PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 1
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
KĨ THUẬT THẾ HẰNG SỐ TRONG TOÁN PHỨC
Vũ Quốc Triệu , Hà Nội tháng 6.2021
Trong Toán học nói chung và toán Phức nói riêng, ngoài các phép toán thông thường
ta còn có một phép toán ‘ thế hằng số’, nghĩa là thay một hằng số bởi một biểu thức chứa
biến. Phép toán này giúp giảm sự phức tạp trong tính toán, rút gọn các biểu thức số phức
bậc cao hoặc đôi khi nó còn là điểm mấu chốt để giải quyết vấn đề. Một hằng số nếu chỉ
nhìn nó ở góc độ số học thì đó là điều rất bình thường, thế nhưng khi thay thế nó bởi một
biểu thức chứa biến phù hợp lại tạo ra điều bất ngờ trong việc giải quyết bài toán.
A. KIẾN THỨC SỬ DỤNG
1. Cho số phứ
,z a bi a b
.Khi đó :
+)
2
2
2
2
.z z z z a b
.
+)
2
2
. . 0
n
nn
nn
k z k z z z z z k
.
2. Với hai số phức bất kì
z
và
w
,ta luôn có :
+)
;
n
n
zz
.
+)
0
z
z
w
ww

.
+)
wz z w
;
z w z w z w
.
3. Bất đẳng thức môđun
+)
z w z w
. Dấu bằng xảy ra
,0kk
sao cho
.wzk
.
+)
wz z w
. Dấu bằng xảy ra
,0kk
sao cho
.wzk
.
B. ÁP DỤNG
BÀI TOÁN 1 ( Trích đề thi thử THPT QG – SGD Thái Bình 2021 ) : Cho các số phức
1
z
;
2
z
;
3
z
thoả
mãn
1
4z
;
2
5z
;
3
2z
và
1 3 3122
4 16 25 80z zzzzz
. Giá trị của biểu thức
1 2 3
zP z z
bằng
A.
8
. B.
2
. C.
1
. D.
6
.
Nhận xét : Quan sát các hệ số trong giả thiết
1 3 3122
4 16 25 80z zzzzz
ta thấy
1 1 1
2
2
16 4 .z z z
;
2
2
2 2 2
25 5 .z z z
;
2
2
3 3 3
4 2 .z z z
.
Lời giải
Chọn B.
Từ giả thiết
1
4z
,
2
5z
,
3
2z
ta có,
33
.4zz
;
11
. 16zz
;
22
. 25zz
.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 2
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Thay các hệ số 4; 16 và 25 bởi các biểu thức tương ứng ở trên vào giả thiết
1 3 3122
4 16 25 80z zzzzz
, ta được :
3 3 1 2 1 1 2 3 12 2 3
. . . 80z zzz z z z z z z z z
1 2 3 1 2 3
80z zzzzz
1 2 3 1 2 3
80z zzzzz
1 2 3 1 2 3
. . . 80z z z zz z
1 2 3
4.5.2. 80z z z
1 2 3
2z z z
.
BÀI TOÁN 2 ( Trích đề thi thử THPT QG – THPT Trần Hưng Đạo, Nam Định 2021 ) :
Cho các số phức
;zw
thoả mãn
4z
,
5 2 1iw i
. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức
2
16wzPz
bằng
A.
16
. B.
14
. C.
18
. D.
17
.
Lời giải
Chọn B.
Ta có :
*)
5 2 1 5 2 1iw i w i
tập hợp điểm biểu diễn tất cả các số phức
w
là đường tròn
22
: 2 5 1C x y
*)
2
.4.Pwwz z z w zz z z z z
.
Đặt
;z a bi a b
. Vì
4z 
22
16ab
.
Khi đó :
42P a w
.
Gọi
M w M C
. Chọn điểm
2 ;0Ea
thì
4P ME
.
Vì
2 2 2
16 16 4 4 8 2 8a b a a a
.
Chọn
8;0 ; 8;0AB
thì điểm
E
thuộc đoạn thẳng
AB
.
Từ hình vẽ suy ra
5 1 4ME MH JQ IQ IJ
4 16P ME
.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 3
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Vậy
min
16P
.
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết bài toán là ta nhận ra:
2
2
16 4 . z z z
.
BÀI TOÁN 3: Cho hai số phức
;zw
thay đổi thoả mãn
3z
,
2w
và
. 3 5z w z
. Giá trị lớn nhất
của biểu thức
2
38. iP w z
bằng
A.
19
. B.
19 2
. C.
19 5
. D.
19 3
.
Nhận xét: Ta có
22
22
9 3 . ; 16 4 .z z z w w w
.Từ đó ta nghĩ đến
36 . . .z w z w
.
Lời giải
Chọn B.
Giả thiết
22
..38 36 2 iPz iw w z
.
Áp dụng bất đẳng thức môđun :
1 2 1 2
z z z z
, ta có :
22
36 2 3. 62.iiP w z w z 
.
Vì :
*
2 5i
.
*
2 2 2
. . . . 536 9.4 . . . . 3.2.3w z w z w z zz ww wz z z w w z z z w
.
Suy ra
18 5 5 19 5PP
.
Dễ thấy khi
3 ;w 2z i i
( thỏa mãn các giả thiết ) thì
19 5P
.
Vậy
ax 19 5MP
.
BÀI TOÁN 4 ( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho số phức
z
thay đổi và thoả mãn
1z
. Gọi
,Mm
lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của
biểu thức
3
54
6 2 1 P z z z z
. Khi đó
Mm
bằng
A.
1Mm
. B.
3Mm
. C.
6Mm
. D.
7Mm
.
Nhận xét: Ta có:
2
2
2
2
22
2 2 2
1 1 . ; 1 1 . z z z z z z
.
Lời giải
Chọn A.
2
2
5 3 2 4 2 5 3 4
1 6 2 1 . . 6 2 . P z z z z z z z z z z z z
4 4 2 2 2 4 4 2 2
. 6 2 . 6 2z z z z z z z z z z
22
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 . 6 2 4 2 z z z z z z z z z z
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 4
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Đặt
,;z x yi x y
.
+)
2 2 2 2
1 1 1z x y y x
.
+)
22
2 2 2 2 2 2 2 2
4 4 2 2 4 1 4 P x y x y x y x y
=
2
22
4 2 1 1 4 2 1xx



