
zi
i ii
+
+
=−=+
+ ++
.
Từ đó
w
là
Ans 1 5i++ =
.
Ví dụ 4. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối D Câu 9b)
Giải phương trình
( )
2
31 5 0z iz i+ + +=
trên tập hợp các số phức.
Phân tích.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, khai căn số phức
- Công thức nghiệm của phương trình bậc hai.
Lời giải.
Xét phương trình
( )
2
31 5 0z iz i+ + +=
có
( )
2
9 1 4.5 9.2 20 2i i ii i∆= + − = − =−
. Đến đây ta
biểu diễn
∆
thành bình phương của một số phức là
( )
2
2i∆=
, từ đó ta có hai nghiệm:
( ) ( )
12
31 2 31 2
33 2 33 2
,
2 22 2 22
ii ii
z iz i
− +− − ++
+−
= =−− = =−−
.
Ví dụ 5. (BGD - Đề thi tuyển sinh Cao đẳng 2012 - Khối A - A1 - B - D Câu 7a)
Cho số phức
z
thỏa mãn
2
(1 2 ) (3 )
1
i
iz iz
i
−
−− =−
+
. Tìm tọa độ điểm biểu diễn của
z
trong mặt
phẳng tọa độ Oxy.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Điểm biểu diễn số phức trên mặt phẳng tọa độ.
Lời giải.
Biến đổi phương trình tương đương với
( )
22
(3 ) (1 2 ) 2
11
ii
iz iz i z
ii
−−
− −− = ⇔ + =
++
( )( )
( )( )
2 13
2 2 17
1 2 1 3 10 10
ii
ii i
z
ii i
−−
− − −−
⇔= = = =
++ +
.
Vậy
17
10 10
zi=−−
nên có điểm biểu diễn trên mặt phẳng tọa độ là
17
;
10 10
M

−−


.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính Casio)
Bài trên có dạng
B
Az B Cz z
AC
−= ⇔=
−
nên trong Mode 2 ta ghi
2
3 Sto Sto 1 2 Sto
1
i
iA B iC
i
−
−−
+
và
B
AC
=
−
ta được
17
10 10
i−−
.
Vậy
17
10 10
zi=−−
nên có điểm biểu diễn trên mặt phẳng tọa độ là
17
;
10 10
M

−−


.
Ví dụ 6. (BGD - Đề thi tuyển sinh Cao đẳng 2012 - Khối A - A1 - B - D Câu 7b)
Gọi
12
,zz
là hai nghiệm phức của phương trình
2
2120zz i− ++ =
. Tính
12
zz+
.
Phân tích.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Giải phương trình bậc hai trên tập số phức có hệ số phức
- Tính môđun của số phức.
Lời giải.
Phương trình
2
2120zz i− ++ =
có
( )
( )
2
2
'1 12 2 2i ii∆= − + =− =
nên phương trình có hai
nghiệm là:
12
1 2, 1 2z iz i
=−=+
. Do đó ta có
( ) ( )
22
12
1 2 1 2 23zz+ = +− + + =
.
Qua đó các em thấy được nội dung kiến thức thi Đại học - Cao đẳng trước đây cũng nhẹ
nhàng, đến bây giờ tuy có nâng cao vài phần nhưng các em cũng đừng lo lắng, miễn sao
chúng ta nắm chắc kiến thức cơ bản thì cũng làm được bài. Cụ thể ta xét các câu số phức thi
năm vừa qua ở mức VD - VDC có nội dung và đòi hỏi kỹ năng gì?
2. Một số câu trắc nghiệm gần đây
Ví dụ 7. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M101 C34)
Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
3 2 3 10z i iz i+− − =+
. Mô đun của
z
bằng
A.
3
. B.
5
. C.
5
. D.
3
.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta thấy nội dung cũng giống như câu trong đề thi năm 2012
- Các phép toán cộng, trừ, nhân số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức.
Lời giải.
Cách 1. (Tự luận)
Giả sử
( )
,,z a bi a b
=+∈
z a bi⇒=−
. Từ giả thiết ta có:
(
) ( )( )
3 2 3 10 3 3 2 2 3 7a bi i i a bi i a bi a b ai bi i
− + − − + =+ ⇔ − − −+ − =+
( )
3 57 0ab a b i⇔ −−+ − − =
30
5 70
ab
ab
−−=
⇔
− −=
2
1
a
b
=
⇔
= −
do đó
2zi= −
.
Vậy
( )
2
2
21 5z = +− =
. Chọn C.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm)
Từ giả thiết ta có:
( )
( )( ) ( )
22
3 7 2 3 7 .3
2 3 37 2
23
ii i
iz z i z i
i
+ −− − −
−+ + = + ⇒ = = −
−−
.(Nhập máy)
Từ đó
w
là
Ans 5=
. Chọn C. (Công thức trên ta sẽ tìm hiểu VD 20)
Ví dụ 8. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M101 C44)
GV: Nguyễn Xuân Chung
Xét các số phức
z
thỏa mãn
2
z =
. Trên mặt phẳng tọa độ
Oxy
, tập hợp điểm biểu diễn của
các số phức
4
w
1
iz
z
+
=
+
là một đường tròn có bán kính bằng
A.
34
B.
26
C.
34.
D.
26.
Phân tích.
Trong câu này chúng ta thấy nội dung là: Tìm biểu diễn của
w
thông qua
z
.
- Các phép biến đổi đại số
- Biến đổi hình học tọa độ.
Lời giải.
Cách 1. (Tự luận - Biến đổi đại số)
Giả sử
( )
w ,,x yi x y=+∈
. Ta có
(
)
(1 ) 4 4w z iz z w i w
+ =+⇒ −=−
24wi w⇒ −= −
( ) ( )
22
22
2 14xy x y

⇒ +− =− +

( )
22 2 2
2 2 1 8 16
xy y x x y⇔ + − += − ++
( ) ( )
22
22
8 4 14 0 4 2 34xy xy x y⇔++− −=⇔+ +− =
, suy ra
34R
=
. Chọn A.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm)
Ta cho
z
ba giá trị khác nhau và tương ứng
w
có ba giá trị khác nhau và viết phương trình
đường tròn có dạng:
22
22 0
x y ax by c+ + + +=
(1).
Vào Mode 2 ghi
4
1
iX
X
+
+
CALC nhập
1
i−−=
ta có
(
)
1; 5
thay vào (1):
2 10 26a bc+ +=−
.
CALC nhập
1 i−+=
ta có
( )
1; 3−−
thay vào (1):
2 6 10a bc
− − +=−
.
CALC nhập
1 i+=
ta có
71
;
55
−



thay vào (1):
14 2 5 10abc
−+=−
.
Giải hệ ba ẩn ta được
4, 2, 14 16 4 14 34
ab c r= =− =− ⇒= ++ =
.
Nhận xét.
Vì tính chất
..
uv u v=
được sử dụng khá nhiều nên GV có thể hướng dẫn các em chứng
minh lại định lý như sau: Giả sử
( )
, , ,.,u a bi v x yi a b x y=+=+ ∈
, ta chứng minh định lý
bằng phép biến đổi tương đương:
( ) ( )
( )( )
2 22
22
222 2
.. . .u v u v u v u v ax by ay bx a b x y= ⇔ = ⇔− ++ =+ +
22 22 22 22 22 2 2 22 22
ax by ay bx ax by ay bx⇔+++=+++
(Luôn đúng
,.,a bx y∀∈
). Đpcm.
Như vậy phần nào các em thấy được là: nội dung có nâng cao vài phần nhưng cũng không
phải quá khó, miễn sao các em nắm chắc kiến thức cơ bản thì sẽ làm được bài.
Sau đây ta nghiên cứu một cách giải toán số phức bằng cách "Đặt ẩn phụ" xem thế nào?
Ví dụ 9. (THPT Chuyên Tiền Giang)
Cho số phức
z a bi= +
( )
, ab∈
thỏa mãn
13 0z i zi++ − =
. Tính
3Sa b= +
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
A.
7
3
S
=
. B.
5S
= −
. C.
5S =
. D.
7
3
S
= −
.
Lời giải
Đặt
0zm= ≥
, ta có
( ) ( ) ( )
22
2
13 13 13z m iz m m m=−+−⇒=+− ⇒ =+−
5
016 9
3
mm
⇒=− +⇒ =
, thay trở về ta có
4
1 35
3
z i Sa b
=−− ⇒ = + =−
. Chọn B.
Cách 2. (Tính trực tiếp)
Để cho gọn ta đặt
22
0z ab m
= +=≥
, ta có:
13 0z i zi++ − =
hay là
( )
( )
2
22
1
10
13 0 1 3 0
30
31
a
a
a bi i mi a b m i
bm
b mb
= −
+=
+ ++ − = ⇔ ++ + − = ⇒ ⇒

+− =
+==+
1
1
35
4
6 91
3
a
a
Sa b
b
b
= −
= −
⇒ ⇒ ⇒=+ =−

+=
= −
.
Ví dụ 10. (THPT Kinh Môn - Hải Dương)
Số phức
z a bi= +
( với
a
,
b
là số nguyên) thỏa mãn
( )
13iz−
là số thực và
25 1
zi−+ =
.
Khi đó
ab+
là
A.
9
. B.
8
. C.
6
. D.
7
.
Lời giải
Đặt
( )
3
13 3
1 3 10 10
m mm
i z m z i n ni
i
− = ∈⇒= = + =+
−
. Ta cần tính
4;a b nn+= ∈
. Thay z
vào giả thiết thứ hai ta có
( ) ( ) ( )
22
2 53 1 2 53 1 2 8n ni n n n P−+− =⇒− +− =⇒=∈⇒=
. Chọn B.
Cách 2. (Tính trực tiếp)
Ta có
( ) ( )( ) ( )
13 13 3 3iz iabiabbai− =− + =++−
là số thực nên b = 3a do đó
z = a + 3ai thế vào giả thiết thứ hai ta được
3 25 1a ai i− −+ =
suy ra
( )
( )
22
2 53 1 2 4 8
a a a P ab a− + − =⇒=∈⇒ =+= =
.
Ví dụ 11. Cho số phức
z a bi= +
(
a
,
b
là các số thực ) thỏa mãn
20zz z i+ +=
. Tính giá trị của
biểu thức
2
T ab= +
.
A.
43 2T = −
. B.
3 22T = +
. C.
3 22T = −
. D.
4 23T = +
.
Lời giải
GV: Nguyễn Xuân Chung
Đặt
0zm= ≥
, ta có
( )
( ) ( )
2 21 21 21zmizmmmm+=−⇒ +=⇒ +=⇒= −
thay trở về
ta có
( )
(
)
2
2
12 12 322
21
i
z i T ab
−
= =− ⇒=+ =− =−
+
. Chọn C.
Mời các em giải cách khác.
Ví dụ 12. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
35zi
−=
và
4
z
z −
là số thuần ảo?
A.
0
. B.
2
. C.
Vô số. D.
1
.
Lời giải
Đặt
(
)
4
14
41
z bi
bi bi z bi z
z bi
= ⇒ − = ⇒=
−−
, ta có
( )
3 43
4
35 5
11
bbi
bi
i
bi bi
++
−=⇔ =
−−
( )
( )
2
22
2 16 24
9 4 3 25 1 24 16
3 13 13
bb b b b z i⇒ + + = +⇒ = ⇒= ⇒= −
. Chọn D.
Lời bình
Việc đặt ẩn phụ khi giải toán về số phức góp phần làm cho lời giải bớt cồng kềnh trong biến
đổi, thậm chí là đi nhanh đến kết quả hơn.
Mời các em tính trực tiếp.
Ví dụ 13. (BGD - Đề tham khảo 2018)
Cho số phức
( )
,z a bi a b=+∈
thỏa mãn
( )
2 10
z iz i
+ +− + =
và
1z
>
. Tính
P ab= +
A.
1−
. B.
5−
. C.
3
. D.
7
.
Lời giải
Cách 1.
Đặt
1zm= >
. Ta có
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
22
21 21 2 1z im i m m i m m m=−−+ +=−+−⇒= − +−
22 2
2 65 650 5m mm mm m⇒= −+⇒−+=⇒=
. Vậy
34 7z iP=+⇒=
. Chọn D.
Cách 2.
Biến đổi phương trình
( )
( )
2 1 31
1 23 1
1 1 2 22
zi
z z i i z i iz
ii
+
= + = − + − ⇔ −+= −
++
.
Đặt
1zm= >
( )
2
2
2 3 1 2 2 12 10 0 5m mm m m⇒ − += ⇒ − + =⇒ =
Thay trở về ta được
( )
2 51 3 4 7z i i iP=−−+ + = + ⇒ =
.
Cách 3.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Đặt
1zm= >
khi đó ta có
( )
20 1
2 10
1 0 11
a m ba
a bi i m i
bm mb
+− = =+

+ + +− + = ⇔ ⇔

+− = =+ >

Suy ra
( ) ( )
22
2
2
10
10
3
7
4
40
11
ba
ba
a
P
b
bb
bb b
= +>
= +>
=
⇔ ⇔ ⇒=

=
−=
−+=+
.
Cách 4. (Trắc nghiệm)
Đặt
1zm= >
, ta có
( )
2
2 1 231
1
am
z i m i ab m
bm
+=
+ + = + ⇒ ⇒ + = − >−
+=
. Đến đây ta thử
+ Đáp án C:
2 3 3 3 12 3 5m m z i mz−=⇒ =⇒=+ ⇒= = =
(loại)
+ Đáp án D: Tô khoanh tròn!.
Ví dụ 14. (THPT Chuyên Quang Trung - Bình Phước)
Tìm số phức thỏa mãn và là số thực.
A. B. C. D.
Lời giải
Giả sử
( )
,,z a bi a b
=+∈
thì
22
0z ab m= +=≥
, ta có
( )
2
22
22z m a bm−=⇒ − + =
4 40 1aa
⇒− + = ⇒ =
, khi đó
1z bi= +
và
(
)
( )
2 11
bi b i+ −+


là số thực nên
( )
21 0 2
bb b
− + +=⇒=−
. Vậy
12zi= −
. Chọn D.
Cách 2.
Ta có thể dùng chức năng CALC để thử kiểm tra trước tiên
2zz−=
xem số nào thỏa mãn?
Ghi
2XX−=
CALC nhập các số phức. Loại B và C. Tiếp theo kiểm tra điều kiện thứ hai
Ghi
( )( )
21Bi Bi i
+ −−
CALC nhập phần ảo 2 = thì loại A. Vậy chọn D.
Cách 3.
Giả sử
(
)
,,z a bi a b=+∈
thì
( )
( )
( )
(
)
( )( )
111 11 11
zz i zz z i++−−∈⇔++−++∈
( )
( )
11 1 1 0 1z i abiiiab b a b a⇔ + + =++ ++ −∈ ⇒++=⇒=−−
.
Mặt khác
( )
2
2 22
22 1
z z a b ab a−= ⇒ − + = + ⇒=
do đó b = - 2 và z = 1 - 2i.
Ví dụ 15. (THPT Chuyên Võ Nguyên Giáp – Quảng Bình)
Cho số phức
z
thỏa mãn
2zz−=
. Biết rằng phần thực của
z
bằng
a
. Tính
z
theo
a
bằng
A.
1
1 a−
. B.
2
1
2
aa−+
. C.
2
1
2
aa++
. D.
2
4
2
aa++
.
z
2zz−=
( )( )
1z zi+−
1 2.zi= +
1 2.zi
=−−
2.zi
= −
1 2.zi= −
GV: Nguyễn Xuân Chung
Lời giải
Giả sử
z a bi= +
thì
22
0z ab m= +=≥
, ta có
( )
2
2
22
zm am b−= ⇒− +=
2
22 2 2
4
2 20 10
2
aa
a b am m m am m
++
⇒ + − + − = ⇒ − −= ⇒ =
. Chọn D.
Mời các em giải cách khác.
Ví dụ 16. (THPT Trần Phú – Hà Tĩnh )
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
1 3 32zi+− =
và
(
)
2
2zi+
là số thuần ảo?
A.
1
. B.
2
. C.
3
. D.
4
.
Lời giải
Đặt
( )
13 1 3z i a bi z a b i+− = + ⇒ = −+ +
ta có
22
1 3 3 2 18z i ab+− = ⇒ + =
(*) và
(
) ( )
2
2
2 15
zi a b i
+ = −+ +


là số thuần ảo nên
( ) ( )
22
6
1 50
4
ab
ab
ab
= +
⇒− −+ =⇔
=−−
+ TH 1: a = b + 6 thì
( )
2
2
6 18 3
bb b+ + = ⇔=−
(nghiệm kép).
+ TH 2: a = - b - 4 thì
( )
2
22
4 18 4 1 0
b b bb+ + = ⇔ + −=
(Hai nghiệm vô tỉ). Chọn C.
Ví dụ 17. (THPT Chuyên Lương Thế Vinh - Hà Nội)
Gọi
1
z
,
2
z
là hai trong các số phức thỏa mãn
12 5zi
−+ =
và
12
8zz−=
. Tìm môđun của số
phức
12
24wz z i= + −+
.
A.
6w =
. B.
16w =
. C.
10w =
. D.
13w =
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Đặt
12
12, 12u z iv z i= −+ = −+
thì khi đó
wuv= +
và
5uv= =
nên
wuv= +
sẽ là đường chéo hình
thoi, ngoài ra
12
8uv z z−= − =
Suy ra
2
2
8
25 6
2
w uv

=+= − =


. Chọn A.
Ví dụ 18. (THPT Đặng Thúc Hứa – Nghệ An)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
( )
1 iz z++
là số thuần ảo và
21zi−=
A.
2
. B.
1
. C.
0
. D. Vô số.
Lời giải
Đặt
( )
22z i a bi z a b i− =+ ⇒=+ +
, ta có
22
21 1zi ab−=⇒+=
(*) và
v
u
w
GV: Nguyễn Xuân Chung
( ) ( )
1 22izz zziz a b ai+ +=++ = − + +
là số thuần ảo nên
( )
2 20ab⇒ −+=
22ba⇒= −
thế vào (*) ta có
( )
2
2
1
22 1
3
5
a
aa
a
=
+−=⇔
=
. Suy ra có 2 số phức. Chọn A.
Lời bình. Bài trên ta đặt ẩn phụ chưa được trong sáng, nhưng cũng gọn gàng hơn một tí.
Sau đây ta xét thêm một số bài toán liên quan đến
z
và
z
như đã nói phần đầu.
Ví dụ 19. (SGD Bắc Giang )
Cho số phức
z
thỏa mãn
2 73z z iz− =−+ +
. Tính
z
.
A. 3. B.
13
4
. C.
25
4
. D.
5
.
Lời giải
Giả sử
z a bi
= +
thì
22
z ab m= +=
, ta có
( )
73 2 3 7 3m i z z a bi=−+ + + = − + −
37
03
ma
b
= −
⇒
= −
22
9 9 42 49
4, 3
7
3,
3
a aa
ab
ba
+= − +
⇒ ⇒= =
= ≥
. Vậy
43 5z iz=+⇒ =
. Chọn D.
Ví dụ 20. Biết
z a bi
= +
( )
,ab∈
là số phức thỏa mãn
( )
3 2 2 15 8i z iz i− −=−
. Tổng
ab+
là
A.
5ab+=
. B.
1ab+=−
. C.
9ab+=
. D.
1ab+=
.
Lời giải
Cách 1.
Ta có
z a bi
= +
z a bi⇒=−
. Theo đề bài ta có
( )(
) ( )
3 2 2 15 8i a bi i a bi i− +− −=−
(
)
3 4 3 15 8
a a bi i⇔− − =−
3 15
438
a
ab
=
⇔
−=
5
4
a
b
=
⇔
=
.
Vậy
9ab+=
. Chọn C.
Cách 2.
Phương trình dạng
Az Bz C+=
, ta có
.. .
CB
Az Bz C z z
AA
+ = ⇒= −
thay trở về
(
)( ) ( )( )
15 8 3 2 15 8 2
..
13 4
..
i i ii
C B CA CB
Az B z C z
A A AA BB

− +−+ −
−
⇒ + − = ⇒= =

−
−

54 9z i ab=+ ⇒+=
. Chọn C.
Kết quả: Ban đầu là
Az Bz C+=
và tính được
..
..
CA CB
z
AA BB
−
=
−
.
Ví dụ 21. (SGD Quảng Nam )
Tổng phần thực và phần ảo của số phức
z
thoả mãn
( )
12iz i z i+− =−
bằng
GV: Nguyễn Xuân Chung
A.
2
. B.
2−
. C.
6
. D.
6−
.
Lời giải
Áp dụng công thức
( )
(
) (
)
2 . 2.1
..
42
12
..
iii i
CA CB
Az Bz C z i
AA BB
− −− −
−
+ = ⇒= = =+
−
−
Do đó
4, 2 6
a b ab= =⇒+=
. Chọn C.
Mời các em giải theo cách 2.
Ví dụ 22. (THPT Chuyên Thái Bình )
Cho số phức
z
thỏa mãn:
( )
1 2 . 15z i zi i− +=+
. Tìm modun của số phức
z
?
A.
5z =
. B.
4z =
. C.
25z =
. D.
23z =
.
Lời giải
Áp dụng công thức
(
) (
)
( )
15 . 1 2 15 .
..
34
51
..
i i ii
CA CB
Az Bz C z i
AA BB
+ +−−
−
+ = ⇒= = =+
−
−
Do đó
5Ans =
. Chọn A.
Mời các em giải theo cách 2.
3. Một số bài luyện tập
Câu 1. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
23 5zi
++ =
và
2
z
z −
là số thuần ảo ?
A.
2
. B. vô số. C.
1
. D.
0
.
Câu 2. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
2 22zi+−=
và
(
)
2
1
z −
là số thuần ảo?
A.
0
. B.
2
. C.
4
. D.
3
.
Câu 3. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn đồng thời hai điều kiện sau:
10 2 2 14zizi
− + = +−
và
1 10 5zi−− =
?
A.
2
. B.
0
. C.
1
. D. Vô số.
Câu 4. (BGD - Đề thi tham khảo 2017)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
5zi−=
và
2
z
là số thuần ảo?
A.
2
. B.
3
. C.
4
. D.
0
.
Câu 5. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
(2 ) 10zi−+=
và
. 25
zz=
?
A.
2
. B.
3
. C.
1
. D.
4
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 6. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M101 C30)
Xét các số phức
z
thỏa mãn
( )( )
2ziz++
là số thuần ảo. Trên mặt phẳng tọa độ, tập hợp tất
cả các điểm biểu diễn số phức
z
là một đường tròn có bán kính bằng
A.
1
. B.
5
4
. C.
5
2
. D.
3
2
.
Câu 7. Xét các số phức
z
thỏa mãn
( )
2 41zz i i−+ + −
là số thực. Biết rằng tập hợp các điểm biểu
diễn của số phức
z
là đường thẳng
d
. Diện tích tam giác giới hạn bởi đường thẳng
d
và hai
trục tọa độ bằng
A.
8
. B.
4
. C.
2
. D.
10
.
Câu 8. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M101 C38)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
( ) ( )
4 25z z i i iz−− + = −
?
A.
2
. B.
3
. C.
1
. D.
4
.
Câu 9. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
( )
1 iz z++
là số thuần ảo và
21zi−=
.
A.
2
. B.
1
. C.
0
. D. Vô số.
Câu 10. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
3 13
zi
+=
và
2
z
z +
là số thuần ảo ?
A.
0
. B.
2
. C.
Vô số. D.
1
.
Câu 11. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
22
28z zz z++=
và
2zz+=
?
A.
2
. B.
1
. C.
3
. D. Vô số.
Câu 12. (THPT Chuyên Thái Bình)
Cho số phức
z a bi
= +
( )
, ab∈
thỏa mãn
( ) ( )
2 1 23iz z i z+ = −+ +
. Tính
S ab= +
.
A.
1S =
. B.
5S = −
. C.
1S = −
. D.
7S =
.
Câu 13. Biết số phức
z
có phần ảo khác
0
và thỏa mãn
( )
2 10zi−+=
và
. 25zz=
. Điểm nào
sau đây biểu diễn số phức
z
đã cho?
A.
( )
4; 3P −
. B.
( )
3; 4N −
. C.
( )
3; 4M
. D.
( )
4; 3Q
.
Câu 14. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M102 C49)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
( ) ( )
3 24z z i i iz−− + = −
?
A.
1
. B.
3
. C.
2
. D.
4
.
Câu 15. Cho số phức
( )
i,z a b ab=+∈
thỏa mãn
( )( )
1 i i 3i 9zz++ − + =
và
2z
>
.
Tính
P ab= +
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
A.
2
. B.
1
. C.
3−
. D.
1−
.
Câu 16. (THPT Ngô Quyền – Ba Vì )
Cho số phức
z
thỏa mãn:
(
) (
)
1 23
iz iz
+ −− =
. Tìm modun của số phức
2
1
iz
w
i
−
=
−
.
A.
122
5
. B.
3 10
2
. C.
45
4
. D.
122
5
.
Câu 17. Cho số phức z thỏa mãn
( ) ( ) ( )
2
23 4 13 0iz iz i− + + ++ =
. Gọi
,ab
lần lượt là phần thực và
phần ảo của số phức z. Khi đó
23
ab−
bằng
A. 1. B. 4. C. 11. D. -19.
Câu 18. (BGD - Đề thi chính thức 2019 M102 C31)
Cho số phức thỏa mãn . Môđun của bằng
A. . B. . C. . D. .
Câu 19. Cho số phức z thỏa mãn
2
z =
và z không phải số thực. Số
1
2 z−
có phần thực bằng
A.
1
.
2
B.
1
.
4
C. 4. D. Kết quả khác.
Câu 20. (SGD Thanh Hóa)
Gọi
1
z
,
2
z
là hai trong các số phức thỏa mãn
12 5zi−+ =
và
12
8
zz−=
. Tìm môđun của số
phức
12
24wz z i= + −+
.
A.
6w =
. B.
16w =
. C.
10w =
. D.
13w
=
.
>>>>>>>>>
Như vậy trong phần I thì chúng ta ôn tập và cũng cố những kiến thức cơ bản nhất về số
phức, đồng thời rèn luyện một số kỹ năng giải toán nhất định, nhìn chung các bài toán ở mức 6 - 7
điểm.
Trong phần II chúng ta sẽ nghiên cứu các bài toán ở mức 8 - 9 - 10 điểm, có khá nhiều bài
toán và có nội dung rộng hơn, bao gồm:
- Biểu diễn tập hợp số phức là đường thẳng, đường tròn (nâng cao).
- Các bài toán tương đối đơn giản về giá trị lớn nhất, nhỏ nhất.
- Các bài toán tính toán (nâng cao).
- Các bài toán nâng cao về giá trị lớn nhất, nhỏ nhất.
z
( )
( )
3 2 3 7 16z i iz i−− + =−
z
5
5
3
3
GV: Nguyễn Xuân Chung
SỐ PHỨC - PHẦN II (VD - VDC)
Qua các ví dụ trong Phần I thì chúng ta đã củng cố tương đối nhiều kiến thức cơ bản và rèn luyện
một số kỹ năng giải toán về số phức. Trong Phần II này chúng ta tiếp tục nghiên cứu các bài toán
nâng cao về số phức: trong đó liên quan đến khá nhiều kiến thức về hình học véc tơ và tọa độ trong
mặt phẳng, ngoài ra cũng cần nhiều kiến thức về các bất đẳng thức Mincopxki và Bunhiacopxki.
1. Biểu diễn tập hợp số phức là đường thẳng hay đường tròn
Bài toán cho dạng: Cho số phức
z
thỏa mãn điều kiện
( )
α
. Tìm tập hợp biểu diễn của
z
trên
mặt phẳng tọa độ
Oxy
(hoặc của số phức
w
thông qua
z
).
Cách giải là:
+ Chuyển về bài toán hình học tọa độ phẳng: Biểu diễn các điều kiện thông qua điểm và véc tơ.
+ Gọi
z x yi= +
thế vào điều kiện
( )
α
và biến đổi đại số. Hoặc biến đổi theo quan hệ biểu
thức
Bản chất cả hai cách giải là như nhau.
Ví dụ 1. Cho các số phức
z
thỏa mãn
12
zi z i
− = −+
. Tập hợp các điểm biểu diễn các số phức
2
wz i= +
trên mặt phẳng tọa độ là một đường thẳng. Phương trình đường thẳng đó là
A.
2 20xy−−=
. B.
2 20xy+−=
.
C.
3 40xy
+ −=
. D.
3 40xy
− +=
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Thế z = w - 2i vào giả thiết ta có:
w3 w1i−=−
. Gọi
(
)
;
M xy
biểu diễn số phức
w
và
( ) ( )
0; 3 , 1; 0AB
biểu diễn các số phức
12
3, 1z iz= =
trên mặt phẳng phức thì ta có
MA MB=
,
nên tập hợp các điểm M là đường trung trực của AB có phương trình
3 40xy− +=
. Chọn D.
Cách 2. (Đại số)
Thế z = w - 2i vào giả thiết ta có:
w3 w1i−=−
. Gọi
( )
w ,,x yi x y=+∈
khi đó ta có
w3 w1i−=−
( ) ( )
22
22
3 1 2 6 80 3 40x y x y xy xy⇒ + − = − + ⇒ − +=⇒− +=
.
Cách 3. (Trắc nghiệm Casio)
Ta cũng gọi
( )
w ,,x yi x y=+∈
(chỉ ngầm hiểu - không cần ghi), mà đường thẳng đi qua hai
điểm phân biệt nên ta vào Mode 2 nhập hai cặp
( )
;xy
khác nhau của một đường thẳng thỏa
mãn giả thiết. Ghi
31X Yi i X Yi+−− +−
CALC
- Phương án A: Ta nhập x = 1, y = 0. Loại A và do đó loại B.
- Phương án C: Ta nhập x = 2, y = 0 thì loại C.
Lời bình.
Các em cần luyện tập về viết phương trình đường thẳng qua 2 điểm, trung trực của đoạn thẳng.
Sau đây ta luyện tập kỹ năng phép nhân số phức và số phức liên hợp.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 2. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2018 M102 C33)
Xét các số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
33
z iz+−
là số thuần ảo. Trên mặt phẳng tọa độ, tập hợp tất
cả các điểm biểu diễn các số phức
z
là một đường tròn có bán kính bằng
A.
9
2
. B.
32
. C.
3
. D.
32
2
.
Lời giải
Gọi
( )
2
, , ;.z x yi x y z m z z m=+ ∈ ⇒= =
khi đó ta có
( )
( )
2
3 3 33 3 39
z i z m x yi xi y i+ −= −+ + − −
là số thuần ảo nên
2
33 0m xy−−=
suy ra
22
33 0
xy xy+−−=
là đường tròn có bán kính
22
3 3 32
22 2
r
 
= +=
 
 
. Chọn D.
Ví dụ 3. Xét các số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
2 21z izi i+− − − −
là số thuần ảo. Tập hợp điểm biểu
diễn của số phức
z
là đường tròn có diện tích bằng
A.
2S
π
=
. B.
9S
π
=
. C.
23S
π
=
. D.
3
S
π
=
.
Lời giải
Gọi
( )
2
, , ;.z x yi x y z m z z m
=+ ∈ ⇒= =
khi đó ta có
(
)
(
)
( )
2
2 2 1 22 4 2z i z i i m x z z i i yi
+− −−−= −+ −+ −−
là số thuần ảo nên
2
22 0mx−+ =
suy ra
( )
2
22 2
22 0 1 3
xy x x y+ −+ =⇒ + + =
là đường tròn có bán kính
3r =
.
Vậy ta có
2
3Sr
ππ
= =
. Chọn D.
Ví dụ 4. (SGD Phú Thọ)
Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
3 13z iz i+− ++
là một số thực. Biết rằng tập hợp tất cả các điểm
biểu diễn của
z
là một đường thẳng. Khoảng cách từ gốc tọa độ đến đường thẳng đó bằng:
A.
42
. B. 0. C.
22
. D.
32
.
Lời giải
Gọi
( )
2
, , ;.z x yi x y z m z z m=+ ∈ ⇒= =
khi đó ta có
( )
( )
2
3 13 64 4 2 8 2
z i z i m x y yi i xi+− ++ = + + − − + +
là số thực nên
2 2 80
xy− +=
và đây là
đường thẳng
∆
và có
( )
22
8
, 22
22
dO∆= =
+
. Chọn C.
Lời bình.
Các ví dụ 3 và ví dụ 4 đòi hỏi chúng ta phải nhân phá ngoặc biểu thức khá dài và rất dễ bị sai
số, khi nhân thông thường ta xem như
4 4 16×=
đơn thức khác nhau, bởi vậy ta cần sử dụng
các tính chất của số phức hợp lý để nhẩm và rút gọn bớt nhằm tránh độ phức tạp. Đó là các bài
toán rất tốt để củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng vế số phức.
Sau đây là các ví dụ sử dụng tính chất của số phức và rèn luyện kỹ năng biến đổi.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 5. (THPT Trần Hưng Đạo – Ninh Bình & THPT Chuyên Sơn La)
Cho số phức
z
thỏa mãn điều kiện
3 4 2.
zi
−+ ≤
Trong mặt phẳng
Oxy
, tập hợp điểm biểu
diễn số phức
21wz i= +−
là hình tròn có diện tích bằng
A.
9S
π
=
. B.
12S
π
=
. C.
16S
π
=
. D.
25S
π
=
.
Lời giải
Biến đổi
3 4 2 2 6 8 4.zi zi−+ ≤ ⇔ −+ ≤
Từ đó ta có
2 1 79 2 68wz iw iz i= +−⇔ − + = − +
79 4wi⇒ −+ ≤
nên tập hợp
w
là hình tròn bán kính
4
r =
do đó
16S
π
=
. Chọn C.
Ví dụ 6. Cho số phức
z
thỏa mãn
15z −=
. Biết tập hợp các điểm biểu diễn số phức
w
xác định
bởi
( )
23 34w iz i= + ++
là một đường tròn bán kính
R
. Tính
R
.
A.
5 17R =
. B.
5 10R
=
. C.
55R =
. D.
5 13R =
.
Phân tích.
Ta chú ý tính chất sau của số phức:
22
z a bi z a bi z z a b
=+ ⇔=− ⇒ = = +
.
Mở rộng:
( )
2
2
,zmambi zmambi zm zm am bm−=−+⇔−=−−⇒− =− = − + ∈
.
Lời giải
Biến đổi
( )
( )
( )
(
)
( )
23 23 57 57 23 1 57 23 1w iz i i w i iz w i iz= + −− ++ ⇔ −− = + − ⇒ −− = + −
Từ đó ta có
5 7 1 . 2 3 5 13w iz i−− = − + =
. Chọn D.
Ví dụ 7. Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
(
)
2 2 25z iz i−+ −− =
. Biết tập hợp các điểm
M
biểu diễn số
phức
2 23wz i= −+
là đường tròn tâm
( )
;I ab
và bán kính
c
. Giá trị của tích
abc
bằng
A.
17
. B.
17−
. C.
100
. D.
100
−
.
Phân tích.
Ta sẽ áp dụng tính chất:
zz=
và
,zm zm m− =− ∀∈
.
Lời giải
Đặt
22uz i uz i=−−⇒ =−+
thì từ giả thiết ta có
25 5uu u=⇒=
và biến đổi
( )
2 23 2 42 25 25 2 2 2wz iz i iw i z i u= −+ = −− ++ ⇔ −− = −− =
. Từ đó ta được
2 5 2 10w iu−− = =
. Đến đây ta biểu diễn
w
là đường tròn có tâm
( )
2;5I
, bán kính
10R =
.
Vậy
100abc =
. Chọn C.
Lời bình.
Trên đây là bài toán ý tưởng lấy từ bài toán của THPT Chuyên Lương Thế Vinh - Hà Nội
&THPT Nguyễn Quang Diệu - Đồng Tháp, trong đó bài toán hỏi tổng
abc++
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 8. Biết tập hợp điểm biểu diễn của số phức
z
là đường tròn tâm
(
)
3; 0I
, bán kính
1R =
, khi
đó tập hợp điểm biểu diễn của số phức
1
i
w
z
=
−
là đường tròn có bán kính
r
bằng
A.
1
9
r =
. B.
1
3
r =
. C.
13
3
r
=
. D.
3r =
.
Lời giải
Biến đổi
( )
32 2wz w i w z i w w w i−=⇔ − =− ⇒ = −
(Vì
31z −=
). Từ đó gọi
w x yi= +
thì
( ) ( )
( )
22
22 22
2 2 1 3 4 10xy x y xy y+ = + − ⇒ + − +=
. Suy ra
2
2
2 11
0
3 33
r

= + −=


.
Chọn B.
Lời bình.
Thoạt nhìn cách giải khá đơn giản, nhưng thực ra khá phức tạp, nếu ta dùng phép thế và quy
đồng mẫu thức thì cũng là sử dụng tính chất "Môđun của một tích bằng tích các môđun", nghĩa
là
..uv u v=
. Mà trong chương trình nâng cao các em Ban tự nhiên được học, nhưng các em
Ban xã hội không được học, cho nên thực chất bài trên là bài toán khó, đó là một Hypebbol
trong tập số phức. Bởi vậy, để sử dụng được tính chất đó thì chẳng khác nào ta đi chứng minh
lại định lý trên. Sau đây ta giải theo cách 2 để thấy rõ độ phức tạp của bài toán.
Cách 2.
Gọi
( )
, , ,.,z a bi w x yi a b x y=+=+ ∈
, ta có:
( )
2
2 22
3 1 68a b ab a− +=⇒+=−
.
Ngoài ra
( )
( )
( )( )
( )
2
2 22
1 1 1 1 1 2 14 7
z z a bi a bi a b a b a a
− − = −+ −− = − + = + − += −
. Khi đó
( )
( )
( )
( )
1
1
17
w,
1 47 4747 4
11
iz
i a bi
i ba
i x yi a
z a aa
zz
−
−−
−

== = = + =+≠

− − −−

−−
.
Suy ra hệ
1
,
47 47
ba
xy
aa
−
= =
−−
. Mục tiêu là
( ) ( )
22
2
x m y n r const− +− ==
do đó
22
2
1
47 47
ba
m nr
aa
−

− + −=

−−

. Ở đây có ba ẩn nên cần có ba phương trình.
+ Cho a = 2, b = 0 ta có
(
)
2
22
1m nr
+− =
(1) .
+ Cho a = 4, b = 0 ta có
2
22
1
3
m nr

+− =


(2).
+ Cho a = 3, b = 1 ta có
22
2
12
55
m nr

− +− =


(3) .
Lấy (2) trừ (1) ta có
48 2
0
39 3
n
n
−=⇒=
. Lấy (3) trừ (1) suy ra:
264
00
5 55
mm
m− + −=⇒ =
.
Từ đó ta có
1
1
3
rn=−=
, phương trình đường tròn là
2
2
21
39
xy

+− =


. Chọn B.
Định lý "
..uv u v=
" được sử dụng rất nhiều do đó các em cần nắm vững để vận dụng.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 9. (SGD Thanh Hóa)
Gọi
1
z
,
2
z
là hai trong các số phức
z
thỏa mãn
53 5zi−− =
, sao cho
12
8zz−=
. Tập hợp
các điểm biểu diễn của số phức
12
wz z= +
trong mặt phẳng tọa độ
Oxy
là đường tròn có
phương trình nào dưới đây?
A.
22
5 39
2 24
xy

− +− =


. B.
(
) (
)
22
10 6 36xy− +− =
.
C.
( ) ( )
22
10 6 16xy− +− =
. D.
22
53
9
22
xy

