15 trang 4 lượt tải

Nghiên cứu Tình Huống: Cán cân thanh toán BOP Việt-Trung | Kinh tế vĩ mô | Trường Đại học kinh tế Thành Phố Hồ Chí Minh

7

Cán cân thanh toán (BOP) là một khái niệm phổ biến trong kinh tế học và là chỉ tiêu kinh tế vĩ mô quan trọng. Cùng với các chỉ tiêu trong hạch toán thu nhập quốc gia (NIA), các chỉ tiêu về cán cân thương mại (NX), cán cân vãng lai (CA), cán cân vốn và tài chính (KA) trong cán cân thanh toán sẽ cung cấp cho chúng ta nhiều điều về sức khỏe kinh tế vĩ mô của một quốc gia. Cho đến nay, vẫn tồn tại nhiều sự hiểu biết chưa thật sự chính xác về bản chất của những chỉ báo này. Vậy cán cân thanh toán (BOP) là gì và vì sao việc hiểu đúng BOP lại quan trọng? Tài liệu được sưu tầm và soạn thảo dưới dạng file PDF để gửi tới các bạn cùng tham khảo, ôn tập đầy đủ kiến thức, chuẩn bị cho các buổi học thật tốt. Mời bạn đọc đón xem!

Môn: Kinh tế vĩ mô ( UEH) 0.9 K tài liệu

Trường: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh 2.8 K tài liệu

Tác giả:

Profile

Mai Nguyệt

1 tuần trước
Tải xuống
Báo cáo
Danh sách Quiz
Tải xuống
/15
1
NGHIÊN C U TÌNH HU Ứ ỐNG
CS-2017-81-02
Tên Tác Gi 1 ả : Th.S Châu Văn Thành
Tên Tác Gi 2: TS. Ngô Hoàng Th o Trang ả ả
Tên Tác Gi 3: Th.S Nguy n Ng c Hà Trân ả ễ ọ
– Trường h p Trung Qu c và Vi t Namợ ố ệ
1
Phần I B i c– ố ảnh và khung phân tích
Giớ ệi thi u
Cán cân thanh toán (BOP) là m t khái ni m ph ộ ệ ổ biến trong kinh t h c và là ch tiêu kinh ế ọ ỉ
tế vĩ mô quan trọng. Cùng với các chỉ tiêu trong hạch toán thu nhập quốc gia (NIA), các
chỉ tiêu v ề cán cân thương mại (NX), cán cân vãng lai (CA), cán cân v n và tài chính (KA) ố
trong cán cân thanh toán s cung c p cho chúng ta nhi s c kh e kinh tẽ ấ ều điều về ứ ỏ ế vĩ mô
của m t qu n nay, vộ ốc gia. Cho đế ẫn t n tồ ại nhi u sề ự hiểu bi t t s chính xác v ế chưa thậ ự ề
bản chất của những chỉ báo này. V y cậ án cân thanh toán (BOP) là gì và vì sao vi c hiệ ểu đúng
BOP l i quan tr ng? ạ ọ
1
Tình huống này được vi t và s d ng ch cho mế ử ụ ỉ ục đích giả ạy và không đượng d c dự định tái hiện vi c ra ệ
quyết định quản tr thành công hay th t b i. Tác gi có th i tên t ị ấ ạ ả ể đổ ổ chức, nhân v t; che gi u các thông tin ậ ấ
tổ chức, tài chính khác để bảo vệ sự bí mật của nguồn thông tin.
Bản quy n Tình hu ng này thu c v i H c Kinh T TP. H Chí Minh. Tài liề ố ộ ề trường Đạ ọ ế ồ ệu này không được
số hóa, sao chép, tái b n, ch nh sả ỉ ửa, đăng và chuyển tải mà không có s cho phép cự ủa trường Đại Học Kinh
Tế TP. H Chí Minh. ồ
Khi có nhu c u v sao chép ho c tái b n, xin vui lòng liên l c v i Phòng Qu n lý khoa h H p tác quầ ề ặ ả ạ ớ ả ọc – ợ ốc
tế ệ, đi n thoại: 08-3-8295603, hoặc email: rmic@ueh.edu.vn.