.
Lại đặt
2
2
0;1
2
2 1 1;1
2 1 0;1
x
x
t x t

.
Khi đó:
2 2 2
4 1 4 4 4 4 4 1 P f t t t t t t t
.
Từ bảng biến thiên suy ra
ax 4; in 3M P M P
.
Vậy
1Mm
.
BÀI TOÁN 5: Cho số phức
z
thay đổi, thoả mãn
21 z i z i
và
5z
. Gọi
,Mm
lần lượt là giá
trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức
22
11 P z z z z
. Tổng
Mm
bằng
A.
2
. B.
6
. C.
1
. D.
4
.
Lời giải
Chọn B
Ta có:
2 2 1z z z i i z z z i
.
Lấy môdun hai vế ta được:
22
21 z z z
.
Đặt
0t z t
Suy ra
22
2 2 2 2
1
2 1 4 4 2 1 6 5 0
5
t nhaän
t t t t t t t t t t
t loaïi
.
Vậy
1z
.
Lại có:
22
. . . 1 . 1 1 1P z z z z z z z z z z z z z z z z z z
.
Đặt
; z x yi x y
22
1
2 1 2 1

xy
P x x
.
Vì
2 2 2 2
11x y y x
và
2
0;1x
.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 5
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Ta có:
2 2 2
8 2 2 4 1 P x x
Đặt
2
0;1u x u
.
Suy ra
2
1
16 ; ;1
4
8 2 2 4 1
1
4 ; 0;
4
uu
P u u f u
u





.
Từ đồ thị hàm số
2
4;16 4;16 2;4 f u f u P P
.
Vậy
ax 4; in 2M P M P
.
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết nhanh việc rút gọn biểu thức là sử dụng:
2
2
1 1 .z z z
.
C. BÀI TẬP TỰ LUYỆN
BÀI TẬP 1: Cho các số phức
1
z
,
2
z
,
3
z
thoả mãn
1
1z
,
2
2z
,
3
3z
và
1 2 3
4z z z
. Giá trị của
biểu thức
1 2 2 3 3 1
94P zzzz zz
bằng
A.
27
. B.
31
. C.
35
. D.
24
.
BÀI TẬP 2: Có bao nhiêu số phức
z
thoả mãn
4
11 zz
.
A.
0
. B.
1
. C.
4
. D.
8
.
BÀI TẬP 3: Cho số phức
z
thay đổi và thoả mãn
1z
. Gọi
,Mm
lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị
nhỏ nhất của biểu thức
44
11P z z
. Tích
.Mm
bằng
A.
2
. B.
4
. C.
2
. D.
42
.
BÀI TẬP 4 : Cho hai số phức
12
, zz
thỏa mãn
12
2, 1zz
và
12
22zz
. Giá trị của biểu thức
2
1
3
2
z
T
z
bằng
A.
3 10
2
. B.
8
3
. C.
19
2
. D.
37
2
.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 6
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
BÀI TẬP 5: Cho hai số phức
;zw
thay đổi thoả mãn
1z
,
2w
và
w. . 1z w z
. Giá trị lớn nhất của
biểu thức
22
3.1 iP w z
bằng
A.
3
. B.
5
. C.
2 7 2
. D.
7 2 7
.
BÀI TẬP 6: ( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho các số
phức
1
z
;
2
z
;
3
z
thoả mãn
21 3
0z z z k
và
1 2 3
0z z z
. Giá trị của biểu thức
1 2 2 3 3 1
1 2 3
z z z z z z
P
z z z