− +− =


.
Lời giải
Đặt
1 2 12
5 3 , 5 3 10 6 10 6
u z iv z i w z z uv i w iuv
= −− = −− ⇒ = + =++ + ⇒ − − =+
.
Mặt khác ta có
5
uv= =
nên
uv+
là đường chéo hình thoi, ngoài ra
uv−
là đường chéo
thứ hai, hơn nữa
12
8uv z z−= − =
do đó
( )
2 2 22
26uv uv u v uv+ +− = + ⇒+=
Hay ta có
10 6 6wi−−=
. Chọn B.
Ví dụ 10. Xét số phức
z
có phần ảo khác
0
thỏa mãn
2
2
22
1
zz
zz
−+
++
là số thực. Tập hợp các điểm biểu
diễn của số phức
z
là đường tròn có bán kính
r
bằng
A.
3r =
. B.
1r =
. C.
3
r
=
. D.
2r =
.
Phân tích.
Ta thấy biểu thức khá phức tạp nên cần rút gọn bớt theo hình thức phép chia đa thức.
Lời giải
Gải sử
z x yi= +
(
0y ≠
), ta có
2
22
22 3 3
22
1
11
1
zz z
zz zz
z
z
−+
=−=−
++ ++
++
là số thực khi
1
1z
z
++
là số thực
1
z
z
⇔+
là số thực, mà
( )
( )
22
22
11
x yi x y x yi
z x yi
z x yi x y
+ + +−
+=+ + =
++
.
Suy ra
( )
22 22
01yxy y xy+ −=⇒ + =
(Vì
0y ≠
). Chọn B.
Cách 2.
Vì thi trắc nghiệm nên ta chỉ cần xác định hai số phức thỏa mãn giả thiết và
z a bi r−− =
.
Đặt
( ) ( )
2
2
2
22
2 1 20
1
zz
m mz mz m
zz
−+
= ∈ ⇒ − − + +− =
++
. Dễ thấy
2m =
không thỏa mãn
nên suy ra
2
1
10
2
m
zz
m
+
− +=
−
và gọi
12
,zz
là hai nghiệm phức của phương trình thì theo định
lý Viet ta có
12 1 2
11zz z z=⇒==
đều thỏa mãn điều kiện
1z =
. Vậy
1r =
. Chọn B.
GV: Nguyễn Xuân Chung
2. Các bài toán đơn giản tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất
Đối với các bài toán vận dụng tương đối đơn giản về giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất thì các em
cần có kỹ năng tốt về viết phương trình đường thẳng, đường tròn.
Ví dụ 11. (THPT Trần Hưng Đạo – Ninh Bình)
Trong các số phức thỏa mãn điều kiện
3 2.
ziz i
+ = +−
Tìm số phức có môđun nhỏ nhất?
A.
12zi= −
. B.
12
55
zi=−+
. C.
12
55
zi= −
. D.
12
zi=−+
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Gọi
( )
;M xy
biểu diễn số phức
z
và
( ) ( )
0; 3 , 2;1AB−−
biểu diễn các số phức
12
3, 2z iz i=− =−+
trên mặt phẳng phức thì
32z i z i MA MB+ = +−⇔ =
, nên tập hợp các
điểm M là đường trung trực của BA và có phương trình d:
24 2xy−=
. Ta có
z OM=
nhỏ nhất
khi OM là khoảng cách từ O đến d, ta có hệ
21
12
,
20
55
xy
xy
xy
−=
⇒= =−
+=
. Chọn C.
Cách 2. (Đại số - Bất đẳng thức)
Gọi
( )
22
,,z a bi a b z a b=+ ∈ ⇒= +
, từ giả thiết ta có
( )
( ) ( )
2 22
2
3 21ab a b++ =+ +−
suy ra
( )
( )
( )
2
2 22
min
11
1 2 12
55
ab ab z z= − ≤ +− + ⇒ ≥ ⇒ =
đạt được tại
21
12
,
2
55
ab
ab
ab
−=
⇒= =−
−=
.
Cách 3. Đối với bài toán này ta có thể kiểm tra bằng máy tính Casio xem số phức nào thỏa
mãn hai điều kiện thì chọn. Trong Mode 2
Điều kiện
3 20ziz i+ − +−=
ghi
32X iX i+ − +−
CALC rồi nhập X là các số phức
thì duy nhất đáp án C thỏa mãn. Do đó không cần kiểm tra điều kiện môđun nhỏ nhất.
Cách 4. (Đại số - Khảo sát)
Gọi
( )
22
,,z x yi x y z x y=+ ∈ ⇒= +
, từ giả thiết ta có
( )
( )
( )
2 22
2
3 21
xy x y++ =+ +−
suy ra
21xy= +
và do đó
( )
2
22
min
11
21 5 41
55
z y y yy z= + + = + +≥ ⇒ =
đạt được
tại
21
55
yx=−⇒=
. (Sử dụng tam thức bậc hai hoặc Mode 7).
Ví dụ 12. Trong các số phức thỏa mãn điều kiện
24 2z izi−− = −
. Tìm môđun nhỏ nhất của số
phức
2zi+
.
A.
5
B.
3 5.
C.
32
. D.
32+
.
Lời giải
Đặt
( )
22z i a bi z a b i+ =+ ⇒=+ −
, ta cần tìm min của
22
T ab
= +
. Thay z vào giả thiết ta
có
( ) ( )
( ) ( ) ( )
22 2
2
26 4 2 6 4 6a b i a b i a b a b ab−+− =+− ⇒− +− =+− ⇒+=
.
Từ đó ta có
( )
2
22
1
32
2
T a b ab= +≥ + =
. Chọn C.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp hình học hoặc khảo sát.
Cách 3. (Sử dụng công thức tính nhanh và Casio - Xem chứng minh phần Phụ lục. Tr47)
Đường thẳng có dạng
zA zB−=−
và cần tính
min
zC
−
ta tham khảo công thức sau
22
2
CA CB
AB
− −−
−
Bấm CALC nhập -2i = 2 + 4i = 2i = ta được kết quả cần tìm (Nhập C trước).
Ví dụ 13. [THPT Nguyễn Quang Diệu - Đồng Tháp]
Xét các số phức z, w thỏa mãn
22 4z izi+− = −
và
1w iz= +
. Giá trị nhỏ nhất của
w
bằng?
A. 2 B.
2
2
C.
32
2
D.
22
.
Lời giải
Gọi
( )
;M xy
biểu diễn số phức
z
và
(
) ( )
2; 2 , 0; 4AB
−
biểu diễn các số phức
12
2 2, 4z iz i=−+ =
trên mặt phẳng phức thì
22 4z i z i MA MB+−=−⇔ =
, nên tập hợp các
điểm M là đường trung trực của AB và có phương trình d:
22 4
xy+=
. Ta có
1 Mw iz z i I= += −=
, với
(
)
0;1
I
, suy ra IM nhỏ nhất khi IM là khoảng cách từ I đến d, ta
có
( )
24
2
,
2
8
d Id
−
= =
. Chọn B.
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp đại số (Bất đẳng thức hoặc khảo sát).
Cách 3. (Công thức tính nhanh + Casio)
Biến đổi
w zi= −
, đường thẳng
22 4z izi+− = −
, sử dụng công thức
22
2
CA CB
AB
− −−
−
CALC nhập i = -2 + 2i = 4i = ta được kết quả cần tìm.
Ví dụ 14. Cho số phức
z
không phải số thuần ảo và thỏa mãn điều kiện
( )
2
42
z zz i+= +
. Giá
trị nhỏ nhất của
zi+
bằng
A. 2. B. 1. C. 3. D. 4.
Lời giải
Biến đổi
( )
2
4 2 2.2 .2 2
z zzi zizizzi ziz
+= + ⇔− + = + ⇒− =
(vì
20zi+>
). Đến đây ta sử dụng công thức tính nhanh
22
2
CA CB
AB
− −−
−
CALC nhập - i = 2i = 0 = ta được kết quả bằng 2. Chọn A.
Mời các em giải theo cách khác.
Ví dụ 15. Cho số phức
z
thỏa mãn
12 2zi−+ =
. Tìm môđun lớn nhất của số phức
.z
A.
9 4 5.+
B.
11 4 5+
C.
6 45+
D.
5 65+
.
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
( )
12 1 2z i a bi z a b i−+ = + ⇒ = ++ −
. Từ giả thiết ta có
22
4ab+=
(1).
GV: Nguyễn Xuân Chung
Khi đó theo (1) và bất đẳng thức Bunhiacopxki ta có:
(
) (
) ( )
( )
(
)
2
22 2
2 22
1 2 92 4 9 2 4 945z a b ab ab
= + + − = + − ≤ + +− + = +
.
Hay ta có
9 45
max
z = +
. Chọn A.
Cách 2. (Hình học)
Giả sử
22
0z x yi z x y R=+⇒= + =≥
. Vì tìm
max
z
nên xét
0
R >
. Từ giả thiết
12 2zi−+ =
là đường tròn tâm
(
)
1; 2
I
−
bán
kính
2
r
=
. Vậy để
R
lớn nhất thì hai đường tròn tiếp xúc trong
với nhau và
52R OI r= += +
Ví dụ 16. [THPT Chuyên Phan Bội Châu]
Cho số phức
z
thỏa mãn
23 1
−− =zi
. Giá trị lớn nhất của
1++zi
là
A.
13 2+
. B.
4
. C.
6
. D.
13 1+
.
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
( )
23 2 3z i a bi z a b i−− =+ ⇒=++ +
. Từ giả thiết ta có
22
1ab
+=
(1).
Ta có
( ) ( ) ( )
= ++=+− + ⇒ = + + +
2
22
1 32 3 2wz ia b i w a b
, khi đó theo (1) và bất đẳng
thức Bunhiacopxki ta có
( )
(
)
(
)
=++≤+ + + =+ = +
2
2
2 222
14 6 4 14 6 4 14 2 13 13 1w a b ab
Suy ra
= +13 1
max
w
. Chọn D.
Ví dụ 17. Cho số phức
z
thỏa mãn
2 3 4 10zi−− =
. Gọi
M
và
m
lần lượt là giá trị lớn nhất và giá
trị nhỏ nhất của
z
. Khi đó
Mm−
bằng
A.
5
. B.
15
. C.
10
. D.
20
.
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Trước hết ta tìm min, max của
2z
. Đặt
( )
2 34 2 3 4z i a bi z a b i−− = + ⇒ = ++ +
và
22
100ab+=
(1). Khi đó từ (1) ta có
( ) ( ) ( )
2
22
2 3 4 125 2 3 4z a b ab=+ ++ = + +
(2).
O
M
I
Cách 2. (Hình học)
Giả sử
(
) ( )
22
1 110z x yi w z i x y R= + ⇒ = ++ = + + − = ≥
.
Vì tìm
max
w
nên xét
0R >
và là đường tròn tâm
( )
1;1K −
. Từ
giả thiết
−− =23 1zi
là đường tròn tâm
( )
2;3
I
bán kính
1r =
. Vậy để
R
lớn nhất thì hai đường tròn tiếp xúc trong với
nhau và
13 1R KI r= += +
K
M
I
GV: Nguyễn Xuân Chung
Mặt khác
( )( )
2222
3 4 3 4 50 50 3 4 50ab ab ab+ ≤ + + = ⇒− ≤ + ≤
(3). Từ đây và từ (2) suy
ra
( )
2
125 100 2 125 100 5 2 15 2 15 5 10 5z z Mm Mm−≤ ≤+⇔≤≤⇒ −=−=⇒−=
.
Chọn A.
Cách 2. (Hình học)
Biến đổi
3
2 3 4 10 2 5
2
zi z i−−=⇔−−=
và gọi
( ) ( )
;Mz Mxy=
thì ta có M thuộc đường tròn tâm
3
;2
2
I



, bán kính là
5r =
nên
z OM=
có giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất khi M là giao điểm của
đường thẳng OI với đường tròn nên hiệu
01
25M m OM OM OI−= − = =
. Chọn A.
Lời bình.
Cần nhận xét được vị trí của O đối với đường tròn tâm I hoặc là
= −
min z OI r
.
Ví dụ 18. [THPT Chuyên ĐHKHTN - Huế]
Trong các số phức
z
thỏa mãn
34 2
zi
, gọi
0
z
là số phức có mô đun nhỏ nhất. Khi đó
A. Không tồn tại số phức
0
z
. B.
0
2
z
.
C.
0
7z
. D.
0
3z
.
Lời giải
Cách 1. (Trắc nghiệm tính nhanh)
Thay
= 0z
vào vế trái của giả thiết rồi trừ vế phải.
Ghi
+−34 2i
bấm = ta có
=
0
min
3z
. Chọn D.
Mời các em giải theo các phương pháp khác.
Ví dụ 19. Cho số phức
z
thỏa mãn
12 3zi−+ =
. Tìm môđun lớn nhất của số phức
2.zi
−
A.
26 6 17 .+
B.
26 6 17 .−
C.
26 8 17 .+
D.
26 4 17 .−
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
( )
−+ =+ ⇒ =++ −12 1 2z i a bi z a b i
, khi đó
( )
=− =++ −214wz ia b i
( )
( )
⇒ =+ +−
2
22
14wa b
. Mặt khác từ giả thiết ta có
+=⇒+=
22
39a bi a b
nên
( )
(
)
( )
( )
= + − ≤ + +− + = + = +
2
2
2
2 22
26 2 8 26 2 8 26 6 17 3 17w ab ab
.
Suy ra
= +17 3
max
w
. Chọn A.
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp hình học.
Cách 3. (Trắc nghiệm tính nhanh)
Cho
− =⇒=20 2zi z i
thay vào vế trái của giả thiết rồi cộng vế phải.
Ghi
−+ +2 12 3ii
bấm = ta có
= +3 17
max
w
.
I
M
1
M
0
O
GV: Nguyễn Xuân Chung
Lời bình.
Các em xem lại các ví dụ 15; 16; 17; 18. Sau đây ta xét bài toán có sự "biến tấu" một ít.
Ví dụ 20. [SGD TPHCM]
Cho số phức
z
thoả mãn
34 2zi−+ =
. Khi đó
21zi+−
có giá trị lớn nhất là:
A.
16 74+
. B.
2 130+
. C.
4 74+
. D.
4 130
+
.
Phân tích.
Bài toán quy về xét khoảng cách từ điểm A đến điểm M thuộc đường tròn.
Lời giải
Biến đổi
( ) ( )
34 2 2 68 4 2z i z i Mz C−+ = ⇔ −+ = ⇒ ∈
tâm I(6; - 8), R = 4.
Xét điểm A(- 1; 1) thì
21z i AM+− =
và lớn nhất khi AM = R + AI =
4 130+
. Chọn D.
Lời bình. Để tính nhanh, trong Mode 2 ta ghi
68 4Xi−+ +
Calc nhập -1 + i bấm = là được.
Ví dụ 21. Cho số phức
z
thỏa mãn
32zz−=
và
3
min 2 2
2
z i ab++ =+
. Tính
2ab+
.
A.
1−
. B.
22
. C.
2−
. D.
4
.
Lời giải
Gọi
M
biểu diễn
z x yi= +
,
,xy∈
. Từ
( )
( )
2
2 22
32 3 2
z z x y xy−= ⇒ − + = +
(
)
2
22 2
6x 9 0 3 18
xy x y⇒ + + −=⇒ + + =
. Quỹ tích
M
là đường tròn tâm
( 3; 0)I −
, bán
kính
32R =
. Gọi
3
;2
2
A

−−


thì
3
2
2
z i AM++ =
. Dễ thấy điểm
A
nằm ở miền trong
đường tròn
(
)
C
nên
min
5
32 2 2
2
AM R AI a b= − =−+ ⇒ +=−
. Chọn C.
Ví dụ 22. [THPT Chuyên Sơn La]
Cho số phức
z
thỏa mãn điều kiện
12 5
zi−+ =
và
1wz i= ++
có môđun lớn nhất. Số phức
z
có môđun bằng:
A.
25
. B.
32
. C.
6
. D.
52
.
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
( ) ( )
12 , , 1 2z i x yi x y z x y i−+ = + ∈ ⇒ = ++ −
và ta có:
22
5xy+=
(1).
Khi đó
( )
2
22
2 1 4251042wx y i w xy xy xy=++−⇒ =++−+=+−
(theo (1))
Suy ra
( )( )
2
222 2
10 4 2 10 4 2 10 10w xy xy=+− ≤+ + + =+
.
Giải điều kiện tìm x, y:
4 2 10
24
xy
xy
−=
−=
có x = 2, y = - 1 nên z = 3 - 3i
32z⇒=
. Chọn B.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. (Hình học véc tơ)
Gọi
(
)
1; 2
K
−
,
( ) ( )
1;1 2;1I IK−− ⇒ = −

. Để IM lớn nhất thì vị trí M cần tìm tại H sao cho
( )
1IH t IK= +
 
,
( ) ( )
1 1 4;2 3;3
IK R
t IH H
IK
+
= −=⇒ = − ⇒ −

. Suy ra
32
OH z
= =
.
Cách 3. (Hình học tổng hợp)
Tính
22 2
1
cos
2.
10
OI IK OK
OI IK
α
+−
= =
suy ra
22
2 . .cosOH z OI IH OI IH
α
== +−
thay số
1
2 20 2.2 10. 3 2
10
z
= +− =
.
Cách 4. (Hình học véc tơ)
Gọi
( ) ( )
1; 2 , 1;1KA−
và ta có:
( )
w OM OA OA OK KM u KM= += + + =+
     
, để
max
w
thì ta
chọn sao cho
KM

cùng hướng
u
, do đó
w =
( )
1tu+
. Với
( )
2; 1u = −
( )
2; 1KM t
⇒=−

.
1t⇒=
2 25
max
wu⇒==
và
( ) ( ) ( )
1;2 2;1 3;3 32OM OK u z= += −+ −= −⇒ =
 
.
Ví dụ 23. Biết số phức
z
thỏa mãn
34 5zi−− =
và biểu thức
22
2T z zi=+ −−
đạt giá trị lớn
nhất. Tính
z
.
A.
33z =
. B.
50z =
. C.
10z =
. D.
52z =
.
Phân tích.
Bài toán quy về xét vị trí điểm M thuộc giao của đường tròn và đường thẳng.
Lời giải
Cách 1. (Hình học tọa độ)
Gọi
( ) ( )
;Mz Mxy=
thì M thuộc đường tròn (C), tâm I(3; 4), R =
5
và ta có:
( )
( )
22
22
2 1 423 :423 0
Tx yx y xy dxy T=+ +−−−=++⇔ ++−=
. Để T lớn nhất
thì d tiếp xúc với đường tròn (C), khi đó
( )
(
)
51
4; 2 2;1
2
20
IM t t IM= ⇒= = ⇒ =
 
(lấy t > 0). Ta có M(5; 5) nên
52z OM= =
. Chọn D.
Cách 2. (Hình học véc tơ)
K
M
O
I
H
GV: Nguyễn Xuân Chung
Gọi
( )
( )
;Mz Mxy=
thì M thuộc đường tròn (C), tâm I(3; 4), R =
5
.
Gọi
(
) (
)
2;0 , 0;1AB−
thì
(
)
( )
( )
22
.2T MA MB MA MB MA MB BA MI IA IB= − = − + = ++
       
.
Đến đây ta chỉ cần xác định vị trí M sao cho
MI

và
BA

cùng hướng.
Hay
( ) ( ) ( )
2; 1 , 0 1 2;1 5;5 5 2
5
R
MI t t t IM M z= −− > ⇒= =⇒ = ⇒ ⇒ =
 
.
Cách 3. (Đại số - Khái quát)
Đặt
( )
22
34 3 4 & 5z i a bi z a b i a b−− = + ⇒ = ++ + + =
. Thế z vào T ta có
( ) ( ) ( ) ( )
( )
22 22
22
5 4 3 3 4 2 5 20 5 15T a b a b ab ab

=+ ++ − + ++ = + +≤ + +=

.
Dấu bằng tại
2, 1 5 5 5 2a b z iz= =⇒=+ ⇒ =
.
Ví dụ 24. [THPT Chuyên Đại học Vinh]
Xét các số phức z, w thỏa mãn
2, 2w i z iw
−= +=
. Gọi
12
,zz
lần lượt là các số phức mà tại đó
z
đạt giá trị nhỏ nhất và giá trị lớn nhất. Môđun
12
zz+
bằng:
A.
32
B.
3 C. 6 D. 6
2
.
Phân tích.
Bài toán gây nhiễu khá nhiều trong giả thiết nên có thể khiến một số em lúng túng, tuy nhiên ta
vẫn quy về đường tròn.
2z
w
i
+
=
Lời giải
Viết lại thế vào giả thiết
2
2 32
z
iz
i
+
−=⇔ + =
.
Biểu diễn của z là đường tròn có tâm
( )
3; 0I −
thuộc trục hoành nên:
min 1
11OM OI r z= −=⇔ =−
và
2
55
max
OM OI r z= +=⇔ =−
suy ra
12
66zz+ =−=
.
Chọn C.
Mời các em giải theo phương pháp đại số (Gợi ý: Chuyển độ phức tạp của đường tròn sang
đường thẳng).
Ví dụ 25. Cho hai số phức
1
z
,
2
z
thỏa mãn
1
z 5 2i 2++ =
và
2
z 1 6i 3−− =
. Gọi a, b lần lượt là giá
trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
12
zz−
. Khi đó
22
ab+
bằng
A. 77 B. 144 C. 145 D. 154.
Phân tích.
Bài toán cho M và N thuộc hai đường tròn. Cần xét min, max của đoạn MN.
Lời giải.
Ta viết lại
11
z 5 2i 2 z 5 2i 2++ = ⇔ +− =
nên
( ) ( )
11
Mz C∈
tâm
( )
5; 2
I −
,
1
2R =
.
Tương tự
( ) ( )
22
Nz C∈
tâm
( )
1; 6K
,
2
3R =
. Gọi
12
2 13 5IK h R R m== >+==
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có:
min max
;b MN h m a MN h m= =−= =+
suy ra
( ) ( )
22
22
a b hm hm+=− ++
thay số
( )
( )
22 2 2
2 2 52 25 154ab hm+= + = + =
. Chọn D.
Ví dụ 26. Cho hai số phức
12
,
zz
thỏa mãn
1
23
zi−=
và
22
22 24zizi++ = ++
. Giá trị nhỏ nhất
của biểu thức
12
Pzz
= −
bằng.
A.
1P =
. B.
2P =
. C.
3P =
. D.
4P =
.
Phân tích.
Bài toán cho M thuộc đường tròn, N thuộc đường thẳng. Tìm min của MN.
Lời giải
Cách 1. (Trắc nghiệm Casi0)
Ta có
(
)
min 1 2
min
,P z z dI R
= − = ∆−
nên sử dụng công thức tính nhanh
22
3
2
CA CB
AB
− −−
−
−
Calc nhập 2i = -2 - 2i = -2 - 4i = ta có P = 2. Chọn B.
Mời các em giải theo cách khác.
Ví dụ 27. [THPT Chuyên ĐH Vinh]
Cho số phức
z
thỏa mãn
z
không phải số thực và
2
2
z
w
z
=
+
là số thực. Giá trị lớn nhất của
biểu thức
1Pz i= +−
là?
A.
22
. B.
8
. C.
2
. D.
2
.
Lời giải.
Viết lại
2
1
2
2
z
w
z
z
z
= =
+
+
là số thực
2
z
z
⇔+
là số thực.
Đặt
( )
( )
( )
22
22
22
2
,,
x y x yi x yi
z x yi x y z
z xy
+ + +−
=+ ∈ ⇒+ =
+
là số thực nên
( )
22
2x yy y+=
, y khác 0 nên
22
2xy
+=
, khi đó
( ) ( )
22
11Px y= + +−
hay
( )
max
4 2 22 22 1, 1 1P xy P x y z i= + − ≤ ⇒ = ⇔ = =−⇒ =−
. Chọn A.
Ví dụ 28. Cho số phức z thỏa mãn
1
3z
z
+=
. Tổng giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
z
là:
A. 3 B. 5 C.
13
D.
5
.
Lời giải.
Đặt
( )
,, ; 0z x yi x y z m=+ ∈=≥
, ta có
( )
2
2 2 2 22 2
13 1 4 9z z x y xy m+= ⇒ − + + =
GV: Nguyễn Xuân Chung
( ) ( )
44 222224 222
12 2 9 122 9x y xy x y m m x m m⇒ + ++ + − = ⇒ ++ − =
24 2 2
11 3 13 11 3 13 13 3 13 3
4 11 1 0
2 22 2
xm m m m
− + −+
⇒ =− + −≥ ⇒ ≤ ≤ ⇔ ≤ ≤
Suy ra
min max
13zz+=
. Chọn C.
(Các cực trị đạt được tại x = 0 hay z là số thuần ảo)
Ví dụ 29. [Hội 8 Trường Chuyên]
Cho số phức
z
thỏa mãn
(
)
( )
2 2 2.
iz iz i
− −+ =
Giá trị nhỏ nhất của
z
bằng
A.
1.
B.
25
.
5
C.
2.
D.
5
.
5
Lời giải.
Giả sử
(
)
,,z x yi x y
=+∈
. Viết lại giả thiết
( ) ( )
2 2 .2iz i z i−=++
(
)
( )
( )
(
)
222 2
iz iz i z z i
⇔− ++ =+ ++
( ) ( )
2
2
22 2 4 1z ix i z x x⇔ = + +⇒ = + +
2
min
1 55
5 21
2 55
z xx z⇒ = + +≥ ⇒ =
, đạt được tại
1
5
x = −
. Chọn D.
Lời bình.
Bài trên quy về khảo sát hàm số. Ta có thể xem thêm ví dụ sau
Ví dụ 30. Tìm giá trị lớn nhất của
22
1Pz zz z= − + ++
với
z
là số phức thỏa mãn
1z
=
.
A.
13
max
4
P
=
B.
9
max
4
P =
C.
13
max
3
P =
D.
11
max
3
P =
Lời giải.
Trước hết gọi
( )
,,
z x yi x y=+∈
và ta có
( )
2
22
1 1 22zzz x y x− = −= − + = −
.
Lại có
2
1
1 1 121z z zz z z x
z
++= ++= ++= +
.
Suy ra
[ ]
2
2 1 22 4 4 1 22, 1;1P x x x x xx=++−= +++− ∈−
. Xét
1
,1
2
xx≠− ≠
thì:
2
42 1 7
' 0 22 2 1
8
22
4 41
x
P xx
x
xx
+
= − =⇒ − =⇒=
−
++
do đó
13
max
4
P =
. Chọn A.
Lời bình.
Khi đưa về
[ ]
2 1 2 2 , 1;1P x xx
= + + − ∈−
thì ta có thể vào Mode 7 để khảo sát các giá trị của
P với bước nhảy Step
2
16
=
. Từ đó suy ra maxP.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 31. Cho các số phức thỏa mãn
2 54 2 34
zizi+− = ++
. Giá trị nhỏ nhất của
14 1z iz i
++ + −−
là
A.
5
B.
29.
C.
41
D.
10.
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
(
)
,,
z x yi x y=+∈
, ta có
(
) ( )
2524 2324x yix yi
++−=+++
42xy
⇒= −
hay z = 4y - 2 + yi thế vào T ta có
( ) ( )
41 4 43 1T y y i y yi= −++ + −+−
(
) ( )
22
22
22
13 1
17 17 17 26 10 17 17 17
17 17
T y yy y y

= ++ − += + + − +


Suy ra
22
13 1 170
17 17 2 29
17
17 17
T

≥ + + = + +=


. Chọn B.
Cách 2. (Hình học tọa độ)
Giả sử
M
biểu diễn
z x yi= +
,
,
xy
∈
. Khi đó ta có
( ) ( )
2524 2324x yix yi++−=+++
: 4 20M dx y⇒ ∈ − +=
.
Gọi
( ) ( )
1; 4 , 1;1AB−−
thì ta cần tìm min
( )
MA MB+
, vì A và B khác phía đối với
d
bởi thế
( )
min 29MA MB AB+==
.
Qua các ví dụ trên thì hy vọng các em củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về min, max.
3. Các bài toán tính toán
Để thực hiện tính toán thì:
+ Thông thường ta xem số phức là giao của hai hay nhiều tập hợp biểu diễn số phức đó.
+ Hoặc các phép biến đổi đại số (giải hệ phương trình). Phép đặt ẩn phụ coi như xuyên suốt
cả phần II này, đặc biệt ở phần nâng cao (Mục 4).
Ví dụ 32. Tìm môđun của số phức
z
, biết
( ) ( )
4 1i 43 iz zz−= + − +
.
A.
1
2
z =
. B.
2z =
. C.
4z =
. D.
1z
=
.
Lời giải
Đặt
0zm= ≥
. Khi đó từ giả thiết ta có:
( )
4 1 43z m i i iz
−= +− −
( ) ( )
13 4 4iz m m i⇔ + = ++ −
suy ra
( ) ( )
22
22
10 4 4 10 2 32m m m mm= + +− ⇒ = +
Suy ra
2
42mm=⇒=
. Chọn B.
d
A
B
M
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 33. Cho hai số phức
1
z
,
2
z
thỏa mãn
1
1z =
,
2
2z =
và
12
3zz
+=
. Giá trị của
12
zz−
là
A.
0
. B.
1
. C.
2
. D.
1
−
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Sử dụng công thức
( )
2 2 22
12 12 1 2
2
zz zz z z− ++ = +
(công thức hình bình hành), khi đó
( )
2
12 12
9 21 4 1zz zz− += + ⇒ − =
. Chọn B.
Lời bình.
Thực chất công thức hình bình hành được suy ra từ công thức đường trung tuyến trong tam
giác. Để củng cố ta chứng minh lại như sau:
Giả sử hình bình hành có độ dài hai cạnh a, b và hai đường chéo là m, n thì:
(
)
2
22 2
22 22
2
2 24
m ab n
mn ab
+

= − ⇔ += +


ta có điều phải chứng minh.
Cách 2. (Đại số)
Gọi
12
,z a bi z c di=+=+
khi đó ta có
( ) ( )
22
22
22
1
42
9
ab
c d ac bd
ac bd
+=
+= ⇒+=
+ ++ =
. Từ đó:
( ) ( )
( )
( )
2
22
222 2
12
21z z a c b d a b c d ac bd− =− +− = +++ − + =
12
1
zz⇒−=
.
Ví dụ 34. Cho số phức
,( , 0)z a bi a b
=+≠
thỏa mãn
5
4 22 .
3
z z iz

+=−


Tính
2
.
2
ab
S
ab
+
=
−
A.
22 3S
=−−
B.
22 2S = −
C.
2 22S = −
D.
22 3S = +
.
Lời giải:
Đặt
0zm= >
, ta có
1
5
5
5
3
3
4 22
3
22
3 22
3
am
am
z z m mi
bm
bm
=
=

+= − ⇒ ⇒


−=−
=
và do đó:
( )
(
)
2 2 2.
2
3 22
2
2 2 2.
m
ab
S
ab
m
+
+
= = =−−
−
−
. Chọn A.
Ví dụ 35. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn
( )
2
2019
11z z zi z z i− +− + + =
?
A. 4 B. 2 C. 1 D. 3.
Lời giải
Ta chú ý là
( )
504
2019 3 2016 4
..i ii i i i==−=−
, giả sử
( )
,,z a bi a b=+∈
và đặt
2
1zm−=
GV: Nguyễn Xuân Chung
thì từ giả thiết ta có
( )
2
2
1
11
2 21
m
aa
m b i ai
ba
ba
=
−+=

+ −=⇒ ⇒

=
=
( ) ( ) ( ) ( )
{ }
; 0; 0 , 2;2 , 2; 2ab⇒∈ −
. Chọn D.
Ví dụ 36. Cho số phức
1zi
= +
. Biết rằng các số phức
1
5zai= +
,
2
zb=
(trong đó
, ,1ab b∈>
)
thỏa mãn
1 2 12
33
zz zz z z−= −=−
. Tính
ba−
.
A.
53ba−=
. B.
23ba−=
. C.
43ba−=
. D.
33ba−=
.
Lời giải
Ta có
( ) ( )
22
12
3 3 1 4 1 1 16 1 1zz zz a i bi a b− = − ⇔−− =−+⇒ − + = − +
.
Đặt
1 am−=
và
1 bn−=
ta được
22
15nm−=
(1). Mặt khác ta cũng có
( ) ( )
22
3 1 1 25b ab

−+=−+

( )
( )
2
2 22
3 1 25 2 25n m n m n mn⇔ += − + = + − +
(2).
Từ (1) và (2) ta có
22 2
322 7 2 7n n mn n mn
= − +⇒ + =
suy ra
( ) ( )
2 22
15 2 7n mn n m+=−
2
2
15 30. 7 7 4
7
m mm m
n nn n

⇒+ =− ⇒=−∪=−


. Thế vào (1) thì chỉ có cặp
2
7
m
n
= −
thỏa
mãn và
27
,
33
mn= = −
(vì
10bn−=<
). Cuối cùng
93
33
3
ba mn
−= −= =
. Chọn D.
Lời bình.
Bài toán quy về đại số, không có ý nghĩa rèn luyện về số phức bao nhiêu.
Ví dụ 37. (THPT Chuyên Tuyên Quang)
Cho số phức z thỏa mãn
15 15 8zz+ +− =
và
| 15 i | | 15 | 8
z zi
+ +− =
. Tính
z
.
A.
4 34
17
z =
B.
25
5
z =
C.
4
5
z =
D.
5
4
z =
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Gọi
( )
;M xy
là điểm biểu diễn số phức z,
(
)
( )
12
15;0 , 15;0FF−
thì giả thiết:
12
15 15 8 8 2
z z MF MF a++−=⇔+==
nên M thuộc elip có phương trình
22
22
1
xy
ab
+=
(1). Hoàn toàn tương tự M thuộc elip
22
22
1
xy
ba
+=
(2). Quy đồng và cân bằng ta có
( )
22 2
22
22 22 22 22 2 2
22 22
2
aa c
ab
bx ay ax by x y
ab ac
−
+ = + ⇒== =
+−
. Ta chỉ việc thay số:
( )
22 2
16 16 15
16 4 34
16, 15 2
32 15 17 17
a c x zx
−
= =⇒= = ⇒= =
−
. Chọn A.
Lời bình. Thực chất bài toán kiểm tra kiến thức và kỹ năng về elip.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. (Đại số)
Biến đổi
15 15 8 15 15 8
z i z i iz iz+ +− =⇔ − + + =
như thế hai số phức z và iz đều
có cùng tính chất. Ngoài ra
15 15 8 15 15 8
zz zz+ +− =⇔+ +− =
như thế các số
phức
z
và
z
có cùng tính chất, vậy ta chọn
z x xi
= −
là thỏa mãn và có:
( )
22
2
22
15 15 2 15 64 2 15 2 2 15 64z z z z xi+ +− + −=⇒ + +− −=
2 4 4 22
16 4 34
2 15 4 225 32 4 225 17 2 2
17 17
x x x x x zx⇒++ +=⇒ +=−⇒=⇒= =
.
Cách 3. Cách giải trên có thể một số em còn băn khoăn, sau đây ta có thể giải như sau
Theo giả thiết thứ nhất suy ra
22
2
15 15 2 15 64zz z+ +− + − =
(1).
Theo quy tắc hình bình hành thì
( )
22 2
2
15 15 2 15zz z+ +− = +
thế vào (1) ta có
2
2
15 17zz−+ =
(2). Hoàn toàn lập lại với giả thiết thứ hai:
2
2
15 17zz++ =
(3).
Đặt
2
z a bi= +
thì từ (2) và (3) suy ra
22
15 15zz
−=+
hay
( ) ( )
22
2 22
15 15 0a b a b a z bi− + = + + ⇒=⇒ =
thay trở về (2) ta được
( )
2
2
32 32 4 34
15 17 225 17
17 17 17
bi b b b b z−+=⇒+ = − ⇒= ⇒= =
.
Ví dụ 38. Có bao nhiêu số số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
1 42 1 64iz i iz i+ +− + − =+
?
A.
2
. B.
1
. C.
3
. D.
4
.
Lời giải
Ta chia cả hai vế cho
1 i+
và được
42 5z i zi i+− − =−
. Giả sử
(
)
,,z a bi a b
=+∈
và đặt
42 ;z i mz n+− = =
thì ta có
( )
5 1 5, 1m n im n=+− ⇒= =
hay ta có hệ phương trình
( ) ( )
( ) ( )
22
22
42 5
4 2 25
43
; 0; 1 , ;
55
1
1
zi
ab
ab
z
ab
+− =
+ +− =



⇒ ⇒ ∈−


=


+=
. Chọn A.
Ví dụ 39. (THTT Số 3-486)
Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
1=+=z zz
?
A.
0
. B.
1
. C.
4
. D.
3
.
Lời giải
Giả sử
( )
,,z a bi a b
=+∈
thì ta có
22
1&2 1ab a+= =
hay ta có hệ điều kiện:
22
1 13
&1 ,
2 22
a ab a b=± + =⇒=± =±
. Chọn C.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 40. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
13 5 5z iz−+ − − =
và
( )
2
2
4
zz
−=
.
A.
0
. B.
2
. C.
3
. D.
1
.
Lời giải
Giả sử
(
)
,,z x yi x y
=+∈
thì từ
( )
2
2
44 4 1z z xyi xy− =⇒ =⇒=
(1). Mặt khác điều kiện
thứ nhất là
13 5 5z iz−+ = − +
. Gọi
(
) (
)
( )
; , 1; 3 , 5; 0M xy I K
−
thì
5KI =
và điều kiện trở
thành
MI MK KI= +
hay K thuộc đoạn MI, phương trình KI là:
5 4, 3x ty t=+=
nên ta có
5 15 5
tt+= +
(đúng vớ t > 0). Thay vào (1) ta có nghiệm dương duy nhất
15 273
24
t
−+
=
.
Vậy chọn D.
Ví dụ 41. (THPT Quỳnh Lưu 1 – Nghệ An)
Giả sử
12
,zz
là hai nghiệm phức của phương trình
( ) ( )
2 i 1 2i 1 3izz z+ −− =+
và
12
1zz−=
. Tính
12
23M zz= +
.
A.
19
M
=
. B.
25M
=
. C.
5M
=
. D.
19M =
.
Lời giải
Ta chia cả hai vế cho
2 i+
và được
12
z z iz i+ =+=
. Đặt
0zm= ≥
thì ta có
( )
22
2 12 1mm i m m m+= ⇒ + =⇒ =
hay ta có
1z =
, nói cách khác hai số
12
,zz
cùng
thuộc đương tròn tâm O, bán kính R = 1. Gọi A, B biểu diễn các số
12
,zz
thì từ
12
1zz−=
suy
ra OAB là tam giác đều. Không giảm tổng quát chọn
( )
13
1; 0 , ;
22
AB