2
Khung phân tích sau đây sẽ ểu sâu hơn về giúp chúng ta tìm hi cán cân thanh toán của
một n n kinh t c ề ế ả trên phương diện lý thuy t l n thế ẫ ực hành. Trước tiên, chúng ta s tìm ẽ
hiểu v cách th c trình bày BOP và c u trúc c a nó. Ti p theo, m t s các mô ph ng nhề ứ ấ ủ ế ộ ố ỏ ằm
giúp các b n hi n ch t c a cán cân thanh toán nh m tránh các sai sót trong ạ ểu đúng bả ấ ủ ằ
phân tich kinh t và ho nh chính sách. Cu i cùng s là ph n th c hành d a trên s ế ạch đị ố ẽ ầ ự ự ố
liệu BOP th c t c a Vi t Nam và Trung Qu ự ế ủ ệ ốc.
Cán cân thanh toán (BOP) là gì?
Cán cân thanh toán (Balance of Payments, BOP) là m t b ng d u cung c p thông tin v ộ ả ữ liệ ấ ề
kết qu c a các giao d ch quả ủ ị ốc t c a mế ủ ột quốc gia với ph n còn l i c a thầ ạ ủ ế giới thể hiện
qua hai tài kho và . Tài ản chính đó là tài kho n vãng laiả (CA) tài kho n v n và tài chính (KA)ả ố
khoản vãng lai ghi chép t giao d ch hàng hóa và d ch v ất cả ị ị ụ như giá trị xuất kh u, nhẩ ập
khẩ ả ậ ậ ậ ấ ảu, các kho n nh n thu nh p hay thanh toán thu nh p yếu tố sản xu t. Tài kho n vốn
và tài chính
2
ghi chép các kho c tiản vay hay cho vay nước ngoài, các dòng đầu tư trự ếp
và gián ti p v c ngoài di n ra trong m t th i k c - ng là m ế ới nướ ễ ộ ờ ỳ ụ thể thườ ột năm.
Một mô hình mô phỏng b ng ghi chép các giao d ch quả ị ốc t c a mế ủ ột qu c gia vố ới phần
còn l i c a th ạ ủ ế giới qua BOP
3
như sau:
2
T ừ năm 1993, Quỹ Tiền t c t ệ Quố ế (IMF) thay “tài khoả ốn” bằng “tài khoả ốn và tài chính”, theo đó, n v n v
tài kho n v n (n m trong tài kho n v n và tài chính) ch bao g m các kho n chuy ng vả ố ằ ả ố ỉ ồ ả ển nhượ ốn đơn
phương, như xóa nợ ốn theo nghĩa này là mộ giữa các chính phủ. Do vậy, tài khoản v t khoản mục không
đáng kể trong cán cân thanh toán.
3
n nay, Qu n t c t u áp d ng cách trình bày m i v cán cân thanh toán (BOP) Hiệ ỹ Tiề ệ Quố ế (IMF) đã bắt đầ ụ ớ ề
theo hướ ản vãng lai (CA) như xuấng dẫn xuất bản mới nhất (BPM6 2014). Các khoản mục của tài kho t
khẩ ậ ẩ ụ ự ảu (X) và nh p kh u (M) hàng hóa và dịch v tcũng tương . Tuy nhiên, trong hệ thống mới (BPM6), c
X và M đề dương. Cán cân thương mạu ghi bên số i (TB hay NX) vẫn là X-M. Trong khi khoản mục thu
nhập y u t ế ố ròng (“income”) được g i là thu nhọ ập sơ cấp (“primary income”) và các khoản chuyển nhượng
ròng (“transfers”) đượ ấp (“secondary income”). Cũng theo hệc gọi là thu nhập thứ c thống mới, tài khoản
vãng lai c ng tài kho n v n c ng m c sai và sót tr tài kho n tài chính s b ng 0 (trong khi h ộ ả ố ộ ụ ừ ả ẽ ằ ệ thống cũ, cả
bốn khoản mục c ng lộ ại b ng 0). ằ
3
(+) (Có)
(-) (N ) ợ
Tài kho n vãng lai ả
(CA)
(Bao g m NX, NFP và ồ
NTR)
Xuấ ẩt kh u
Nhậ ẩp kh u
Tài kho n v n và tài ả ố
chính (KA)
(Bao g m FDI, FPI, ồ
ODA…)
Ngoài ra, có th ghép ể
vào đây thành phần
sai và sót (EO), và
thay đổi dự trữ ngoại
hối (ΔFR)
Dòng v n và tài chính vào ố
Dòng v n và tài chính ra ố
Quy t c trong BOP là n u bắc ghi chép có tính quy ướ ế ạn thanh toán cho một cư dân nước
ngoài để gì đó mang về trong nướ đó ghi bên Nợ đổi lấy một thứ c thì kết quả (debit hay
“ đổ ứ-“); và khi người nướ ạn đểc ngoài thanh toán cho b i một th gì đó thì ghi bên Có
(credit hay “+”).