bằng
A.
k
. B.
2
k
. C.
1
. D.
3
k
.
HƯỚNG DẪN GIẢI
1.D
2.D
3.B
4.A
5.C
6.A
BÀI TẬP 1: Cho các số phức
1
z
,
2
z
,
3
z
thoả mãn
1
1z
,
2
2z
,
3
3z
và
1 2 3
4z z z
. Giá trị của
biểu thức
1 2 2 3 3 1
94P zzzz zz
bằng
A.
27
. B.
31
. C.
35
. D.
24
.
Lời giải
Chọn D.
Ta có :
P
=
1 2 3 3 1 2 3 2 3 112
. . . . . . . . .z z z z z z z z zz z z
=
213123
. . .z z z zzz
=
1 2 11 2 3 3 1 2 3 1 2 32 3 1 2 3
. . . . . . . 24z z z z z z z z z z z z zz z z zz
BÀI TẬP 2: Có bao nhiêu số phức
z
thoả mãn
4
11 zz
.
A.
0
. B.
1
. C.
4
. D.
8
.
Lời giải
Chọn D.
Đặt
,;z x yi x y
.
Ta có:
+)
2 2 2 2
1 1 1 z a b a b
.
+)
2
22
4 4 2 4 2 2 2
1 1 1 1 . 1 . 1z z z z z z z z
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 7
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
22
2
2 2 2
22
1
2
1 2 1
1
2

ab
z z a b
ab
.
Trường hợp 1:
2
22
2
22
3
3
1
4
2
2
1
1
1
4
2
a
a
ab
b
ab
b





có 4 số phức thỏa mãn.
Trường hợp 2:
2
22
2
22
2
1
1
1
2
4
2
3
3
1
4
2
a
a
ab
b
ab
b




có 4 số phức thỏa mãn.
Vậy có tất cả 8 số phức
z
thỏa mãn yêu cầu bài toán.
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết nhanh việc rút gọn là sử dụng:
2
2
2
2
22
1 1 .z z z
.
BÀI TẬP 3: Cho số phức
z
thay đổi và thoả mãn
1z
. Gọi
,Mm
lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị
nhỏ nhất của biểu thức
44
11P z z
. Tích
.Mm
bằng
A.
2
. B.
42
. C.
2
. D.
4
.
Lời giải
Chọn B
Ta có:
2
2
2
2
22
1 1 . .z z z z z
.
Khi đó:
2 2 2 2
4 2 4 2 2 2 2 2
..P z z z z z z z z z z z z
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
z z z z z z z z z z
.
Đặt
,;z x yi x y
.
+)
2 2 2 2
1 1 1z x y y x
.
+)
22
24P x y xy
Bình phương hai vế, ta được
2
2 2 2 2 2 2 2
4 16 16P x y x y xy x y
2 2 2 2
22
4 16 16 .x y x y x y xy x y x y
22
4 1 2 1 2 16 16 1 2 1 2xy xy x y xy xy xy
22
4 16 1 4xy x y
.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 8
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Đặt
t xy
.Vì
22
11
0 0;
2 2 2
xy
xy t



Suy ra:
22
4 16 1 4P t t f t
.
Ta có
2
2
16 1 8
11
; 0 0;
2
22
14




t
f t f t t
t
.
Mà
11
0 4; 4; 8
2
22






f f f
. Từ đó
ax 8; in 4M f t M f t
.
Vậy
2 2;m 2M
.
BÀI TẬP 4 : Cho hai số phức
12
, zz
thỏa mãn
12
2, 1zz
và
12
22zz
. Giá trị của biểu thức
2
1
3
2
z
T
z
bằng
A.
37
2
. B.
8
3
. C.
19
2
. D.
3 10
2
.
Lời giải
Chọn A.
Ta có
2
1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
4 2 2 2 2 2 z z z z z z z z z z
22
1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
4 2 . . 8 2 . .z z z z z z z z z z
.
Suy ra
1 2 1 2
. . 2z z z z
Lại có
1 2 1 2
2
11
2 3 2 3
3
2
2
z z z z
z
T
zz