Thì
( )
1 3 7 33
2 1 0 3 19
22 2
ii
Mi

+
= ++ + = =



. Chọn D.
Ví dụ 42. Cho số
z
thỏa mãn các điều kiện
83z i zi+− = −
và
87 4z iz i
+− = +−
. Tìm số phức
73wz i
=+−
.
A.
3wi= −
. B.
13 6wi= −
. C.
1wi= +
. D.
43wi= +
.
Lời giải
Gọi
(
) ( )
,, 7 3
w x yi x y z x y i=+ ∈ ⇒=−+ +
thế vào điều kiện thứ nhất ta có:
( ) ( ) ( ) ( )
2 22
2
1 7 2 1 7 2 4 13x yi x y i x y x y x y++=−++ ⇒++=− ++ ⇒−=
(1).
Thế vào điều kiện thứ hai ta có:
( ) ( )
14 32x y ix y i++− =−++
( ) ( ) ( ) ( )
2222
1 4 3 2 23 1x y x y xy⇒+ +− =− ++ ⇒−=−
(2).
Giải hệ (1) và (2) ta có
4, 3xy= =
hay
43wi= +
. Chọn D.
Lời bình. Bài trên ta có thể dùng Casio để kiểm tra đáp án.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 43. (THPT Trần Hưng Đạo - Ninh Bình)
Cho các số phức
12
,zz
khác nhau thỏa mãn:
12
.zz=
Chọn phương án đúng:
A.
12
12
0
zz
zz
+
=
−
. B.
12
12
zz
zz
+
−
là số phức với phần thực và phần ảo đều khác
0
.
C.
12
12
zz
zz
+
−
là số thực. D.
12
12
zz
zz
+
−
là số thuần ảo.
Lời giải
Gọi
12
2, 2
z iz i=+=−
thì ta có
12
5zz= =
và
12
12
4
2
2
zz
i
zz i
+
= = −
−
. Tô đáp án D!.
Ví dụ 44. Cho tập hợp các số phức
z
thỏa
22z i iz−= +
. Gọi
1
z
,
2
z
là hai số phức trong tập hợp
đó sao cho
12
1
zz−=
. Tính giá trị của biểu thức
12
Pzz= +
.
A.
3P =
. B.
3
2
P =
. C.
2P =
. D.
2P =
.
Lời giải.
Viết lại điều kiện
22 22zi iz zi iz−= + ⇔ −= −
. Gọi
( )
,,z a bi a b=+∈
thế vào điều kiện
ta có:
( )
( )
2 21 2a b iab i+ − =+−
( ) ( )
22
2 2 22
4 21 2 1a b a b ab⇒ + − = +− ⇒ +=
Hay là
12
1zz
= =
, sử dụng quy tắc hình bình hành ta có:
( )
2 2 22 2
12 12 1 2 12 12
2 43 3zz zz z z zz zz+ +− = + =⇒+ =⇒+ =
. Chọn A.
Ví dụ 45. (THPT Hoàng Văn Thụ - Hòa Bình)
Cho hai số phức
12
,zz
thỏa mãn
1 2 12
3, 4, 41.z z zz= = −=
Xét số phức
( )
1
2
,.
z
z a bi a b R
z
==+∈
Khi đó
b
bằng
A.
3
8
B.
33
8
C.
2
4
D.
5
4
.
Lời giải.
Theo giả thiết suy ra
1
2
3
4
z
z
z
= =
và
1
2
41 41
11
44
z
z
z
−= ⇔ −=
. Như thế z thuộc giao của
hai đường tròn tâm O bán kính
3
4
r =
và đường tròn tâm I(1; 0) bán kính
41
4
R =
.
n
r
R
x
m
O
I
H
M
GV: Nguyễn Xuân Chung
Kẻ MH vuông góc với OI, đặt OH = n, HI = m, ta có:
22 22 22
11mn mn
mn Rr mnRr
−= −=

⇒

− = − += −

Suy ra
2
22 22
22 2
1 15
2 24
Rr Rr
n a b rn r

−− −−
= =−⇒ = − = − =


. Chọn D.
Ví dụ 46. Cho số phức
z
thỏa mãn
23 23z iz i−+ = −−
. Biết
12 7 4 62z iz i−− + − − =
và
( )
;
M xy
là điểm biểu diễn số phức
z
, khi đó
x
thuộc khoảng nào?
A.
( )
0; 2
. B.
( )
1; 3
. C.
( )
4;8
. D.
( )
2; 4
.
Lời giải.
Theo giả thiết suy ra
( ) ( ) ( ) ( )
22 22
2323 0xyxyy− ++ =− +− ⇒=
và
zx
=
. Như thế z là số
thực, thay vào giả thiết thứ hai, ta có
( ) ( )
22
1 4 7 16 6 2xx− ++ − + =
.
Áp dụng Bđt Mincopxki ta có
( ) ( )
22
2 2 22
62 1 2 7 4 6 6 62xx
= −++ − +≥ +=
như thế
dấu bằng xảy ra và
12
3
74
x
x
x
−
=⇔=
−
. Chọn D.
Ví dụ 47. (THPT Lê Lai - Thanh Hóa)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn
12 34z iz i
+− = ++
và
2zi
zi
−
+
là một số thuần ảo?
A. 0 B. Vô số C. 1 D. 2.
Lời giải.
Giả sử
,( , )z x yi x y=+∈
. Theo bài ra ta có:
1 ( 2) 3 (4 )
x y i x yi
++ − = ++ −
2222
( 1) ( 2) ( 3) ( 4) 5x y x y yx⇒+ +− =+ +− ⇔=+
hay ta có
( )
5zx x i=++
.
Số phức
2
22
2 ( 3) ( 3)( 6) (2 9)
( 6) ( 6)
z ixx ix x x xx i
w
xx i x x
zi
− ++ −+ ++ +
= = =
−+ ++
+
là số thuần ảo nên
( )( )
2
3 6 0 9 18 0 2 2 3xx x x x z i− + + = ⇔− − = ⇒ =− ⇒ =− +
. Chọn C.
Ví dụ 48. [THPT Chuyên Thái Nguyên]
Cho số phức
z a bi= +
( )
,ab∈
thỏa mãn phương trình
( )
( )
11
1
z iz
i
z
z
−+
=
−
. Tính
22
ab+
.
A.
3 22+
. B.
4
. C.
3 22−
. D.
2 22+
.
Lời giải.
Dễ thấy z khác 0, đặt
0zm= >
và ta có:
( )( )
( )
( )
2
2
1
11
1
1
m z mi
m iz z
ii
m
zz
−+
−+
=⇒=
−
−
( )
( )
( )
22 2
2
0
11 1
1
a
z mi im a m bi im b b b
m bm
=
⇒+ = + ⇒+ − = + ⇒ ⇒ −= +
−= +
(Vì m khác 1 nên b > 0), do đó
22
2 1 1 2 3 22bb b b− =⇒=+ ⇒ =+
. Chọn A.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 49. (THPT Chuyên Tuyên Quang)
Kí hiệu
12
,zz
là hai nghiệm phức của phương trình
2 2018
2019 0zz++ =
. Giá trị
12
zz+
bằng
A.
1009
2019 .
B.
2010
2019 .
C.
2019
2019 .
D.
1009
2.2019 .
Lời giải
Theo định lý Viet ta có
2018 2018 1009
12 1 2
2019 2019 2019zz z z= ⇒== =
suy ra
1009
12
2.2019 .zz+=
Tô đáp án D!.
Ví dụ 50. Trên tập hợp số phức, cho phương trình
2
0z bz c+ +=
với
,bc∈
. Biết rằng hai nghiệm
của phương trình là
3
w +
và
2 15 9
wi
−+
với
w
là một số phức. Tính
2
2
Sb c= −
A.
32S = −
. B.
1608S =
. C.
1144S =
. D.
64
S = −
.
Lời giải
Gọi
w x yi= +
, vì
12
zz b
+=−
là số thực nên
( )
3 12 3 15x yi++ −
là số thực, suy ra
5y
=
.
Chú ý rằng
12
zz=
nên
32 9 6xxx
+= +⇒=−
. Do đó
12
3 5, 3 5z iz i=−+ =−−
.
Vậy
(
)
2
2
1 2 12
2 2 36 68 32S b c z z zz=−= + − =−=−
. Chọn A.
Ví dụ 51. Cho
a
là số thực, phương trình
( )
2
2 2 30z a za+ − + −=
có
2
nghiệm
1
z
,
2
z
. Gọi
M
,
N
là điểm biểu diễn của
1
z
,
2
z
trên mặt phẳng tọa độ. Biết tam giác
OMN
có một góc bằng
120
°
, tính tổng các giá trị của
a
.
A.
6−
. B.
6
. C.
4−
. D.
4
.
Lời giải
Theo định lý Viet thì
12
23zz a= = −
, giả thiết
OMN
là tam giác có một góc bằng
120°
,
nên
OMN
là nửa hình thoi, suy ra
( )
2
12 1 2
2 23 2 23zz z z a a a a+ = = ⇒ − = −⇒ − = −
.
2
12
6 70 6
a a aa⇒ − +=⇒ + =
. Chọn B.
Ví dụ 52. [SGD TPHCM]
Cho
a
,
b
,
c
là các số thực sao cho phương trình
32
0z az bz c
+ + +=
có ba nghiệm phức lần
lượt là
1
3zwi= +
;
2
9zwi= +
;
3
24zw= −
, trong đó
w
là một số phức nào đó. Tính giá trị của
P abc= ++
.
A.
36
P =
. B.
208
P =
. C.
136P =
. D.
84P =
.
Lời giải
Áp dụng định lý Viet ta có
123
4 4 12
zzz a w i+ + =−∈ ⇒ − + ∈
. Đặt
(
)
,,w x yi x y=+∈
Thì suy ra
4 12 0 3 3y y wx i+ = ⇒ =−⇒ = −
(1).
Thay (1) vào giả thiết ta được
1
zx=
;
2
6zxi= +
;
3
2 46zx i= −−
.
Ta lại có
23
zz=
nên
24 4xx x= −⇒=
do đó
1
4z =
;
2
46zi= +
;
3
46zi= −
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Tiếp theo ta có
( )
1 2 3 123 12 23 13
12, 208, 84a z z z c zz z b zz zz zz
=− ++ =− =− =− = + + =
.
Vậy
136P abc= ++ =
. Chọn C.
Lời bình.
Để tính nhanh ta ghi:
A B C ABC AB BC CA+++ − − −
Calc nhập
123
,,A zB zC z= = =
.
Chú ý rằng trong tập
thì phương trình bậc 3 luôn có ít nhất 1 nghiệm thực.
Ví dụ 53. [Cụm 6 TPHCM]
Cho số phức
;,
z x yi x y
=+∈
thỏa mãn
3
18 26zi= +
. Tính
( ) ( )
22
24Tz z=− +−
.
A.
0
. B.
4
. C.
1
. D.
2
.
Lời giải
Ta có
( ) (
)
22
2
2 4 2 12 20Tz z z z=− +− = − +
;
0 3, 3T z iz i=⇔=+ =−
có ít nhất nghiệm
3zi= +
thỏa mãn
3
18 26zi= +
. Vậy T = 0. Chọn A.
Cách 2. Ta có thể đi giải phương trình bậc ba hay khai căn bậc ba để tìm nghiệm z như sau:
Ta có
(
) ( ) ( )
(
)
33
3 3 2 23
3 3 3 18 26x yi x yi xyi x yi x xy x y y i i+ =+ + +=− + − =+
Mà z là số thực hoặc thuần ảo đều không thỏa mãn, nên suy ra
( )
( )
32 3
32 2
23 2
3 18 9 3 9
13 27 39 9 0 3 13 39 3 0
3 26 13 3 1 13
x xy t t
ttt t tt
xy y t
−−
= = ⇒ = ⇒ − − +=⇒ − + − =
−−
Ta chỉ cần nghiệm
( )
3 3 3,0t x y z y iy=⇒= ⇒= + ≠
thay vào T = 0.
Cách 3. (Sử dụng máy tính Casio)
Trong Mode 2 ghi 18 + 26i bấm = để lưu. Sau đó bấm
( )
3
ar Ans
3
g
Ans ∠
bấm = ta được
(Ngầm hiểu)
3
18 26 3ii+=+
tiếp tục bấm
( ) ( )
22
24
Ans Ans− +− =
kết quả bằng 0.
Ví dụ 54. Cho biết có hai số phức
1
z
và
2
z
thỏa mãn
2
119 120
zi= −
. Tính
2
12
zz−
.
A.
169
. B.
114244
. C.
338
. D.
676
.
Phân tích.
Bài toán quy về tìm bình phương của số phức hay là khai căn bậc hai của số phức.
Lời giải
Ta có
22
119 120 119 2.60 2i i a b abi 
, trong đó
22
119
60
ab
ab

. Dùng phép thế ta có
2 22
2
3600
119 144 25a ab
a

nên
2
2
12
12 5 12 5 , 12 5z i z iz i 
Vậy
22
12
24 10 576 100 676
zz i−=− =+=
. Chọn D.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. (Sử dụng máy tính Casio)
Trong Mode 2 ghi 119 - 120i bấm = để lưu. Sau đó bấm
( )
ar Ans
2
g
Ans ∠
bấm = ta được
(Ngầm hiểu) căn bậc hai của 119 - 120i là 12 - 5i tiếp tục bấm
2
2Ans =
kết quả bằng 676.
Ví dụ 55. Cho
12
,
zz
là hai số phức liên hợp của nhau và thỏa mãn
1
2
2
z
z
∈
và
12
2 3.zz−=
Tính
môđun của số phức
1
.z
A.
1
5.z
=
B.
1
3.z =
C.
1
2.z =
D.
1
5
.
2
z =
Lời giải:
Trước hết gọi
( )
, , 2 23 3z x yi x y yi y=+ ∈ ⇒ = ⇒=±
và ta có
= ≠⇒ =
2
1
12
2
2
0
z
m z mz
z
( )
= −± =
2
32 3 3mx x i x i
( )
−=
⇒
= ±
2
3
21
mx x
mx
⇒ −=± ⇒=±
22
32 1x xx
. Từ đó
13 2ziz=±± ⇒ =
. Chọn C.
Ví dụ 56. Cho
1
z
,
2
z
là các số phức thỏa mãn
12
1zz= =
và
12
26zz−=
. Tính giá trị của biểu
thức
12
2
P zz= +
.
A.
2
P =
. B.
3P
=
. C.
3P =
. D.
1P =
.
Lời giải
Chọn
2
zi=
, ta phải xác định
1
z
, hay là tìm z thỏa
1z =
,
26zi−=
và tính
2P zi
= +
.
Đặt
z a bi= +
ta có:
22
1ab
+=
và
( )
2
2
26ab+− =
suy ra
22
1
4 46
4
ab b b+ − +=⇒=−
.
Khi đó:
( )
( )
2
2 2 22
4 21 4 414 2P a b ab b P= + + = + + += ⇒ =
. Chọn A.
Cách 2. Ta có thể giải tổng quát bởi các biến a, b, c, d cũng đi đến kết quả.
Giả sử
( )
12
, , ,,,z a bi z c di a b c d=+=+ ∈
thì
222 2
1abcd+=+=
và
( )
( )
(
)
(
)
(
)
22
22 2 2
1
2 26 4 4 6
4
a c b d a b ac bd c d ac bd− +− =⇒ + − + + + =⇒ + =−
.
Khi đó
( ) ( )
( )
22 2 2
12
2 4 4 51 2P z z a b c d ac bd= + = + + + + + = −=
.
Cách 3. Ta có thể luyện tập cách giải với số phức liên hợp là
11 2 2
. .1zz zz= =
và:
( )
( )
( ) ( )
1 2 1 2 11 12 21 22 12 21
2 2 6 . 2. . 4. 6 2. . 1z z z z zz zz zz z z zz zz− −=⇔− + + =⇒ + =−
.
Khi đó
( )
( ) ( )
2
12 12 11 1221 22
2 2 4. 2 . . . 411 4 2P z z z z zz zz zz zz P= + + = + + + = −+= ⇒ =
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Các em có thể so sánh cách 2 và cách 3 để luyện tập tư duy trừu tượng!
Ví dụ 57. (THPT Chu Văn An – Hà Nội)
Cho các số phức
1
z
,
2
z
,
3
z
thỏa mãn điều kiện
12 23 13
4 16 9 48
zz z z zz
+ +=
,
1
4z
=
,
2
3z
=
và
3
2
z =
. Giá trị của biểu thức
123
Pzz z=++
bằng:
A.
1
. B.
8
. C.
2
. D.
6
.
Lời giải
Ta có
12 23 13
12 23 13
123
4 16 9
48
4 16 9 48
24
zz z z zz
zz z z zz
zzz
++
+ +=⇒ =
312 123
312
4 16 9
22 2
zzz Pzzz
zzz
⇒ + + =⇒ ++ =⇒= ++ =
. Chọn C.
Ví dụ 58. (THPT Can Lộc - Hà Tĩnh)
Cho hai số phức
z
,
w
thỏa mãn
23zw+=
,
23 6zw+=
và
47zw+=
. Tính giá trị của biểu
thức
..
P zw zw= +
.
A.
14Pi= −
. B.
28Pi= −
. C.
14P = −
. D.
28
P = −
.
Phân tích.
Ở đây ta thấy có 4 ẩn là
; ;;zwzw
nhưng chỉ có ba điều kiện. Tuy nhiên chúng có mối liên hệ
đặc biệt là
22
;z z z ww w= =
.
Lời giải
Đặt
.; .m zz n ww= =
. Ta có:
( )
( ) ( )
2 2 9 2. . 49 249z w z w m zw zw n m P n+ + =⇒+ + + =⇒+ + =
(1)
( )
( )
2 3 2 3 36 4 6 9 36zwzw mPn
+ + =⇒ ++=
(2).
( )
(
)
4 4 49 4 16 49zwzw mP n+ + = ⇒+ + =
(3). Giải hệ trên ta có
28P = −
. Chọn D.
Lời bình.
Các biểu thức gần giống phép bình phương, tuy nhiên ở đây ta nhân liên hợp.
Ví dụ 59. Cho ba số phức
1
z
,
2
z
,
3
z
thỏa mãn
123
0zz z++=
và
123
22
3
zzz= = =
. Mệnh đề
nào dưới đây đúng?
A.
1 2 3 12 2 3 31
zzz zzzzzz++ = + +
. B.
1 2 3 12 23 31
zzz zzzzzz
++ < + +
.
C.
1 2 3 12 23 31
zzz zzzzzz++ > + +
. D.
1 2 3 12 23 31
zzz zzzzzz++ ≠ + +
.
Lời giải
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có
33
12 23 13
12 23 13
123 1 2 3
22 22 1 1 1
..
33
zz z z zz
P zz zz zz P
zzz z z z
 
++
= + + ⇒= = + +
 
 
 
.
Hay
123 123
22 22
. .0
33
P zzz zz z= ++ = ++ =
. Chọn A.
Ví dụ 60. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
12z 
và
24zi z i 
?
A.
0
. B.
3
. C.
1
. D.
2
.
Lời giải
Đặt
( )
1 ,, 1z a bi a b z a bi−= + ∈ ⇒ = ++
, từ giả thiết ta có
22
2ab+=
(1).
Thế vào điều kiện thứ hai và sử dụng (1), ta có:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
22 22
411 11 1 1 1 1a b ia b i a b a b=+++ +−+− = + ++ + − +−
( )
( )
( )
( ) ( )
22
4 42 42 1 1 42 42 4ab ab ab ab=+++−+≤ + +++−+=


.
Dấu
""
=
xảy ra khi
( ) ( )
42 42 0ab ab ab+ +=− +⇔+=
(2).
Từ (1) và (2) suy ra
1; 1 1, 1ab a b
= =−∪ =− =
. Chọn D.
Ví dụ 61. Cho hai số phức
z
,
w
thỏa mãn
3
z
=
và
11 1
z w zw
+=
+
. Khi đó
w
bằng:
A.
3
.
B.
1
2
. C.
2
. D.
1
3
.
Lời giải
Ta có
( ) ( )
2
22
2
11 1
1 1 10
ww
z w zw t t t t
z w zw z z

+ = ⇒ + = ⇒ + = ⇒ + =⇒ ++=

+

.
Ta có
12
1tt= =
, suy ra:
.3w tz= =
. Chọn A.
Ví dụ 62. [THPT Chuyên Sơn La]
Gọi A, B là hai điểm biểu diễn hình học số phức theo thứ tự
12
,zz
khác 0 và thỏa mãn đẳng
thức
22
1 2 1 2.
z z zz+=
. Với O là gốc tọa độ thì ba điểm O, A, B tạo thành tam giác gì?
A. Vuông cân. B. Cân, không đều C. Đều D. Vuông, không cân.
Lời giải
Từ giả thiết ta có:
2
2
11
22
1 10
zz
tt
zz

+= ⇒ −+=


suy ra:
1
12
2
13 13
22
z
ii
zz
z
±±
= ⇒=
.
Do đó
12
zz=
nên OA = OB suy ra OAB cân tại O.
Mặt khác
12 2
13
1
2
i
zz z

±
−= − ⇒



12 2 2 2
13 13
1. .
22
ii
zz z z z
± −±
−= − = =
Nên AB = OA = OB hay tam giác OAB đều. Chọn C.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 63. [SGD TPHCM]
Cho hai số phức
12
,
zz
thoả mãn
12
6, 2zz= =
. Gọi
,MN
là các điểm biểu diễn cho
1
z
và
2
iz
. Biết
60MON = °
. Tính
22
12
9
Tz z
= +
.
A.
18T =
. B.
24 3T
=
. C.
36 2T =
. D.
36 3T =
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Đặt
12
;3 6z u iz v u v
= =⇒==
. Ta có
1 21 2
3. 3 .
T z iz z iz u v u v=− +=−+
. Mà
60MON = °
nên u + v là đường chéo hình thoi, u - v là đường chéo thứ hai, có
;uv
và
uv−
tạo thành tam giác đều. Sử dụng công thức hình bình hành ta có:
( )
2 2 22
23
uv uv u v uv u+ +− = + ⇒+=
và
2
3 36 3Tu= =
. Chọn D.
Ví dụ 64. [Hội 8 Trường Chuyên]
Có bao nhiêu số phức
( )
,z a bi a b=+∈
thỏa mãn
346ziziz izi++− =+ +−
và
10z ≤
?
A. 12 B. 2. C. 10. D. 5.
Lời giải
Cách 1. (Hình học)
Viết lại giả thiết
13 46iz iz iz iz−++=−++
và đặt
11iz w iz w+= ⇔ = −
Như thế có bao nhiêu số phức
1 10w −≤
(*) thì có bấy nhiêu số z. Khi đó giả thiết là
2255ww ww−++=−++
(1). Trước hết ta có
5 5 5 5 10
ww w w− + +≥−++ =
. Dấu
bằng xảy ra khi
55ww=∪=−
thỏa mãn (1) và (*).
Bây giờ ta xét
5 5 2 10 5ww m m−+ += > ⇒ >
và gọi
( )
,,w x yi x y=+∈
khi đó (1) xem
như biểu diễn của hai Elip (Trục thay đổi) là:
222 2
22 22
1
4 25
xyx y
mm mm
+=+ =
−−
(2).
Từ (2) suy ra
22
2
2 2 22
11
00
4 25 4 25
yy
yy
m m mm

= ⇔ − =⇔=

−− −−

suy ra
wx= ∈
.
Như vậy thì:
{ }
1 10
9; 8; 7; 6; 6;7;8;9;10;11
5
x
x
xm
−≤
⇒∈−−−−
= >
có 10 số.
Cả hai trường hợp thì có 12 số. Chọn A.
Lời bình. Theo cách trên thì ta chuyển đổi Elip từ trục ảo sang sang trục thực cho quen thuộc.
Cách 2. (Đại số)
Đặt
u zi z ui= −⇔ = +
ta viết lại giả thiết:
2255
u iu i u iu i+ +− =+ +−
(1).
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có
10z ui= +≤
và giả sử
(
)
10; 1 10, ,
u x yi x y x y
=+ ⇒ ≤ +≤ ∈
.
Đặt
22
xym+=
thì từ (1) ta có:
( ) (
) ( ) ( )
22 22
22 22
2255xy xy xy xy++ + +− = ++ + +−
4 4 4 4 25 10 25 10
m ym y m ym y⇔ ++ + +− = + + + + −
4 4 4 4 21 25 10 25 10m ym y m ym y⇔ ++ +− = + + + + −
( ) ( )
22
22
4 16 21 25 100my m y⇔ +− =+ + −
(
) ( )
2 22 2 22
16 8 21 625 50m xy m xy
⇔ ++ − =+ + + −
. Lại đặt
22
0xyn−=<
thì
22
16 8 625 50 21m nm n
⇒ ++ − + + =
(2)
22
29 2
1
16 8 625 50
n
m nm n
−−
⇒=
++ + + +
22
16 8 625 50 29 2m nm n n⇒ ++ + + + =−−
(3)
Từ (2) và (3) suy ra
2 22
16 8 4 16 8 16 8 , 4
mnnmnnnn++ =−−⇒ ++ =++ ≤−
22 22 22 2
0, 4mn m nxy xy x y⇒ = ⇒ =− ⇒ + =− + ⇒ = − ≤−
và theo (3)
2
29
2
y− <−
29
0,
2
xy⇒= >
, và
1 10y +≤
thử trực tiếp ta có
{ }
11; 10;..; 5;5;6;..;9
y ∈− − −
. Chọn A.
Lời bình. Giải cách 2 như thế chẳng khác gì tự luận - Thời gian thiếu quá!
Ví dụ 65. Tìm mô đun của số phức z, biết
2 3 2018
1 2 3 4 ... 2019z ii i i
=+ + + ++
.
A.
2034145
B.
2038181
C.
2040200
D.
2042221
.
Lời giải
Gọi
( )
2020
2 3 2019
1
( ) 1 .... , 1
1
x
fx x x x x x
x
−
=++ + + + = ≠
−
2020 2019
2 3 2018
2
2019. 2020. 1
'( ) 1 2 3 4 ... 2019
( 1)
xx
fx x x x x
x
−+
⇒ =+ + + ++ =
−
Từ đó
2020 2020
'( ) 1010 1010 2040200
2
i
z fi i z
i
+
= = =− + ⇒=
−
. Chọn C.
Lời bình.
Trên đây ta tìm hiểu các ví dụ có tính điển hình và phổ biến, tuy nhiên ta chưa thể tìm hiểu
được các bài toán vận dụng khai triển Newton và Đại số tổ hợp hay các lũy thừa bậc cao của số
phức hoặc là dạng lượng giác nâng cao. Do đó nếu cần thì các em tự tìm hiểu thêm.
GV: Nguyễn Xuân Chung
4. Các bài toán VDC tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất
Đối với các bài toán vận dụng cao thì các em cần có kỹ năng tốt về biểu diễn tương quan giữa các độ
dài đoạn thẳng, nắm vững hơn các kiến thức về ba đường Cônic (Hình học 10). Mặt khác cũng thường
xuyên sử dụng các bất đẳng thức Mincopxki và Bunhiacopxki. Ngoài ra các em có thể đại số hóa bài
toán để khảo sát hàm số. Tuy nhiên vì thời gian thi trắc nghiệm có hạn nên cũng không phải là các
bài toán quá khó, vì vậy các em hãy yên tâm.
Ví dụ 66. Cho số thực
1
z
và số phức
2
z
thoả mãn
2
21zi−=
và
21
1
zz
i
−
+
là số thực. Gọi
, ab
lần lượt
là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
12
.zz−
Tính
.T ab= +
A.
4T =
. B.
42
T
=
. C.
32 1T = +
. D.
23T = +
.
Lời giải
Chọn
1
zx= ∈
, đặt
(
)
21
21 21 2
1 2&
1
zz
m zzm i zz m z xmmi
i
−
=∈⇒ −= +⇒ − = =++
+
thế vào giả thiết thứ nhất:
( )
( ) ( )
22
2 1 21xm m i xm m++− =⇒+ +− =
suy ra :
( ) ( )
22
1 2 0 21 1 3xm m m m+ =− − ≥ ⇒ − ≤⇒≤ ≤
.
Khi đó
12
2 32 32, 2zz a b≤ − ≤ ⇒= =
. Chọn B.
Ví dụ 67. [THPT Chuyên Thái Bình]
Cho số phức z thỏa mãn điều kiện
2 2 3 25
z iz i+−− −− =
. Tìm giá trị nhỏ nhất của
z
A.
min
5z =
B.
min
45
5
z =
C.
min
13
z =
D.
min
25z =
Lời giải
Đặt
23 23
z iu zu i−− =⇔=++
ta viết lại giả thiết:
4 2 25u iu
++ = +
(1).
Từ (1) ta lại có:
25 4 2 4 2 25u u iu iu+ = ++ ≤ + + = +
do đó dấu bằng xảy ra khi và chỉ
khi
( )
42, 0u k ik=+≥
Thay trở về (1) ta được:
( )
25 1 25 1 1 1
k k kk+= + ⇒ += +
(đúng
0k∀≥
).
Hiển nhiên ta tìm min nên chọn
min
0 0 2 3 13ku z i=⇒=⇒ =+ =
. Chọn C.
Ví dụ 68. Cho số phức
z
thỏa mãn
2
1
3
zi
zi
−
=
+−
. Giá trị nhỏ nhất của
32zi+−
bằng
A.
2 10
5
. B.
2 10
. C.
10
. D.
10
5
.
Phân tích.
Quan sát biểu thức của bài toán thì ta có thể quy về đường thẳng và đường tròn.
u
v
u
+
v
O
A
B
GV: Nguyễn Xuân Chung
Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt
( ) ( )
32 , , 3 2z i a bi a b z a b i+− = + ∈ ⇒ = −+ +
. Ta cần tìm min của
22
T ab= +
.
Mặt khác ta có
(
)
( )
22
22
2
123 3 1
3
zi
ziz i a ba b
zi
−
=⇒ − = +−⇒ − + = + +
+−
suy ra
( )( )
22 2 2
2 10
43 3 1
5
ab a b T= +≤ + + ⇒ ≥
. Chọn A.
Cách 2. (Hình học tọa độ)
Đặt
32 0z iR
+− = ≥
, trước hết xét
0
R
>
, khi đó
( )
,,z x yi x y=+∈
biểu diễn bởi
( )
;M xy
thuộc đường tròn tâm
( )
3; 2I −
, bán kính R.
Mặt khác ta có
( ) ( ) ( )
2 22
2
2
123 2 3 1
3
zi
ziz i x y x y
zi
−
=⇒−=+−⇒+− =+ +−
+−
suy ra
3 30xy++=
là đường thẳng
∆
nên IM nhỏ nhất khi IM vuông góc với
∆
tại M.
(
)
923
2 10
,
5
10
R dI
−+ +
= ∆= =
, chứng tỏ
I ∉∆
. Chọn A.
Cách 3. (Trắc nghiệm - Công thức tính nhanh)
Ta có
w 32zi= +−
và đường thẳng là
23ziz i− = +−
khi đó trong Mode 2 ta ghi
22
2
XA XB
AB
− −−
−
CALC nhập -3 + 2i = 2i = -3 +i = ta có kết quả cần tìm.
Ví dụ 69. Cho số phức z thỏa mãn
1 23 5z iz i−+ + + − =
và
w zi= −
. Gọi T là giá trị lớn nhất
của
w
. Tìm T.
A.
5.T =
B.
2 5.T =
C.
2 2.T =
D.
2
.
5
T =
Lời giải
Thế
z wi= +
vào giả thiết ta có
12 22 5w iw i−+ + + − =
(1).
Gọi
M
là điểm biểu diễn số phức w và
12
(1; 2), ( 2;2)FF
−−
biểu diễn các số
12
1 2, 2 2z iz i=− =−+
khi đó từ (1) ta có
12
5
MF MF+=
. Mà ta có
12 12
5FF M FF=⇒∈
.
Bởi vậy
2
max max 2 2w OM OM OF⇔ ⇔==
. Chọn C.
Lời bình.
Nếu
1 2 12
MF MF F F+>
thì ta vẫn đưa về Elip và giải bình thường. Tuy nhiên bài toán cho
trường hợp đặc biệt nên ta cũng xem xét để giải nhanh hơn.
Ví dụ 70. Cho
z ∈
thỏa mãn
2 3 2 45z iz i−+ + ++=
. Tìm giá trị lớn nhất của
65zi−+
?
A.
45
B.
55
C.
65
D.
75
.
Lời giải:
GV: Nguyễn Xuân Chung
Gọi
( )
;M xy
biểu diễn z,
( )
(
)
12
2; 3 , 2; 1 ,FF
− −−
( )
6; 5
K −
thì
1 2 12
45 25MF MF F F
+=>=
như thế quỹ tích M là một
Elip. Nhận xét rằng
1
F
là trung điểm của
2
KF
và ta cần tính
độ dài lớn nhất của KM, khi đó vị trí cần tìm tại D, mà sao
cho
1 2 12
2DF DF F F
+=
(không đổi) nên suy ra
2
5DF =
. Vậy
55
max
KM KD= =
. Chọn B.
Ví dụ 71. [BGD - Đề minh họa số 3 2017]
Xét các số phức z thỏa mãn
z 2 i z 4 7i 6 2+−+ −− =
. Gọi m, M lần lượt là giá trị nhỏ nhất
và giá trị lớn nhất của
z1i
−+
. Tính
PmM= +
.
A.
P 13 73= +
B.
52 273
P
2
+
=
C.
5 2 73+
D.
5 2 73
P
2
+
=
Lời giải.
Đặt
11z iu zu i−+= ⇒ = +−
, ta cần tìm
min
u
và
max
u
. Thế z vào giả thiết ta có:
u 3 2i u 3 8i 6 2
+−+−−=
. Gọi
(
)
;
M xy
biểu diễn
u và
( )
1
3; 2F −
,
(
)
2
3;8
F
thì ta có
( )
12
6;6FF =

và
1 2 12
62MF MF F F+==
, do đó M thuộc đoạn
12
FF
.
Phương trình
12
FF
là
50
xy−+=
, từ đó suy ra
( )
12
min
52
,;
2
u OH d O F F= = =
2
max
73u OF
= =
.
Chọn B.
Ví dụ 72. Trong các số phức z thoả mãn
34 2zi−− =
có hai số phức
12
,zz
thỏa mãn
12
1.zz−=
Giá trị nhỏ nhất của
22
12
zz−
bằng
A. -10 B.
4 35−−
C. -5 D.
6 25−−
.
Lời giải:
Ký hiệu
22
12
Pz z
= −
, giải sử M biểu diễn z, A, B biểu diễn
12
,zz
và
( )
3; 4I
là tâm đường tròn. Gọi H là trung điểm AB.
Ta có
1, 5AB OI= =
và:
( ) ( ) ( )
. .2 2 .P OA OB OA OB BA OH BA OI IH=− += = +
        
.
2.P BA OI=
 
nên ta chỉ cần
,BA OI
 
ngược hướng nhau và khi
đó
min
2 . 10P AB OI=−=−
. Chọn A.
Mời các em giải theo phương pháp đại số.
I
D
M
K
F
1
F
2
y
x
2
8
3
-3
O
F
1
F
2
H
M
H
A
B
O
I
GV: Nguyễn Xuân Chung
Lời bình.
Đôi khi ta xem như Elip (thay đổi) hoặc đường tròn (thay đổi) và nhìn nhận theo cách mở
rộng xem như elip ảo hay đường tròn ảo để giải toán nhanh hơn
Ví dụ 73. Cho số phức
z
thỏa mãn
12 46 9z iz i
−− + − − =
. Giá trị lớn nhất của
10 14zi−−
là
A.
17
. B.
20
. C.
15
. D.
12
.
Lời giải
Cách 1. (Hình học véc tơ)
Gọi
( ) ( )
;Mz Mxy=
thì M thuộc elip (E), tâm
5
;4
2
I



, a =
9
2
, c =
5
2
.
Gọi
( )
10;14A
thì
10 14z i AM
−− =
. Vậy ta chỉ cần xác định vị trí M sao cho
IM

và
AI

cùng hướng hay
15 5 15
; 10 , 0 ;4 10
2 22
IM t t M t t

= − − >⇒ − −



.
Do đó ta có
(
)
( )
22
22
3 15 3 15
2 10 2 10 9
22 22
tt t t

−+−+−−+−−=


.
( )
59
15 15 9
2 25
tt t− ++ = ⇒=
. Vậy
max
34 25
1 . . 17
25 2
AM t AI=+= =
. Chọn A.
Ví dụ 74. Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
( )
2 1 2 1 10zi zi+ ++ − −=
. Gọi
M
,
m
lần lượt là giá trị lớn
nhất và giá trị nhỏ nhất của
z
. Tính tổng
SMm
= +
.
A.
9S =
. B.
8S
=
. C.
2 21S =
. D.
2 21 1S = −
.
Lời giải
Chia hai vế cho
i
ta được:
2 2 10 2 2 10z iz i z iz i+−+ −+= ⇒ +−+ −−=
(1).
Gọi
( )
2;1A
−
,
( )
2;1B
,
( )
0;1K
. Suy ra
2 10; 2 4MA MB a AB c
+== ==
. Chú ý là
OK AB⊥
 
Điểm M chạy trên một đường tròn ảo với tâm
( )
0;0O
và bán kính
zr=
. vị trí M cần tìm sao
cho
( ) ( )
0;1 0;
1
r
OM t KO t t r OM t= = ⇒==⇒ =±
  
hay là x = 0 và z có dạng
z ti= ±
thay
vào (1) suy ra
( )
2
2 1 4 10t − +=
hay ta có
1 21t = ±
1 21, 1 21 2 21Mm S⇒ =+ =−+ ⇒ =
. Chọn C.
Ví dụ 75. Xét các số phức
z a bi= +
( )
,ab∈
thỏa mãn
23 2zi++ =
. Tính
P ab= +
khi
25 63z iz i+− + −+
đạt giá trị lớn nhất.
A.
3P =
B.
3P = −
C.
7P =
D.
7
P = −
Lời giải
(
)
MC∈
có tâm
( )
2; 3I −−
,
2R =
. Gọi
(
)
2;5A −
,
(
)
6; 3B −
,
( )
2;1K
là trung điểm AB.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có
2; 2MA MB m AB c+= =
. Chú ý là
IK AB⊥
 
.
Điểm M chạy trên một elip ảo (trục lớn 2m thay đổi). Vị trí của M tại H, sao cho
( )
(
) ( )
1
4;4 1;1 3;4
4
42
R
IH t KI t t IH H= = −− ⇒= = ⇒ =−− ⇒ −−
  
.
Hay ta có
34 7z i P ab
=−− ⇒ = + =−
. Chọn D.
Ví dụ 76. (BGD - Đề tham khảo THPTQG 2017-2018)
Xét các số phức
z a bi= +
( )
,ab∈
thỏa mãn
43 5zi−− =
. Tính
P ab= +
khi
13 1z iz i+− + −+
đạt giá trị lớn nhất.
A.
10
P
=
. B.
4P =
. C.
6P =
. D.
8P
=
.
Lời giải
Đặt
( )
( )
43 , , 4 3z i x yi x y z x y i
−− =+ ∈ ⇒=++ +
, khi đó ta có:
22
5xy+=
(1).
Thế z vào
(
)
(
)
( )
(
)
2 22
2
5 34 5 3 4
T x yi x y i x y x y
=++++++ = + ++ + ++
Sử dụng (1) ta có
( )( )
30 10 30 6 8 1 1 60 16 8T x xy xy= + + ++ ≤ + + +
Lại có
( )( )
22 2 2
2 21 5xy x y+≤ + + =
nên
( )
2 60 40 10 2T ≤ +=
. Dấu bằng xảy ra khi
x = 2, y = 1. Khi đó z = 6 + 4i nên a = 6, b = 4 và
10P =
. Chọn A.
Ví dụ 77. [THPT Quảng Xương I – Thanh Hóa]
Cho tập hợp số phức
z
thỏa mãn
11
3
2
z
zi
−
=
+
. Tìm max của
2 47P zi z i= ++ −+
.
A.
8
. B.
20
. C.
25
. D.
45
.
Phân tích.
Bài toán có thể quy về điểm M thuộc đường tròn và cần tìm max của MA + 2MB.
Lời giải
Gọi
z x yi= +
với
,xy∈
, ta có:
11
3
2
z
zi
−
=
+
21 3z zi⇔ −= +
( )
( )
22
22
21 3x y xy⇒ −+ = ++
( ) ( )
22
2 3 20xy⇔−+−=
. Đặt
[ ]
2 25cos, 3 25sin, 0;2x t y tt
π
=+ =+∈
. Ta biến đổi
2 47P zi z i= ++ −−
và
K
I
M
B
A
H
GV: Nguyễn Xuân Chung
thay biến thì
( ) ( ) ( )
( )
22 2 2
2 25cos 4 25sin 2 2 25cos 4 25sinPtt t t= + + + + −+ +−+
(
)
( )
40 8 5 cos 2sin 2 40 8 5 cos 2sin
P tt tt=+ + +− +
.
Áp dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki ta có
( )
( )
22
1 2 40 40 20P ≤ + +=
. Chọn B.
Ví dụ 78. (THPT Kim Liên – Hà Nội)
Xét các số phức
z a bi= +
(
,ab∈
) thỏa mãn
32 2zi
−− =
. Tính
ab+
khi
12 2 25z iz i+− + − −
đạt giá trị nhỏ nhất.
A.
43
−
. B.
23+
. C.
3
. D.
43
+
.
Phân tích.
Bài toán cho điểm M thuộc đường tròn và cần tìm min của MA + 2MB.
Lời giải
Đặt
( ) ( )
32 , , 3 2zixyixy zxyi−− =+ ∈ ⇒ = ++ +
. Theo giả thiết ta có
22
4
xy+=
(1).
Mặt khác
( )
12 2 25 4 2 1 3Tz iz ix yix yi= +− + − − = + + + ++ −
hay
( ) ( )
( )
2 22
2
4 21 3Tx y x y= + ++ + +−
(2).
Cách 1. (Trắc nghiệm Casio)
Áp dụng (1), khai triển thì
2 5 2 2 14 2 6T x xy= ++ +−
, để tìm giá trị nhỏ nhất thì mục
tiêu là
0
0
x
y
≤
≥
[ ]
2;0x⇒ ∈−
,
2
4
yx= −
thế vào T, ta có:
2
2 5 2 14 2 6 4T x xx