Mỗi giao dịch phát sinh sẽ ợc ghi bút toán kép trong BOP, một bên cột Có (credit)(“+”: đư
nhận ngoại tệ) và một bên cột Nợ (debit)(“-“: ả ngoại tệ). Chính vì thế, tổng hợp lại, tr
BOP luôn có kết quả là 0: tổng bên Có bằng tổng bên Nợ).
Một cách chi ti n nào s ghi vào c c ghi vào c -ết hơn thì khoả ẽ ột “+” và khoản nào đượ ột “
“? Để đơn giả n, ta có thể hiểu rằng việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ hay tài sản tài chính
cho người nướ ản ghi “+” (Có) vì nhậc ngoài là kho n ngoại tệ. Việc nhận hàng hóa, dịch
vụ hay tài s n tài chính t c ngoài là kho ) vì tr ngo i t . Có ba ả ừ người nướ ản ghi “-“ (Nợ ả ạ ệ
loạ ị ứi giao d ch chính trong BOP. Th nhất, giao d ch phát sinh tị ừ xuất kh u hay nhẩ ập
khẩ ị ụu hàng hóa và d ch v được ghi vào tài kho n vãng lai (CA) c a BOP. Th hai, giao ả ủ ứ
dịch phát sinh từ mua sắm tài s c ghi vào tài khoản tài chính đượ ản tài chính (trước đây
đượ ọ ốc g i là tài kho n vả n) c a BOP. Th ba, giao d ch vủ ứ ị ề tài s n phi s n xu t, phi tài ả ả ấ
4
chính và vô hình được ghi vào “tài khoả ốn” (mộn v t khoản xóa nợ giữa các chính phủ
chẳ ạng h n).
Nếu b qua thỏ ủ thuật ghi chép rắc r i này, chúng ta có th n rố ể hiểu đơn giả ằng, m i khi ỗ
ngoại t vào hay qu c gia nh c ngoệ ố ận đượ ại t c lệ thì ghi phía “+” (Có); và ngượ ại, khi
ngo -ại t ra hay chi ngo i tệ ạ ệ thì ghi bên phía “ “ (Nợ đây là mộ). Sau t bảng tổng hợp các
ví d v ụ ề việc ghi bên “+” hay bên “ “ để- chúng ta dễ hình dung.