Suy ra
2
2
1 2 1 2 1 2
4 2 3 2 3 2 3T z z z z z z
22
1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
2 3 2 3 4 9 6 . . 25 6 . . 37z z z z z z z z z z z z z z
Vậy
37
2
T
.
BÀI TẬP 5: Cho hai số phức
;zw
thay đổi thoả mãn
1z
,
2w
và
w. . 1z w z
. Giá trị lớn nhất của
biểu thức
22
3.1 iP w z
bằng
A.
3
. B.
5
. C.
2 7 2
. D.
7 2 7
.
Nhận xét: Ta có
22
22
1 1 . ; 4 2 .z z z w w w
.Từ đó ta nghĩ đến
4 1.4 . . .z w z w
.
Lời giải
Chọn C.
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 9
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
Giả thiết
2 2 2 2
3 4 5 3. 1 . iP w z w zi
.
Áp dụng bất đẳng thức môđun :
1 2 1 2
z z z z
, ta có :
2 2 2 2
4 5 3 4..53iiP w z w z
.
Vì :
*)
75 23i
.
*)
2 2 2 2 2 2
4 1. .. . . . . . . w . . . w. . 2. 14 1. 2w z w z w z z z w w w z z z w w z z z w 
.
Suy ra
2 7 2P 
.
Dễ thấy khi
31
;w 2
22
z i i
( thỏa mãn các giả thiết ) thì
2 7 2P 
.
Vậy
ax 2 7 2MP
.
BÀI TẬP 6 ( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho các số
phức
1
z
;
2
z
;
3
z
thoả mãn
21 3
0z z z k
và
1 2 3
0z z z
. Giá trị của biểu thức
1 2 2 3 3 1
1 2 3
z z z z z z
P
z z z


bằng
A.
k
. B.
2
k
. C.
1
. D.
3
k
.
Nhận xét :
2 2 2
2
2 3 1 1 2 2 3 31
. . .k z z z z z z z z z
.
Lời giải
Chọn A.
Từ giả thiết suy ra
2 2 2
2
2 3 1 1 2 2 3 31
. . .k z z z z z z z z z
.
Ta có
1 2 2 3 3 1
1 2 3
z z z z z z
P
z z z


=
2 2 2
1 2 2 3 3 1
2
1 2 3
. . .
1
z z k z z k z z k
k z z z


=
1 2 3 3 2 3 1 1 3 1 2 2
2
1 2 3
. . . . .
1
z z z z z z z z z z z z
k z z z


=
3 1 2
1 2 3
2
1 2 3
1
.
z z z
z z z
k z z z


=
3 1 2
3 1 2
1 2 3 1 1 1
22
1 2 3 1 2 3
11
. . . .
z z z
z z z
z z z z z z
k z z z k z z z


=
1 2 3
1 2 3
1 1 1 1 1 1
22
1 2 3 1 2 3
11
. . . . . .
z z z
z z z
z z z z z z
k z z z k z z z


PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC NĂM HỌC 2020 – 2021
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 10
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
VŨ QU
Ố
C TRI
Ệ
U
=
111
22
11
. . . . .z z z k k k k
kk

.
Lưu ý : Cách trắc nghiệm nhanh, có thể chọn
222
1 2 3
kkk
z z z k P k
kkk


.
…………………………………………………HẾT…………………………………………………

Preview text:

PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021
KĨ THUẬT THẾ HẰNG SỐ TRONG TOÁN PHỨC
Vũ Quốc Triệu , Hà Nội tháng 6.2021
Trong Toán học nói chung và toán Phức nói riêng, ngoài các phép toán thông thường V
ta còn có một phép toán ‘ thế hằng số’, nghĩa là thay một hằng số bởi một biểu thức chứa Ũ Q
biến. Phép toán này giúp giảm sự phức tạp trong tính toán, rút gọn các biểu thức số phức U Ố
bậc cao hoặc đôi khi nó còn là điểm mấu chốt để giải quyết vấn đề. Một hằng số nếu chỉ C T
nhìn nó ở góc độ số học thì đó là điều rất bình thường, thế nhưng khi thay thế nó bởi một RI Ệ
biểu thức chứa biến phù hợp lại tạo ra điều bất ngờ trong việc giải quyết bài toán. U
A. KIẾN THỨC SỬ DỤNG
1. Cho số phứ z a bi a,b   .Khi đó : 2 2 +) 2 2
z.z z z a b . n 2 n n +) 2n        .  n k z k z z z
z .z k  0.
2. Với hai số phức bất kì z và w ,ta luôn có : n +) .
z w z . w ; n z z . z z +)  w  0. w w
+) z  w  z w ; z w z w z w . V
3. Bất đẳng thức môđun Ũ Q U         Ố +) z w z
w . Dấu bằng xảy ra k , k 0 sao cho z k.w . C T RI
+) z  w  z w . Dấu bằng xảy ra  k  , k  0 sao cho z k.w . ỆU B. ÁP DỤNG
BÀI TOÁN 1 ( Trích đề thi thử THPT QG – SGD Thái Bình 2021 ) : Cho các số phức z ; z ; z thoả 1 2 3
mãn z  4 ; z  5 ; z  2 và 4z z 16z z  25z z  80 . Giá trị của biểu thức 1 2 3 1 2 2 3 1 3
P z z z bằng 1 2 3 A. 8 . B. 2 . C. 1. D. 6 .
Nhận xét : Quan sát các hệ số trong giả thiết 4z z 16z z  25z z  80 ta thấy 1 2 2 3 1 3 2 2 2 2 16  4  zz .z ; 2 25  5  zz .z ; 2 4  2  zz .z . 1 1 1 2 2 2 3 3 3 Lời giải Chọn B.
Từ giả thiết z  4 , z  5 , z  2 ta có, z .z  4 ; z .z  16 ; z .z  25 . 1 2 3 3 3 1 1 2 2
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 1
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021
Thay các hệ số 4; 16 và 25 bởi các biểu thức tương ứng ở trên vào giả thiết
4z z 16z z  25z z  80 , ta được : 1 2 2 3 1 3
z .z z z z .z z z z .z z z  80 3 3  1 2  1 1 2 3  2 2 1 3 VŨ
  z z z z z z  80  z z z z z z  80 1 2 3  Q  1 2 3 1 2 3 1 2 3 U Ố C         T
z . z . z . z z z 80 4.5.2. z z z 80 1 2 3 1 2 3 1 2 3 RI ỆU
z z z  2 . 1 2 3
BÀI TOÁN 2 ( Trích đề thi thử THPT QG – THPT Trần Hưng Đạo, Nam Định 2021 ) :
Cho các số phức z; w thoả mãn z  4 , iw  5  2i  1. Giá trị nhỏ nhất của biểu thức 2
P z wz 16 bằng A. 16 . B. 14 . C. 18 . D. 17 . Lời giải Chọn B. Ta có :
*) iw  5  2i  1  w  5i  2  1  tập hợp điểm biểu diễn tất cả các số phức w là đường tròn
C x  2  y  2 : 2 5 1 *) 2
P z wz z.z z . z w z  4 z z w . VŨ Q
Đặt z a bi  ; a b
 . Vì z  4  2 2
a b  16 . U Ố C Khi đó :   T P 4 2a w . RI ỆU
Gọi M w  M C . Chọn điểm E 2 ;
a 0 thì P  4ME . Vì 2 2 2
a b  16  a  16  4   a  4  8   2a  8. Chọn A 8
 ;0; B8;0 thì điểm E thuộc đoạn thẳng AB .
Từ hình vẽ suy ra ME MH JQ IQ IJ  5 1  4  P  4ME 16 .
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 2
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021 Vậy P 16 . min 2
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết bài toán là ta nhận ra: 2 16  4  z  . z z .  