= ++ +− −


vào Mode 7 khảo sát thì
min
613T xy= ⇔ =−⇒ =
.
Suy ra
54 3ab x y+=++=+
. Chọn D.
Cách 2. (Đại số)
Áp dụng (1) ta biến đổi
( ) ( ) ( )
22
22
4 20 8 4 5 2 4 1x y x xx y

+ +=+= + = ++

thay trở về (2)
ta có
( ) ( ) ( )
( )
2 22
2
2 1 13T x yx y= +++ ++−
( )
2 3 23 6y yyy≥ + − ≥ +− =
.
Dấu bằng có khi
( )
22
1, 4
1, 3 5 4 3
30
x xy
x y ab x y
yy
=− +=
⇔=− = ⇒+=++=+
−≥
. Chọn D.
Lời bình.
So sánh với bài 75, 76 ta thấy các hệ số đoạn thẳng là 1: 1 và yêu cầu tìm max, trong khi bài
này thì hệ số các đoạn thẳng là 1: 2 và yêu cầu tìm min. Ngoài ra khác với bài 77.
Bất đẳng thức trên thì khác bất đẳng thức Mincopxki.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 79. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Xét các số phức z, w thỏa mãn
2, 2 5 1
z iw i
= −+ =
. Giá trị nhỏ nhất của
2
w4
zz−−
bằng:
A. 4
B.
2
( )
29 3−
C. 8 D. 2
(
)
29 5
−
.
Phân tích.
Biểu thức cuối khá phức tạp nên ta tìm cách đơn giản nó và có xuất hiện số 4 liên quan đến z.
Lời giải
Trước hết chia cả hai vế trong giả thiết thứ hai cho
i
và có:
52 1wi++ =
(1).
Giả sử
( )
,,z x yi x y=+∈
. Đặt
22
4. 2P z wz z wz z z z z w z z w z= − −= − − = −−= −−
22 2 2P yi w w yi⇒= −= −
, lại đặt
22w yi u w u yi− =⇒=+
và ta cần tìm min của
2Pu=
. Thế w vào (1) ta có
( )
5 21u yi++ + =
(2).
Chú ý rằng
[ ]
2 2; 2zy= ⇒ ∈−
và xem y là tham số, hiển nhiên cho
2, 4yu
=−=−
thì thỏa
mãn điều kiện (2)
min
24 8P⇒ = −=
. Vậy chọn C.
Lời bình. Tại sao ta chọn y = - 2 và u = - 4 mà không chọn số khác? Một lý do là: Môđun của
số phức là độ dài của véc tơ, nhìn chung thì xem như là cạnh huyền của tam giác vuông có hai
cạnh là
x
và
y
cho nên tuân thủ theo định lý Pythagore. Nhưng nếu ta triệt tiêu một thành
phần y thì độ dài sẽ giảm đi, tiếp theo xem u như số thực là xong.
Qua đây các em có thể định hướng giải toán số phức như sau:
+ Hoặc chuyển độ phức tạp từ A sang B, rồi tập trung giải quyết B (Và ngược lại).
+ Trong trường hợp bất khả kháng thì dẫn cả A và B về điểm chung C.
Cụ thể ta thử chuyển từ (1) sang (2) xem thế nào? Sau khi giản ước ta có:
22P w yi= −
.
Từ (1) ta đặt
( )
52 5 2w i a bi w a b i++ =+ ⇒ = −+ +
, ta có
22
1
ab+=
. Thế w vào P ta có:
( )
2 52 1P a b yi= −+ +−
như thế ta có ba tham số a, b, y mà
[
]
2; 2y ∈−
,
[ ]
1;1b ∈−
.
Số y tự do hơn (lỏng hơn, tập hợp rộng hơn), nên với b cho tùy ý
[ ]
1;1
b ∈−
thì ta luôn chọn
được y = b +1, khi đó ta triệt tiêu được phần ảo, và
25Pa= −
mà
[ ]
1;1a ∈−
, bởi vậy trước
đây ta cho b = 0 thì chọn y = 1 và bây giờ có thể lấy a = 1 thì
min
21 5 8P = −=
. Rõ ràng ta chỉ
cần lập luận mà không cần khảo sát gì.
Ví dụ 80. Cho các số phức
w
,
z
thỏa mãn
35
5
wi+=
và
( )( )
52 4w iz=+−
. Giá trị lớn nhất
của biểu thức
12 52Pz iz i= −− + − −
bằng
A.
67
. B.
4 2 13+
. C.
2 53
. D.
4 13
.
Phân tích.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Đề bài cho tương đối "zích zắc" tức là gây nhiễu, nhưng tập trung hỏi về P và liên quan đến z
nên ta dùng phép thế để khử w. Sau đó là chọn phương án: Đơn giản đường tròn hoặc P.
Lời giải
Rút w và thế vào giả thiết ta có
( )( )
1 35 5 35
24 4
5 5 22
i
iz i z
ii
+ − += ⇔ −+ =
++
32 3
zi
⇔ −+ =
. Đặt
(
) (
)
32 , , 3 2
z i a bi a b z a b i−+ = + ∈ ⇒ = ++ −
và ta có:
22
9ab+=
(1). Thế z vào P ta có:
( ) ( )
24 24Pa bia bi=++− +−+−
và kết hợp (1) ta có
( ) ( )
( )
(
)
22 22
2 4 2 4 29 4 8 29 4 8
P a b a b ab ab= + +− + − +− = + −+ − −
suy ra
(
)
(
)
( )
2 58 16 2 58 16. 3 2 53Pb
≤ − ≤ − −=
. Dấu bằng có tại a = 0, b = - 3. Chọn C.
Cách 2.
Nếu đơn giản P thì ta đặt
32 32uz i zu i
=−− ⇒ = ++
khi đó P trở thành:
22
Pu u=++−
và đường tròn trở thành
43ui+=
. Xét
( )
;M xy
biểu diễn u và các điểm
(
) ( ) ( )
2;0 , 2;0 , 0; 4A BI−−
thì
P MA MB
= +
, M di chuyển trên đường tròn tâm I, r = 3.
Dễ thấy Oy là trục đối xứng của đường tròn và là trung trực của AB, nên P lớn nhất tại
x = 0, y = - 7 là giao của Oy và đường tròn và
22
max
2 2 7 2 53P = +=
(các em tự vẽ hình).
Nhận xét.
Từ các ví dụ trên thì các em nắm được những gì? Nhìn chung là: Quy về xét vị trí tương đối
giữa các đường (thẳng, tròn, elip, ..), trong đó yêu cầu min, max. Nói chung ta đặt ẩn phụ để
chuyển độ phức tạp về một đường, dù giải theo PP hình học hay đại số thì có cùng bản chất.
Phép đặt ẩn phụ như trên thực chất là phép tịnh tiến, có điều ta không nói rõ làm tăng rắc rối.
Ví dụ 81. Tìm số phức
z
thỏa mãn
15zi−− =
và biểu thức
79 2 8Tz i zi= −− + −
đạt giá trị
nhỏ nhất.
A.
52zi= −
. B.
16zi
= +
. C.
23zi=−−
. D.
45zi= +
.
Phân tích.
Bài toán cho điểm M thuộc đường tròn và cần tìm min của MA + 2MB.
Lời giải
Đặt
( ) ( )
1 ,, 1 1z i a bi a b z a b i−−= + ∈ ⇒ = ++ +
. Ta có
22
25ab+=
(1).
Thế z vào T ta có
( ) ( )
6 8 21 7Ta b i a b i=−+− + ++−
Hay
( ) ( ) ( ) ( )
22 22
6 82 1 7Ta b a b= − +− + + +−
. Sử dụng (1) ta biến đổi xuất hiện số 2
GV: Nguyễn Xuân Chung
(
) (
)
( )
2
22 2
125 3
6 8 125 12 16 4 3 4 4 2
42
a b a b ab a b


− +− = − − = −− = − +−





suy ra
(
) (
) (
) ( )
22
2 22 2
33
2 2 1 7 2 1 7 2 55
22
T ab a b



= − +− + + +− ≥ + +− =




.
Dấu bằng có khi
22
3/2 2
, 25
17
ab
ab
ab
−−
= +=
+−
nên a = 0, b = 5 và khi đó z = 1 + 6i. Chọn B.
Lời bình.
Bài trên ta có thể dùng Casio để thử đáp án, nhưng thay đổi câu hỏi như bài 76 thì không thử
được. Các em xem lại bài 76 và so sánh với bài này để tìm ra điểm chung và điểm riêng, xem
lại phương pháp chủ đạo để giải toán.
Để củng cố cách giải, xem xét sự thay đổi giả thiết và yêu cầu bài toán, ta xét thêm vài ví dụ
Ví dụ 82. Xét các số phức
z a bi= +
( )
,
ab∈
thỏa mãn
23 2
zi++ =
. Tính
P ab= +
khi
25 63z iz i+− + −+
đạt giá trị lớn nhất.
A.
3
P =
B.
3
P = −
C.
7P =
D.
7P = −
.
Phân tích.
Cho đường tròn. Tìm
0
z
để tổng MA + MB đạt max (Đã giải ở VD 75).
Lời giải
Đặt
( )
23 2 3z i x yi z x y i
++ =+ ⇒=−+ −
và ta có:
22
2xy+=
. Thế z vào T ta có
( ) ( )
( )
22
22
88 8 8T x y i x yi x y x y=+− +−+= +− + − +
Hay
( ) (
)
66 16 66 16 2 132 16 16 2 132 32 2 82
T y x xy=−+−≤−−≤+=
.
Dấu bằng có khi x = y = - 1, khi đó z = - 3 - 4i nên
7P = −
. Chọn D.
Ví dụ 83. Cho số phức
z
thỏa mãn
12 46 9z iz i−− + − − =
. Giá trị lớn nhất của
10 14zi−−
là
A.
17
. B.
20
. C.
15
. D.
12
.
Phân tích.
Cho M thuộc Elip và điểm A. Tìm max MA (Đã giải ở VD 73).
Lời giải
Đặt
( )
10 14 , ,
z i a bi a b−− =+ ∈
thì ta có
( ) ( )
9 12 8 6 9a b ia b i+++ ++++ =
hay ta có
( ) ( ) ( ) ( )
2 2 22
9 12 6 8 9ab ab+ ++ + + ++ =
và cần tìm max
22
ab m+=
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Viết lại:
( )
( )
22
9 225 6 3 4 100 4 3 4m ab m ab= ++ ++ ++ +
(1).
Ta có
( )
22
34 25 5 5 345ab ab m mabm+ ≤ + = ⇒− ≤ + ≤
(2), do đó kết hợp (1) suy ra
( )
22
9 225 30 100 20 15 10 2 25, 15 17m m m mm m m m m≥ + − + + − =− +− = − > ⇒≤
.
Vậy max
22
17
ab m+==
. Chọn A.
Ví dụ 84. Cho
z ∈
thỏa mãn
2 13 2
zi+− =
. Tìm giá trị lớn nhất của
1 3 12
Pz z i= − + +−
?
A.
42
B.
43
C.
22
D.
4
.
Phân tích.
Cho đường tròn. Tìm max của MA + 3MB. Lưu ý là các hệ số khác nhau, số lẻ không đẹp.
Lời giải.
Đặt
( )
2 13 2 1 3z i x yi z x y i+− = + ⇒ = −+ +
và ta có:
22
2xy+=
. Khi đó
( ) ( )
2 2 2 3 24 3 3 3 1 1P z 2z i x y i x y i= −+ +−=−++ + ++−
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( )
2 2 22
2 3 3 3 1 1 20 6 3 4 2P x y x y xy xy= − ++ + + +− = − −+ + −
( )
( )
(
)( )
2 20 6 3 12 6 1 3 20 12 8 2 4 2
max
P xy xy P= − −+ + −≤ + + = ⇒ =
. Chọn A.
Ví dụ 85. [THPT Lê Hồng Phong]
Cho số phức
z
và
w
thỏa mãn
34zw i+=+
và
9zw−=
. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
Tzw= +
.
A.
176
. B.
14
. C.
4
. D.
106
.
Phân tích.
Hình thức thay đổi nhưng vẫn quy về đường tròn. Tìm max của MA + MB.
Lời giải
Cách 1.
Thế
34w iz=+−
vào giả thiết thứ hai ta có:
2 34 9zi−− =
. Hơn nữa viết lại
2 2 2 68Tzz i= + −−
. Đặt
( )
2 34 , ,z i a bi a b−− = + ∈
thì ta có:
22
81ab
(1).
Khi đó
( ) ( )
2 34 34
Ta b ia b i=+++ +−+−
hay viết thành
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
( )
22 22
22
2 3 4 3 4 1 1 2 18 2 32 2 106Ta b a b a b= + ++ + − +− ≤ + ++ + =
.
Dấu bằng có khi 6a + 8b = 0 và dễ thấy đường thẳng này cắt đường tròn (1). Vậy chọn D.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2.
Đặt
,z mw n= =
thì theo quy tắc hình bình hành ta có
( )
22
22
1
2
m n zw zw+ = + +−
hay ta có
22
53mn+=
không đổi và suy ra:
( )
( )
22
1 1 106mn m n+≤ + + =
.
Lời bình.
Cách 1 giải với khá nhiều bài toán mà ta đã giải. Cách 2 theo quy tắc hình bình hành tuy ngắn
gọn nhưng với hệ số là 1:1. Lý do là giả thiết thay đổi nên ta linh hoạt hơn trong giải toán,
nhưng với hệ số khác thì không áp dụng được. Chẳng hạn ta xét bài toán sau
Ví dụ 86. Cho số phức
z
và
w
thoả mãn
2 86zw i+=+
và
4.zw−=
Giá trị lớn nhất của biểu
thức
zw+
bằng
A.
46
B.
2 26
C.
66
D.
36
.
Phân tích.
So với bài 79, ở đây có khác là giả thiết thêm vào z + 2w (không kể hằng số). Tuy nhiên ta
giải theo tính chất của môđun xem thế nào.
Lời giải:
Đặt
, , ..m z n w p zw zw= = = +
. Sử dụng tính chất
2
.
z zz=
ta có:
( )
(
)
2
22
2 2. 2 2 4zw zwzwm pn
+ =+ + =++
(1)
Và
( )
(
)
2
22
2 2 . 2 22zw zw zw m p n− = + −= −+
(2).
Cộng các vế của (1) và (2) , kết hợp giả thiết suy ra:
( )
22 2 2 2
8 6 2.4 3 6mn++ = +
.
Suy ra
22
2 44mn+=
do đó
( )
22
11 3
1. . 2 1 2 .44 66
22
2
mn m n m n

+= + ≤ + + = =


.
Chọn C.
Cách 2. Không nhất định ta phải dùng môđun, trở về phép thế như bài 79 xem sao?
Biến đổi
( )
88
2 2 8 2 86 8 3 86 8 2
33
z w z iz z i z i− =⇒ − + − =⇒ −− =⇒ − − =
.
Xét
2 2 2 2 86T z w zz i= + = + −−
. Đặt
22
8 64
2
39
z i a bi a b−− =+ ⇒ + =
và
( ) ( )
8 16
22 2 4
33
T a b ia b i= +++ +− +−
(như thế ta có dạng 2MA + MB). Hay ta có
( )
( )
22
22
8 16 164 16 464 32
22 2 4 2 4 8
3 3 93 93
aa
Ta b a b b b

= + ++ + − +− = + + + − −


.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Suy ra
(
)
2
2
328 464
2 2 1 3 88 66
99
TT

≤ + + = × ⇒≤


. Chọn C.
Ví dụ 87. [SGD Phú Thọ]
Cho tập hợp các số phức z thỏa mãn
23iz i−−=
. Giá trị lớn nhất của biểu thức
2 4 58z iz i−−+ ++
bằng
A.
3 15
. B.
15 3
. C.
95
. D.
18 5
.
Phân tích.
Cho M thuộc đường tròn. Tìm max của 2MA + MB.
Lời giải
Trước hết biến đổi
2 3 12 3iz i z i− − = ⇔ −+ =
và đặt
12z i a bi−+ = +
thì ta có:
22
9
ab
+=
(1). Ngoài ra
12z a bi i= ++ −
, thế z vào T ta được:
( ) (
)
23 3 6 6T a b ia b i= −+− ++++
hay viết lại
( ) ( ) ( ) ( )
2 27 6 81 12 2 54 12 81 12T ab ab ab ab= − ++ + += − ++ + +
( )( )
2 1 54 81 9 5
T ≤ + +=
. Chọn C.
Ví dụ 88. Gọi
n
là số các số phức
z
đồng thời thỏa mãn
12 3
iz i++ =
và biểu thức
2 52 3 3T z i zi= ++ + −
đạt giá trị lớn nhất. Gọi
M
là giá trị lớn nhất của
T
. Giá trị tích
của
.
Mn
là
A.
10 21
. B.
6 13
. C.
5 21
. D.
2 13
.
Phân tích.
Cho M thuộc đường tròn. Tìm max của 2MA + 3MB. Đạt cực trị tại bao nhiêu điểm?
Lời giải
Biến đổi
12 3 2 3iz i z i
++ = ⇔ + − =
và đặt
2z i a bi+ −= +
thì ta có:
22
9ab+=
(1).
Ngoài ra
2z a bi i=−+ +
, thế z vào T ta được:
( )
( )
23 332 2Ta bia bi= +++ + −+−
hay viết lại
( ) (
) ( ) (
)
22 22
2 3 33 2 2Ta b a b
= + ++ + − +−
( )
( )
( )
( )
2 27 6 3 17 4 2 54 12 3 51 12T ab ab ab ab= + ++ − += + ++ − +
Suy ra
( )( )
2 3 54 51 5 21 5 21TM≤ + + = ⇒=
. Dấu bằng xảy ra khi
( )
( )
3 54 12 12 2 51 12 12 1a b a b ab+ + = − − ⇔+=−
mà dễ thấy đường thẳng này cắt đường
tròn (1) tại hai điểm phân biệt nên n = 2.
Vậy
10 21Mn =
. Chọn A.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 89. (Đặng Việt Hùng)
Cho 3 số phức
12
z,z ,z
thỏa mãn
12
z 1 2i z 3 4i , z 5 2i 2, z 1 6i 2.−+ = +− + − = −− =
Tính
giá trị nhỏ nhất của biểu thức
12
T zz zz 4=− +− +
A.
2 3770
13
B.
10361
13
C.
3770
13
D.
10361
26
Phân tích.
Cho điểm M thuộc đường thẳng và P, Q thuộc 2 đường tròn. Tìm max của MP + MQ.
Lời giải
Gọi
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
1 21 2
; , 5;2, 1;6, 1; 2, 3;4, , , 2Mz Mxy I K A B Pz Qz R R= − −− ==
.
Khi đó M thuộc trung trực của AB có phương trình
( )
2 3 50xy− += ∆
và P, Q di chuyển lần
lượt trên hai đường tròn tâm I và K cùng bán kính R = 2 . Nhân xét
( ) ( )
4;6 , 6;4AB IK
=−=
 
Nghĩa là
AB IK⊥
 
nên hai đường thẳng
//IK ∆
, hơn nữa
( )
, ,2d I R IK R∆> >
.
Rõ ràng ta có
2T MP MQ R=++
nhỏ nhất khi P, Q thuộc các đoạn MI, MK và do tính đối
xứng nên
min
T
= 2MK . Vậy
( )
2
2
min
1 2 3770
22 ,
2 13
T MK IK d I

= = + ∆=




. Chọn A.
Lời bình.
Bài này ý tưởng lấy từ bài THPT Thuận Thành 2 – Bắc Ninh trong hình học tọa độ Oxyz
khi thay hai mặt cầu bởi hai đường tròn.
Ví dụ 90. (SGD Nghệ An - THPT Liên trường)
Cho số phức
z
và gọi
12
z,z
là hai nghiệm phức của phương trình
2
80+=zi
(
1
z
có phần
thực dương). Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
2
12 1
2
2
=− + −++ +
z
P zz z z z z
được viết dưới
dạng
+mn pq
(trong đó
, ;,∈n p Nmq
là các số nguyên tố). Tổng
+++mn pq
bằng
A. 10 B. 13 C. 11 D. 12
Phân tích.
Cho 2 điểm (cần phải giải), suy ra điểm thứ 3, M tùy ý. Tìm min của MA + MB + MC.
Lời giải
Giải các nghiệm
2
12 1
2 2, 2 2 2 3 3
2
z
z iz i z i= − =−+ ⇒ + = −
Viết lại
22 22 33Pz iz iz i=−+ ++− +++
. Xét:
( ) ( ) ( )
( )
, 2; 2 , 2; 2 , 3; 3Mz A B C− − −−
H
I
P
Q
K
M
GV: Nguyễn Xuân Chung
thì
P MA MB MC=++
. Dễ thấy tam giác ABC cân tại C, và do
tính đối xứng của A, B nên điểm M thuộc đoạn OC. Phương trình
đường thẳng OC là
( )
[ ]
, ; , 3; 0x t y t M tt t= = ⇒ ∈−
. Ta có
(
) (
) ( )
22 2
2 2 2 23Pt t t
= − ++ + +
hay
(
)
2
22 4 3P tt= + ++
,
(
)
2
2
'2 1
4
t
Pt
t

= +

+

( )
2
'0
3
Pt t
=⇒=−
, suy ra
min
26 32P
= +
và
263213mn pq
++ + =+++=
. Chọn B.
Ví dụ 91. (THPT Chuyên Hoàng Văn Thụ - Hòa Bình)
Cho số phức
z
thỏa mãn
4 3 10zi zi++ −=
. Giá trị nhỏ nhất của
z
bằng:
A.
1
2
. B.
5
7
. C.
3
2
. D.
1
.
Phân tích.
Ta có thể hình dung như là 4MA + 3MB = 10 không đổi, kiểu như "lai tạo" của đường tròn và
Elip nên không biết là đường cong gì, cũng may là chỉ hỏi độ dài OM. Bây giờ ta cũng lấy
đường cong "thiên biến" để ứng "vạn biến" thử xem sao.
Lời giải
Dễ thấy z = 0 không thỏa mãn, và giả sử
0
zm
= >
thì đặt
( )
[ ]
cos sin , 0; 2z m ti tt
π
=+∈
Khi đó ta có
(
)
( )
22
22 22
4 cos 1 sin 3 cos 1 sin 10m t mt m t mt++ + +− =
(
)( )
2 2 22 2
10 4 1 2 sin 3 1 2 sin 4 3 2 2m mt m mt m⇔ = ++ + +− ≤ + +
2
min
2 24 1 1m m zm
⇒ + ≥ ⇒ ≥⇒ = =
. Dấu bằng có khi:
( ) (
)
7
9 2 2sin 16 2 2sin sin
25
t tt
+ = − ⇒=
(thỏa mãn thuộc
[ ]
1;1−
).
Thật may mắn là phép ứng biến thành công. Vậy
min
1z =
tô khoanh tròn D!.
5. Các bài luyện tập
Câu 1. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M102 C44)
Xét các số phức thỏa mãn . Trên mặt phẳng tọa độ , tập hợp điểm biểu diễn các
số phức là một đường tròn có bán kính bằng
A. . B. . C. . D. .
2
-2
-2
2
-3
-3
O
A
B
C
z
2z
=
Oxy
3
1
iz
w
z
+
=
+
23
12
20
25
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 2. (SGD Hưng Yên )
Cho các số phức
z
thỏa mãn
5z
=
. Tập hợp các điểm biểu diễn các số phức
( )
12w iz i=++
trên mặt phẳng tọa độ là một đường tròn. Tính bán kính
r
của đường tròn đó.
A.
5
. B.
10
. C.
5
. D.
55
.
Câu 3. (BGD -Đề thi chính thức THPTQG 2019 M104 C31)
Cho số phức
z
thỏa
(2 ) 3 16 2( )
iz i z i− ++ = +
. Môđun của
z
bằng
A.
5
. B.
13
. C.
13
. D.
5
.
Câu 4. Xét các số phức
z
thỏa mãn
214zi 
. Biết rằng tập hợp các điểm biểu diễn các số phức
12 5 3
w iz i

là một đường tròn. Tính bán kính của đường tròn đó bằng
A.
52
. B.
3 13
. C.
52
. D.
12 5
.
Câu 5. Cho hai số phức
,zz
′
thỏa mãn
55z +=
và
13 36z iz i
′′
+− = −−
. Tìm giá trị nhỏ nhất của
zz
′
−
.
A.
5
2
. B.
5
4
. C.
10
. D.
3 10
.
Câu 6. [THPT Nguyễn Trãi - Hải Dương]
Cho hai số phức
12
,zz
thỏa mãn các điều kiện
12
2zz= =
và
12
24zz+=
. Giá trị của
12
2
zz−
bằng:
A.
26
B.
6
C.
36
D. 8.
Câu 7. Có bao nhiêu số phức
z
thỏa mãn
2
10zz z
và
11z iz i
?
A.
0
B.
3
. C.
1
. D.
2
.
Câu 8. Cho hai số phức
12
,
zz
thỏa mãn
1
2 3,z
2
3 2.
z
Tính giá trị biểu thức
22
12 1 2
.P zz zz 
A.
20 3.
P
B.
30 2.P
C.
50.P
D.
60.P
Câu 9. [SGD Lào Cai ]
Cho
12
,zz
là hai số phức liên hợp của nhau, đồng thời thỏa mãn
1
2
2
z
R
z
∈
và
12
2 3.zz−=
Tính mô đun của số phức
1
.z
A.
1
3z =
B.
1
5
2
z =
C.
1
2z =
D.
1
5z =
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 10. Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của
m
để có đúng hai số phức
z
thỏa mãn
( )
2 1 10zm i− − −=
và
1 23z iz i−+ = − +
.
A.
40
. B.
41
. C.
165
. D.
164
.
Câu 11. (THPT Chuyên Hà Tĩnh)
Cho số phức
z a bi= +
(
)
, ,0
ab a∈>
thỏa mãn
12 5zi−+ =
và
. 10zz=
. Tính
P ab= −
.
A.
4
P
=
. B.
4P = −
. C.
2P = −
. D.
2
P
=
.
Câu 12. Cho
1
z
,
2
z
là các số phức thỏa mãn
12
1zz= =
và
12
26
zz−=
. Tính giá trị của biểu
thức
12
2P zz= +
.
A.
2P =
. B.
3P =
. C.
3P =
. D.
1P
=
.
Câu 13. (SGD Ninh Bình)
Tính tổng phần thực của tất cả các số phức
0z
≠
thỏa mãn
5
7.
ziz
z

+=−



A.
2−
B.
3
−
C. 3 D. 2
Câu 14. Tính tổng của hai số phức z thỏa mãn điều kiện
3
zi
zi
−
+
là số thuần ảo và
5z =
A. -4+i B. 2i C. 8+2i D. 4-2i.
Câu 15. Biết có hai số phức
z
đồng thời thỏa mãn
23 1z zi− = ++
và
( )( 1 2 )z iz i− ++
là số
thực. Tích của hai số đó là:
A.
81
33
i−
B.
81
33
i+
C.
81
33
i−−
D.
81
33
i
−+
.
Câu 16. (TT Diệu Hiền - Cần Thơ)
Xét số phức
z
thỏa mãn
22 2zi−− =
. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
1 52Pz iz i= −−+ − −
bằng
A.
1 10+
. B.
4
. C.
17
D.
5
.
Câu 17. Cho số phức
z
thoả mãn
3 4i 5z −− =
và biểu thức
22
2iPz z=+ −−
đạt giá trị lớn
nhất. Môđun của số phức
z
bằng
A.
10
. B.
52
. C.
13
. D.
10
.
Câu 18. Cho số phức
z
thỏa mãn
1z =
. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
1 31 .Pz z=++ −
A.
3 15
B.
65
C.
2 10
D.
4 5.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 19. [THPT Chuyên Lương Thế Vinh – Đồng Nai]
Cho số phức z thỏa
1z =
. Tìm giá trị lớn nhất của
22
Pz zz z= ++ −
.
A.
14
5
. B. 4. C.
22
. D.
23
.
Câu 20. Xét các số phức
z a bi= +
( )
,ab∈
thỏa mãn
2 3 22zi+− =
. Tính
2P ab= +
khi
16 72z iz i++ + − −
đạt giá trị lớn nhất.
A.
3P =
. B.
3P = −
. C.
1P =
. D.
7P =
.
Câu 21. [THPT Chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp]
Gọi S là tập hợp các số phức thỏa mãn
3 3 10.zz−++=
Gọi z
1
, z
2
là hai số phức thuộc S có
mô đun nhỏ nhất. Giá trị biểu thức
22
12
Pz z
= +
là:
A. 16. B. 32. C. -32. D. -16.
Câu 22. (SGD Ninh Bình):
Cho số phức
z
thỏa mãn
1 3.z +=
Tìm giá trị lớn nhất của
4 2.Tzizi= +−+ −+
A.
2 46.
B.
2 13.
C.
2 26.
D.
2 23.
Câu 23. [THPT Chuyên Lương Thế Vinh – Đồng Nai]
Cho số phức z thỏa
12 3z iz i−− = −−
. Khi đó
z
nhỏ nhất bằng
A. 1. B.
3
2
. C.
5
2
D. 2.
Câu 24. (THPT Hậu Lộc 2-Thanh Hóa )
Cho hai số phức
12
,zz
thỏa mãn
1
12zi+− =
và
21
z iz=
. Tìm giá trị nhỏ nhất
m
của biểu thức
12
zz−
?
A.
21m = −
. B.
22m =
. C.
2m =
. D.
22 2m = −
.
Câu 25. Cho số phức z thỏa
1 32 5z iz i−− + −− =
. Gọi M, m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá
trị nhỏ nhất của
z
. Tính tổng M + m
A.
2 13+
B.
2 13−
C.
5 13+
D.
23+
Câu 26. Cho hai số phức
u
,
v
thỏa mãn
3 6 3 1 3 5 10ui u i− + −− =
,
12v i vi−+ = +
. Giá trị nhỏ
nhất của
uv−
là:
A.
10
3
. B.
2 10
3
. C.
10
. D.
5 10
3
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 27. Cho số phức
z
thỏa mãn
4 3 10
zi zi
++ −=
. Giá trị nhỏ nhất của
z
bằng
A.
1
2
. B.
5
7
. C.
3
2
. D.
1
.
Câu 28. Cho số phức
z
thỏa mãn
2 3 2 3 45z iz i−− + ++ =
. Giá trị lớn nhất của
z
là
A.
13 5
+
. B.
3 13+
. C.
7
. D.
45+
.
Câu 29. [THPT Thăng Long - Hà Nội]
Cho số thực a thay đổi và số phức z thỏa mãn
(
)
2
.
12
1
z ia
aa i
a
−
=
−−
+
Trên mặt phẳng tọa độ,
gọi I(−3; 4) và M là điểm biểu diễn số phức z. Khi a thay đổi thì MI đạt nhỏ nhất là:
A. 4 B. 3 C. 5 D. 6.
Câu 30. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Giả sử
12
,zz
là hai trong các số phức z thỏa mãn
( )
( )
68z zi−+
là số thực. Biết rằng
12
4
zz−=
. Giá trị trị nhỏ nhất của
12
3zz+
bằng:
A.
5 21
−
B.
20 4 21−
C.
20 4 22−
D.
5 22
−
Câu 31. Xét các số phức
z a bi= +
,
( )
,ab∈
thỏa mãn đồng thời hai điều kiện
43zz i= +−
và
1 23z iz i+−+ − +
đạt giá trị nhỏ nhất. Giá trị
2Pa b= +
là:
A.
252
50
P = −
B.
41
5
P = −
. C.
61
10
P
= −
. D.
18
5
P = −
.
Câu 32. Gọi
z a bi= +
là số phức thỏa mãn
15zi−− =
và
79 2 8z i zi
−− + −
đạt giá trị nhỏ
nhất. Giá trị của
23ab+
bằng
A. 14. B. -17. C. 20. D. -12.
Câu 33. [THPT Chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp]
Cho các số phức z và w thỏa mãn
(3 ) 1 .
1
z
iz i
w
− = +−
−
Tìm GTLN của
.T wi= +
A.
2
2
B.
32
2
C. 2 D.
1
2
Câu 34. (THPT Chuyên Ngữ – Hà Nội )
Cho hai số phức
1
z
,
2
z
thỏa mãn
1
352
zi−+=
và
2
12 4iz i−+ =
. Tìm giá trị lớn nhất của
biểu thức
12
23T iz z= +
.
A.
313 16+
. B.
313
. C.
313 8+
. D.
313 2 5+
.
Câu 35. Cho số phức
z
thỏa mãn
2 2 42zizi+−+ −+=
. Tìm giá trị lớn nhất của
7iz +
?
A.
16
. B.
10
. C.
8 22+
. D.
82+
.
GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 36. Cho số phức
z
thỏa mãn điều kiện
22z zi
+=+
. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
12 34 56Pz iz iz i=−− +−− +−−
được viết dưới dạng
17
2
ab+
với
a
,
b
là các số hữu
tỉ. Giá trị của
ab+
là
A.
3
. B.
7
. C.
2
. D.
4
.
Câu 37. [SGD Lào Cai ]
Biết số phức z thỏa mãn đồng thời hai điều kiện
34 5zi−− =
và biểu thức
22
2
M z zi=+ −−
đạt giá trị lớn nhất. Tính mô đun của số phức z + i.
A.
61
B.
52
C.
35
D.
2 41
.
Câu 38. Cho số phức
z
thỏa mãn
( )
1 13 32iz i+ +− =
. Giá trị lớn nhất của biểu thức
2 6 23Pz i z i= +++ −−
bằng
A.
56
. B.
(
)
15 1 6+
. C.
65
. D.
10 3 15+
.
Câu 39. [THPT Chuyên Quang Trung]
Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của m để tồn tại 4 số phức z thỏa mãn
zz zz
++−=2
và
z(z ) (z z) m+−+−2
là số thuần ảo. Tổng các phần tử của S là:
A.
+21
B.
+
21
2
C.
−21
2
D.
1
2
.
Câu 40. Cho số phức
1
z
thỏa mãn
11
53 13z iz i− + = −−
và
2
z
thỏa mãn
22
43 23z iz i−− = −+
.
Tìm giá trị nhỏ nhất của
12 1 2
66Pzz z iz i= − + −++ −−
.
A.
18
13
. B.
16
13
. C.
2 10
. D.
6
.
>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
PHỤ LỤC:
Chứng minh công thức tính nhanh khoảng cách từ 1 điểm đến đường trung trực của đoạn
thẳng dạng số phức.
Bài toán. Cho
z ∈
thỏa mãn
zA zB−=−
. Tìm min
zC−
.
Kết quả: min
22
2
CA CB
zC
AB
− −−
−=
−
.
Hướng dẫn chứng minh.
Để dễ nắm bắt, ta chuyển bài toán về hình học tọa độ Oxy, sau đó chuyển lại về dạng số phức.
Gọi M(x; y), A(a; b), B(c; d), C(m; n) là các điểm biểu diễn các số phức tương ứng z, A, B, C.
GV: Nguyễn Xuân Chung
+ Phương trình trung trực của BA là:
( ) ( )
22 22
.0 0
22
OA OB OA OB
BAOM acx bdy
−−
−=⇔−+−−=
 
.
+ Khi tính khoảng cách từ C đến d thì
( ) ( )
(
) ( )
( )
( ) ( )
22
22 22
2. .
2
2
OA OB
acm bdn
BA OC BA OA OB
ac bd ac bd
−
− +− −
−+
=
− +− − +−
    
( )
( ) ( ) ( ) ( )
32 31 32 31
12 12
22
BA OC OA OC OB
zz zz zz zz
zz zz
−+ −
−−− −+−


= =
−−
    
Tức là ta có min
22
2
CA CB
zC
AB
− −−
−=
−
. Điều phải chứng minh.