Các kho n ghi n và ghi có trong m t báo cáo cán cân thanh toán ả ợ ộ
Các kho n ghi n (-) ả ợ
Các kho n ghi có (+) ả
Ví d : ụ
Ví d : ụ
Nhậ ẩp kh u
Xuấ ẩt kh u
Các kho n thanh toán thu nhả ập
(như lãi và cổ cho ngườ tức trả i
nước ngoài)
Các kho n nh n thu nhả ậ ập (như lãi và
cổ tức nhận từ c ngoài)đầu tư nướ
Chuyển nhượng đơn phương
đến người nước ngoài (như viện
trợ c ngoài hay vi n tr nhân nướ ệ ợ
đạo cung cấp đến người nước
ngoài)
Chuyển nhượng đơn phương từ
nước ngoài (như viện trợ nước ngoài
hay vi n tr o nh c t ệ ợ nhân đạ ận đượ ừ
người nước ngoài)
Các dòng v n ra ố (gia tăng của các
khoản ti n g i nề ử ội địa ở các ngân
hàng nước ngoài hay người
trong nước mua công ty, cổ
phiếu, hay trái phiếu nước ngoài)
Các dòng v n vào ố (gia tăng của các
khoản tiền g c ngoài ửi nướ ở các ngân
hàng trong nước hay người nước
ngoài mua công ty, c phi u, hay trái ổ ế
phiếu trong nước)
Tăng dự trữ chính thức (trữ
lượng vàng hay ngo i tạ ệ của
chính phủ)
Giả ự ữm d tr chính thức (trữ lượng
vàng hay ngo i t c a chính phạ ệ ủ ủ)
5
Các Quy t n các khoắc (liên quan đế ản
ghi n trong BOP) ợ
Các Quy t n các kho n ghi ắc (liên quan đế ả
có trong BOP)
Sử dụng ngoại h i ố
Nguồn của ngoại h i ố
Tăng một tài sản (an asset) (gia
tăng mộ ền trong nướt trái quy c
đối với m ột đơn vị nước ngoài)
Tăng một nghĩa vụ nợ (a liability)
(gia tăng trách nhiệ trong nướm nợ c
đối v c ngoài)ới người nướ
Giả ợm m nột nghĩa vụ (giảm
trách nhi m nệ ợ trong nước đối
với ng c ngoài)ười nướ
Giả ảm một tài s n (giảm m t trái ộ
quyền đối với một đơn vị nước ngoài)
Ngu n: David Moss (2007) ồ
Nhìn vào b ng BOP bên trên chúng ta có th s p x p thành ph n c a t ng tài kho n theo ả ể ắ ế ầ ủ ừ ả
một trật tự của bảng BOP tiêu bi ểu đơn giản sau đây:
Tài n và ti u mkhoả ể ục trong BOP
Cán cân tích lũy
Tài kho n vãng laiả (Current Account, ) CA
Hàng hóa (Merchandise or goods)
Cán cân hàng hóa (Merchandise balance)
Dị ụch v (Services)
Cán cân hàng hóa và d ch vị ụ (Balance of
goods and services)
Thu nh p y ròng (Net factor ậ ếu tố
receipts))
[Thu nhập sơ cấp (Primary income),
chủ ừ yếu thu nhập t đầu tư]
Cán cân hàng hóa, d ch v và thu nh p y u tị ụ ậ ế ố
(Balance of goods, services, and income)
Chuyển nhượng đơn phương ròng
(Net unilateral transfers)
[Thu nh p th c (Secondary ậ ứ ấp
income)]
Cán cân tài kho n vãng laiả (Current account
balance)
6
Tài kho n V n và Tài chínhả ố (Capital and
Financial Account, ) KA
Tài kho n v n (Capital account) ả ố
(Xóa n a các chính phợ giữ ủ. Không đáng
kể)
Tài kho n tài chính (Financial ả
account)
Đầu tư trự ếp nước ti c ngoài
(FDI)
Đầu tư gián tiếp (FPI hay FII)
(chứng khoán và dòng v n qua ố
ngân hàng (Securities and
banking flows)
o Dài h n ạ
Cán cân cơ bản (Basic balance)
o Ngắ ạn h n
Cán cân thanh toán t ng thổ ể (Overall
balance of payments)
Các giao d ch d chính th c (Official ị ự trữ ứ
Reserve Transactions ORT) –
Thay đổ ản trong nước đượi tài s c
nắm gi bữ ởi các NHTU nước ngoài.
Thay đổ ản nước ngoài đượi tài s c
nắm giữ b ởi NHTU trong nước.