BÀI TOÁN 3: Cho hai số phức z; w thay đổi thoả mãn z  3 , w  2 và z . w z 3 5 . Giá trị lớn nhất V Ũ Q của biểu thức 2 P  .
w z  38  i bằng U Ố C T RI A. 19 . B. 19 2 . C. 19 5 . D. 19 3 . ỆU 2 2 2 2
Nhận xét: Ta có 9  3  z  .
z z; 16  4  w  .
w w .Từ đó ta nghĩ đến 36  z. . w z.w . Lời giải Chọn B. Giả thiết  2 2 P  .
w z  38  i  .
w z  36  2  i .
Áp dụng bất đẳng thức môđun : z z z z , ta có : 1 2 1 2 2 P  . w z    i 2 36 2  .
w z  36  2  i . Vì :
* 2  i  5 . * 2 2 2 . w z  36  . w z  9.4  .
w z z z.ww wz z z.w  w . z . z z.w  3.2.3 5 .
Suy ra P  18 5  5  P  19 5 . VŨ Q
Dễ thấy khi z  3 ;
i w  2i ( thỏa mãn các giả thiết ) thì P  19 5 . U Ố C
Vậy M ax P  19 5 . T RI Ệ
BÀI TOÁN 4 ( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho số phức U
z thay đổi và thoả mãn z  1. Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của 3 biểu thức 5 4
P z z  6z  2 z 1 . Khi đó M m bằng
A. M m 1.
B. M m  3.
C. M m  6 .
D. M m  7 . 2 2 2 2 2 2 Nhận xét: Ta có: 2
  z z z
  2    z  2 1 1 . ; 1 1
z .z . Lời giải Chọn A.
P z z
z z   2  z z z z z z z z 2 5 3 2 4 2 5 3 4 1 6 2 1 . . 6 2 . 4 4 2 2 2 4 4 2 2
z . z z  6  2 z . z z z z  6  2 z z 2 2   2 2 z z  2 2 2 2
z z   z z   2 2 z z  2 2 2 . 6 2
 4  2 z z
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 3
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021
Đặt z x yi,  ; x y  . +) 2 2 2 2
z  1  x y  1  y  1 x . 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
+) P  4 x y   4  2 2x y   4 x y  1  4 x y V    Ũ Q U Ố   =  x  2 2 2 4 2 1 1  4 2x 1 C   . T RI 2 Ệ 2 x   0;  1 U
Lại đặt t  2x 1  t  0;1 . 2      2 x 1  1;  1
Khi đó: P f t   2t   2
t t   t   2 4 1 4 4 4 4
4 t t   1 .
Từ bảng biến thiên suy ra M ax P  4; M in P  3 .
Vậy M m 1.
BÀI TOÁN 5: Cho số phức z thay đổi, thoả mãn z  2  i z 1 i và z  5 . Gọi M , m lần lượt là giá
trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức 2 2
P z z 1  z z 1 . Tổng M m bằng A. 2 . B. 6 . C. 1. D. 4 . V Ũ Q Lời giải U Ố C Chọn B T RI Ệ          U Ta có: z z z i 2 i z
z 2  z 1i . 2 2
Lấy môdun hai vế ta được: z   z  2   z   1 .
Đặt t z t  0 t 1 nhaän 2 2
Suy ra t  t  2  t     2 2 2 2 1
t t  4t  4 t  2t 1 t  6t  5  0   . t  5  loaïi Vậy z  1. Lại có: 2 2
P z z z.z z z z.z z . z 1 z z . z 1 z z 1 z z 1 z . 2 2
x y 1
Đặt z x yi  ; x y    .
P  2x 1  2x 1  Vì 2 2 2 2
x y  1  y  1 x và 2 x 0  ;1 .
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 4
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021 Ta có: 2 2 2
P  8x  2  2 4x 1 Đặt 2
u x u 0  ;1 .  1  V 16u ; u  ;1 Ũ    Q   4  2       U Suy ra P 8u 2 2 4u 1 f u  . Ố   1  C 4 ; u  0;    T   4 RI ỆU
Từ đồ thị hàm số f u  f u   2
4;16  P 4;16  P 2;4 .
Vậy M ax P  4; M in P  2 . 2
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết nhanh việc rút gọn biểu thức là sử dụng: 2 1  1  z  . z z . VŨ
C. BÀI TẬP TỰ LUYỆN Q U
BÀI TẬP 1: Cho các số phức z , z , z thoả mãn z  1, z  2 , z  3 và z z z  4 . Giá trị của 1 2 3 1 2 3 1 2 3 Ố C T