Preview text:

SỐ PHỨC - PHẦN I
Nhân dịp mùa thi THPTQG 2020 sắp tới gần, ta thử nhìn nhận về các bài toán số phức thi ĐH - CĐ
năm 2012, củng cố kiến thức và kỹ năng giải toán về số phức trong vài năm gần đây, góp phần giúp
các em 2K2 đạt kết quả tốt hơn trong kỳ thi.
1. Các câu trích từ đề thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng năm 2012
Ví dụ 1. (BGD - Đề thi tuyển sinh Đại học 2012 - Khối A - A1 Câu 9b)
+ Cho số phức z i z thỏa mãn 5(
) = 2−i. Tính môđun của số phức 2
w =1+ z + z . z +1 Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức.
Nhiệm vụ đầu tiên là tìm ra số phức z , sau đó thế vào w , rút gọn và tính môđun. Hiện nay ta
có thể hỗ trợ máy tính Casio để làm thay việc rút gọn và tính môđun, thậm chí cả việc tìn z . Lời giải. Cách 1. (Tự luận) Điều kiện z ≠ 1
− . Từ giả thiết suy ra 5z + 5i = 2 −i + (2 −i) z (1). Giả sử z = a + bi,(a,b∈)
thì từ (1) ta có 5a − 5bi + 6i − 2 = (2 −i)(a + bi) = 2a + b + 2bi − ai ⇒ (  − − =
a − b − ) + (a − b + ) 3a b 2 0 3 2 7 6 i = 0 ⇒ 
⇒ a = b =1⇒ z =1+ i (Thỏa mãn).
a − 7b + 6 = 0 Khi đó 2
= + z + z = + i + ( + i)2 2 2 w 1 2 1
= 2 + 3i ⇒ w = 2 + 3 = 13 .
Vậy z =1+ i và w = 13 .
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm) − + + − − − − Từ (1) ta có: ( i i i 2 − i) ( 2 6 )(2 ) ( 2 6 )( 5) z − 5z = 2 − + 6i ⇒ z = = 1+ i . 2 2 2 − i − 5 − Từ đó w là 2
1+Ans + Ans = 13 . (Công thức trên ta sẽ tìm hiểu ở VD 20).
Ví dụ 2. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối B Câu 9b)
Gọi z và z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z − 2 3iz − 4 = 0. Viết dạng lượng giác 1 2
của z và z . 1 2 Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về - Định lý Viet GV: Nguyễn Xuân Chung - Môđun của số phức
- Dạng lượng giác của số phức. Lời giải.
Vì z và z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z − 2 3iz − 4 = 0 nên ta có: z .z = 4 − , do 1 2 1 2
đó z = z = r = 2 . Bởi vậy ta đặt z = 2 cosϕ + isinϕ , z = 2
− cosϕ − isinϕ khi đó ta 1 ( ) 2 ( ) 1 2 π
cũng có z + z = 2 3i nên 3
4isinϕ = 2 3i ⇒ sinϕ = ⇒ ϕ = . 1 2 2 3  π π   π π Vậy 4 4 z 2cos
isin , z 2cos isin  = + = − . 1 2 3 3 3 3     
Ví dụ 3. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối D Câu 9a)
Cho số phức z thỏa mãn ( + i) 2(1+ 2i) 2 z +
= 7 + 8i . Tìm môđun của số phức w = z +1+ i . 1+ i Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức. Lời giải. Cách 1. (Tự luận) Từ giả thiết suy ra ( + i − i 2 + i) 2(1 2 )(1 ) z + ( = + ⇔ + + + − = + + i)( −i) 7 8i
(2 i) z (1 2i)(1 i) 7 8i 1 1 ⇔ ( + ) + + = + ⇔ ( + )
4 + 7i (4 + 7i)(2 − i) 15 +10 2 3 7 8 2 = 4 + 7 i i z i i i z i ⇔ z = = = 2 + i (2+i)(2−i) 5
⇔ z = 3+ 2i . Từ đó ta có 2 2
w = z +1+ i = 4 + 3i ⇒ w = 4 + 3 = 5 .
Vậy z = 3+ 2i và w = 5.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm) 7 + 8i 2(1+ 2i)
Từ giả thiết ( + i) 2(1+ 2i) 2 z +
= 7 + 8i ta có (nhập máy): z = − = 3+ 2i . 1+ i
2 + i (2 + i)(1+ i)
Từ đó w là Ans +1+ i = 5 .
Ví dụ 4. (BGD - Đề thi tuyển sình Đại học 2012 - Khối D Câu 9b) Giải phương trình 2
z + 3(1+ i) z + 5i = 0 trên tập hợp các số phức. Phân tích. GV: Nguyễn Xuân Chung
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, khai căn số phức
- Công thức nghiệm của phương trình bậc hai. Lời giải. Xét phương trình 2
z + 3(1+ i) z + 5i = 0 có ∆ = ( + i)2 9 1
− 4.5i = 9.2i − 20i = 2
− i . Đến đây ta
biểu diễn ∆ thành bình phương của một số phức là ∆ = (i )2
2 , từ đó ta có hai nghiệm: 3
− (1+ i) −i 2 3 3+ 2 3 − (1+ i) + i 2 3 3− 2 z = = − − i, z = = − − i 1 2 . 2 2 2 2 2 2
Ví dụ 5. (BGD - Đề thi tuyển sinh Cao đẳng 2012 - Khối A - A1 - B - D Câu 7a) Cho số phức − z thỏa mãn 2 (1− 2 ) i i z −
= (3− i)z . Tìm tọa độ điểm biểu diễn của z trong mặt 1+ i
phẳng tọa độ Oxy. Phân tích.
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Các phép toán cộng, trừ, nhân, chia số phức
- Điểm biểu diễn số phức trên mặt phẳng tọa độ. Lời giải.
Biến đổi phương trình tương đương với 2 − i − − − = ⇔ ( + ) 2 (3 ) (1 2 ) 2 − i i z i z i z = 1+ i 1+ i 2 − i
2 − i (2 − i)(1− 3i) 1 − − 7i ⇔ z = ( = = = .
1+ i)(2 + i) 1+ 3i 10 10 Vậy 1 7 z = − −
i nên có điểm biểu diễn trên mặt phẳng tọa độ là 1 7 M  ;  − − . 10 10 10 10   
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính Casio) Bài trên có dạng B
Az − B = Cz ⇔ z =
nên trong Mode 2 ta ghi A − C 2 3− Sto − i i A
Sto B 1− 2i Sto C và B = ta được 1 7 − − i . 1+ i A − C 10 10 Vậy 1 7 z = − −
i nên có điểm biểu diễn trên mặt phẳng tọa độ là 1 7 M  ;  − − . 10 10 10 10   
Ví dụ 6. (BGD - Đề thi tuyển sinh Cao đẳng 2012 - Khối A - A1 - B - D Câu 7b)
Gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z − 2z +1+ 2i = 0 . Tính z + z . 1 2 1 2 Phân tích. GV: Nguyễn Xuân Chung
Trong câu này chúng ta củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về
- Giải phương trình bậc hai trên tập số phức có hệ số phức
- Tính môđun của số phức. Lời giải. Phương trình 2
z − 2z +1+ 2i = 0 có ∆ = − ( + i) = − i = (i )2 2 ' 1 1 2 2
2 nên phương trình có hai 2 2
nghiệm là: z =1− i 2, z =1+ i 2 . Do đó ta có z + z = 1+ − 2 + 1+ 2 = 2 3 . 1 2 ( ) ( ) 1 2
Qua đó các em thấy được nội dung kiến thức thi Đại học - Cao đẳng trước đây cũng nhẹ
nhàng, đến bây giờ tuy có nâng cao vài phần nhưng các em cũng đừng lo lắng, miễn sao
chúng ta nắm chắc kiến thức cơ bản thì cũng làm được bài. Cụ thể ta xét các câu số phức thi
năm vừa qua ở mức VD - VDC có nội dung và đòi hỏi kỹ năng gì?
2. Một số câu trắc nghiệm gần đây
Ví dụ 7. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M101 C34)

Cho số phức z thỏa mãn 3(z +i)−(2−i) z = 3+10i . Mô đun của z bằng A. 3. B. 5. C. 5 . D. 3 . Phân tích.
Trong câu này chúng ta thấy nội dung cũng giống như câu trong đề thi năm 2012
- Các phép toán cộng, trừ, nhân số phức
- Số phức liên hợp, phần thực, phần ảo, môđun của số phức. Lời giải. Cách 1. (Tự luận)
Giả sử z = a + bi,(a,b∈) ⇒ z = a −bi . Từ giả thiết ta có:
3(a −bi + i) −(2 −i)(a + bi) = 3+10i ⇔ 3a − 3bi − 2a −b + ai − 2bi = 3+ 7i
a − b − 3 = 0 a = 2
⇔ a −b −3+ (a −5b − 7)i = 0 ⇔  ⇔ 
do đó z = 2 − i .
a − 5b − 7 = 0 b  = 1 − Vậy 2 z = 2 + (− )2 1 = 5 . Chọn C.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm) + − − − −
Từ giả thiết ta có: (− + i)
(3 7i)( 2 i) (3 7i).3 2
z + 3z = 3+ 7i ⇒ z =
= 2 − i .(Nhập máy) 2 2 2 − i − 3
Từ đó w là Ans = 5 . Chọn C. (Công thức trên ta sẽ tìm hiểu VD 20)
Ví dụ 8. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M101 C44) GV: Nguyễn Xuân Chung
Xét các số phức z thỏa mãn z = 2 . Trên mặt phẳng tọa độ Oxy , tập hợp điểm biểu diễn của các số phức 4 w + iz =
là một đường tròn có bán kính bằng 1+ z A. 34 B. 26 C. 34. D. 26. Phân tích.
Trong câu này chúng ta thấy nội dung là: Tìm biểu diễn của w thông qua z .
- Các phép biến đổi đại số
- Biến đổi hình học tọa độ. Lời giải.
Cách 1. (Tự luận - Biến đổi đại số)
Giả sử w = x + yi,(x, y ∈) . Ta có (1
w + z) = 4 + iz ⇒ z (w − i) = 4 − w ⇒ 2 w − i = w − 4 2
⇒ x + ( y − )2  = (x − )2 2 2 1 4 + y 2 2 2 2  
⇔ 2(x + y − 2y + )
1 = x −8x +16 + y 2 2
⇔ x + y + 8x − 4y −14 = 0 ⇔ (x + 4)2 + ( y − 2)2 = 34 , suy ra R = 34 . Chọn A.
Cách 2. (Hỗ trợ máy tính - Trắc nghiệm)
Ta cho z ba giá trị khác nhau và tương ứng w có ba giá trị khác nhau và viết phương trình đường tròn có dạng: 2 2
x + y + 2ax + 2by + c = 0 (1).
Vào Mode 2 ghi 4 + iX CALC nhập 1
− − i = ta có (1;5) thay vào (1): 2a +10b + c = 26 − . 1+ X CALC nhập 1 − + i = ta có ( 1; − 3 − ) thay vào (1): 2
− a − 6b + c = 10 − . CALC nhập 1  − + i = ta có 7 1 ;  
thay vào (1): 14a − 2b + 5c = 10 − . 5 5   
Giải hệ ba ẩn ta được a = 4,b = 2 − ,c = 14
− ⇒ r = 16 + 4 +14 = 34 . Nhận xét.
Vì tính chất u.v = u . v được sử dụng khá nhiều nên GV có thể hướng dẫn các em chứng
minh lại định lý như sau: Giả sử u = a + bi,v = x + yi,(a, .
b x, y ∈) , ta chứng minh định lý
bằng phép biến đổi tương đương: 2 2 2
u v = u v ⇔ u v = u v ⇔ (ax −by)2 + (ay + bx)2 = ( 2 2 a + b )( 2 2 . . . . x + y ) 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
⇔ a x + b y + a y + b x = a x + b y + a y + b x (Luôn đúng a ∀ , .
b x, y ∈ ). Đpcm.
Như vậy phần nào các em thấy được là: nội dung có nâng cao vài phần nhưng cũng không
phải quá khó, miễn sao các em nắm chắc kiến thức cơ bản thì sẽ làm được bài.
Sau đây ta nghiên cứu một cách giải toán số phức bằng cách "Đặt ẩn phụ" xem thế nào?
Ví dụ 9. (THPT Chuyên Tiền Giang)
Cho số phức z = a + bi (a, b∈) thỏa mãn z +1+ 3i − z i = 0. Tính S = a + 3b. GV: Nguyễn Xuân Chung A. 7 S = . B. S = 5 − . C. S = 5. D. 7 S = − . 3 3 Lời giải
Đặt z = m ≥ 0 , ta có z = − + (m − )i ⇒ z = + (m − )2 2 1 3 1
3 ⇒ m =1+ (m −3)2 5
⇒ 0 =1− 6m + 9 ⇒ m = , thay trở về ta có 4 z = 1
− − i ⇒ S = a + 3b = 5 − . Chọn B. 3 3
Cách 2. (Tính trực tiếp) Để cho gọn ta đặt 2 2
z = a + b = m ≥ 0 , ta có: z +1+ 3i − z i = 0 hay là a +1 = 0 a = 1 − a bi 1 3i mi 0
a 1 (b 3 m)i 0  + + + − = ⇔ + + + − = ⇒  ⇒ b  3 m 0 (  + − =  b + 3  )2 2 2 = m =1+ ba = 1 a = 1 − −  ⇒  ⇒ 
4 ⇒ S = a + 3b = 5 − . 6b + 9 =1 b = −  3
Ví dụ 10. (THPT Kinh Môn - Hải Dương)
Số phức z = a + bi ( với a , b là số nguyên) thỏa mãn (1−3i) z là số thực và z − 2 + 5i =1.
Khi đó a + b là A. 9. B. 8 . C. 6 . D. 7 . Lời giải Đặt ( − ) m m 3 1 3 m
i z = m∈ ⇒ z = = +
i = n + 3ni . Ta cần tính a + b = 4 ; n n∈ . Thay z 1− 3i 10 10
vào giả thiết thứ hai ta có
n − + ( − n)i = ⇒ (n − )2 + ( − n)2 2 5 3 1 2 5 3
=1⇒ n = 2∈ ⇒ P = 8. Chọn B.
Cách 2. (Tính trực tiếp)
Ta có (1− 3i) z = (1− 3i)(a + bi) = a + 3b + (b −3a)i là số thực nên b = 3a do đó
z = a + 3ai thế vào giả thiết thứ hai ta được a − 3ai − 2 + 5i =1 suy ra
(a − )2 +( − a)2 2 5 3
= 1⇒ a = 2∈ ⇒ P = a + b = 4a = 8 .
Ví dụ 11. Cho số phức z = a + bi ( a , b là các số thực ) thỏa mãn z z + 2z + i = 0. Tính giá trị của biểu thức 2
T = a + b .
A. T = 4 3 − 2 . B. T = 3+ 2 2 .
C. T = 3− 2 2 .
D. T = 4 + 2 3 . Lời giải GV: Nguyễn Xuân Chung
Đặt z = m ≥ 0 , ta có z (m + 2) = i
− ⇒ z (m + 2) =1⇒ m(m + 2) =1⇒ m = 2 −1 thay trở về − ta có i z =
= ( − )i ⇒ T = a +b = ( − )2 2 1 2 1
2 = 3− 2 2 . Chọn C. 2 +1
Mời các em giải cách khác.
Ví dụ 12. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z − 3i = 5 và z là số thuần ảo? z − 4 A. 0 . B. 2. C. Vô số. D. 1. Lời giải 4bi
3b + (4b + 3)i Đặt z = ⇒ ( − ) 4 1 = 4 bi bi bi z bi ⇒ z = , ta có − 3i = 5 ⇔ = 5 z − 4 bi −1 bi −1 bi −1 2
⇒ b + ( b + )2 = ( 2 b + ) 2 16 24 9 4 3 25
1 ⇒ 24b =16 ⇒ b = ⇒ z = − i . Chọn D. 3 13 13 Lời bình
Việc đặt ẩn phụ khi giải toán về số phức góp phần làm cho lời giải bớt cồng kềnh trong biến
đổi, thậm chí là đi nhanh đến kết quả hơn.
Mời các em tính trực tiếp.
Ví dụ 13. (BGD - Đề tham khảo 2018)
Cho số phức z = a + bi(a,b∈) thỏa mãn z + 2 + i − z (1+ i) = 0 và z >1 . Tính P = a + b A. 1 − . B. 5 − . C. 3. D. 7 . Lời giải Cách 1.
Đặt z = m >1. Ta có z = − − i + m( + i) = (m − ) + (m − )i ⇒ m = (m − )2 + (m − )2 2 1 2 1 2 1 2 2 2
⇒ m = 2m − 6m + 5 ⇒ m − 6m + 5 = 0 ⇒ m = 5 . Vậy z = 3+ 4i ⇒ P = 7 . Chọn D. Cách 2. Biến đổi phương trình z 2 + i 1 z = + = z ( − i) 3 1 1
+ − i ⇔ 2 z − 3+ i = (1− i) z . 1+ i 1+ i 2 2 2
Đặt z = m >1 ⇒ ( m − )2 2 2
3 +1 = 2m ⇒ 2m −12m +10 = 0 ⇒ m = 5
Thay trở về ta được z = 2
− − i + 5(1+ i) = 3+ 4i ⇒ P = 7 . Cách 3. GV: Nguyễn Xuân Chung a + − m = b  = a +
Đặt z = m >1 khi đó ta có a + bi + + i − m( + i) 2 0 1 2 1 = 0 ⇔  ⇔ b  1 m 0  + − = m =1+ b >1 b  = a +1 > 0  b  = a +1 > 0 a = 3 Suy ra ( ⇔  ⇔  ⇒ = .  b −  ) P 7 2 2 1 + b = (1+ b)2 2 b  − 4b = 0 b  = 4
Cách 4. (Trắc nghiệm) a + = m
Đặt z = m >1, ta có z + + i = m( + i) 2 2 1 ⇒ 
⇒ a + b = 2m − 3 > 1 − . Đến đây ta thử b  +1 = m
+ Đáp án C: 2m − 3 = 3 ⇒ m = 3 ⇒ z =1+ 2i ⇒ 3 = m = z = 5 (loại)
+ Đáp án D: Tô khoanh tròn!.
Ví dụ 14. (THPT Chuyên Quang Trung - Bình Phước)
Tìm số phức z thỏa mãn z − 2 = z và (z + )
1 (z −i) là số thực.
A. z =1+ 2 .i B. z = 1 − − 2 .i
C. z = 2 − .i
D. z =1− 2 .i Lời giải
Giả sử z = a + bi,(a,b∈) thì 2 2
z = a + b = m ≥ 0 , ta có z − = m ⇒ (a − )2 2 2 2 2 + b = m ⇒ 4
− a + 4 = 0 ⇒ a =1, khi đó z =1+ bi và (2 + bi) 1
 − (1+ b)i   là số thực nên 2
− (1+ b) + b = 0 ⇒ b = 2
− . Vậy z =1− 2i . Chọn D. Cách 2.
Ta có thể dùng chức năng CALC để thử kiểm tra trước tiên z − 2 = z xem số nào thỏa mãn?
Ghi X − 2 = X CALC nhập các số phức. Loại B và C. Tiếp theo kiểm tra điều kiện thứ hai
Ghi (2 + Bi)(1− Bi −i) CALC nhập phần ảo 2 = thì loại A. Vậy chọn D. Cách 3.
Giả sử z = a + bi,(a,b∈) thì (z + )
1 (z +1−1−i)∈ ⇔ (z + ) 1 (z + ) 1 − (z + ) 1 (1+ i)∈ ⇔ ( z + )
1 (1+ i) =1+ a + bi + i + ia − b∈ ⇒ b +1+ a = 0 ⇒ b = 1 − − a .
Mặt khác z − = z ⇒ (a − )2 2 2 2 2
2 + b = a + b ⇒ a =1 do đó b = - 2 và z = 1 - 2i.
Ví dụ 15. (THPT Chuyên Võ Nguyên Giáp – Quảng Bình)
Cho số phức z thỏa mãn z − z = 2 . Biết rằng phần thực của z bằng a . Tính z theo a bằng 2 2 2 A. 1 .
B. a − a +1 .
C. a + a +1 .
D. a + a + 4 . 1− a 2 2 2 GV: Nguyễn Xuân Chung Lời giải
Giả sử z = a + bi thì 2 2
z = a + b = m ≥ 0 , ta có z − m = ⇒ (a − m)2 2 2 + b = 2 2 2 2 2 2 a a 4 a b 2am m 2 0 m am 1 0 m + + ⇒ + − + − = ⇒ − − = ⇒ = . Chọn D. 2
Mời các em giải cách khác.
Ví dụ 16. (THPT Trần Phú – Hà Tĩnh )
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z +1− 3i = 3 2 và (z + i)2 2 là số thuần ảo? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải
Đặt z +1− 3i = a + bi ⇒ z = a −1+ (b + 3)i ta có 2 2
z +1− 3i = 3 2 ⇒ a + b =18 (*) và ( a = b + z + i)2
2 = a −1+ (b + 5) 2 i 2 2 6 
 là số thuần ảo nên ⇒ (a − )
1 − (b + 5) = 0 ⇔  a = b − − 4
+ TH 1: a = b + 6 thì (b + )2 2
6 + b =18 ⇔ b = 3 − (nghiệm kép).
+ TH 2: a = - b - 4 thì (b + )2 2 2
4 + b =18 ⇔ b + 4b −1 = 0 (Hai nghiệm vô tỉ). Chọn C.
Ví dụ 17. (THPT Chuyên Lương Thế Vinh - Hà Nội)
Gọi z , z là hai trong các số phức thỏa mãn z −1+ 2i = 5 và z − z = 8 . Tìm môđun của số 1 2 1 2
phức w = z + z − 2 + 4i . 1 2 A. w = 6. B. w =16. C. w =10.
D. w =13. Lời giải Cách 1. (Hình học)
Đặt u = z −1+ 2i,v = z −1+ 2i thì khi đó w = u + v 1 2
và u = v = 5 nên w = u + v sẽ là đường chéo hình u
thoi, ngoài ra u − v = z − z = 8 w 1 2 2 v Suy ra 2  8 w u v 2 5  = + = − =   6 . Chọn A.  2 
Ví dụ 18. (THPT Đặng Thúc Hứa – Nghệ An)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn (1+ i) z + z là số thuần ảo và z − 2i =1 A. 2 . B. 1. C. 0 . D. Vô số. Lời giải
Đặt z − 2i = a + bi ⇒ z = a + (b + 2)i , ta có 2 2
z − 2i =1⇒ a + b =1 (*) và GV: Nguyễn Xuân Chung
(1+i) z + z = z + z +iz = 2a −(b + 2)+ ai là số thuần ảo nên ⇒ 2a −(b + 2) = 0 a = 1
⇒ b = 2a − 2 thế vào (*) ta có 2 a (2a 2)2 1  + − = ⇔
3 . Suy ra có 2 số phức. Chọn A. a =  5
Lời bình. Bài trên ta đặt ẩn phụ chưa được trong sáng, nhưng cũng gọn gàng hơn một tí.
Sau đây ta xét thêm một số bài toán liên quan đến z và z như đã nói phần đầu.
Ví dụ 19. (SGD Bắc Giang )
Cho số phức z thỏa mãn z − 2z = 7
− + 3i + z . Tính z . A. 3. B. 13 . C. 25 . D. 5. 4 4 Lời giải
Giả sử z = a + bi thì 2 2
z = a + b = m , ta có m = 7
− + 3i + 2z + z = 3a − 7 + (3−b)i 2 2 m = 3a − 7
a + 9 = 9a − 42a + 49 ⇒   ⇒  7
⇒ a = 4,b = 3 . Vậy z = 4 + 3i ⇒ z = 5 . Chọn D. 0 = 3 − b b = 3,a ≥  3
Ví dụ 20. Biết z = a + bi (a,b∈ )
 là số phức thỏa mãn (3− 2i) z − 2iz =15 −8i . Tổng a + b là
A. a + b = 5 .
B. a + b = 1 − .
C. a + b = 9.
D. a + b =1. Lời giải Cách 1.
Ta có z = a + bi ⇒ z = a − bi . Theo đề bài ta có ( 3  a =15 a = 5
3− 2i)(a + bi) − 2i(a −bi) =15−8i ⇔ 3a −(4a −3b)i =15−8i ⇔  ⇔  . 4a − 3b = 8 b  = 4
Vậy a + b = 9 . Chọn C. Cách 2.
Phương trình dạng Az + Bz = C , ta có . + . C B
A z B z = C ⇒ z = − .z thay trở về A AC B
C.A − C.B (15 −8i)(3+ 2i) − (15 + 8i)( 2 − i)
⇒ Az + B − z  = C ⇒ z = = A A . A A −   . B B 13− 4
z = 5 + 4i ⇒ a + b = 9 . Chọn C. Kết quả: Ban đầu là C A − C B
Az + Bz = C và tính được . . z = . . A A − . B B
Ví dụ 21. (SGD Quảng Nam )
Tổng phần thực và phần ảo của số phức z thoả mãn iz + (1−i) z = 2 − i bằng GV: Nguyễn Xuân Chung A. 2 . B. 2 − . C. 6 . D. 6 − . Lời giải
C.A − C.B ( 2 − i).( i
− ) − 2 .i(1− i)
Áp dụng công thức Az + Bz = C ⇒ z = = = 4 + 2i . A A − . B B 1− 2
Do đó a = 4,b = 2 ⇒ a + b = 6 . Chọn C.
Mời các em giải theo cách 2.
Ví dụ 22. (THPT Chuyên Thái Bình )
Cho số phức z thỏa mãn: z(1− 2i) + z.i =15 + i . Tìm modun của số phức z ? A. z = 5 . B. z = 4 . C. z = 2 5 . D. z = 2 3 . Lời giải
C.A − C.B (15 + i).(1+ 2i) − (15 − i).i
Áp dụng công thức Az + Bz = C ⇒ z = = = 3+ 4i . A A − . B B 5 −1
Do đó Ans = 5. Chọn A.
Mời các em giải theo cách 2.
3. Một số bài luyện tập
Câu 1. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z + 2 + 3i = 5 và z là số thuần ảo ? z − 2 A. 2 . B. vô số. C. 1. D. 0 .
Câu 2. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z + 2 − i = 2 2 và (z − )2 1 là số thuần ảo? A. 0 . B. 2. C. 4 . D. 3.
Câu 3. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn đồng thời hai điều kiện sau: z −10 + 2i = z + 2 −14i và
z −1−10i = 5 ? A. 2 . B. 0 . C. 1. D. Vô số.
Câu 4. (BGD - Đề thi tham khảo 2017)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z − i = 5 và 2
z là số thuần ảo? A. 2 . B. 3. C. 4 . D. 0 .
Câu 5. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z − (2 + i) = 10 và z.z = 25 ? A. 2 . B. 3. C. 1. D. 4 . GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 6. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M101 C30)
Xét các số phức z thỏa mãn (z + i)(z + 2) là số thuần ảo. Trên mặt phẳng tọa độ, tập hợp tất
cả các điểm biểu diễn số phức z là một đường tròn có bán kính bằng A. 1. B. 5 . C. 5 . D. 3 . 4 2 2
Câu 7. Xét các số phức z thỏa mãn z (z − 2+i)+ 4i −1 là số thực. Biết rằng tập hợp các điểm biểu
diễn của số phức z là đường thẳng d . Diện tích tam giác giới hạn bởi đường thẳng d và hai
trục tọa độ bằng A. 8 . B. 4 . C. 2 . D. 10.
Câu 8. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M101 C38)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z (z − 4 −i) + 2i = (5 −i) z ? A. 2 . B. 3. C. 1. D. 4 .
Câu 9. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn (1+ i) z + z là số thuần ảo và z − 2i =1. A. 2 . B. 1. C. 0 . D. Vô số.
Câu 10. (BGD - Đề thi chính thức 2017)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z + 3i = 13 và z là số thuần ảo ? z + 2 A. 0 . B. 2. C. Vô số. D. 1.
Câu 11. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn 2 2
z + 2zz + z = 8 và z + z = 2 ? A. 2 . B. 1. C. 3. D. Vô số.
Câu 12. (THPT Chuyên Thái Bình)
Cho số phức z = a + bi (a, b∈) thỏa mãn (2 + i) z = z −1+ i(2z + 3) . Tính S = a + b . A. S =1. B. S = 5 − . C. S = 1 − . D. S = 7 .
Câu 13. Biết số phức z có phần ảo khác 0 và thỏa mãn z − (2 + i) = 10 và z.z = 25. Điểm nào
sau đây biểu diễn số phức z đã cho? A. P(4; 3 − ). B. N (3; 4 − ) . C. M (3; 4) . D. Q(4; 3) .
Câu 14. (BGD - Đề thi chính thức 2018 M102 C49)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z (z −3−i) + 2i = (4 −i) z ? A. 1. B. 3. C. 2 . D. 4 .
Câu 15. Cho số phức z = a + i
b (a,b∈) thỏa mãn (z +1+ i)(z −i) + 3i = 9 và z > 2 .
Tính P = a + b . GV: Nguyễn Xuân Chung A. 2 . B. 1. C. 3 − . D. 1 − .
Câu 16. (THPT Ngô Quyền – Ba Vì ) Cho số phức −
z thỏa mãn: (1+ i) z − (2 − i) z = 3. Tìm modun của số phức i 2z w = . 1− i A. 122 . B. 3 10 . C. 45 . D. 122 . 5 2 4 5
Câu 17. Cho số phức z thỏa mãn ( − i) z + ( + i) z + ( + i)2 2 3 4
1 3 = 0 . Gọi a,b lần lượt là phần thực và
phần ảo của số phức z. Khi đó 2a − 3b bằng A. 1. B. 4. C. 11. D. -19.
Câu 18. (BGD - Đề thi chính thức 2019 M102 C31)
Cho số phức z thỏa mãn 3(z −i) −(2 + 3i) z = 7 −16i . Môđun của z bằng A. 5 . B. 5. C. 3 . D. 3.
Câu 19. Cho số phức z thỏa mãn z = 2 và z không phải số thực. Số 1 có phần thực bằng 2 − z A. 1 . B. 1 . C. 4. D. Kết quả khác. 2 4
Câu 20. (SGD Thanh Hóa)
Gọi z , z là hai trong các số phức thỏa mãn z −1+ 2i = 5 và z − z = 8 . Tìm môđun của số 1 2 1 2
phức w = z + z − 2 + 4i . 1 2 A. w = 6. B. w =16. C. w =10.
D. w =13.
>>>>>>>>>
Như vậy trong phần I thì chúng ta ôn tập và cũng cố những kiến thức cơ bản nhất về số
phức, đồng thời rèn luyện một số kỹ năng giải toán nhất định, nhìn chung các bài toán ở mức 6 - 7 điểm.
Trong phần II chúng ta sẽ nghiên cứu các bài toán ở mức 8 - 9 - 10 điểm, có khá nhiều bài
toán và có nội dung rộng hơn, bao gồm:
- Biểu diễn tập hợp số phức là đường thẳng, đường tròn (nâng cao).
- Các bài toán tương đối đơn giản về giá trị lớn nhất, nhỏ nhất.
- Các bài toán tính toán (nâng cao).
- Các bài toán nâng cao về giá trị lớn nhất, nhỏ nhất. GV: Nguyễn Xuân Chung
SỐ PHỨC - PHẦN II (VD - VDC)
Qua các ví dụ trong Phần I thì chúng ta đã củng cố tương đối nhiều kiến thức cơ bản và rèn luyện
một số kỹ năng giải toán về số phức. Trong Phần II này chúng ta tiếp tục nghiên cứu các bài toán
nâng cao về số phức: trong đó liên quan đến khá nhiều kiến thức về hình học véc tơ và tọa độ trong
mặt phẳng, ngoài ra cũng cần nhiều kiến thức về các bất đẳng thức Mincopxki và Bunhiacopxki.
1. Biểu diễn tập hợp số phức là đường thẳng hay đường tròn
Bài toán cho dạng: Cho số phức z thỏa mãn điều kiện (α ) . Tìm tập hợp biểu diễn của z trên
mặt phẳng tọa độ Oxy (hoặc của số phức w thông qua z ). Cách giải là:
+ Chuyển về bài toán hình học tọa độ phẳng: Biểu diễn các điều kiện thông qua điểm và véc tơ.
+ Gọi z = x + yi thế vào điều kiện (α ) và biến đổi đại số. Hoặc biến đổi theo quan hệ biểu thức
Bản chất cả hai cách giải là như nhau.
Ví dụ 1. Cho các số phức z thỏa mãn z − i = z −1+ 2i . Tập hợp các điểm biểu diễn các số phức
w = z + 2i trên mặt phẳng tọa độ là một đường thẳng. Phương trình đường thẳng đó là
A. 2x − y − 2 = 0 .
B. 2x + y − 2 = 0 .
C. x + 3y − 4 = 0.
D. x − 3y + 4 = 0. Lời giải Cách 1. (Hình học)
Thế z = w - 2i vào giả thiết ta có: w − 3i = w −1 . Gọi M ( ;
x y) biểu diễn số phức w và
A(0;3), B(1;0) biểu diễn các số phức z = 3i, z =1 trên mặt phẳng phức thì ta có MA = MB , 1 2
nên tập hợp các điểm M là đường trung trực của AB có phương trình x − 3y + 4 = 0. Chọn D. Cách 2. (Đại số)
Thế z = w - 2i vào giả thiết ta có: w − 3i = w −1 . Gọi w = x + yi,(x, y ∈) khi đó ta có w − 3i = w −1 2
⇒ x + ( y − )2 = (x − )2 2 3
1 + y ⇒ 2x − 6y + 8 = 0 ⇒ x − 3y + 4 = 0 .
Cách 3. (Trắc nghiệm Casio)
Ta cũng gọi w = x + yi,(x, y ∈) (chỉ ngầm hiểu - không cần ghi), mà đường thẳng đi qua hai
điểm phân biệt nên ta vào Mode 2 nhập hai cặp ( ;
x y) khác nhau của một đường thẳng thỏa
mãn giả thiết. Ghi X +Yi − 3i − X +Yi −1 CALC
- Phương án A: Ta nhập x = 1, y = 0. Loại A và do đó loại B.
- Phương án C: Ta nhập x = 2, y = 0 thì loại C. Lời bình.
Các em cần luyện tập về viết phương trình đường thẳng qua 2 điểm, trung trực của đoạn thẳng.
Sau đây ta luyện tập kỹ năng phép nhân số phức và số phức liên hợp. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 2. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2018 M102 C33)
Xét các số phức z thỏa mãn (z +3i)(z −3) là số thuần ảo. Trên mặt phẳng tọa độ, tập hợp tất
cả các điểm biểu diễn các số phức z là một đường tròn có bán kính bằng A. 9 . B. 3 2 . C. 3. D. 3 2 . 2 2 Lời giải
Gọi z = x + yi (x y ∈) 2 , , ⇒ z = ;
m z.z = m khi đó ta có
(z+ i)(z− ) 2 3
3 = m − 3x + 3yi + 3xi − 3y − 9i là số thuần ảo nên 2
m − 3x − 3y = 0 suy ra 2 2 2 2 3 3 3 2
x + y − 3x − 3y = 0 là đường tròn có bán kính r     = + =  . Chọn D. 2   2      2
Ví dụ 3. Xét các số phức z thỏa mãn (z + 2 −i)(z −i)− 2i −1 là số thuần ảo. Tập hợp điểm biểu
diễn của số phức z là đường tròn có diện tích bằng
A. S = 2π .
B. S = 9π .
C. S = 2π 3 .
D. S = 3π . Lời giải
Gọi z = x + yi (x y ∈) 2 , , ⇒ z = ;
m z.z = m khi đó ta có
(z + −i)(z −i) 2 2
− 2i −1 = m − 2 + 2x − (z + z)i − 4i − 2yi là số thuần ảo nên 2
m − 2 + 2x = 0 suy ra 2 2
x + y − + x = ⇒ (x + )2 2 2 2 0
1 + y = 3 là đường tròn có bán kính r = 3 . Vậy ta có 2
S = π r = 3π . Chọn D.
Ví dụ 4. (SGD Phú Thọ)
Cho số phức z thỏa mãn (z + 3−i)(z +1+3i) là một số thực. Biết rằng tập hợp tất cả các điểm
biểu diễn của z là một đường thẳng. Khoảng cách từ gốc tọa độ đến đường thẳng đó bằng: A. 4 2 . B. 0. C. 2 2 . D. 3 2 . Lời giải
Gọi z = x + yi (x y ∈) 2 , , ⇒ z = ;
m z.z = m khi đó ta có
(z + −i)(z + + i) 2 3
1 3 = m + 6 + 4x − 4y − 2yi + 8i + 2xi là số thực nên 2x − 2y + 8 = 0 và đây là 8
đường thẳng ∆ và có d (O,∆) = = 2 2 . Chọn C. 2 2 2 + 2 Lời bình.
Các ví dụ 3 và ví dụ 4 đòi hỏi chúng ta phải nhân phá ngoặc biểu thức khá dài và rất dễ bị sai
số, khi nhân thông thường ta xem như 4× 4 =16 đơn thức khác nhau, bởi vậy ta cần sử dụng
các tính chất của số phức hợp lý để nhẩm và rút gọn bớt nhằm tránh độ phức tạp. Đó là các bài
toán rất tốt để củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng vế số phức.
Sau đây là các ví dụ sử dụng tính chất của số phức và rèn luyện kỹ năng biến đổi. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 5. (THPT Trần Hưng Đạo – Ninh Bình & THPT Chuyên Sơn La)
Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z − 3+ 4i ≤ 2. Trong mặt phẳng Oxy , tập hợp điểm biểu
diễn số phức w = 2z +1− i là hình tròn có diện tích bằng A. S = 9π . B. S =12π . C. S =16π . D. S = 25π . Lời giải
Biến đổi z − 3+ 4i ≤ 2 ⇔ 2z − 6 + 8i ≤ 4. Từ đó ta có w = 2z +1− i ⇔ w − 7 + 9i = 2z − 6 + 8i
⇒ w − 7 + 9i ≤ 4 nên tập hợp w là hình tròn bán kính r = 4 do đó S =16π . Chọn C.
Ví dụ 6. Cho số phức z thỏa mãn z −1 = 5. Biết tập hợp các điểm biểu diễn số phức w xác định
bởi w = (2 + 3i) z + 3+ 4i là một đường tròn bán kính R . Tính R . A. R = 5 17 . B. R = 5 10 . C. R = 5 5 . D. R = 5 13 . Phân tích.
Ta chú ý tính chất sau của số phức: 2 2
z = a + bi ⇔ z = a − bi ⇒ z = z = a + b .
Mở rộng: z − m = a − m + bi ⇔ z − m = a − m − bi ⇒ z − m = z − m = (a − m)2 2 + b ,m∈ . Lời giải Biến đổi
w = (2 + 3i) z − 2 −3i + 5 + 7i ⇔ w −5 − 7i = (2 + 3i)(z − )
1 ⇒ w − 5 − 7i = (2 + 3i)(z − ) 1
Từ đó ta có w − 5 − 7i = z −1 . 2 + 3i = 5 13 . Chọn D.
Ví dụ 7. Cho số phức z thỏa mãn (z − 2 + i)(z − 2−i) = 25. Biết tập hợp các điểm M biểu diễn số
phức w = 2z − 2 + 3i là đường tròn tâm I ( ;
a b) và bán kính c . Giá trị của tích abc bằng A. 17 . B. 17 − . C. 100. D. 100 − . Phân tích.
Ta sẽ áp dụng tính chất: z = z và z − m = z − , m m ∀ ∈  . Lời giải
Đặt u = z − 2 − i ⇒ u = z − 2 + i thì từ giả thiết ta có u u = 25 ⇒ u = 5 và biến đổi
w = 2z − 2 + 3i = 2z − 4 − 2i + 2 + 5i ⇔ w − 2 − 5i = 2(z − 2 −i) = 2u . Từ đó ta được
w − 2 − 5i = 2 u =10 . Đến đây ta biểu diễn w là đường tròn có tâm I (2;5) , bán kính R =10.
Vậy abc =100 . Chọn C. Lời bình.
Trên đây là bài toán ý tưởng lấy từ bài toán của THPT Chuyên Lương Thế Vinh - Hà Nội
&THPT Nguyễn Quang Diệu - Đồng Tháp, trong đó bài toán hỏi tổng a + b + c . GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 8. Biết tập hợp điểm biểu diễn của số phức z là đường tròn tâm I (3;0) , bán kính R =1, khi
đó tập hợp điểm biểu diễn của số phức i w =
là đường tròn có bán kính r bằng z −1 A. 1 r = . B. 1 r = . C. 13 r = . D. r = 3 . 9 3 3 Lời giải
Biến đổi wz − w = i ⇔ w(z −3) = i − 2w ⇒ w = 2w −i (Vì z −3 =1). Từ đó gọi w = x + yi 2 thì 2 2
x + y = ( x)2 + ( y − )2 ⇒ ( 2 2 2 2 1
3 x + y ) − 4y +1= 0. Suy ra 2  2  1 1 r = 0 + − =  . 3    3 3 Chọn B. Lời bình.
Thoạt nhìn cách giải khá đơn giản, nhưng thực ra khá phức tạp, nếu ta dùng phép thế và quy
đồng mẫu thức thì cũng là sử dụng tính chất "Môđun của một tích bằng tích các môđun", nghĩa là .
u v = u . v . Mà trong chương trình nâng cao các em Ban tự nhiên được học, nhưng các em
Ban xã hội không được học, cho nên thực chất bài trên là bài toán khó, đó là một Hypebbol
trong tập số phức. Bởi vậy, để sử dụng được tính chất đó thì chẳng khác nào ta đi chứng minh
lại định lý trên. Sau đây ta giải theo cách 2 để thấy rõ độ phức tạp của bài toán. Cách 2.
Gọi z = a + bi, w = x + yi,(a, .
b x, y ∈) , ta có: (a − )2 2 2 2
3 + b =1⇒ a + b = 6a −8 .
Ngoài ra (z − )(z − ) = (a − +bi)(a − −bi) = (a − )2 2 2 2 1 1 1 1
1 + b = a + b − 2a +1 = 4a − 7 . Khi đó i i (z− )1
i(a −bi − ) 1 b a −1  7 w i x yi,a  = = = = + = + ≠ . z 1 (  − z − ) 1 (z − )1 4a − 7
4a − 7 4a − 7  4  Suy ra hệ b a −1 x = , y =
. Mục tiêu là ( − )2 + ( − )2 2 x m
y n = r = const 4a − 7 4a − 7 2 2 do đó  b   a −1  2 − m + − n =    
r . Ở đây có ba ẩn nên cần có ba phương trình.  4a − 7   4a − 7  + Cho a = 2, b = 0 ta có 2 m + ( − n)2 2 1 = r (1) . 2
+ Cho a = 4, b = 0 ta có 2  1  2 m + − n =   r (2).  3  2 2
+ Cho a = 3, b = 1 ta có  1   2  2 − m + − n =     r (3) .  5   5 
Lấy (2) trừ (1) ta có 4n 8 2
− = 0 ⇒ n = . Lấy (3) trừ (1) suy ra: 2m 6m 4 − + − = 0 ⇒ m = 0 . 3 9 3 5 5 5 2 Từ đó ta có 1 r  
= 1− n = , phương trình đường tròn là 2 2 1 x +  y − = . Chọn B. 3 3    9 Định lý " .
u v = u . v " được sử dụng rất nhiều do đó các em cần nắm vững để vận dụng. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 9. (SGD Thanh Hóa)
Gọi z , z là hai trong các số phức z thỏa mãn z − 5 − 3i = 5, sao cho z − z = 8 . Tập hợp 1 2 1 2
các điểm biểu diễn của số phức w = z + z trong mặt phẳng tọa độ 1 2
Oxy là đường tròn có
phương trình nào dưới đây? 2 2 A.  5   3  9 x − + 2 2   y − =  .
B. (x −10) + ( y − 6) = 36. 2 2      4 2 2
C. (x − )2 + ( y − )2 10 6 =16. D.  5   3 x y  − + − =     9 .  2   2  Lời giải
Đặt u = z − 5 − 3i,v = z − 5 − 3i ⇒ w = z + z = u + v +10 + 6i ⇒ w −10 − 6i = u + v 1 2 1 2 .
Mặt khác ta có u = v = 5 nên u + v là đường chéo hình thoi, ngoài ra u − v là đường chéo
thứ hai, hơn nữa u − v = z − z = 8 do đó 2 2
u + v + u − v = ( 2 2
2 u + v ) ⇒ u +v = 6 1 2
Hay ta có w −10 − 6i = 6 . Chọn B. 2 − +
Ví dụ 10. Xét số phức 2z z 2
z có phần ảo khác 0 thỏa mãn
là số thực. Tập hợp các điểm biểu 2 z + z +1
diễn của số phức z là đường tròn có bán kính r bằng
A. r = 3. B. r =1.
C. r = 3 . D. r = 2 . Phân tích.
Ta thấy biểu thức khá phức tạp nên cần rút gọn bớt theo hình thức phép chia đa thức. Lời giải 2
Gải sử z = x + yi ( y ≠ 0 ), ta có 2z − z + 2 3z 3 = 2 − = 2 − là số thực khi 2 2 z + z +1 z + z +1 1 z + +1 z 1 1 1 (x + yi)( 2 2
x + y ) + x − yi z + +1 là số thực 1
⇔ z + là số thực, mà z + = x + yi + = . z z 2 2 z x + yi x + y Suy ra y ( 2 2 x + y ) 2 2
− y = 0 ⇒ x + y =1 (Vì y ≠ 0 ). Chọn B. Cách 2.
Vì thi trắc nghiệm nên ta chỉ cần xác định hai số phức thỏa mãn giả thiết và z − a − bi = r . 2
Đặt 2z − z + 2 = m∈ ⇒ (2 − m) 2
z − 1+ m z + 2 − m = 0 . Dễ thấy m = 2 không thỏa mãn 2 ( ) z + z +1 nên suy ra 2 1+ m z −
z +1 = 0 và gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình thì theo định 2 − m 1 2
lý Viet ta có z z =1⇒ z = z =1 đều thỏa mãn điều kiện z =1. Vậy r =1. Chọn B. 1 2 1 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
2. Các bài toán đơn giản tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất
Đối với các bài toán vận dụng tương đối đơn giản về giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất thì các em
cần có kỹ năng tốt về viết phương trình đường thẳng, đường tròn.
Ví dụ 11. (THPT Trần Hưng Đạo – Ninh Bình)
Trong các số phức thỏa mãn điều kiện z + 3i = z + 2 − i . Tìm số phức có môđun nhỏ nhất?
A. z =1− 2i . B. 1 2 z = − + i . C. 1 2 z = − i . D. z = 1 − + 2i . 5 5 5 5 Lời giải Cách 1. (Hình học) Gọi M ( ;
x y) biểu diễn số phức z và A(0; 3 − ), B( 2; − )
1 biểu diễn các số phức z = 3 − i, z = 2
− + i trên mặt phẳng phức thì z + 3i = z + 2 − ⇔ = , nên tập hợp các 1 2 i MA MB
điểm M là đường trung trực của BA và có phương trình d: 2x − 4y = 2 . Ta có z = OM nhỏ nhất x − 2y =1 1 2
khi OM là khoảng cách từ O đến d, ta có hệ 
⇒ x = , y = − . Chọn C. 2x + y = 0 5 5
Cách 2. (Đại số - Bất đẳng thức)
Gọi z = a + bi (a b∈) 2 2 , ,
⇒ z = a + b , từ giả thiết ta có 2
a + (b + 3)2 = (a + 2)2 + (b − )2 1 1 1
suy ra 1 = a − 2b ≤ ( 21 +( 2 − )2 )( 2 2
a + b ) ⇒ z ≥ ⇒ z = đạt được tại min 5 5 a − 2b =1 1 2 
⇒ a = ,b = − .  2 − a = b 5 5
Cách 3. Đối với bài toán này ta có thể kiểm tra bằng máy tính Casio xem số phức nào thỏa
mãn hai điều kiện thì chọn. Trong Mode 2
Điều kiện z + 3i − z + 2 − i = 0 ghi X + 3i − X + 2 − i CALC rồi nhập X là các số phức
thì duy nhất đáp án C thỏa mãn. Do đó không cần kiểm tra điều kiện môđun nhỏ nhất.
Cách 4. (Đại số - Khảo sát)
Gọi z = x + yi (x y ∈) 2 2 , ,
⇒ z = x + y , từ giả thiết ta có 2
x + ( y + 3)2 = (x + 2)2 + ( y − )2 1
suy ra x = 2y +1 và do đó z = ( y + )2 2 2 1 1 2
1 + y = 5y + 4y +1 ≥ ⇒ z = đạt được min 5 5 2 1
tại y = − ⇒ x = . (Sử dụng tam thức bậc hai hoặc Mode 7). 5 5
Ví dụ 12. Trong các số phức thỏa mãn điều kiện z − 2 − 4i = z − 2i . Tìm môđun nhỏ nhất của số phức z + 2i . A. 5 B. 3 5. C. 3 2 . D. 3 + 2 . Lời giải
Đặt z + 2i = a + bi ⇒ z = a + (b − 2)i , ta cần tìm min của 2 2
T = a + b . Thay z vào giả thiết ta
có a − + (b − )i = a + (b − )i ⇒ (a − )2 + (b − )2 2 2 6 4 2
6 = a + (b − 4)2 ⇒ a + b = 6 . Từ đó ta có 2 2 1
T = a + b ≥
(a +b)2 = 3 2 . Chọn C. 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp hình học hoặc khảo sát.
Cách 3. (Sử dụng công thức tính nhanh và Casio - Xem chứng minh phần Phụ lục. Tr47)
Đường thẳng có dạng z − A = z − B và cần tính min z − C ta tham khảo công thức sau 2 2
C − A − C − B 2 A − B
Bấm CALC nhập -2i = 2 + 4i = 2i = ta được kết quả cần tìm (Nhập C trước).
Ví dụ 13. [THPT Nguyễn Quang Diệu - Đồng Tháp]
Xét các số phức z, w thỏa mãn z + 2 − 2i = z − 4i và w = iz +1. Giá trị nhỏ nhất của w bằng? A. 2 B. 2 C. 3 2 D. 2 2 . 2 2 Lời giải Gọi M ( ;
x y) biểu diễn số phức z và A( 2;
− 2), B(0;4) biểu diễn các số phức z = 2
− + 2i, z = 4i trên mặt phẳng phức thì z + 2 − 2i = z − 4 ⇔ = , nên tập hợp các 1 2 i MA MB
điểm M là đường trung trực của AB và có phương trình d: 2x + 2y = 4 . Ta có
w = iz +1 = z − i = M
I , với I (0; )
1 , suy ra IM nhỏ nhất khi IM là khoảng cách từ I đến d, ta − có d (I d ) 2 4 2 , = = . Chọn B. 8 2
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp đại số (Bất đẳng thức hoặc khảo sát).
Cách 3. (Công thức tính nhanh + Casio) 2 2
C − A − C − B
Biến đổi w = z −i , đường thẳng z + 2 − 2i = z − 4i , sử dụng công thức 2 A − B
CALC nhập i = -2 + 2i = 4i = ta được kết quả cần tìm.
Ví dụ 14. Cho số phức z không phải số thuần ảo và thỏa mãn điều kiện 2
z + 4 = z(z + 2i) . Giá
trị nhỏ nhất của z + i bằng A. 2. B. 1. C. 3. D. 4. Lời giải Biến đổi 2
z + 4 = z(z + 2i) ⇔ z − 2i . z + 2i = z . z + 2i ⇒ z − 2i = z 2 2
C − A − C − B
(vì z + 2i > 0 ). Đến đây ta sử dụng công thức tính nhanh 2 A − B
CALC nhập - i = 2i = 0 = ta được kết quả bằng 2. Chọn A.
Mời các em giải theo cách khác.
Ví dụ 15. Cho số phức z thỏa mãn z −1+ 2i = 2 . Tìm môđun lớn nhất của số phức . z A. 9 + 4 5. B. 11+ 4 5 C. 6 + 4 5 D. 5 + 6 5 . Lời giải Cách 1. (Đại số)
Đặt z −1+ 2i = a + bi ⇒ z = a +1+ (b − 2)i . Từ giả thiết ta có 2 2 a + b = 4 (1). GV: Nguyễn Xuân Chung
Khi đó theo (1) và bất đẳng thức Bunhiacopxki ta có: 2
z = (a + )2 + (b − )2 = + a − b ≤ + ( 2 +(− )2)( 2 2 1 2 9 2 4 9 2 4
a + b ) = 9 + 4 5 . Hay ta có z = 9 + 4 5 . Chọn A. max Cách 2. (Hình học) Giả sử 2 2
z = x + yi ⇒ z = x + y = R ≥ 0 . Vì tìm z nên xét max
R > 0 . Từ giả thiết z −1+ 2i = 2 là đường tròn tâm I (1; 2 − ) bán O I M
kính r = 2 . Vậy để R lớn nhất thì hai đường tròn tiếp xúc trong
với nhau và R = OI + r = 5 + 2
Ví dụ 16. [THPT Chuyên Phan Bội Châu]
Cho số phức z thỏa mãn z − 2 − 3i =1. Giá trị lớn nhất của z +1+ i là A. 13 + 2 . B. 4 . C.6 . D. 13 +1. Lời giải Cách 1. (Đại số)
Đặt z − 2 − 3i = a + bi ⇒ z = a + 2 + (b + 3)i . Từ giả thiết ta có 2 2 a + b =1 (1).
Ta có w = z + + i = a + − (b + )i ⇒ 2
w = (a + )2 + (b + )2 1 3 2 3
2 , khi đó theo (1) và bất đẳng thức Bunhiacopxki ta có 2 2 w = + a + b ≤ + ( 2 + 2 )( 2 a + 2 14 6 4 14 6 4
b ) = 14 + 2 13 = ( 13 +1) Suy ra w = 13 + 1. Chọn D. max Cách 2. (Hình học)
Giả sử z = x + yi ⇒ w = z + + i = (x + )2 + ( y − )2 1 1 1 = R ≥ 0. Vì tìm w
nên xét R > 0 và là đường tròn tâm K ( 1; − ) 1 . Từ max I
giả thiết z − 2 − 3i = 1 là đường tròn tâm I (2;3) bán kính K M
r =1 . Vậy để R lớn nhất thì hai đường tròn tiếp xúc trong với
nhau và R = KI + r = 13 +1
Ví dụ 17. Cho số phức z thỏa mãn 2z −3− 4i =10 . Gọi M và m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá
trị nhỏ nhất của z . Khi đó M − m bằng A. 5. B. 15. C. 10. D. 20 . Lời giải Cách 1. (Đại số)
Trước hết ta tìm min, max của 2z . Đặt 2z − 3− 4i = a + bi ⇒ 2z = a + 3+ (b + 4)i và 2 2
a + b =100 (1). Khi đó từ (1) ta có 2
z = (a + )2 + (b + )2 2 3
4 =125 + 2(3a + 4b) (2). GV: Nguyễn Xuân Chung
Mặt khác a + b ≤ ( 2 2 + )( 2 2 3 4
3 4 a + b ) = 50 ⇒ 50
− ≤ 3a + 4b ≤ 50 (3). Từ đây và từ (2) suy ra 2
125 −100 ≤ 2z ≤125 +100 ⇔ 5 ≤ 2z ≤15 ⇒ 2(M − m) =15 −5 =10 ⇒ M − m = 5 . Chọn A. Cách 2. (Hình học) Biến đổi 3
2z − 3− 4i =10 ⇔ z − − 2i = 5 và gọi M (z) = M ( ; x y) 2
thì ta có M thuộc đường tròn tâm 3 I  ;2 
, bán kính là r = 5 nên 2    M z 1 M
= OM có giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất khi M là giao điểm của I 0 O
đường thẳng OI với đường tròn nên hiệu
M − m = OM − OM = 2OI = 5. Chọn A. 0 1 Lời bình.
Cần nhận xét được vị trí của O đối với đường tròn tâm I hoặc là min z = OI − r .
Ví dụ 18. [THPT Chuyên ĐHKHTN - Huế]
Trong các số phức z thỏa mãn z 3 4i  2 , gọi z là số phức có mô đun nhỏ nhất. Khi đó 0
A. Không tồn tại số phức z . B. . 0 z  2 0 C. z  7 . D. z  3. 0 0 Lời giải
Cách 1. (Trắc nghiệm tính nhanh)
Thay z = 0 vào vế trái của giả thiết rồi trừ vế phải.
Ghi 3 + 4i − 2 bấm = ta có z = 3 . Chọn D. 0 min
Mời các em giải theo các phương pháp khác.
Ví dụ 19. Cho số phức z thỏa mãn z −1+ 2i = 3. Tìm môđun lớn nhất của số phức z − 2i. A. 26 + 6 17 . B. 26 − 6 17 . C. 26 + 8 17 . D. 26 − 4 17 . Lời giải Cách 1. (Đại số)
Đặt z −1+ 2i = a + bi ⇒ z = a + 1+ (b − 2)i , khi đó w = z − 2i = a +1+ (b − 4)i ⇒ 2
w = (a + )2 + (b − )2 1
4 . Mặt khác từ giả thiết ta có a + bi = ⇒ 2 a + 2 3 b = 9 nên 2 2 w = + a − b ≤ + ( +(− )2 2 )( 2a + 2 26 2 8 26 2 8
b ) = 26 + 6 17 = (3+ 17 ) . Suy ra w = 17 + 3 . Chọn A. max
Cách 2. Mời các em giải theo phương pháp hình học.
Cách 3. (Trắc nghiệm tính nhanh)
Cho z − 2i = 0 ⇒ z = 2i thay vào vế trái của giả thiết rồi cộng vế phải.
Ghi 2i −1+ 2i + 3 bấm = ta có w = 3 + 17 . max GV: Nguyễn Xuân Chung Lời bình.
Các em xem lại các ví dụ 15; 16; 17; 18. Sau đây ta xét bài toán có sự "biến tấu" một ít.
Ví dụ 20. [SGD TPHCM]
Cho số phức z thoả mãn z − 3+ 4i = 2. Khi đó 2z +1− i có giá trị lớn nhất là: A. 16 + 74 . B. 2 + 130 . C. 4 + 74 . D. 4 + 130 . Phân tích.
Bài toán quy về xét khoảng cách từ điểm A đến điểm M thuộc đường tròn. Lời giải
Biến đổi z − 3+ 4i = 2 ⇔ 2z − 6 + 8i = 4 ⇒ M (2z)∈(C) tâm I(6; - 8), R = 4.
Xét điểm A(- 1; 1) thì 2z +1− i = AM và lớn nhất khi AM = R + AI = 4 + 130 . Chọn D.
Lời bình. Để tính nhanh, trong Mode 2 ta ghi X − 6 + 8i + 4 Calc nhập -1 + i bấm = là được.
Ví dụ 21. Cho số phức z thỏa mãn z − 3 = 2 z và 3
min z + + 2i = a + b 2 . Tính 2a + b . 2 A. 1
− . B. 2 2 . C. 2 − . D. 4. Lời giải
Gọi M biểu diễn z = x + yi , x, y ∈ . Từ z − = z ⇒ (x − )2 2 + y = ( 2 2 3 2 3 2 x + y ) 2 2 ⇒ x + y + − = ⇒ (x + )2 2 6x 9 0
3 + y =18 . Quỹ tích M là đường tròn tâm I( 3 − ;0) , bán kính R = 3 2 . Gọi 3 A ; 2 − −  thì 3
z + + 2i = AM . Dễ thấy điểm A nằm ở miền trong 2    2
đường tròn (C) nên 5 AM
= R − AI = − + 3 2 ⇒ 2a + b = 2 − . Chọn C. min 2
Ví dụ 22. [THPT Chuyên Sơn La]
Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z −1+ 2i = 5 và w = z +1+ i có môđun lớn nhất. Số phức
z có môđun bằng: A. 2 5 . B. 3 2 . C. 6 . D. 5 2 . Lời giải
Cách 1. (Đại số)
Đặt z −1+ 2i = x + yi,(x, y ∈) ⇒ z = x +1+ ( y − 2)i và ta có: 2 2 x + y = 5 (1).
Khi đó w = x + + ( y − ) 2 2 2 2
1 i ⇒ w = x + y + 4x − 2y + 5 =10 + 4x − 2y (theo (1)) Suy ra 2
w = + x − y ≤ + ( 2 2 + )( 2 2 10 4 2 10
4 2 x + y ) =10 +10. 4x − 2y =10
Giải điều kiện tìm x, y: 
có x = 2, y = - 1 nên z = 3 - 3i⇒ z = 3 2 . Chọn B.  2 − x = 4y GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. (Hình học véc tơ)  Gọi K (1; 2 − ) , I ( 1 − ;− ) 1 ⇒ IK = (2;− )
1 . Để IM lớn nhất thì vị trí M cần tìm tại H sao cho    IH = (t + ) 1 IK , IK + R t = −1 =1⇒ IH = (4; 2 − ) ⇒ H (3; 3
− ). Suy ra OH = z = 3 2 . IK H M K O I
Cách 3. (Hình học tổng hợp) 2 2 2 Tính OI IK OK 1 cosα + − = = suy ra 2 2
OH = z = OI + IH − 2OI.IH.cosα thay số 2OI.IK 10 1 z = 2 + 20 − 2.2 10. = 3 2 . 10
Cách 4. (Hình học véc tơ)    
   Gọi K (1; 2 − ), A(1; )
1 và ta có: w = OM + OA = (OA+OK )+ KM = u + KM , để w thì ta max     
chọn sao cho KM cùng hướng u , do đó w = (t + )
1 u . Với u = (2;− )
1 ⇒ KM = t (2;− ) 1 . 
   ⇒ t =1 ⇒ w
= 2 u = 2 5 và OM = OK + u = (1; 2 − ) + (2;− ) 1 = (3; 3 − ) ⇒ z = 3 2 . max
Ví dụ 23. Biết số phức z thỏa mãn z − 3− 4i = 5 và biểu thức 2 2
T = z + 2 − z − i đạt giá trị lớn
nhất. Tính z . A. z = 33 . B. z = 50 . C. z = 10 . D. z = 5 2 . Phân tích.
Bài toán quy về xét vị trí điểm M thuộc giao của đường tròn và đường thẳng. Lời giải
Cách 1. (Hình học tọa độ)
Gọi M (z) = M ( ;
x y) thì M thuộc đường tròn (C), tâm I(3; 4), R = 5 và ta có: T = (x + )2 2 2
2 + y − x − ( y − )2
1 = 4x + 2y + 3 ⇔ d : 4x + 2y + 3−T = 0. Để T lớn nhất  
thì d tiếp xúc với đường tròn (C), khi đó IM = t ( ) 5 1 4;2 ⇒ t = = ⇒ IM = (2; ) 1 20 2
(lấy t > 0). Ta có M(5; 5) nên z = OM = 5 2 . Chọn D.
Cách 2. (Hình học véc tơ) GV: Nguyễn Xuân Chung
Gọi M (z) = M ( ;
x y) thì M thuộc đường tròn (C), tâm I(3; 4), R = 5 .
   