Vàng
Tín d ng và Quy n rút vụ ề ốn đặc
biệt IMF
Dự trữ ngoại h i ố
7
Nguồn: Jeffrey Frankel (2016)
Những đồ ọng trong BOP và ý nghĩa ng nhất thức quan tr
Lưu ý đầu tiên, t t c các kho n m c trong b ng BOP là biấ ả ả ụ ả ến lưu lượng (flow) không phải
tích lượng (stock). Đây là những giao d ch xu t hi n trong m t kho ng th gian (quý hay ị ấ ệ ộ ả ời
năm).
Đối với cán cân vãng lai CA, khi CA th n ròng ặng dư có nghĩa là quốc gia tích lũy tài sả
so với nước ngoài; ngược l i, khi CA thâm hạ ụt có nghĩa là quốc gia vay ròng t bên ngoài. ừ
Tài kho n vả ốn và tài chính KA có ý nghĩa đặc biệt, đó là dòng vốn vào (người nước ngoài
sở h c) trữu thêm hay cho vay thêm đến người trong nướ ừ cho dòng v i trong ốn ra (ngườ
nước s h u thêm, cho vay thêm hay tr n ở ữ ả ợ cho người bên ngoài). M t cán cân KA th ng ộ ặ
dư có nghĩa là dòng vố ớn hơn dòng vốn ra, hay năm đó người nướn vào l c ngoài s hở ữu
thêm tài s i v ản hay cho vay ròng đố ới trong nước.
Theo truy n th ng, dề ố ấu của CA và KA thường ngh ch nhau. CA thâm hị ụt thường đi kèm
KA th c l i. Ví d khi CA thâm h t (qu c gia có thu nh p nhặng dư và ngượ ạ ụ ụ ố ậ ỏ hơn chi
tiêu), do v y KA th n vào l n ra tài tr và vì vậ ặng dư hàm ý dòng vố ớn hơn dòng vố ợ ậy
người nướ ữu thêm hay cho vay ròng đố ới nước ngoài sở h i v c mình.
BOP = CA + KA: hàm ý tình tr n và cán cân t ng thạng BOP (cán cân cơ bả ổ ể cũng khác
nhau) có th là thâm h t, cân b ng hay ể ụ ằ thặng dư.
Tình tr ng th i h ng có ngu n g c t khu vạ ặng dư cung ngoạ ối thườ ồ ố ừ ực tư nhân; và vì vậy
để ữ ạ gi ổn đị ối đoái, ngân hàng trung ương (NHTU) sẽnh tỷ giá h mua ngo i tệ dư thừa,
hấp thu thành dự trữ ngoại h i (FR). ố
BOP th n c u trên th ng ngo i h i, n i t có th lên giá và qu c gia ặng dư, cung lớ ầ ị trườ ạ ố ộ ệ ể ố
tích lũy và tăng FR. Ngược lại, BOP thâm h t, c u l n cung trên th ụ ầ ớ ị trườ ạng ngo i h i, nố ội
tệ có th m t giá và quể ấ ốc gia gi m FR. Chính vì th , CA + KA k t h p v b ng 0 ả ế ế ợ ới ΔFR sẽ ằ
(để đơn giả ục sai và sót EO không đáng kển, hãy giả sử khoản m hay bằng không). Do
vậy, con s ố 0 này không có nghĩa là BOP cân bằng!
Thay đổ ối ΔFR mang dấu âm “ “ có nghĩa là dự ối FR tăng. i dự trữ ngoại h - trữ ngoại h
Ngượ ữ ạc l ại, ΔFR mang dấu dương “+” có nghĩa là dự tr ngo i hối FR gi ảm.
Trong m t qu t giá h n i, s không có s can thi p cộ ốc gia theo cơ chế ỷ ối đoái thả ổ ẽ ự ệ ủa
NHTU vào th ng ngo i h giá h ị trườ ạ ối, nên BOP = CA + KA = 0; thay vào đó, tỷ ối đoái sẽ
điều ch cân bỉnh để ằng cung và c u trên th ng ngo i hầ ị trườ ạ ối.