biểu thức P  9z z z z  4z z bằng 1 2 2 3 3 1 RI ỆU A. 27 . B. 31. C. 35 . D. 24 .
BÀI TẬP 2: Có bao nhiêu số phức z thoả mãn 4
z z 1  1. A. 0 . B. 1. C. 4 . D. 8 .
BÀI TẬP 3: Cho số phức z thay đổi và thoả mãn z  1. Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị
nhỏ nhất của biểu thức 4 4
P z 1  z 1 . Tích M.m bằng A. 2 . B. 4 . C. 2 . D. 4 2 .
BÀI TẬP 4 : Cho hai số phức z , z thỏa mãn z  2, z  1 và z  2z  2 . Giá trị của biểu thức 1 2 1 2 1 2 3 2  2  z T bằng z1 3 10 8 19 37 A. . B. . C. . D. . 2 3 2 2
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 5
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021
BÀI TẬP 5: Cho hai số phức z; w thay đổi thoả mãn z  1, w  2 và w.z  .
w z  1 . Giá trị lớn nhất của biểu thức 2 2
P w .z 1 3i bằng A.  . D. 7 2  7 . 3 . B. 5 . C. 2 7 2 V Ũ Q
BÀI TẬP 6: ( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho các số U Ố        C
phức z ; z ; z thoả mãn z z z k 0 và z z z
0 . Giá trị của biểu thức 1 2 3 1 2 3 1 2 3 T RI
z z z z z z 1 2 2 3 3 1 Ệ P  bằng U   z z z 1 2 3 A. k . B. 2 k . C. 1. D. 3 k . HƯỚNG DẪN GIẢI 1.D 2.D 3.B 4.A 5.C 6.A
BÀI TẬP 1: Cho các số phức z , z , z thoả mãn z  1, z  2 , z  3 và z z z  4 . Giá trị của 1 2 3 1 2 3 1 2 3
biểu thức P  9z z z z  4z z bằng 1 2 2 3 3 1 A. 27 . B. 31. C. 35 . D. 24 . Lời giải Chọn D. VŨ
Ta có : P = z .z .z .z z .z .z .z z .z .z .z 1 2 3 3 1 1 2 3 2 2 3 1 Q U Ố C
= z .z .z . z z z 1 2 3  3 1 2  T RI ỆU
= z . z . z . z z z z . z
z . z z z z . z
z . z z z  24 1 2 3 3 1 2 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3
BÀI TẬP 2: Có bao nhiêu số phức z thoả mãn 4
z z 1  1. A. 0 . B. 1. C. 4 . D. 8 . Lời giải Chọn D.
Đặt z x yi,  ; x y  . Ta có: +) 2 2 2 2
z  1  a b  1  a  1 b .
+) z    z   2 2 2 4 4 2 4 2 2 2 1 1 1
1  z z .z 1  z . z z 1
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 6
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021  1 2 2 a b   2 2 2 2 2
z z 1  2 a b 1   . 1  2 2 a b    2 VŨ  3  Q 2 3  1  2 2 a     a   U a b  4  Ố Trường hợp 1: 2  2    
 có 4 số phức thỏa mãn. C 1 T 2 2 2 1        RI a b 1 b b    4  Ệ 2 U  1  1 2  1 a a   2 2
a b       Trườ 4 2 ng hợp 2:  2    
 có 4 số phức thỏa mãn. 3 2 2 2 3    2 a b 1 b b    4  2
Vậy có tất cả 8 số phức z thỏa mãn yêu cầu bài toán. 2 2 2 2
Nhận xét: Mấu chốt để giải quyết nhanh việc rút gọn là sử dụng:   2    z  2 1 1
z .z .
BÀI TẬP 3: Cho số phức z thay đổi và thoả mãn z  1. Gọi M , m lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị
nhỏ nhất của biểu thức 4 4
P z 1  z 1 . Tích M.m bằng A. 2 . B. 4 2 . C. 2 . D. 4 . Lời giải Chọn B V 2 2 Ũ 2 2 2 2 Q
Ta có: 1  1   z    .zz  z .z . U Ố C 2 2 2 2 T Khi đó: 4 2 4 2 2 2 2 2
P z z .z z z .z z z zz z z RI     ỆU 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
z z z z z z z z z z .
Đặt z x yi,  ; x y  . +) 2 2 2 2
z  1  x y  1  y  1 x . +) 2 2
P  2 x y  4xy
Bình phương hai vế, ta được P  x y 2 2 2 2 2 2 2 2 4
16x y 16 xy x y 2 2 2 2
  x y  x y 2 2 4
16x y 16 xy x y .x y
   xy  xy 2 2 4 1 2 1 2
16x y 16 xy 1 2xy1 2xy 2 2