    Gọi A( 2; − 0), B(0; ) 1 thì 2 2
T = MA − MB = (MA− MB)(MA+ MB) = B .
A (2MI + IA+ IB) .  
Đến đây ta chỉ cần xác định vị trí M sao cho MI và BA cùng hướng.   Hay = ( 2; − − ) 1 , > 0 R MI t t ⇒ t = = 1⇒ IM = (2; )
1 ⇒ M (5;5) ⇒ z = 5 2 . 5
Cách 3. (Đại số - Khái quát)
Đặt z − − i = a + bi ⇒ z = a + + (b + ) 2 2 3 4 3
4 i &a + b = 5 . Thế z vào T ta có
T = (a + )2 + (b + )2 − (a + )2 + (b + )2  = a + b + ≤ ( 2 2 5 4 3 3 4 2 5
20 a + b ) + 5 =15   .
Dấu bằng tại a = 2,b =1⇒ z = 5 + 5i ⇒ z = 5 2 .
Ví dụ 24. [THPT Chuyên Đại học Vinh]
Xét các số phức z, w thỏa mãn w − i = 2, z + 2 = iw. Gọi z , z lần lượt là các số phức mà tại đó 1 2
z đạt giá trị nhỏ nhất và giá trị lớn nhất. Môđun z + z bằng: 1 2 A. 3 2 B. 3 C. 6 D. 6 2 . Phân tích.
Bài toán gây nhiễu khá nhiều trong giả thiết nên có thể khiến một số em lúng túng, tuy nhiên ta
vẫn quy về đường tròn. z + 2 w = i Lời giải
Viết lại thế vào giả thiết z + 2 − i = 2 ⇔ z + 3 = 2 . i
Biểu diễn của z là đường tròn có tâm I ( 3
− ;0) thuộc trục hoành nên: OM
= OI − r =1 ⇔ z = 1 − và OM
= OI + r = ⇔ z = − suy ra z + z = 6 − = 6 . max 5 5 min 1 2 1 2 Chọn C.
Mời các em giải theo phương pháp đại số (Gợi ý: Chuyển độ phức tạp của đường tròn sang đường thẳng).
Ví dụ 25. Cho hai số phức z , z thỏa mãn + + = và z −1− 6i = 3 . Gọi a, b lần lượt là giá 1 2 z 5 2i 2 1 2
trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của z − z . Khi đó 2 2 a + b bằng 1 2 A. 77 B. 144 C. 145 D. 154. Phân tích.
Bài toán cho M và N thuộc hai đường tròn. Cần xét min, max của đoạn MN. Lời giải.
Ta viết lại z + 5 + 2i = 2 ⇔ z + 5 − 2i = 2 nên M (z ∈ C tâm I ( 5; − 2) , R = 2 . 1 ) ( 1) 1 1 1
Tương tự N (z ∈ C tâm K (1;6) , R = 3. Gọi IK = h = 2 13 > R + R = m = 5. 2 ) ( 2) 2 1 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có: b = MN = h − ; m a = MN
= h + m suy ra 2 2
a + b = (h − m)2 + (h + m)2 thay số min max 2 2 a + b = ( 2 2
2 h + m ) = 2(52 + 25) =154 . Chọn D.
Ví dụ 26. Cho hai số phức z , z thỏa mãn z − 2i = 3 và z + 2 + 2i = z + 2 + 4i . Giá trị nhỏ nhất 1 2 1 2 2
của biểu thức P = z − z bằng. 1 2 A. P =1. B. P = 2 . C. P = 3. D. P = 4 . Phân tích.
Bài toán cho M thuộc đường tròn, N thuộc đường thẳng. Tìm min của MN. Lời giải
Cách 1. (Trắc nghiệm Casi0)
Ta có P = z − z
= d I,∆ − R nên sử dụng công thức tính nhanh min 1 2 ( ) min 2 2
C − A − C − B −3 Calc nhập 2i = -2 - 2i = -2 - 4i = ta có P = 2. Chọn B. 2 A − B
Mời các em giải theo cách khác.
Ví dụ 27. [THPT Chuyên ĐH Vinh]
Cho số phức z thỏa mãn z không phải số thực và z w =
là số thực. Giá trị lớn nhất của 2 2 + z
biểu thức P = z +1− i là? A. 2 2 . B. 8 . C. 2 . D. 2 . Lời giải. Viết lại z 1 w = = là số thực 2
⇔ z + là số thực. 2 2 + z 2 + z z z 2 ( 2 2
x + y )(x + yi) + 2x − 2yi
Đặt z = x + yi,(x, y ∈) ⇒ z + = là số thực nên 2 2 z x + y ( 2 2
x + y ) y = 2y , y khác 0 nên 2 2
x + y = 2 , khi đó P = (x + )2 + ( y − )2 1 1 hay
P = 4 + 2(x − y) ≤ 2 2 ⇒ P = 2 2 ⇔ x =1, y = 1
− ⇒ z =1− i . Chọn A. max
Ví dụ 28. Cho số phức z thỏa mãn 1
z + = 3. Tổng giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của z là: z A. 3 B. 5 C. 13 D. 5 . Lời giải.
Đặt z = x + yi,(x, y ∈); z = m ≥ 0 , ta có z + = z ⇒ (x − y + )2 2 2 2 2 2 2 1 3 1 + 4x y = 9m GV: Nguyễn Xuân Chung 4 4 2 2
⇒ x + y + + x y + ( 2 2 x − y ) 2 4
= m ⇒ m + + ( 2 2 x − m ) 2 1 2 2 9 1 2 2 = 9m 2 4 2 11−3 13 2 11+ 3 13 13 −3 13 + 3
⇒ 4x = −m +11m −1≥ 0 ⇒ ≤ m ≤ ⇔ ≤ m ≤ 2 2 2 2 Suy ra z + z = 13 . Chọn C. min max
(Các cực trị đạt được tại x = 0 hay z là số thuần ảo)
Ví dụ 29. [Hội 8 Trường Chuyên]
Cho số phức z thỏa mãn (2 −i) z −(2 + i) z = 2 .i Giá trị nhỏ nhất của z bằng A. 1. B. 2 5 . C. 2. D. 5 . 5 5 Lời giải.
Giả sử z = x + yi,(x, y ∈) . Viết lại giả thiết (2 −i) z = (2 + i).z + 2i
⇔ (2 − i) z + (2 + i) z = (2 + i)(z + z) + 2i ⇔ z = ( + i) 2 2 2
x + i ⇒ 2 z = 4x + (x + )2 1 1 2 5 5 ⇒ z = 5x + 2x +1 ≥ ⇒ z = , đạt được tại 1
x = − . Chọn D. min 2 5 5 5 Lời bình.
Bài trên quy về khảo sát hàm số. Ta có thể xem thêm ví dụ sau
Ví dụ 30. Tìm giá trị lớn nhất của 2 2
P = z − z + z + z +1 với z là số phức thỏa mãn z =1. A. 13 max P = B. 9 max P = C. 13 max P = D. 11 max P = 4 4 3 3 Lời giải.
Trước hết gọi z = x + yi,(x, y ∈) và ta có 2
z − z = z − = (x − )2 2 1
1 + y = 2 − 2x . Lại có 2 1
z + z +1 = z z + +1 = z + z +1 = 2x +1 . z Suy ra 2
P = 2x +1 + 2 − 2x = 4x + 4x +1 + 2 − 2x, x∈[ 1 − ; ] 1 . Xét 1
x ≠ − , x ≠ 1 thì: 2 4x + 2 1 7 P ' = −
= 0 ⇒ 2 2 − 2x =1⇒ x = do đó 13 max P = . Chọn A. 2 4x + 4x +1 2 − 2x 8 4 Lời bình.
Khi đưa về P = 2x +1 + 2 − 2x, x∈[ 1; − ]
1 thì ta có thể vào Mode 7 để khảo sát các giá trị của P với bước nhảy Step 2 = . Từ đó suy ra maxP. 16 GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 31. Cho các số phức thỏa mãn 2z + 5 − 4i = 2z + 3+ 4i . Giá trị nhỏ nhất của
z +1+ 4i + z −1− i là A. 5 B. 29. C. 41 D. 10. Lời giải Cách 1. (Đại số)
Đặt z = x + yi,(x, y ∈) , ta có 2x + 5+ (2y − 4)i = 2x + 3+ (2y + 4)i
⇒ x = 4y − 2 hay z = 4y - 2 + yi thế vào T ta có T = 4y −1+ ( y + 4)i + 4y −3+ ( y − ) 1 i T y y y ( y) ( ) 2 2 2 2 2 2  13   1 17 17 17 26 10 17 17 17y  = + + − + = + + − +  17   17      2 2 Suy ra 13 1  170 T    ≥ + 17 + = +17 + 2 =     29 . Chọn B.  17   17  17
Cách 2. (Hình học tọa độ)
Giả sử M biểu diễn z = x + yi , x, y ∈ . Khi đó ta có
2x + 5 + (2y − 4)i = 2x + 3+ (2y + 4)i ⇒ M ∈d : x − 4y + 2 = 0 . Gọi A( 1; − 4 − ), B(1; )
1 thì ta cần tìm min (MA+ MB) , vì A và B khác phía đối với d bởi thế
min (MA+ MB) = AB = 29 . A d M B
Qua các ví dụ trên thì hy vọng các em củng cố kiến thức và luyện tập kỹ năng về min, max.
3. Các bài toán tính toán
Để thực hiện tính toán thì:
+ Thông thường ta xem số phức là giao của hai hay nhiều tập hợp biểu diễn số phức đó.
+ Hoặc các phép biến đổi đại số (giải hệ phương trình). Phép đặt ẩn phụ coi như xuyên suốt
cả phần II này, đặc biệt ở phần nâng cao (Mục 4).
Ví dụ 32. Tìm môđun của số phức z , biết z − 4 = (1+ i) z −(4 + 3z)i . A. 1 z = . B. z = 2. C. z = 4. D. z =1. 2 Lời giải
Đặt z = m ≥ 0 . Khi đó từ giả thiết ta có: z − 4 = m(1+ i) − 4i −3iz
⇔ (1+ 3i) z = m + 4 + (m − 4)i suy ra
m = (m + )2 + (m − )2 2 2 10 4
4 ⇒10m = 2m + 32 Suy ra 2
m = 4 ⇒ m = 2. Chọn B. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 33. Cho hai số phức z , z thỏa mãn z =1, z = 2 và z + z = 3 . Giá trị của − là 1 2 z z 1 2 1 2 1 2 A. 0 . B. 1. C. 2 . D. 1 − . Lời giải Cách 1. (Hình học) Sử dụng công thức 2 2
z − z + z + z = 2( 2 2 z + z
(công thức hình bình hành), khi đó 1 2 1 2 1 2 ) 2
z − z + 9 = 2 1+ 4 ⇒ z − z =1. Chọn B. 1 2 ( ) 1 2 Lời bình.
Thực chất công thức hình bình hành được suy ra từ công thức đường trung tuyến trong tam
giác. Để củng cố ta chứng minh lại như sau:
Giả sử hình bình hành có độ dài hai cạnh a, b và hai đường chéo là m, n thì: 2 2 2 2  m a + b n 2 2 = − ⇔ m + n = ( 2 2 2 a +  
b ) ta có điều phải chứng minh.  2  2 4 Cách 2. (Đại số) 2 2 a + b =1 
Gọi z = a + bi, z = c + di khi đó ta có 2 2  + = ⇒ + = . Từ đó: 1 2 c d 4 ac bd 2 (   a + c
)2 +(b + d )2 = 9 2
z − z = (a − c)2 + (b − d )2 = ( 2 2 2 2
a + b + c + d − 2 ac + bd =1 ⇒ z − z =1. 1 2 ) ( ) 1 2
Ví dụ 34. Cho số phức +
z = a + bi,(a,b ≠ 0) thỏa mãn  5 z 4z 2 2i  + = − a b   z . Tính 2 S = .  3  2a − b A. S = 2 − 2 − 3
B. S = 2 2 − 2
C. S = 2 − 2 2 D. S = 2 2 + 3. Lời giải:  1  5 a = m 5 5  a = m  Đặt z  3
= m > 0 , ta có z + 4z = m − 2m 2i ⇒  3 ⇒ và do đó: 3    2 2  3 − b = 2 − m 2 b = m  3 (2+ + 2 2). 2 m a b S = = = − − . Chọn A. a − b ( − ) 3 2 2 2 2 2 2 .m
Ví dụ 35. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn 2
z − + z − z i + (z + z) 2019 1 i = 1? A. 4 B. 2 C. 1 D. 3. Lời giải Ta chú ý là i = i i = i − (i )504 2019 3 2016 4 . . = i
− , giả sử z = a + bi,(a,b∈) và đặt 2 z −1 = m GV: Nguyễn Xuân Chung m = (a − )2 2 1 1 + a =1
thì từ giả thiết ta có m + 2 b i − 2ai =1⇒  ⇒  b a  =   b = a  ⇒ ( ; a b)∈ ( { 0;0),(2;2),(2; 2 − )} . Chọn D.
Ví dụ 36. Cho số phức z =1+ i . Biết rằng các số phức z = a + 5i , z = b (trong đó a,b∈,b >1) 1 2
thỏa mãn 3 z − z = 3 z − z = z − z . Tính − . 1 2 1 2 b a
A. b − a = 5 3 .
B. b − a = 2 3 .
C. b − a = 4 3 .
D. b − a = 3 3 . Lời giải
Ta có 3 z − z = 3 z − z ⇔ 1− a − 4i = 1− b + i ⇒ (1− a)2 +16 = (1−b)2 +1. 1 2
Đặt 1− a = m và 1− b = n ta được 2 2
n − m =15 (1). Mặt khác ta cũng có
( −b)2 +  = (a −b)2 3 1 1 + 25 ⇔ 3( 2 n + ) 2 2  
1 = (m − n)2 + 25 = m + n − 2mn + 25 (2). Từ (1) và (2) ta có 2 2 2
3n = 2n − 2mn + 7 ⇒ n + 2mn = 7 suy ra ( 2 n + mn) = ( 2 2 15 2 7 n − m ) 2 mm m m 2 ⇒ 15 + 30. = 7 − 7 ⇒ = m   4 − ∪
= − . Thế vào (1) thì chỉ có cặp 2 = − thỏa nn n n 7 n 7 2 7 mãn và m = ,n = −
(vì 1− b = n < 0 ). Cuối cùng 9 3
b − a = m − n = = 3 3 . Chọn D. 3 3 3 Lời bình.
Bài toán quy về đại số, không có ý nghĩa rèn luyện về số phức bao nhiêu.
Ví dụ 37. (THPT Chuyên Tuyên Quang)
Cho số phức z thỏa mãn z + 15 + z − 15 = 8 và | z + 15 i | + | z − 15i |= 8 . Tính z . A. 4 34 z = B. 2 5 z = C. 4 z = D. 5 z = . 17 5 5 4 Lời giải Cách 1. (Hình học) Gọi M ( ;
x y) là điểm biểu diễn số phức z, F − 15;0 , F 15;0 thì giả thiết: 1 ( ) 2( )
z + 15 + z − 15 = 8 ⇔ MF + MF = 8 = 2a nên M thuộc elip có phương trình 1 2 2 2 2 2 x y +
=1 (1). Hoàn toàn tương tự x y M thuộc elip +
=1 (2). Quy đồng và cân bằng ta có 2 2 a b 2 2 b a 2 a b a ( 2 2 2 2 a − c 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 )
b x + a y = a x + b y ⇒ x = y = = . Ta chỉ việc thay số: 2 2 2 2 a + b 2a − c 16 16 −15 2 2 2 ( ) 16 4 34
a =16,c =15 ⇒ x = = ⇒ z = x 2 = . Chọn A. 32 −15 17 17
Lời bình. Thực chất bài toán kiểm tra kiến thức và kỹ năng về elip. GV: Nguyễn Xuân Chung Cách 2. (Đại số)
Biến đổi z + i 15 + z − i 15 = 8 ⇔ iz − 15 + iz + 15 = 8 như thế hai số phức z và iz đều
có cùng tính chất. Ngoài ra z + 15 + z − 15 = 8 ⇔ z + 15 + z − 15 = 8 như thế các số
phức z và z có cùng tính chất, vậy ta chọn z = x − xi là thỏa mãn và có: 2 2 2 z + + z − + z − = ⇒ ( 2 z + ) 2 15 15 2 15 64 2 15 + 2 2 − x i −15 = 64 2 4 4 2 2 16 4 34
⇒ 2x +15 + 4x + 225 = 32 ⇒ 4x + 225 =17 − 2x ⇒ x = ⇒ z = x 2 = . 17 17
Cách 3. Cách giải trên có thể một số em còn băn khoăn, sau đây ta có thể giải như sau
Theo giả thiết thứ nhất suy ra 2 2 2
z + 15 + z − 15 + 2 z −15 = 64 (1). 2 2 2
Theo quy tắc hình bình hành thì z + + z − = ( 2 15 15
2 z + 15 ) thế vào (1) ta có 2 2
z −15 + z =17 (2). Hoàn toàn lập lại với giả thiết thứ hai: 2 2
z +15 + z =17 (3). Đặt 2
z = a + bi thì từ (2) và (3) suy ra 2 2
z −15 = z +15 hay (a − )2 2 + b = (a + )2 2 2 15
15 + b ⇒ a = 0 ⇒ z = bi thay trở về (2) ta được bi − + b = ⇒ b + = ( − b )2 2 32 32 4 34 15 17 225 17 ⇒ b = ⇒ z = = . 17 17 17
Ví dụ 38. Có bao nhiêu số số phức z thỏa mãn (1+ i) z + 4 − 2i + (1−i) z = 6 + 4i ? A. 2 . B. 1. C. 3. D. 4 . Lời giải
Ta chia cả hai vế cho 1+ i và được z + 4 − 2i − z i = 5 − i . Giả sử z = a + bi,(a,b∈) và đặt z + 4 − 2i = ;
m z = n thì ta có m = 5 + (n − )
1 i ⇒ m = 5,n =1 hay ta có hệ phương trình
 z + 4 − 2i = 5 (
 a + 4)2 +(b − 2)2 = 25  ⇒  ⇒ (a b)∈ (   − )  4 3 ; 0; 1 , ;   . Chọn A. 2 2  z =1  a + b =1   5 5 
Ví dụ 39. (THTT Số 3-486)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z = z + z =1? A. 0 . B. 1. C. 4 . D. 3. Lời giải
Giả sử z = a + bi,(a,b∈) thì ta có 2 2
a + b =1& 2 a =1 hay ta có hệ điều kiện: 1 2 2 1 3
a = ± & a + b =1⇒ a = ± ,b = ± . Chọn C. 2 2 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 40. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z −1+ 3i − z − 5 = 5 và z − (z)2 2 = 4 . A. 0 . B. 2 . C. 3. D. 1. Lời giải
Giả sử z = x + yi,(x, y ∈) thì từ z −(z)2 2
= 4 ⇒ 4xyi = 4 ⇒ xy =1 (1). Mặt khác điều kiện
thứ nhất là z −1+ 3i = z − 5 + 5 . Gọi M ( ; x y), I (1; 3
− ), K (5;0) thì KI = 5 và điều kiện trở
thành MI = MK + KI hay K thuộc đoạn MI, phương trình KI là: x = 5 + 4t, y = 3t nên ta có
5 t +1 = 5 t + 5(đúng vớ t > 0). Thay vào (1) ta có nghiệm dương duy nhất 15 273 t − + = . 24 Vậy chọn D.
Ví dụ 41. (THPT Quỳnh Lưu 1 – Nghệ An)
Giả sử z , z là hai nghiệm phức của phương trình (2 + i) z z −(1− 2i) z = 1+ 3i và z − z =1 1 2 1 2
. Tính M = 2z + 3z . 1 2 A. M =19 . B. M = 25 . C. M = 5. D. M = 19 . Lời giải
Ta chia cả hai vế cho 2 + i và được z z + iz = 1+ i = 2 . Đặt z = m ≥ 0 thì ta có 2 m m + i = ⇒ m ( 2 2 m + )
1 = 2 ⇒ m =1 hay ta có z =1, nói cách khác hai số z , z cùng 1 2
thuộc đương tròn tâm O, bán kính R = 1. Gọi A, B biểu diễn các số z , z thì từ z − z =1 suy 1 2 1 2  
ra OAB là tam giác đều. Không giảm tổng quát chọn A( ) 1 3 1;0 , B ; 2 2        Thì M = ( + i) 1 i 3 7 + i3 3 2 1 0 + 3 +  = = 19  . Chọn D. 2 2  2  
Ví dụ 42. Cho số z thỏa mãn các điều kiện z + 8 − 3i = z − i và z + 8 − 7i = z + 4 − i . Tìm số phức
w = z + 7 − 3i .
A. w = 3− i .
B. w =13− 6i .
C. w =1+ i .
D. w = 4 + 3i . Lời giải
Gọi w = x + yi,(x, y ∈) ⇒ z = x − 7 + ( y + 3)i thế vào điều kiện thứ nhất ta có:
x + + yi = x − + ( y + )i ⇒ (x + )2 2 1 7 2
1 + y = (x − 7)2 + ( y + 2)2 ⇒ 4x − y =13 (1).
Thế vào điều kiện thứ hai ta có: x +1+ ( y − 4)i = x −3+ ( y + 2)i
⇒ (x + )2 + ( y − )2 = (x − )2 + ( y + )2 1 4 3
2 ⇒ 2x − 3y = 1 − (2).
Giải hệ (1) và (2) ta có x = 4, y = 3 hay w = 4 + 3i . Chọn D.
Lời bình. Bài trên ta có thể dùng Casio để kiểm tra đáp án. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 43. (THPT Trần Hưng Đạo - Ninh Bình)
Cho các số phức z , z khác nhau thỏa mãn: z = z . Chọn phương án đúng: 1 2 1 2 A. z + z z + z 1 2 = 0 . B. 1
2 là số phức với phần thực và phần ảo đều khác 0 . z − z z − z 1 2 1 2 C. z + z z + z 1 2 là số thực. D. 1 2 là số thuần ảo. z − z z − z 1 2 1 2 Lời giải
Gọi z = 2 + i, z = 2 − i thì ta có z = z = 5 và z + z 4 1 2 =
= − . Tô đáp án D!. 1 2 2 1 2 i z − z 2i 1 2
Ví dụ 44. Cho tập hợp các số phức z thỏa 2z −i = 2 + iz . Gọi z , z là hai số phức trong tập hợp 1 2
đó sao cho z − z =1. Tính giá trị của biểu thức P = z + z . 1 2 1 2 A. 3 P = 3 . B. P = . C. P = 2 . D. P = 2 . 2 Lời giải.
Viết lại điều kiện 2z − i = 2 + iz ⇔ 2z − i = 2i − z . Gọi z = a + bi,(a,b∈) thế vào điều kiện ta có: 2a + (2b − )
1 i = a + (b − 2)i 2
⇒ a + ( b − )2 2 = a + (b − )2 2 2 4 2 1 2 ⇒ a + b =1
Hay là z = z =1, sử dụng quy tắc hình bình hành ta có: 1 2 2 2
z + z + z − z = 2( 2 2 z + z ) 2
= 4 ⇒ z + z = 3 ⇒ z + z = 3 . Chọn A. 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
Ví dụ 45. (THPT Hoàng Văn Thụ - Hòa Bình)
Cho hai số phức z , z thỏa mãn z = 3, z = 4, z − z = 41. Xét số phức 1 2 1 2 1 2 z1 z =
= a + bi(a,b∈ R). Khi đó b bằng z2 A. 3 B. 3 3 C. 2 D. 5 . 8 8 4 4 Lời giải. Theo giả thiết suy ra z 3 z 41 41 1 z = = và 1 −1 = ⇔ z −1 =
. Như thế z thuộc giao của z 4 z 4 4 2 2
hai đường tròn tâm O bán kính 3
r = và đường tròn tâm I(1; 0) bán kính 41 R = . 4 4 M R r O H n I x m GV: Nguyễn Xuân Chung m − n =1 m − n =1
Kẻ MH vuông góc với OI, đặt OH = n, HI = m, ta có:  ⇒ 2 2 2 2  2 2
m − n = R − r
m + n = R − r 2 2 2 2 2 − −  − −  Suy ra R 1 r 2 2 2 R 1 r 5 n =
= −a ⇒ b = r − n = r −   = . Chọn D. 2  2  4
Ví dụ 46. Cho số phức z thỏa mãn z − 2 + 3i = z − 2 − 3i . Biết z −1− 2i + z − 7 − 4i = 6 2 và M ( ;
x y) là điểm biểu diễn số phức z , khi đó x thuộc khoảng nào? A. (0;2) . B. (1;3). C. (4;8). D. (2;4). Lời giải.
Theo giả thiết suy ra (x − )2 + ( y + )2 = (x − )2 + ( y − )2 2 3 2
3 ⇒ y = 0 và z = x . Như thế z là số
thực, thay vào giả thiết thứ hai, ta có (x − )2 + + (x − )2 1 4 7 +16 = 6 2 .
Áp dụng Bđt Mincopxki ta có = (x − )2 2 + + ( − x)2 2 2 2 6 2 1 2 7
+ 4 ≥ 6 + 6 = 6 2 như thế
dấu bằng xảy ra và x −1 2
= ⇔ x = 3 . Chọn D. 7 − x 4
Ví dụ 47. (THPT Lê Lai - Thanh Hóa)
Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z +1− 2i = z + 3+ 4i và z − 2i là một số thuần ảo? z + i A. 0 B. Vô số C. 1 D. 2. Lời giải.
Giả sử z = x + yi, (x, y ∈) . Theo bài ra ta có: x +1+ (y − 2)i = x + 3+ (4 − y)i 2 2 2 2
⇒ (x +1) + (y − 2) = (x + 3) + (y − 4) ⇔ y = x + 5 hay ta có z = x + (x + 5)i . 2 Số phức
z − 2i x + (x + 3)i x − (x + 3)(x + 6) + x(2x + 9)i w = = = là số thuần ảo nên 2 2 z + i
x − (x + 6)i x + (x + 6) 2
x − (x + 3)(x + 6) = 0 ⇔ 9
− x −18 = 0 ⇒ x = 2 − ⇒ z = 2
− + 3i . Chọn C.
Ví dụ 48. [THPT Chuyên Thái Nguyên] ( z − )1(1+iz)
Cho số phức z = a + bi (a,b∈) thỏa mãn phương trình 1 = i . Tính 2 2 a + b . z − z A. 3+ 2 2 . B. 4 . C. 3− 2 2 . D. 2 + 2 2 . Lời giải.
(m − )1(1+iz) z (m − )1( 2 z + m i)
Dễ thấy z khác 0, đặt z = m > 0 và ta có: = i ⇒ = i 2 zz −1 m −1 a = 0 2
⇒ z + m i = i(m + ) 1 ⇒ a + ( 2
m − b)i = i(m + ) 2 1 ⇒ 
⇒ b − b = b +1 2
m − b = m +1
(Vì m khác 1 nên b > 0), do đó 2 2
b − 2b =1⇒ b =1+ 2 ⇒ b = 3+ 2 2 . Chọn A. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 49. (THPT Chuyên Tuyên Quang)
Kí hiệu z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2 2018 z + z + 2019 = 0 . Giá trị + bằng 1 2 z z 1 2 A. 1009 2019 . B. 2010 2019 . C. 2019 2019 . D. 1009 2.2019 . Lời giải Theo định lý Viet ta có 2018 2018 1009 z z = 2019 ⇒ z = z = 2019 = 2019 suy ra 1 2 1 2 1009
z + z = 2.2019 . Tô đáp án D!. 1 2
Ví dụ 50. Trên tập hợp số phức, cho phương trình 2
z + bz + c = 0 với b,c ∈ . Biết rằng hai nghiệm
của phương trình là w + 3 và 2w −15i + 9 với w là một số phức. Tính 2
S = b − 2c A. S = 32 − . B. S =1608 . C. S =1144 . D. S = 64 − . Lời giải
Gọi w = x + yi , vì z + z = b
− là số thực nên 3x +12 + (3y −15) là số thực, suy ra . 1 2 i y = 5
Chú ý rằng z = z nên x + 3 = 2x + 9 ⇒ x = 6 − . Do đó z = 3 − + 5i, z = 3 − − 5i . 1 2 1 2 Vậy 2
S = b − 2c = (z + z − 2 z z = 36 − 68 = 32 − . Chọn A. 1 2 )2 1 2
Ví dụ 51. Cho a là số thực, phương trình 2
z + (a − 2) z + 2a − 3 = 0 có 2 nghiệm z , z . Gọi M , 1 2
N là điểm biểu diễn của z , z trên mặt phẳng tọa độ. Biết tam giác 1 2
OMN có một góc bằng
120° , tính tổng các giá trị của a . A. 6 − . B. 6 . C. 4 − . D. 4 . Lời giải
Theo định lý Viet thì z = z = 2a − 3 , giả thiết OMN là tam giác có một góc bằng 120° , 1 2
nên OMN là nửa hình thoi, suy ra z + z = z = z ⇒ a − 2 = 2a − 3 ⇒ (2 − a)2 = 2a −3. 1 2 1 2 2
⇒ a − 6a + 7 = 0 ⇒ a + a = 6. Chọn B. 1 2
Ví dụ 52. [SGD TPHCM]
Cho a , b , c là các số thực sao cho phương trình 3 2
z + az + bz + c = 0 có ba nghiệm phức lần
lượt là z = w + 3i ; z = w + 9i ; z = 2w − 4, trong đó w là một số phức nào đó. Tính giá trị của 1 2 3
P = a + b + c . A. P = 36. B. P = 208 . C. P =136. D. P = 84 . Lời giải
Áp dụng định lý Viet ta có z + z + z = −a ∈ ⇒ 4w − 4 +12i ∈ = + ∈ 1 2 3
 . Đặt w x yi,(x, y )
Thì suy ra 4y +12 = 0 ⇒ y = 3
− ⇒ w = x − 3i (1).
Thay (1) vào giả thiết ta được z = x ; z = x + 6i ; z = 2x − 4 − 6i . 1 2 3
Ta lại có z = z nên x = 2x − 4 ⇒ x = 4 do đó z = 4 ; z = 4 + 6i ; z = 4 − 6i . 2 3 1 2 3 GV: Nguyễn Xuân Chung
Tiếp theo ta có a = −(z + z + z = 12
− ,c = −z z z = 208 −
,b = z z + z z + z z = 84 . 1 2 3 ) 1 2 3 1 2 2 3 1 3
Vậy P = a + b + c =136. Chọn C. Lời bình.
Để tính nhanh ta ghi: A + B + C + ABC − AB − BC − CA Calc nhập A = z , B = z ,C = z . 1 2 3
Chú ý rằng trong tập  thì phương trình bậc 3 luôn có ít nhất 1 nghiệm thực.
Ví dụ 53. [Cụm 6 TPHCM]
Cho số phức z = x + yi; x, y ∈ thỏa mãn 3
z =18 + 26i . Tính T = (z − )2 + ( − z)2 2 4 . A. 0 . B. 4 . C. 1. D. 2 . Lời giải
Ta có T = (z − )2 + ( − z)2 2 2 4
= 2z −12z + 20 ; T = 0 ⇔ z = 3+ i, z = 3− i có ít nhất nghiệm
z = 3+ i thỏa mãn 3
z =18 + 26i . Vậy T = 0. Chọn A.
Cách 2. Ta có thể đi giải phương trình bậc ba hay khai căn bậc ba để tìm nghiệm z như sau: Ta có (x + yi)3 3
= x + ( yi)3 + xyi(x + yi) 3 2 = x − xy + ( 2 3 3 3
3x y − y )i =18+ 26i
Mà z là số thực hoặc thuần ảo đều không thỏa mãn, nên suy ra 3 2 3 x − 3xy 18 9 t − 3t 9 3 2 = = ⇒ =
⇒ 13t − 27t − 39t + 9 = 0 ⇒ (t − 3)( 2
13t + 39t − 3 = 0 2 3 2 ) 3x y − y 26 13 3t −1 13
Ta chỉ cần nghiệm t = 3 ⇒ x = 3y ⇒ z = y (3+ i), y ≠ 0 thay vào T = 0.
Cách 3. (Sử dụng máy tính Casio) arg (Ans)
Trong Mode 2 ghi 18 + 26i bấm = để lưu. Sau đó bấm 3 Ans ∠ bấm = ta được 3
(Ngầm hiểu) 3 18 + 26i = 3+ i tiếp tục bấm ( Ans − )2 + ( − Ans)2 2 4 = kết quả bằng 0.
Ví dụ 54. Cho biết có hai số phức z và z thỏa mãn 2
z =119 −120i . Tính 2 − . 1 2 z z 1 2 A. 169. B. 114244. C. 338. D. 676 . Phân tích.
Bài toán quy về tìm bình phương của số phức hay là khai căn bậc hai của số phức. Lời giải 2 2  Ta có 2 2 119 a b   119
120i 1192.60i a b 2abi , trong đó  . Dùng phép thế ta có ab   60  2 3600 2 2 a
119  a 144  b  25 nên 2
z 125i2  z 125i, z  125i 2 a 1 2 Vậy 2 2
z − z = 24 −10i = 576 +100 = 676 . Chọn D. 1 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
Cách 2. (Sử dụng máy tính Casio) arg (Ans)
Trong Mode 2 ghi 119 - 120i bấm = để lưu. Sau đó bấm Ans ∠ bấm = ta được 2
(Ngầm hiểu) căn bậc hai của 119 - 120i là 12 - 5i tiếp tục bấm 2
2Ans = kết quả bằng 676. z
Ví dụ 55. Cho z , z là hai số phức liên hợp của nhau và thỏa mãn 1 ∈ và z − z = 2 3. Tính 1 2 2 z 1 2 2
môđun của số phức z . 1
A. z = 5. B. z 5 = 3.
C. z = 2. D. z = . 1 1 1 1 2 Lời giải:
Trước hết gọi z = x + yi,(x, y ∈) ⇒ 2yi = 2 3 ⇒ y = ± 3 và ta có z
m( 2x −3) = x
1 = m ≠ 0 ⇒ z = 2
mz = m( 2x − 3± 2x 3i) = x i 3 ⇒ 2 1 2 z  2  2mx = ±  1 ⇒ 2 x − = ± 2 3
2x ⇒ x = ±1. Từ đó z = 1
± ± i 3 ⇒ z = 2 . Chọn C.
Ví dụ 56. Cho z , z là các số phức thỏa mãn z = z =1 và z − 2z = 6 . Tính giá trị của biểu 1 2 1 2 1 2
thức P = 2z + z . 1 2 A. P = 2 . B. P = 3 . C. P = 3. D. P =1. Lời giải
Chọn z = i , ta phải xác định z , hay là tìm z thỏa
, z − 2i = 6 và tính P = 2 + . 2 1 z =1 z i
Đặt z = a + bi ta có: 2 2 a + b =1 và 2
a + (b − 2)2 = 6 suy ra 2 2 1
a + b − 4b + 4 = 6 ⇒ b = − . 4 Khi đó: 2 2
P = a + ( b + )2 = ( 2 2 4 2 1
4 a + b ) + 4b +1= 4 ⇒ P = 2 . Chọn A.
Cách 2. Ta có thể giải tổng quát bởi các biến a, b, c, d cũng đi đến kết quả.
Giả sử z = a + bi, z = c + di, a,b,c,d ∈ thì 2 2 2 2
a + b = c + d =1 và 1 2 ( )
(a − c)2 +(b − d )2 = ⇒ ( 2 2
a + b ) − (ac + bd ) + ( 2 2 c + d ) 1 2 2 6 4 4
= 6 ⇒ ac + bd = − . 4
Khi đó P = 2z + z = 4( 2 2 a + b ) + ( 2 2
c + d + 4 ac + bd = 5 −1 = 2. 1 2 ) ( )
Cách 3. Ta có thể luyện tập cách giải với số phức liên hợp là z .z = z .z =1 và: 1 1 2 2
(z − 2z z − 2z = 6 ⇔ z .z − 2 z .z + z .z + 4z .z = 6 ⇒ 2 z .z + z .z = 1 − . 1 2 ) ( 1 2 ) 1 1 ( 1 2 2 1) 2 2 ( 1 2 2 1) Khi đó 2
P = (2z + z 2z + z = 4z .z + 2 z .z + z .z + z .z = 4 −1+1 = 4 ⇒ P = 2 . 1 2 ) ( 1 2 ) 1 1 ( 1 2 2 1) 2 2 GV: Nguyễn Xuân Chung
Các em có thể so sánh cách 2 và cách 3 để luyện tập tư duy trừu tượng!
Ví dụ 57. (THPT Chu Văn An – Hà Nội)
Cho các số phức z , z , z thỏa mãn điều kiện 4z z +16z z + 9z z = 48, z = 4 , z = 3 và 1 2 3 1 2 2 3 1 3 1 2
z = 2. Giá trị của biểu thức P = z + z + z bằng: 3 1 2 3 A. 1. B. 8 . C. 2 . D. 6 . Lời giải
4z z +16z z + 9z z Ta có 1 2 2 3 1 3 48
4z z +16z z + 9z z = 48 ⇒ = 1 2 2 3 1 3 z z z 24 1 2 3 4 16 9 ⇒ + +
= 2 ⇒ z + z + z = 2 ⇒ P = z + z + z = 2 . Chọn C. 3 1 2 1 2 3 z z z 3 1 2
Ví dụ 58. (THPT Can Lộc - Hà Tĩnh)
Cho hai số phức z , w thỏa mãn z + 2w = 3 , 2z + 3w = 6 và z + 4w = 7 . Tính giá trị của biểu
thức P = z.w + z.w. A. P = 14 − i . B. P = 28 − i . C. P = 14 − . D. P = 28 − . Phân tích.
Ở đây ta thấy có 4 ẩn là z; ;
w z; w nhưng chỉ có ba điều kiện. Tuy nhiên chúng có mối liên hệ đặc biệt là 2 2
z z = z ; ww = w . Lời giải
Đặt m = z.z; n = . w w . Ta có:
(z + 2w)(z + 2w) = 9 ⇒ m+ 2(z.w+ z.w)+ 4n = 9 ⇒ m+ 2P + 4n = 9 (1)
(2z +3w)(2z +3w) = 36 ⇒ 4m+6P +9n = 36 (2).
(z + 4w)(z + 4w) = 49 ⇒ m+ 4P +16n = 49 (3). Giải hệ trên ta có P = 28 − . Chọn D. Lời bình.
Các biểu thức gần giống phép bình phương, tuy nhiên ở đây ta nhân liên hợp.
Ví dụ 59. Cho ba số phức z , z , z thỏa mãn z + z + z = 0 và 2 2 = = = . Mệnh đề 1 2 3 1 2 3 z z z 1 2 3 3 nào dưới đây đúng?
A. z + z + z = z z + z z + z z .
B. z + z + z < z z + z z + z z . 1 2 3 1 2 2 3 3 1 1 2 3 1 2 2 3 3 1
C. z + z + z > z z + z z + z z .
D. z + z + z ≠ z z + z z + z z . 1 2 3 1 2 2 3 3 1 1 2 3 1 2 2 3 3 1 Lời giải GV: Nguyễn Xuân Chung 3 3 
z z + z z + z z   Ta có 2 2 1 2 2 3 1 3 2 2 1 1 1
P = z z + z z + z z ⇒ P =   . =   . + + . 1 2 2 3 1 3  3  z z z  3  z z z   1 2 3   1 2 3 Hay 2 2 2 2 P =
. z + z + z =
. z + z + z = 0 . 1 2 3 1 2 3 Chọn A. 3 3
Ví dụ 60. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn z 1  2 và z i z 2i  4? A. 0 . B. 3. C. 1. D. 2 . Lời giải
Đặt z −1 = a + bi,(a,b∈) ⇒ z = a +1+ bi , từ giả thiết ta có 2 2 a + b = 2 (1).
Thế vào điều kiện thứ hai và sử dụng (1), ta có:
= a + + (b + )i + a − + (b − )i = (a + )2 + (b + )2 + (a − )2 + (b − )2 4 1 1 1 1 1 1 1 1 = + (a + b) +
− (a + b) ≤ ( 2 2 4 4 2 4 2 1 +1 )4 + 2 
(a +b)+ 4− 2(a +b) = 4  .
Dấu " = " xảy ra khi 4 + 2(a + b) = 4 − 2(a + b) ⇔ a + b = 0 (2).
Từ (1) và (2) suy ra a =1;b = 1 − ∪ a = 1
− ,b =1. Chọn D.
Ví dụ 61. Cho hai số phức z , w thỏa mãn z = 3 và 1 1 1 + =
. Khi đó w bằng: z w z + w A. 3. B. 1 . C. 2 . D. 1 . 2 3 Lời giải 2 Ta có 1 1 1 + = ⇒ ( + )2  = ⇒ 1 w w z w zw + = ⇒ (1+ t)2 2
= t ⇒ t + t +1 =   0 . z w z + wz z
Ta có t = t =1, suy ra: w = t . z = 3 . Chọn A. 1 2
Ví dụ 62. [THPT Chuyên Sơn La]
Gọi A, B là hai điểm biểu diễn hình học số phức theo thứ tự z , z khác 0 và thỏa mãn đẳng 1 2 thức 2 2
z + z = z z . Với O là gốc tọa độ thì ba điểm O, A, B tạo thành tam giác gì? 1 2 1 2. A. Vuông cân. B. Cân, không đều C. Đều
D. Vuông, không cân. Lời giải 2  
Từ giả thiết ta có: z z z 1± i 3 1± i 3 1 1 2   +1 =
⇒ t − t +1 = 0 suy ra: 1 = ⇒ z = z .  z z 1 2 z 2 2 2 2 2
Do đó z = z nên OA = OB suy ra OAB cân tại O. 1 2  ±  Mặt khác 1 i 3 z ± − ± − z = 1 i 3 1 i 3 
−1 z ⇒ z − z = −1 . z = . z = z 1 2 2  2  1 2 2 2 2   2 2
Nên AB = OA = OB hay tam giác OAB đều. Chọn C. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 63. [SGD TPHCM]
Cho hai số phức z , z thoả mãn z = 6, z = 2 . Gọi M , z và 1 2
N là các điểm biểu diễn cho 1 2 1 iz . Biết  MON = 60°. Tính 2 2
T = z + 9z . 2 1 2
A. T =18 .
B. T = 24 3 .
C. T = 36 2 .
D. T = 36 3 . Lời giải Cách 1. (Hình học)
Đặt z = u; 3iz = v ⇒ u = 6 = v . Ta có T = z − 3iz . z + 3iz = u − v . u + v . Mà 1 2 1 2 1 2 
MON = 60° nên u + v là đường chéo hình thoi, u - v là đường chéo thứ hai, có u ; v và
u − v tạo thành tam giác đều. Sử dụng công thức hình bình hành ta có: 2 2
u + v + u − v = ( 2 2
2 u + v ) ⇒ u + v = u 3 và 2 T = u 3 = 36 3 . Chọn D.
Ví dụ 64. [Hội 8 Trường Chuyên]
Có bao nhiêu số phức z = a + bi(a,b∈) thỏa mãn z + i + z −3i = z + 4i + z − 6i và z ≤10 ? A. 12 B. 2. C. 10. D. 5. Lời giải Cách 1. (Hình học)
Viết lại giả thiết iz −1 + iz + 3 = iz − 4 + iz + 6 và đặt iz +1 = w ⇔ iz = w −1
Như thế có bao nhiêu số phức w −1 ≤10 (*) thì có bấy nhiêu số z. Khi đó giả thiết là
w − 2 + w + 2 = w − 5 + w + 5 (1). Trước hết ta có 5 − w + w + 5 ≥ 5 − w + 5 + w =10 . Dấu
bằng xảy ra khi w = 5∪ w = 5 − thỏa mãn (1) và (*).
Bây giờ ta xét 5 − w + w + 5 = 2m >10 ⇒ m > 5 và gọi w = x + yi,(x, y ∈) khi đó (1) xem 2 2 2 2
như biểu diễn của hai Elip (Trục thay đổi) là: x y x y + = + =1 (2). 2 2 2 2 m m − 4 m m − 25 2 2 Từ (2) suy ra y y 2  1 1 y  = ⇔ − = 0 ⇔ y =  
0 suy ra w = x∈. 2 2 2 2 m − 4 m − 25
m − 4 m − 25   x −1 ≤  10 Như vậy thì:  ⇒ x ∈{ 9; − 8 − ; 7 − ; 6; − 6;7;8;9;10;1 } 1 có 10 số.  x = m > 5 
Cả hai trường hợp thì có 12 số. Chọn A.
Lời bình. Theo cách trên thì ta chuyển đổi Elip từ trục ảo sang sang trục thực cho quen thuộc. Cách 2. (Đại số)
Đặt u = z − i ⇔ z = u + i ta viết lại giả thiết: u + 2i + u − 2i = u + 5i + u − 5i (1). GV: Nguyễn Xuân Chung
Ta có z = u + i ≤10 và giả sử u = x + yi ⇒ x ≤10; y +1 ≤10,(x, y ∈) . Đặt 2 2
x + y = m thì từ (1) ta có: 2 x + ( y + )2 2 + x + ( y − )2 2 = x + ( y + )2 2 2 2
5 + x + ( y −5)2
⇔ m + 4 + 4y + m + 4 − 4y = m + 25 +10y + m + 25 −10y
⇔ m + 4 + 4y m + 4 − 4y = 21+ m + 25 +10y m + 25 −10y ⇔ (m + )2 2
− y = + (m + )2 2 4 16 21 25 −100y 2 ⇔ m + + ( 2 2 x − y ) 2 = + m + + ( 2 2 16 8 21
625 50 x − y ) . Lại đặt 2 2
x − y = n < 0 thì 2 2 − −
⇒ m +16 + 8n − m + 625 + 50n = 21 (2) 29 2n ⇒ = 1 2 2
m +16 + 8n + m + 625 + 50n 2 2
⇒ m +16 + 8n + m + 625 + 50n = 29 − − 2n (3) Từ (2) và (3) suy ra 2 2 2 m +16 + 8n = 4
− − n ⇒ m +16 + 8n =16 + 8n + n ,n ≤ 4 − 2 2 2 2 2 2 2
⇒ m = n ⇒ m = −n ⇒ x + y = −x + y ⇒ x = 0,−y ≤ 4 − và theo (3) 2 29 − y < − 2 29
⇒ x = 0, y >
, và y +1 ≤10 thử trực tiếp ta có y ∈{ 11 − ; 10 − ;..; 5 − ;5;6;..; } 9 . Chọn A. 2
Lời bình. Giải cách 2 như thế chẳng khác gì tự luận - Thời gian thiếu quá!
Ví dụ 65. Tìm mô đun của số phức z, biết 2 3 2018
z =1+ 2i + 3i + 4i +...+ 2019i . A. 2034145 B. 2038181 C. 2040200 D. 2042221 . Lời giải 2020 Gọi 2 3 2019 x −1
f (x) =1+ x + x + x +....+ x = ,(x ≠ ) 1 x −1 2020 2019 2 3 2018 2019.x − 2020.x +1
⇒ f '(x) =1+ 2x + 3x + 4x +...+ 2019x = 2 (x −1) Từ đó 2020 + 2020 = '( ) i z f i = = 1010 −
+1010i ⇒ z = 2040200 . Chọn C. 2 − i Lời bình.
Trên đây ta tìm hiểu các ví dụ có tính điển hình và phổ biến, tuy nhiên ta chưa thể tìm hiểu
được các bài toán vận dụng khai triển Newton và Đại số tổ hợp hay các lũy thừa bậc cao của số
phức hoặc là dạng lượng giác nâng cao. Do đó nếu cần thì các em tự tìm hiểu thêm. GV: Nguyễn Xuân Chung
4. Các bài toán VDC tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất
Đối với các bài toán vận dụng cao thì các em cần có kỹ năng tốt về biểu diễn tương quan giữa các độ
dài đoạn thẳng, nắm vững hơn các kiến thức về ba đường Cônic (Hình học 10). Mặt khác cũng thường
xuyên sử dụng các bất đẳng thức Mincopxki và Bunhiacopxki. Ngoài ra các em có thể đại số hóa bài
toán để khảo sát hàm số. Tuy nhiên vì thời gian thi trắc nghiệm có hạn nên cũng không phải là các
bài toán quá khó, vì vậy các em hãy yên tâm.
Ví dụ 66. Cho số thực z và số phức z thoả mãn z − 2i =1 và z − z 2
1 là số thực. Gọi a, b lần lượt 1 2 2 1+ i
là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của z − z . = + 1 2 Tính T a . b A. T = 4 . B. T = 4 2 . C. T = 3 2 +1. D. T = 2 + 3. Lời giải Chọn z = x∈ z − z 2
1 = m∈  ⇒ z − z = m 1+ i ⇒ z − z = m 2 & = + + 1  , đặt z x m mi 2 1 ( ) 2 1 2 1+ i
thế vào giả thiết thứ nhất: x + m + (m − )i = ⇒ (x + m)2 + (m − )2 2 1 2 =1 suy ra :
(x + m)2 = −(m− )2 1
2 ≥ 0 ⇒ m − 2 ≤1⇒1≤ m ≤ 3 .
Khi đó 2 ≤ z − z ≤ 3 2 ⇒ a = 3 2,b = 2 1 2 . Chọn B.
Ví dụ 67. [THPT Chuyên Thái Bình]
Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z + 2 − i − z − 2 − 3i = 2 5 . Tìm giá trị nhỏ nhất của z A. z = 5 B. 4 5 z = C. z = 13 D. z = 2 5 min min 5 min min Lời giải
Đặt z − 2 − 3i = u ⇔ z = u + 2 + 3i ta viết lại giả thiết: u + 4 + 2i = u + 2 5 (1).
Từ (1) ta lại có: u + 2 5 = u + 4 + 2i ≤ u + 4 + 2i = u + 2 5 do đó dấu bằng xảy ra khi và chỉ
khi u = k (4 + 2i),k ≥ 0 A u v O
u + v B
Thay trở về (1) ta được: 2 5 k +1 = 2 5 ( k + )
1 ⇒ k +1 = k +1 (đúng k ∀ ≥ 0 ).
Hiển nhiên ta tìm min nên chọn k = 0 ⇒ u = 0 ⇒ z
= 2 + 3i = 13 . Chọn C. min
Ví dụ 68. Cho số phức z thỏa mãn z − 2i =1. Giá trị nhỏ nhất của z + 3− 2i bằng z + 3− i A. 2 10 . B. 2 10 . C. 10 . D. 10 . 5 5 Phân tích.
Quan sát biểu thức của bài toán thì ta có thể quy về đường thẳng và đường tròn. GV: Nguyễn Xuân Chung Lời giải Cách 1. (Đại số)
Đặt z + 3− 2i = a + bi,(a,b∈) ⇒ z = a −3+ (b + 2)i . Ta cần tìm min của 2 2
T = a + b .
Mặt khác ta có z − 2i =1⇒ z − 2i = z + 3− i ⇒ (a −3)2 2 2
+ b = a + (b + )2 1 suy ra z + 3− i
= a + b ≤ ( 2 2 + )( 2 2 a + b ) 2 10 4 3 3 1 ⇒ T ≥ . Chọn A. 5
Cách 2. (Hình học tọa độ)
Đặt z + 3− 2i = R ≥ 0 , trước hết xét R > 0 , khi đó z = x + yi,(x, y ∈) biểu diễn bởi M ( ;x y)
thuộc đường tròn tâm I ( 3
− ;2) , bán kính R.
Mặt khác ta có z − 2i 2
= 1⇒ z − 2i = z + 3− i ⇒ x + ( y − 2)2 = (x + 3)2 + ( y − )2 1 suy ra z + 3− i
3x + y + 3 = 0 là đường thẳng ∆ nên IM nhỏ nhất khi IM vuông góc với ∆ tại M. − + +
R = d (I ∆) 9 2 3 2 10 , = =
, chứng tỏ I ∉∆ . Chọn A. 10 5
Cách 3. (Trắc nghiệm - Công thức tính nhanh)
Ta có w = z + 3− 2i và đường thẳng là z − 2i = z + 3− i khi đó trong Mode 2 ta ghi 2 2
X − A − X − B CALC nhập -3 + 2i = 2i = -3 +i = ta có kết quả cần tìm. 2 A − B
Ví dụ 69. Cho số phức z thỏa mãn z −1+ i + z + 2 − 3i = 5 và w = z − i . Gọi T là giá trị lớn nhất của w . Tìm T. A. T = 5. B. T = 2 5. C. T = 2 2. D. 2 T = . 5 Lời giải
Thế z = w + i vào giả thiết ta có w −1+ 2i + w + 2 − 2i = 5 (1).
Gọi M là điểm biểu diễn số phức w và F (1; 2) − , F ( 2
− ;2) biểu diễn các số 1 2
z =1− 2i, z = 2
− + 2i khi đó từ (1) ta có MF + MF = 5. Mà ta có F F = 5 ⇒ M ∈ F F . 1 2 1 2 1 2 1 2
Bởi vậy w max ⇔ OM max ⇔ OM = OF = 2 2 . Chọn C. 2 Lời bình.
Nếu MF + MF > F F thì ta vẫn đưa về Elip và giải bình thường. Tuy nhiên bài toán cho 1 2 1 2
trường hợp đặc biệt nên ta cũng xem xét để giải nhanh hơn.
Ví dụ 70. Cho z ∈ thỏa mãn z − 2 + 3i + z + 2 + i = 4 5 . Tìm giá trị lớn nhất của z − 6 + 5i ? A. 4 5 B. 5 5 C. 6 5 D. 7 5 . Lời giải: GV: Nguyễn Xuân Chung Gọi M ( ;
x y) biểu diễn z, F 2; 3 − , F 2; − 1 − , K (6; 5 − ) thì 1 ( ) 2 ( )
MF + MF = 4 5 > F F = 2 5 như thế quỹ tích M là một 1 2 1 2
Elip. Nhận xét rằng F KF 1 là trung điểm của 2 và ta cần tính K
F1 I F2 D
độ dài lớn nhất của KM, khi đó vị trí cần tìm tại D, mà sao
cho DF + DF = 2F F 1 2
1 2 (không đổi) nên suy ra M
DF = 5 . Vậy KM
= KD = 5 5 . Chọn B. 2 max
Ví dụ 71. [BGD - Đề minh họa số 3 2017]
Xét các số phức z thỏa mãn z + 2 − i + z − 4 − 7i = 6 2 . Gọi m, M lần lượt là giá trị nhỏ nhất
và giá trị lớn nhất của z −1+ i . Tính P = m + M . A. P = 13 + 73 B. 5 2 + 2 73 P + = C. 5 2 + 73 D. 5 2 73 P = 2 2 Lời giải.
Đặt z −1+ i = u ⇒ z = u +1− i , ta cần tìm u và y min u
. Thế z vào giả thiết ta có: F 8 2 max M
u + 3− 2i + u − 3−8i = 6 2 . Gọi M ( ; x y) biểu diễn  u và F 3
− ;2 , F 3;8 thì ta có F F = 6;6 và 1 2 ( ) 2 ( ) 1 ( ) H
MF + MF = F F = 6 2 F 2 1 1 2 1 2
, do đó M thuộc đoạn F F . 1 2
Phương trình F F là x − y + 5 = 0 , từ đó suy ra x 1 2 -3 O 3 u = OH = d ( 5 2 O, F F = ; u = OF = 73 . min 1 2 ) 2 max 2 Chọn B.
Ví dụ 72. Trong các số phức z thoả mãn z − 3− 4i = 2 có hai số phức z , z thỏa mãn z − z =1. 1 2 1 2
Giá trị nhỏ nhất của 2 2 z − z bằng 1 2 A. -10 B. 4 − − 3 5 C. -5 D. 6 − − 2 5 . Lời giải: Ký hiệu 2 2
P = z − z , giải sử M biểu diễn z, A, B biểu diễn 1 2
z , z và I (3;4) là tâm đường tròn. Gọi H là trung điểm AB. 1 2 B Ta có H
AB =1, OI = 5 và: A
     