8
Đọ ếc và hiểu BOP như th nào cho đúng?
Ghi chú quan tr ng: Nh c l i m t l n n t h p k t qu CA, KA ọ ắ ạ ộ ầ ữa, theo định nghĩa, khi kế ợ ế ả
và ΔFR sẽ là 0, nhưng không có nghĩa là BOP cân bằ cho kết quả ng. Cán cân của BOP
đượ ỏc quy nh b mô phết đị ởi CA và KA (chưa kể ΔFR). Hãy thử ng các tr thái BOP ạng
qua m t b ng tóm t s EO = 0 và t giá hộ ả ắt sau đây (giả ử ỷ ối đoái là cố định).
Bảng 1: Mô ph ng các tr ng thái BOP ỏ ạ
Nước
A
B
C
D
E
F
G
H
CA
0
-5
-3
-3
+5
+2
+5
-2
KA
0
+5
+5
+1
-2
-5
+2
-3
Cán cân
BOP
Cân
bằng
Cân
bằng
Thặng
dư (+2)
Thâm
hụt (-2)
Thặng
dư (+3)
Thâm
hụt (-3)
Thặng
dư
kép
(+7)
Thâm
hụt
kép
(-5)
ΔFR
0
0
-2
+2
-3
+3
-7
+5
FR
Không
đổi
Không
đổi
Tăng
Giảm
Tăng
Giảm
Tăng
Giảm
Nướ ợc A và B cho th y BOP cân b ng không nh t thiấ ằ ấ ế ết CA = 0 và KA = 0 mà k t h p kết
quả ạ ủ ả ả tr ng thái c a c hai tài kho n CA và KA b ng. ằng 0 cũng có nghĩa BOP cân bằ
Nước C và D thể ệ hi n kết qu cho th y CA thâm h t thì không nh t thi t BOP thâm h t. ả ấ ụ ấ ế ụ
Nước C, BOP v n thẫ ặng dư do KA thặng dư lớ bù đắn, không chỉ p thâm hụt CA mà còn
góp ph d c D, th bù ần tăng dự trữ FR (và ΔFR mang ấu “-“). Nướ ặng dư KA không đủ
đắ ụp thâm h t CA, t ng h p l i cho th y BOP thâm h t và d ngo i t FR gi bù ổ ợ ạ ấ ụ ự trữ ạ ệ ảm để
vào (và ΔFR mang dấu “+“).
Nước E và F cho th y mấ ột trường h p khác n a, c CA thợ ữ ả ặng dư nhưng cũng không nhất
thiết BOP th vì còn phặng dư ụ thu c vào trộ ạng thái cán cân của KA.
Nướ ớ ốc G và H là hai thái c c dù r t ít x y ra vự ấ ả i nhiều qu c gia và trong m n. ọi giai đoạ
Tuy nhiên, đã từng xảy ra v i Trung Qu c và Vi t Nam (d ng G, th hai tài ớ ố ệ ạ ặng dư kép cả
khoả ầ ạn CA và KA) góp ph n làm cho cung ngo i tệ tăng mạnh và tích lũy nhanh dự trữ
9
ngoại t ệ FR. Trong khi Thái Lan năm 1997 rơi vào thâm hụt kép c CA và KA do v n tháo ả ố
chạ ủ ả ạ ạ ự ữ ạy sau kh ng ho ng (d ng H, c n kiệt d tr ngo i tệ FR).