 4 16 xy 1 4x y .
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 7
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021 2 2    Đặ x y 1 1
t t xy .Vì 0  xy    t  0;   2 2  2 Suy ra: 2 2
P  4 16t 1 4t f t  . VŨ 2  Q 161 8t  1  1 f t f  U Ta có   ;
t  0  t   0;   . 2 Ố 1 4t 2 2  2 C T RI     Ệ fff    U Mà   1 1 0 4; 4; 8    
. Từ đó M ax f t  8; M in f t  4 .  2   2 2 
Vậy M  2 2; m  2 .
BÀI TẬP 4 : Cho hai số phức z , z thỏa mãn z  2, z  1 và z  2z  2 . Giá trị của biểu thức 1 2 1 2 1 2 3 2  2  z T bằng z1 37 8 19 3 10 A. . B. . C. . D. . 2 3 2 2 Lời giải Chọn A. 2
Ta có 4  z  2zz  2z z  2zz  2z z  2z 1 2  1 2   1 2   1 2   1 2  2 2  z
 4 z  2 z .z z .z  8  2 z .z z .z . 1 2  1 2 1 2  1 2 1 2 VŨ Q
Suy ra z .z z .z  2  U 1 2 1 2 Ố C T 3z 2z  3z 2z  3z RI Lại có 2 1 2 1 2 T  2    Ệ z z 2 U 1 1 2 Suy ra 2
4T  2z  3z  2z  3z 2z  3z 1 2  1 2   1 2  2 2
 2z  3z 2z  3z
 4 z  9 z  6 z .z z .z  25  6 z .z z .z  37 1 2   1 2  1 2  1 2 1 2  1 2 1 2 37 Vậy T  . 2
BÀI TẬP 5: Cho hai số phức z; w thay đổi thoả mãn z  1, w  2 và w.z  .
w z  1 . Giá trị lớn nhất của biểu thức 2 2
P w .z 1 3i bằng A. 3 . B. 5 . C. 2 7  2 . D. 7 2  7 . 2 2 Nhận xét: Ta có 2 2 1  1  z  .
z z; 4  2  w  .
w w .Từ đó ta nghĩ đến 4  1.4  z. . w z.w . Lời giải Chọn C.
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 8
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021 Giả thiết  2 2 2 2
P w .z 1 3i w .z  4  5  3i .
Áp dụng bất đẳng thức môđun : z z z z , ta có : 1 2 1 2 2 2
P w .z     i  2 2 4 5 3
w .z  4  5   3i . VŨ QU Vì : Ố C T *) 5
  3i  2 7 . RI ỆU *) 2 2 2 2 2 2
w .z  4  w .z 1.4  w .z z.z. . w w  .
w z.wz z.w  w . z . w.z z.w  2. 1 1.  2 .
Suy ra P  2 7  2 . 3 1 Dễ thấy khi z   ;
i w  2i ( thỏa mãn các giả thiết ) thì P  2 7  2 . 2 2
Vậy M ax P  2 7  2 . BÀI TẬP 6
( Trích đề thi thử THPT QG –Cụm liên trường, SGD Quảng Nam 2021 ) : Cho các số
phức z ; z ; z thoả mãn z z z k  0 và z z z  0 . Giá trị của biểu thức 1 2 3 1 2 3 1 2 3
z z z z z z 1 2 2 3 3 1 P  bằng
z z z 1 2 3 A. k . B. 2 k . C. 1. D. 3 k . 2 2 2 Nhận xét : 2 k zz
z z .z z .z z .z . 1 2 3 1 1 2 2 3 3 VŨ Q Lời giải U Ố C Chọn A. T RI 2 2 2 2 Ệ
Từ giả thiết suy ra k zz
z z .z z .z z .z . 1 2 3 1 1 2 2 3 3 U
z z z z z z 2 2 2
1 z z .k z z .k z z .k Ta có 1 2 2 3 3 1 P  = 1 2 2 3 3 1
z z z 2 k
z z z 1 2 3 1 2 3
1 z z .z .z z z .z .z z z z .z = 1 2 3 3 2 3 1 1 3 1 2 2 2 k
z z z 1 2 3 1
z z z = z z z  3 1 2 . 2 1 2 3 k
z z z 1 2 3 1   1
z z z z z z 3 1 2 = 3 1 2 z z z . 
z . z . z . 2 1 2 3 2 1 1 1 k
z z z k
z z z 1 2 3 1 2 3 1
z z z   1 2 3 1 z z z = 1 2 3
z . z . z . 
z . z . z . 2 1 1 1 2 1 1 1 k
z z z k
z z z 1 2 3 1 2 3
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 9
PHIẾU HỌC TẬP-SỐ PHỨC
NĂM HỌC 2020 – 2021 1 1 =
z . z . z
.k.k.k k . 2 1 1 1 2 k k 2 2 2   Lưu ý : k k k
Cách trắc nghiệm nhanh, có thể chọn z z z k P   k . 1 2 3
k k k VŨ QU Ố C
…………………………………………………HẾT………………………………………………… T RI ỆU VŨ QUỐC TRIỆU
https://www.facebook.com/bank.trieu Trang 10