  
P = (OA−OB).(OA+OB) = B .2 A OH = 2B .
A (OI + IH ).     O I P = 2B .
AOI nên ta chỉ cần B ,
A OI ngược hướng nhau và khi đó P = 2 − A . B OI = 10 − min . Chọn A.
Mời các em giải theo phương pháp đại số. GV: Nguyễn Xuân Chung Lời bình.
Đôi khi ta xem như Elip (thay đổi) hoặc đường tròn (thay đổi) và nhìn nhận theo cách mở
rộng xem như elip ảo hay đường tròn ảo để giải toán nhanh hơn
Ví dụ 73. Cho số phức z thỏa mãn z −1− 2i + z − 4 − 6i = 9 . Giá trị lớn nhất của z −10 −14i là A. 17 . B. 20 . C. 15. D. 12. Lời giải
Cách 1. (Hình học véc tơ)
Gọi M (z) = M ( ;
x y) thì M thuộc elip (E), tâm 5 I  ;4  , a = 9 , c = 5 . 2    2 2  
Gọi A(10;14) thì z −10 −14i = AM . Vậy ta chỉ cần xác định vị trí M sao cho IM và AI  cùng hướng hay  15   5 15 IM t
; 10,t 0 M t;4 10t  = − − > ⇒ − −  . 2 2 2      2 2
Do đó ta có  3 15 t  ( t)2  3 15 2 10 t  − + − + − − + ( 2 − −10t)2 =     9 .  2 2   2 2 
5 ( − t + + t ) 9 1 5 1 5 = 9 ⇒ t = . Vậy 34 25 AM = t +1 .AI = . =17 . Chọn A. 2 25 max 25 2
Ví dụ 74. Cho số phức z thỏa mãn (z + 2)i +1 + (z − 2)i −1 =10 . Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn
nhất và giá trị nhỏ nhất của z . Tính tổng S = M + m . A. S = 9 . B. S = 8. C. S = 2 21.
D. S = 2 21 −1. Lời giải
Chia hai vế cho i ta được: z + 2 − i + z − 2 + i =10 ⇒ z + 2 − i + z − 2 − i =10 (1).   Gọi A( 2; − ) 1 , B(2; ) 1 , K (0; )
1 . Suy ra MA + MB = 2a =10; AB = 2c = 4 . Chú ý là OK ⊥ AB
Điểm M chạy trên một đường tròn ảo với tâm O(0;0) và bán kính z = r . vị trí M cần tìm sao    cho = = (0; ) 1 r OM tKO t
⇒ t = = r ⇒ OM = ±(0;t) hay là x = 0 và z có dạng z = ±ti thay 1
vào (1) suy ra (t − )2 2
1 + 4 =10 hay ta có t =1± 21
⇒ M =1+ 21,m = 1
− + 21 ⇒ S = 2 21 . Chọn C.
Ví dụ 75. Xét các số phức z = a + bi (a,b∈) thỏa mãn z + 2 + 3i = 2 . Tính P = a + b khi
z + 2 − 5i + z − 6 + 3i đạt giá trị lớn nhất. A. P = 3 B. P = 3 − C. P = 7 D. P = 7 − Lời giải
M ∈(C) có tâm I ( 2; − 3
− ) , R = 2 . Gọi A( 2; − 5) , B(6; 3 − ) , K (2; )
1 là trung điểm AB. GV: Nguyễn Xuân Chung  
Ta có MA + MB = 2 ;
m AB = 2c . Chú ý là IK ⊥ AB . B K A M I H
Điểm M chạy trên một elip ảo (trục lớn 2m thay đổi). Vị trí của M tại H, sao cho   
IH = tKI = t (− − ) R 1 4; 4 ⇒ t = = ⇒ IH = ( 1 − ;− ) 1 ⇒ H ( 3 − ; 4 − ) . 4 2 4 Hay ta có z = 3
− − 4i ⇒ P = a + b = 7 − . Chọn D.
Ví dụ 76. (BGD - Đề tham khảo THPTQG 2017-2018)
Xét các số phức z = a + bi (a,b∈) thỏa mãn z − 4 −3i = 5 . Tính P = a + b khi
z +1− 3i + z −1+ i đạt giá trị lớn nhất. A. P =10. B. P = 4 . C. P = 6 .
D. P = 8. Lời giải
Đặt z − 4 − 3i = x + yi,(x, y ∈) ⇒ z = x + 4 + ( y + 3)i , khi đó ta có: 2 2 x + y = 5 (1).
Thế z vào T = x + + yi + x + + ( y + )i = (x + )2 2 5 3 4
5 + y + (x + 3)2 + ( y + 4)2
Sử dụng (1) ta có T = 30 +10x + 30 + 6x + 8y ≤ (1+ ) 1 (60 +16x +8y)
Lại có x + y ≤ ( 2 2 + )( 2 2 2
2 1 x + y ) = 5 nên T ≤ 2(60 + 40) =10 2 . Dấu bằng xảy ra khi
x = 2, y = 1. Khi đó z = 6 + 4i nên a = 6, b = 4 và P =10. Chọn A.
Ví dụ 77. [THPT Quảng Xương I – Thanh Hóa]
Cho tập hợp số phức z thỏa mãn z −1 1 =
. Tìm max của P = z + i + 2 z − 4 + 7i . z + 3i 2 A. 8 . B. 20 . C. 2 5 . D. 4 5 . Phân tích.
Bài toán có thể quy về điểm M thuộc đường tròn và cần tìm max của MA + 2MB. Lời giải Gọi z −
= x + yi với x, y ∈ , ta có: z 1 1 =
⇔ 2 z −1 = z + 3i z + 3i 2 ⇒ (x − )2 2 2 2
1 + y = x + ( y + 3)2 ⇔ (x − )2 + ( y − )2 2 3 = 20 . Đặt
x = 2 + 2 5 cost, y = 3+ 2 5 sin t,t ∈[0;2π ]. Ta biến đổi P = z + i + 2 z − 4 − 7i và GV: Nguyễn Xuân Chung 2 2 2 2
thay biến thì P = (2+ 2 5 cost) +(4+ 2 5sint) + 2 ( 2 − + 2 5 cost) +( 4 − + 2 5 sin t)
P = 40 + 8 5 (cost + 2sint) + 2 40 −8 5 (cost + 2sint) .
Áp dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki ta có P ≤ ( 2 2
1 + 2 )(40 + 40) = 20 . Chọn B.
Ví dụ 78. (THPT Kim Liên – Hà Nội)
Xét các số phức z = a + bi ( a,b∈ ) thỏa mãn z −3− 2i = 2. Tính a + b khi
z +1− 2i + 2 z − 2 − 5i đạt giá trị nhỏ nhất. A. 4 − 3 . B. 2 + 3 . C. 3. D. 4 + 3 . Phân tích.
Bài toán cho điểm M thuộc đường tròn và cần tìm min của MA + 2MB. Lời giải
Đặt z − 3− 2i = x + yi,(x, y ∈) ⇒ z = x + 3+ ( y + 2)i . Theo giả thiết ta có 2 2 x + y = 4 (1).
Mặt khác T = z +1− 2i + 2 z − 2 − 5i = x + 4 + yi + 2 x +1+ ( y −3)i hay T = (x + )2 2
4 + y + 2 (x + )2 1 + ( y −3)2 (2).
Cách 1. (Trắc nghiệm Casio)
Áp dụng (1), khai triển thì T = 2 5 + 2x + 2 14 + 2x − 6y , để tìm giá trị nhỏ nhất thì mục x ≤ 0 tiêu là  ⇒ x∈[ 2; − 0], 2
y = 4 − x thế vào T, ta có: y ≥ 0  2 T 2 5 2x 14 2x 6 4 x  = + + + − −
 vào Mode 7 khảo sát thì T = 6 ⇔ x = 1 − ⇒ y = 3 .   min
Suy ra a + b = x + y + 5 = 4 + 3 . Chọn D. Cách 2. (Đại số)
Áp dụng (1) ta biến đổi (x + )2 2 + y =
+ x = ( + x) = (x + )2 2 4 20 8 4 5 2 4 1 + y    thay trở về (2)
ta có T = ( (x+ )2 2 2 1 + y + (x + )2
1 + (3− y)2 ) ≥ 2( y + 3− y ) ≥ 2 y +3− y = 6. 2 2 x = 1, − x + y = 4 Dấu bằng có khi  ⇔ = − = ⇒ + = + + = + . Chọn D. y  ( − y) x 1, y 3 a b x y 5 4 3 3 ≥ 0 Lời bình.
So sánh với bài 75, 76 ta thấy các hệ số đoạn thẳng là 1: 1 và yêu cầu tìm max, trong khi bài
này thì hệ số các đoạn thẳng là 1: 2 và yêu cầu tìm min. Ngoài ra khác với bài 77.
Bất đẳng thức trên thì khác bất đẳng thức Mincopxki. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 79. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Xét các số phức z, w thỏa mãn z = 2, iw − 2 + 5i =1. Giá trị nhỏ nhất của 2
z − wz − 4 bằng: A. 4 B. 2( 29 −3) C. 8 D. 2( 29 −5) . Phân tích.
Biểu thức cuối khá phức tạp nên ta tìm cách đơn giản nó và có xuất hiện số 4 liên quan đến z. Lời giải
Trước hết chia cả hai vế trong giả thiết thứ hai cho i và có: w + 5 + 2i =1 (1).
Giả sử z = x + yi,(x, y ∈) . Đặt 2 2
P = z − wz − 4 = z − wz − z.z = z z − w − z = 2 z − w − z
⇒ P = 2 2yi − w = 2 w − 2yi , lại đặt w − 2yi = u ⇒ w = u + 2yi và ta cần tìm min của
P = 2 u . Thế w vào (1) ta có u + 5 + ( y + 2)i =1 (2).
Chú ý rằng z = 2 ⇒ y ∈[ 2;
− 2] và xem y là tham số, hiển nhiên cho y = 2, − u = 4 − thì thỏa
mãn điều kiện (2) ⇒ P = 2 4
− = 8 . Vậy chọn C. min
Lời bình. Tại sao ta chọn y = - 2 và u = - 4 mà không chọn số khác? Một lý do là: Môđun của
số phức là độ dài của véc tơ, nhìn chung thì xem như là cạnh huyền của tam giác vuông có hai
cạnh là x và y cho nên tuân thủ theo định lý Pythagore. Nhưng nếu ta triệt tiêu một thành
phần y thì độ dài sẽ giảm đi, tiếp theo xem u như số thực là xong.
Qua đây các em có thể định hướng giải toán số phức như sau:
+ Hoặc chuyển độ phức tạp từ A sang B, rồi tập trung giải quyết B (Và ngược lại).
+ Trong trường hợp bất khả kháng thì dẫn cả A và B về điểm chung C.
Cụ thể ta thử chuyển từ (1) sang (2) xem thế nào? Sau khi giản ước ta có: P = 2 w − 2yi .
Từ (1) ta đặt w + 5 + 2i = a + bi ⇒ w = a − 5 + (b + 2)i , ta có 2 2
a + b =1. Thế w vào P ta có:
P = 2 a − 5 + 2(b +1− y)i như thế ta có ba tham số a, b, y mà y ∈[ 2; − 2] , b∈[ 1; − ] 1 .
Số y tự do hơn (lỏng hơn, tập hợp rộng hơn), nên với b cho tùy ý b∈[ 1; − ] 1 thì ta luôn chọn
được y = b +1, khi đó ta triệt tiêu được phần ảo, và P = 2 a − 5 mà a ∈[ 1; − ] 1 , bởi vậy trước
đây ta cho b = 0 thì chọn y = 1 và bây giờ có thể lấy a = 1 thì P = 2 1− 5 = 8. Rõ ràng ta chỉ min
cần lập luận mà không cần khảo sát gì.
Ví dụ 80. Cho các số phức w , z thỏa mãn 3 5 w + i =
và 5w = (2 + i)(z − 4) . Giá trị lớn nhất 5
của biểu thức P = z −1− 2i + z − 5 − 2i bằng A. 6 7 . B. 4 + 2 13 . C. 2 53 . D. 4 13 . Phân tích. GV: Nguyễn Xuân Chung
Đề bài cho tương đối "zích zắc" tức là gây nhiễu, nhưng tập trung hỏi về P và liên quan đến z
nên ta dùng phép thế để khử w. Sau đó là chọn phương án: Đơn giản đường tròn hoặc P. Lời giải
Rút w và thế vào giả thiết ta có 1 ( + i)(z − ) 3 5 5i 3 5 2 4 + i = ⇔ z − 4 + = 5 5 2 + i 2 + i
⇔ z − 3+ 2i = 3. Đặt z − 3+ 2i = a + bi,(a,b∈) ⇒ z = a + 3+ (b − 2)i và ta có: 2 2
a + b = 9 (1). Thế z vào P ta có: P = a + 2 + (b − 4)i + a − 2 + (b − 4)i và kết hợp (1) ta có
P = (a + )2 + (b − )2 + (a − )2 + (b − )2 2 4 2
4 = 29 + 4a −8b + 29 − 4a −8b suy ra
P ≤ 2(58 −16b) ≤ 2(58−16.( 3
− )) = 2 53 . Dấu bằng có tại a = 0, b = - 3. Chọn C. Cách 2.
Nếu đơn giản P thì ta đặt u = z − 3− 2i ⇒ z = u + 3+ 2i khi đó P trở thành:
P = u + 2 + u − 2 và đường tròn trở thành u + 4i = 3. Xét M ( ;
x y) biểu diễn u và các điểm A( 2;
− 0), B(2;0), I (0; 4
− ) thì P = MA + MB , M di chuyển trên đường tròn tâm I, r = 3.
Dễ thấy Oy là trục đối xứng của đường tròn và là trung trực của AB, nên P lớn nhất tại
x = 0, y = - 7 là giao của Oy và đường tròn và 2 2
P = 2 2 + 7 = 2 53 (các em tự vẽ hình). max Nhận xét.
Từ các ví dụ trên thì các em nắm được những gì? Nhìn chung là: Quy về xét vị trí tương đối
giữa các đường (thẳng, tròn, elip, ..), trong đó yêu cầu min, max. Nói chung ta đặt ẩn phụ để
chuyển độ phức tạp về một đường, dù giải theo PP hình học hay đại số thì có cùng bản chất.
Phép đặt ẩn phụ như trên thực chất là phép tịnh tiến, có điều ta không nói rõ làm tăng rắc rối.
Ví dụ 81. Tìm số phức z thỏa mãn z −1−i = 5 và biểu thức T = z − 7 − 9i + 2 z −8i đạt giá trị nhỏ nhất.
A. z = 5 − 2i .
B. z =1+ 6i . C. z = 2 − − 3i .
D. z = 4 + 5i . Phân tích.
Bài toán cho điểm M thuộc đường tròn và cần tìm min của MA + 2MB. Lời giải
Đặt z −1− i = a + bi,(a,b∈) ⇒ z = a +1+ (b + ) 1 i . Ta có 2 2 a + b = 25 (1).
Thế z vào T ta có T = a − 6 + (b −8)i + 2 a +1+ (b − 7)i
Hay T = (a − )2 + (b − )2 + (a + )2 + (b − )2 6 8 2 1
7 . Sử dụng (1) ta biến đổi xuất hiện số 2 GV: Nguyễn Xuân Chung 2   (a )2 (b )2 125   3 6 8 125 12a 16b 4 3a 4b 4 a − + − = − − = − − = − +  (b − 2)2 suy ra  4   2     2  2  3 T =
− a + (b − )2 + (a + )2 + ( − b)2  3 2 2 1 7 ≥ 2 +1   + (7 − 2)2 =     5 5 .   2    2   
Dấu bằng có khi 3 / 2 − a b − 2 2 2 =
,a + b = 25 nên a = 0, b = 5 và khi đó z = 1 + 6i. Chọn B. a +1 7 − b Lời bình.
Bài trên ta có thể dùng Casio để thử đáp án, nhưng thay đổi câu hỏi như bài 76 thì không thử
được. Các em xem lại bài 76 và so sánh với bài này để tìm ra điểm chung và điểm riêng, xem
lại phương pháp chủ đạo để giải toán.
Để củng cố cách giải, xem xét sự thay đổi giả thiết và yêu cầu bài toán, ta xét thêm vài ví dụ
Ví dụ 82. Xét các số phức z = a + bi (a,b∈) thỏa mãn z + 2 + 3i = 2 . Tính P = a + b khi
z + 2 − 5i + z − 6 + 3i đạt giá trị lớn nhất. A. P = 3 B. P = 3 − C. P = 7 D. P = 7 − . Phân tích.
Cho đường tròn. Tìm z0 để tổng MA + MB đạt max (Đã giải ở VD 75). Lời giải
Đặt z + 2 + 3i = x + yi ⇒ z = x − 2 + ( y −3)i và ta có: 2 2
x + y = 2 . Thế z vào T ta có
T = x + ( y − ) 2
i + x − + yi = x + ( y − )2 + (x − )2 2 8 8 8 8 + y
Hay T = 66 −16y + 66 −16x ≤ 2(132 −16x −16y) ≤ 2(132 + 32) = 2 82 .
Dấu bằng có khi x = y = - 1, khi đó z = - 3 - 4i nên P = 7 − . Chọn D.
Ví dụ 83. Cho số phức z thỏa mãn z −1− 2i + z − 4 − 6i = 9 . Giá trị lớn nhất của z −10 −14i là A. 17 . B. 20 . C. 15. D. 12. Phân tích.
Cho M thuộc Elip và điểm A. Tìm max MA (Đã giải ở VD 73). Lời giải
Đặt z −10 −14i = a + bi,(a,b∈) thì ta có a + 9 + (b +12)i + a +8+ (b + 6)i = 9 hay ta có
(a + )2 + (b + )2 + (a + )2 + (b + )2 9 12 6 8 = 9 và cần tìm max 2 2
a + b = m . GV: Nguyễn Xuân Chung Viết lại: 2 = m + + ( a + b) 2 9 225 6 3
4 + m +100 + 4(3a + 4b) (1). Ta có a + b ≤ ( 2 2 3 4
25 a + b ) = 5m ⇒ 5
− m ≤ 3a + 4b ≤ 5m (2), do đó kết hợp (1) suy ra 2 2
9 ≥ m + 225 − 30m + m +100 − 20m = m −15 + m −10 = 2m − 25,(m >15) ⇒ m ≤17 . Vậy max 2 2
a + b = m =17 . Chọn A.
Ví dụ 84. Cho z ∈ thỏa mãn 2z +1−3i = 2 . Tìm giá trị lớn nhất của P = z −1 + 3 z +1− 2i ? A. 4 2 B. 4 3 C. 2 2 D. 4 . Phân tích.
Cho đường tròn. Tìm max của MA + 3MB. Lưu ý là các hệ số khác nhau, số lẻ không đẹp. Lời giải.
Đặt 2z +1− 3i = x + yi ⇒ 2z = x −1+ ( y + 3)i và ta có: 2 2
x + y = 2 . Khi đó
2P = 2z − 2 + 3 2z + 2 − 4i = x − 3+ ( y + 3)i + 3 x +1+ ( y − ) 1 i
P = (x − )2 + ( y + )2 + (x + )2 + ( y − )2 2 3 3 3 1
1 = 20 − 6(x − y) + 3 4 + 2(x − y)
2P = 20 − 6(x − y) + 3 12 + 6(x − y) ≤ (1+ 3)(20 +12) = 8 2 ⇒ P = . Chọn A. max 4 2
Ví dụ 85. [THPT Lê Hồng Phong]
Cho số phức z và w thỏa mãn z + w = 3+ 4i và z − w = 9 . Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
T = z + w . A. 176 . B. 14. C. 4 . D. 106 . Phân tích.
Hình thức thay đổi nhưng vẫn quy về đường tròn. Tìm max của MA + MB. Lời giải Cách 1.
Thế w = 3+ 4i − z vào giả thiết thứ hai ta có: 2z − 3− 4i = 9 . Hơn nữa viết lại
2T = 2z + 2z − 6 −8i . Đặt 2z − 3− 4i = a + bi,(a,b∈) thì ta có: 2 2
a b  81 (1).
Khi đó 2T = a + 3+ (b + 4)i + a −3+ (b − 4)i hay viết thành
T = (a + )2 + (b + )2 + (a − )2 + (b − )2 ≤ ( + )( 2 2 2 3 4 3 4
1 1 2a +18 + 2b + 32) = 2 106 .
Dấu bằng có khi 6a + 8b = 0 và dễ thấy đường thẳng này cắt đường tròn (1). Vậy chọn D. GV: Nguyễn Xuân Chung Cách 2. Đặt z = ,
m w = n thì theo quy tắc hình bình hành ta có 2 2 1 m + n = ( 2 2
z + w + z − w ) 2 hay ta có 2 2
m + n = 53 không đổi và suy ra: m + n ≤ ( + )( 2 2
1 1 m + n ) = 106 . Lời bình.
Cách 1 giải với khá nhiều bài toán mà ta đã giải. Cách 2 theo quy tắc hình bình hành tuy ngắn
gọn nhưng với hệ số là 1:1. Lý do là giả thiết thay đổi nên ta linh hoạt hơn trong giải toán,
nhưng với hệ số khác thì không áp dụng được. Chẳng hạn ta xét bài toán sau
Ví dụ 86. Cho số phức z và w thoả mãn z + 2w = 8 + 6i và z − w = 4. Giá trị lớn nhất của biểu
thức z + w bằng A. 4 6 B. 2 26 C. 66 D. 3 6 . Phân tích.
So với bài 79, ở đây có khác là giả thiết thêm vào z + 2w (không kể hằng số). Tuy nhiên ta
giải theo tính chất của môđun xem thế nào. Lời giải:
Đặt m = z ,n = w , p = z.w + z.w . Sử dụng tính chất 2
z = z.z ta có: 2
z + w = (z + w) (z + w) 2 2 2 2 .
2 = m + 2 p + 4n (1) Và 2
z − w = (z + w) (z − w) 2 2 2 2 .
= 2m − 2 p + 2n (2).
Cộng các vế của (1) và (2) , kết hợp giả thiết suy ra: ( 2 2 + ) 2 2 2
8 6 + 2.4 = 3m + 6n . Suy ra 2 2 1  1  3
m + 2n = 44 do đó m + n =1.m + . 2n ≤ 1+ ( 2 2 m + 2n ) = .44 =   66 . 2  2  2 Chọn C.
Cách 2.
Không nhất định ta phải dùng môđun, trở về phép thế như bài 79 xem sao?
Biến đổi z − w = ⇒ z − ( + i − z) 8 8 2 2 8 2 8 6
= 8 ⇒ 3z −8 − 6i = 8 ⇒ z − − 2i = . 3 3
Xét 2T = 2 z + 2w = 2 z + z −8 − 6i . Đặt 8 2 2 64
z − − 2i = a + bi ⇒ a + b = và 3 9 8
T = a + + (b + ) 16 2 2 2 i + a −
+ (b − 4)i (như thế ta có dạng 2MA + MB). Hay ta có 3 3 2 2  8  ( )2  16 = + + + + − + ( − )2 164 16a 464 32 2 2 2 4 = 2 + + 4 a T a b a b b + − −     8b .  3   3  9 3 9 3 GV: Nguyễn Xuân Chung Suy ra T ( 2 2)328 464 2 2 1  ≤ + + = 3×88 ⇒ T ≤   66 . Chọn C.  9 9 
Ví dụ 87. [SGD Phú Thọ]
Cho tập hợp các số phức z thỏa mãn iz − 2 − i = 3. Giá trị lớn nhất của biểu thức
2 z − 4 − i + z + 5 + 8i bằng A. 3 15 . B. 15 3 . C. 9 5 . D. 18 5 . Phân tích.
Cho M thuộc đường tròn. Tìm max của 2MA + MB. Lời giải
Trước hết biến đổi iz − 2 − i = 3 ⇔ z −1+ 2i = 3 và đặt z −1+ 2i = a + bi thì ta có: 2 2
a + b = 9 (1). Ngoài ra z = a +1+ bi − 2i , thế z vào T ta được:
T = 2 a − 3+ (b −3)i + a + 6 + (b + 6)i hay viết lại
T = 2 27 − 6(a + b) + 81+12(a + b) = 2 54 −12(a + b) + 81+12(a + b) T ≤ (2 + ) 1 (54 + ) 81 = 9 5 . Chọn C.
Ví dụ 88. Gọi n là số các số phức z đồng thời thỏa mãn iz +1+ 2i = 3 và biểu thức
T = 2 z + 5 + 2i + 3 z − 3i đạt giá trị lớn nhất. Gọi M là giá trị lớn nhất của T . Giá trị tích của M.n là A. 10 21 . B. 6 13 . C. 5 21. D. 2 13 . Phân tích.
Cho M thuộc đường tròn. Tìm max của 2MA + 3MB. Đạt cực trị tại bao nhiêu điểm? Lời giải
Biến đổi iz +1+ 2i = 3 ⇔ z + 2 − i = 3 và đặt z + 2 − i = a + bi thì ta có: 2 2 a + b = 9 (1).
Ngoài ra z = a − 2 + bi + i , thế z vào T ta được: T = 2 a + 3+ (b + 3)i + 3 a − 2 + (b − 2)i hay viết lại T =
(a + )2 +(b + )2 + (a − )2 +(b − )2 2 3 3 3 2 2
T = 2 27 + 6(a + b) + 3 17 − 4(a + b) = 2 54 +12(a + b) + 3 51−12(a + b)
Suy ra T ≤ (2 + 3)(54 + )
51 = 5 21 ⇒ M = 5 21. Dấu bằng xảy ra khi
3(54 +12a +12b) = 2(51−12a −12b) ⇔ a + b = 1
− mà dễ thấy đường thẳng này cắt đường
tròn (1) tại hai điểm phân biệt nên n = 2.
Vậy Mn =10 21 . Chọn A. GV: Nguyễn Xuân Chung
Ví dụ 89. (Đặng Việt Hùng)
Cho 3 số phức z,z ,z thỏa mãn z −1+ 2i = z + 3− 4i , z + 5 − 2i = 2, z −1− 6i = 2. Tính 1 2 1 2
giá trị nhỏ nhất của biểu thức T = z − z + z − z + 4 1 2 A. 2 3770 B. 10361 C. 3770 D. 10361 13 13 13 26 Phân tích.
Cho điểm M thuộc đường thẳng và P, Q thuộc 2 đường tròn. Tìm max của MP + MQ. Lời giải
Gọi M (z) = M ( ; x y), I ( 5
− ;2), K (1;6), A(1; 2 − ), B( 3
− ;4), P(z ,Q z , R = R = 2. 1 ) ( 2) 1 2
Khi đó M thuộc trung trực của AB có phương trình 2x − 3y + 5 = 0 (∆) và P, Q di chuyển lần  
lượt trên hai đường tròn tâm I và K cùng bán kính R = 2 . Nhân xét AB = ( 4; − 6), IK = (6;4)  
Nghĩa là AB ⊥ IK nên hai đường thẳng IK / /∆ , hơn nữa d (I,∆) > R, IK > 2R . H I K Q P M
Rõ ràng ta có T = MP + MQ + 2R nhỏ nhất khi P, Q thuộc các đoạn MI, MK và do tính đối 2
xứng nên T = 2MK . Vậy  1  2 3770
T = 2MK = 2  IK +   d I,∆  = . Chọn A. min  ( ) 2 min 2    13 Lời bình.
Bài này ý tưởng lấy từ bài THPT Thuận Thành 2 – Bắc Ninh trong hình học tọa độ Oxyz
khi thay hai mặt cầu bởi hai đường tròn.
Ví dụ 90. (SGD Nghệ An - THPT Liên trường)
Cho số phức z và gọi z , z là hai nghiệm phức của phương trình 2
z + 8i = 0 ( z có phần 1 2 1
thực dương). Giá trị nhỏ nhất của biểu thức 2 = − + − + + 2 + z P z z z z z z được viết dưới 1 2 1 2
dạng m n + p q (trong đó n, p ∈ N; ,
m q là các số nguyên tố). Tổng m + n + p + q bằng A. 10 B. 13 C. 11 D. 12 Phân tích.
Cho 2 điểm (cần phải giải), suy ra điểm thứ 3, M tùy ý. Tìm min của MA + MB + MC. Lời giải Giải các nghiệm z2
z = 2 − 2i, z = 2
− + 2i ⇒ 2z + = 3− 3i 1 2 1 2
Viết lại P = z − 2 + 2i + z + 2 − 2i + z + 3+ 3i . Xét: M (z), A(2; 2 − ), B( 2; − 2),C ( 3 − ; 3 − ) GV: Nguyễn Xuân Chung
thì P = MA + MB + MC . Dễ thấy tam giác ABC cân tại C, và do
tính đối xứng của A, B nên điểm M thuộc đoạn OC. Phương trình B
đường thẳng OC là x = t, y = t ⇒ M (t;t),t ∈[ 3 − ;0]. Ta có 2 -3 O 2 P =
(t − )2 +(t + )2 + (t + )2 2 2 2 2 3 hay -2 -2  2tA P = ( 2
2 2 t + 4 + t + 3) , P'(t) = 2  +1 -3 2 Ct + 4  P (t) 2 ' = 0 ⇒ t = −
, suy ra P = 2 6 + 3 2 và m + n + p + q = 2 + 6 + 3+ 2 =13. Chọn B. 3 min
Ví dụ 91. (THPT Chuyên Hoàng Văn Thụ - Hòa Bình)
Cho số phức z thỏa mãn 4 z + i + 3 z − i =10 . Giá trị nhỏ nhất của z bằng: A. 1 . B. 5 . C. 3 . D. 1. 2 7 2 Phân tích.
Ta có thể hình dung như là 4MA + 3MB = 10 không đổi, kiểu như "lai tạo" của đường tròn và
Elip nên không biết là đường cong gì, cũng may là chỉ hỏi độ dài OM. Bây giờ ta cũng lấy
đường cong "thiên biến" để ứng "vạn biến" thử xem sao. Lời giải
Dễ thấy z = 0 không thỏa mãn, và giả sử z = m > 0 thì đặt z = m(cost + isin t),t ∈[0;2π ] Khi đó ta có 2 2 m t + ( + m t)2 2 2 4 cos 1 sin
+ 3 m cos t + (1− msin t)2 =10 2 2 ⇔ = m + + m
t + m + − m t ≤ ( 2 2 + )( 2 10 4 1 2 sin 3 1 2 sin 4 3 2m + 2) 2
⇒ 2m + 2 ≥ 4 ⇒ m ≥1⇒ z
= m =1. Dấu bằng có khi: min ( + t) = ( − t) 7 9 2 2sin 16 2 2sin ⇒ sin t = (thỏa mãn thuộc [ 1; − ] 1 ). 25
Thật may mắn là phép ứng biến thành công. Vậy z
= 1 tô khoanh tròn D!. min 5. Các bài luyện tập
Câu 1. (BGD - Đề thi chính thức THPTQG 2019 M102 C44)

Xét các số phức z thỏa mãn z = 2 . Trên mặt phẳng tọa độ Oxy , tập hợp điểm biểu diễn các 3+ số phức iz w =
là một đường tròn có bán kính bằng 1+ z A. 2 3 . B. 12 . C. 20 . D. 2 5 . GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 2. (SGD Hưng Yên )
Cho các số phức z thỏa mãn z = 5 . Tập hợp các điểm biểu diễn các số phức w = (1+ 2i) z + i
trên mặt phẳng tọa độ là một đường tròn. Tính bán kính r của đường tròn đó. A. 5 . B. 10. C. 5. D. 5 5 .
Câu 3. (BGD -Đề thi chính thức THPTQG 2019 M104 C31)
Cho số phức z thỏa (2 − i)z + 3+16i = 2(z + i) . Môđun của z bằng A. 5 . B. 13. C. 13 . D. 5.
Câu 4. Xét các số phức z thỏa mãn z2i 1  4. Biết rằng tập hợp các điểm biểu diễn các số phức
w  125i z 3i là một đường tròn. Tính bán kính của đường tròn đó bằng A. 52 . B. 3 13 . C. 52. D. 12 5 .
Câu 5. Cho hai số phức z, z′ thỏa mãn z + 5 = 5 và z′ +1− 3i = z′ − 3− 6i . Tìm giá trị nhỏ nhất của z − z′ . A. 5 . B. 5 . C. 10 . D. 3 10 . 2 4
Câu 6. [THPT Nguyễn Trãi - Hải Dương]
Cho hai số phức z , z thỏa mãn các điều kiện z = z = 2 và z + 2z = 4 . Giá trị của 1 2 1 2 1 2
2z − z bằng: 1 2 A. 2 6 B. 6 C. 3 6 D. 8.
Câu 7. Có bao nhiêu số phức z thỏa mãn 2
z z10 z và z 1i z 1i ? A. 0 B. 3. C. 1. D. 2 .
Câu 8. Cho hai số phức z ,
z  2 3, z  3 2. Tính giá trị biểu thức 1 2 z thỏa mãn 1 2 2 2
P z z z z . 1 2 1 2 A. P  20 3. B. P  30 2. C. P  50. D. P  60.
Câu 9. [SGD Lào Cai ]
Cho z , z là hai số phức liên hợp của nhau, đồng thời thỏa mãn z1 ∈ và − = 1 2 R z z 2 3. 2 z 1 2 2
Tính mô đun của số phức z . 1
A. z = 3 B. 5 z =
C. z = 2
D. z = 5 1 1 2 1 1 GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 10. Có tất cả bao nhiêu giá trị nguyên của m để có đúng hai số phức z thỏa mãn z − (2m − )
1 − i =10 và z −1+ i = z − 2 + 3i . A. 40 . B. 41. C. 165. D. 164.
Câu 11. (THPT Chuyên Hà Tĩnh)
Cho số phức z = a + bi (a,b∈,a > 0) thỏa mãn z −1+ 2i = 5 và z.z =10. Tính P = a −b. A. P = 4 . B. P = 4 − . C. P = 2 − . D. P = 2 .
Câu 12. Cho z , z là các số phức thỏa mãn z = z =1 và − =
. Tính giá trị của biểu 1 2 z 2z 6 1 2 1 2
thức P = 2z + z . 1 2 A. P = 2 . B. P = 3 . C. P = 3. D. P =1.
Câu 13. (SGD Ninh Bình)  
Tính tổng phần thực của tất cả các số phức z ≠ 0 thỏa mãn 5  z + i = 7 − z.  z    A. 2 − B. 3 − C. 3 D. 2
Câu 14. Tính tổng của hai số phức z thỏa mãn điều kiện z − 3i là số thuần ảo và z = 5 z + i A. -4+i B. 2i C. 8+2i D. 4-2i.
Câu 15. Biết có hai số phức z đồng thời thỏa mãn 2z − 3 = z +1+ i và (z − i)(z +1+ 2i) là số
thực. Tích của hai số đó là: A. 8 1 − i B. 8 1 + i C. 8 1 − − i D. 8 1 − + i . 3 3 3 3 3 3 3 3
Câu 16. (TT Diệu Hiền - Cần Thơ)
Xét số phức z thỏa mãn z − 2 − 2i = 2 . Giá trị nhỏ nhất của biểu thức P = z −1− i + z − 5 − 2i bằng A. 1+ 10 . B. 4 . C. 17 D. 5.
Câu 17. Cho số phức z thoả mãn z − 3− 4i = 5 và biểu thức 2 2
P = z + 2 − z − i đạt giá trị lớn
nhất. Môđun của số phức z bằng A. 10. B. 5 2 . C. 13. D. 10 .
Câu 18. Cho số phức z thỏa mãn z = 1. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức P = 1+ z + 3 1− z . A. 3 15 B. 6 5 C. 2 10 D. 4 5. GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 19. [THPT Chuyên Lương Thế Vinh – Đồng Nai]
Cho số phức z thỏa z =1. Tìm giá trị lớn nhất của 2 2
P = z + z + z − z . A. 14 . B. 4. C. 2 2 . D. 2 3 . 5
Câu 20. Xét các số phức z = a + bi (a,b∈) thỏa mãn z + 2 −3i = 2 2 . Tính P = 2a + b khi
z +1+ 6i + z − 7 − 2i đạt giá trị lớn nhất.
A. P = 3. B. P = 3 − . C. P =1. D. P = 7 .
Câu 21. [THPT Chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp]
Gọi S là tập hợp các số phức thỏa mãn z − 3 + z + 3 =10. Gọi z1, z2 là hai số phức thuộc S có
mô đun nhỏ nhất. Giá trị biểu thức 2 2
P = z + z là: 1 2 A. 16. B. 32. C. -32. D. -16.
Câu 22. (SGD Ninh Bình):
Cho số phức z thỏa mãn z +1 = 3. Tìm giá trị lớn nhất của T = z + 4 − i + z − 2 + i . A. 2 46. B. 2 13. C. 2 26. D. 2 23.
Câu 23. [THPT Chuyên Lương Thế Vinh – Đồng Nai]
Cho số phức z thỏa z −1− 2i = z − 3− i . Khi đó z nhỏ nhất bằng A. 1. B. 3 . C. 5 D. 2. 2 2
Câu 24. (THPT Hậu Lộc 2-Thanh Hóa )
Cho hai số phức z , z z +1−i = 2 z = iz 1 2 thỏa mãn 1 và 2
1 . Tìm giá trị nhỏ nhất m của biểu thức z − z 1 2 ? A. m = 2 −1. B. m = 2 2 . C. m = 2 .
D. m = 2 2 − 2.
Câu 25. Cho số phức z thỏa z −1− i + z − 3− 2i = 5 . Gọi M, m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá
trị nhỏ nhất của z . Tính tổng M + m A. 2 + 13 B. 2 − 13 C. 5 + 13 D. 2 + 3
Câu 26. Cho hai số phức u , v thỏa mãn 3 u − 6i + 3 u −1− 3i = 5 10 , v −1+ 2i = v + i . Giá trị nhỏ
nhất của u − v là: A. 10 . B. 2 10 . C. 10 . D. 5 10 . 3 3 3 GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 27. Cho số phức z thỏa mãn 4 z + i + 3 z − i =10 . Giá trị nhỏ nhất của z bằng A. 1 . B. 5 . C. 3 . D. 1. 2 7 2
Câu 28. Cho số phức z thỏa mãn z − 2 − 3i + z + 2 + 3i = 4 5 . Giá trị lớn nhất của z là A. 13 + 5 . B.3+ 13 . C.7 . D. 4 + 5 .
Câu 29. [THPT Thăng Long - Hà Nội]
Cho số thực a thay đổi và số phức z thỏa mãn z i − a =
. Trên mặt phẳng tọa độ, 2
a +1 1− a(a − 2i)
gọi I(−3; 4) và M là điểm biểu diễn số phức z. Khi a thay đổi thì MI đạt nhỏ nhất là: A. 4 B. 3 C. 5 D. 6.
Câu 30. (THPT Chuyên Đại học Vinh)
Giả sử z , z là hai trong các số phức z thỏa mãn (z − 6)(8+ zi) là số thực. Biết rằng z − z = 4 1 2 1 2
. Giá trị trị nhỏ nhất của z + 3z bằng: 1 2 A. 5 − 21 B. 20 − 4 21 C. 20 − 4 22 D. 5 − 22
Câu 31. Xét các số phức z = a + bi , (a,b∈) thỏa mãn đồng thời hai điều kiện z = z + 4 −3i và
z +1− i + z − 2 + 3i đạt giá trị nhỏ nhất. Giá trị P = a + 2b là: A. 252 P = − B. 41 P = − . C. 61 P = − . D. 18 P = − . 50 5 10 5
Câu 32. Gọi z = a + bi là số phức thỏa mãn z −1− i = 5 và z − 7 − 9i + 2 z −8i đạt giá trị nhỏ
nhất. Giá trị của 2a + 3b bằng A. 14. B. -17. C. 20. D. -12.
Câu 33. [THPT Chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp]
Cho các số phức z và w thỏa mãn (3− ) z i z =
+1− .i Tìm GTLN của T = w + i . w −1 A. 2 B. 3 2 C. 2 D. 1 2 2 2
Câu 34. (THPT Chuyên Ngữ – Hà Nội )
Cho hai số phức z , z thỏa mãn z − 3i + 5 = 2 và iz −1+ 2i = 4 . Tìm giá trị lớn nhất của 1 2 1 2
biểu thức T = 2iz + 3z . 1 2 A. 313 +16. B. 313 . C. 313 + 8 . D. 313 + 2 5 .
Câu 35. Cho số phức z thỏa mãn z + 2 − i + z − 2 + i = 4 2 . Tìm giá trị lớn nhất của iz + 7 ? A.16. B.10. C.8 + 2 2 . D.8 + 2 . GV: Nguyễn Xuân Chung
Câu 36. Cho số phức z thỏa mãn điều kiện z + 2 = z + 2i . Giá trị nhỏ nhất của biểu thức + P a b
= z −1− 2i + z − 3− 4i + z − 5 − 6i được viết dưới dạng
17 với a, b là các số hữu 2
tỉ. Giá trị của a + b là A. 3. B. 7 . C. 2 . D. 4 .
Câu 37. [SGD Lào Cai ]
Biết số phức z thỏa mãn đồng thời hai điều kiện z − 3− 4i = 5 và biểu thức 2 2
M = z + 2 − z − i đạt giá trị lớn nhất. Tính mô đun của số phức z + i. A. 61 B. 5 2 C. 3 5 D. 2 41 .
Câu 38. Cho số phức z thỏa mãn (1+ i) z +1−3i = 3 2 . Giá trị lớn nhất của biểu thức
P = z + 2 + i + 6 z − 2 − 3i bằng A. 5 6 . B. 15 (1+ 6). C. 6 5 . D. 10 + 3 15 .
Câu 39. [THPT Chuyên Quang Trung]
Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của m để tồn tại 4 số phức z thỏa mãn z + z + z − z = 2 và z(z + )
2 − (z + z) − m là số thuần ảo. Tổng các phần tử của S là: A. 2+1 B. 2+1 C. 2−1 D. 1 . 2 2 2
Câu 40. Cho số phức z thỏa mãn z − 5 + 3i = z −1− 3 và z thỏa mãn z − 4 −3i = z − 2 + 3 . 1 i i 1 1 2 2 2
Tìm giá trị nhỏ nhất của P = z − z + z − 6 + i + z − 6 − i . 1 2 1 2 A. 18 . B. 16 . C. 2 10 . D. 6 . 13 13
>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> PHỤ LỤC:
Chứng minh công thức tính nhanh khoảng cách từ 1 điểm đến đường trung trực của đoạn thẳng dạng số phức.
Bài toán. Cho z ∈ thỏa mãn z − A = z − B . Tìm min z −C . 2 2
C − A − C − B
Kết quả: min z − C = . 2 A − B
Hướng dẫn chứng minh.
Để dễ nắm bắt, ta chuyển bài toán về hình học tọa độ Oxy, sau đó chuyển lại về dạng số phức.
Gọi M(x; y), A(a; b), B(c; d), C(m; n) là các điểm biểu diễn các số phức tương ứng z, A, B, C. GV: Nguyễn Xuân Chung
+ Phương trình trung trực của BA là: 2 2 2 2   . OA − OB − = 0 ⇔ ( − ) + ( − ) OA − OB BAOM a c x b d y − = 0 . 2 2
+ Khi tính khoảng cách từ C đến d thì 2 2
( − ) +( − ) OA −OB a c m b d n −
     2B . AOC − B . 2 A (OA+OB) =
(a −c)2 +(b − d )2
2 (a − c)2 + (b − d )2
    
BA(OC −OA+OC −OB) (z − z − z − z   z − z + z − z   3 2 ) ( 3 1)( 3 2) ( 3 1) = = 2 z − z 2 z − z 1 2 1 2 2 2
C − A − C − B
Tức là ta có min z − C =
. Điều phải chứng minh. 2 A − B GV: Nguyễn Xuân Chung
Document Outline

  • SO PHUC Phan I
  • SO PHUC Phan II (full)