Bảng 2 - M t ví d v cán cân thanh toán Vi n 2000-2015 ộ ụ ề ệt Nam giai đoạ
CÁN CÂN THANH TOÁN (Triệu
USD)
2000
2005
2010
2015
Cán cân tài kho n vãng lai CA ả
1.296
-561
-4.276
884
Cán cân hàng hóa
376
-2.439
-5.136
7.374
t kh u (fob) (+) Xuấ ẩ
14.448
32.447
72.237
162.016
p kh u (fob) (-) Nhậ ẩ
14.072
34.886
77.373
154.642
Cán cân d ch v ị ụ
-550
-296
-2.461
-4.300
(+)
2.702
4.176
7.460
11.200
(-)
3.252
4.472
9.921
15.500
Cán cân thu nh ập sơ cấp
-262
-1.206
-4.564
-9.925
(+)
331
364
456
399
(-)
593
1.570
5.020
10.324
Cán cân thu nh c p ập thứ ấ
1.732
3.380
7.885
7.735
(+)
1.732
…
8.222
8.586
(-)
–
…
337
851
Tài kho n v n và tài chính (KA) ả ố
-754
3.087
6.201
1.587
c ti p Đầu tư trự ế
1.298
1.889
7.100
10.700
p Đầu tư gián tiế
–
865
2.370
-65
ng khoán phái sinh tài chính Chứ
…
…
…
…
10
Đầu tư khác
-2.052
333
-3.269
-9.048
Sai và sót ròng (EO)
-864
-395
-3.690
-8.503
Cán cân t ng th (BOP) ổ ể
-322
2.131
-1.765
-6.032
Thay đổi d ự trữ ngo i h i và kho n mạ ố ả ục
liên quan (ΔFR)
322
-2.131
1.765
6.032
Nguồn: ADB, Key Indicators for Asia and the Pacific 2016, www.adb.org/statistics
Nhìn vào B ng 2, lả ấy năm 2000 làm ví dụ, ta th y CA thấ ặng dư 1.296 triệu USD, KA thâm
hụt 754 tri à 864 tri y cán cân BOP t ng th thâm ệu USD, EO (đi ra ròng) l ệu USD, như vậ ổ ể
hụt 322 tri u USD và dệ ự trữ ngoại h i giố ảm 322 tri u USD (Khoệ ản mục ΔFR mang dấu
“+” 322 có nghĩa là FR giảm). Tương tự, năm 2005, CA thậm h t 561 tri u USD, KA th ng ụ ệ ặ
dư lớn lên đến 3.087 tri u USD, trong ệ khi đó khoản EO (đi ra ròng) là 395 triệu USD, nên
cán cân BOP t ng th u USD, góp ph ngo i h i 2.131 ổ ể thặng dư 2.131 triệ ần tăng dự trữ ạ ố
tri -ệu USD (Khoản mục ΔFR mang dấu “ ” có nghĩa là FR tăng). Năm 2015 khá đặc biệt,
cả hai tài khoản CA và KA đề ặng dưu th (thặng dư kép), nhưng do EO (dòng ra ròng của
khoả ả ộ ạ ản sai và sót) l hai khoớn hơn cả n th a CA và KA gặng dư củ p l i. Kết qu là cán
cân BOP t ng th thâm h t l n 6.032 tri u USD, kho ng ổ ể ụ ớn, lên đế ệ ản này tương ứng lượ
giảm FR (ΔFR bằng “+” 6032 triệu USD).
Một d ng biạ ểu diễn BOP trên tọa độ
4
Có m t d h u ích có th u di n tr ng di chuy n cộ ạng đồ thị ữ ể biể ễ ạng thái BOP và xu hướ ể ủa
trạng thái BOP theo thời gian cũng như so sánh giữa các nước trong một thời điểm được
thiết k ế như sau:
4
Xem thêm Atish Ghosh và các c ng s (2008), Capital Inflows and Balance of Payments, Pressures ộ ự –
Tailoring Policy Responses in EMEs Discussion Paper IMF. – –
11
Trên đó KA đặ ất phát điểt trên trục tung và CA ở trên trục hoành. Mỗi trục xu m từ giá
trị gốc (bằng 0) đi ra hai hướ ặng dư (+) và thâm hụng, th t (- phân chia các ). Đường 45 độ
góc ph nhìn ra vùng BOP th t nh vào giá ần tư giúp chúng ta có thể ặng dư hay thâm hụ ờ
trị ạ ủ CA và KA. Các góc phần tư I, II, III và IV thể hiện các tr ng thái khác nhau c a BOP.
Chúng ta có th n ra ngay r ng góc ph ng ể nhậ ằ ần tư IV là khu vực cán cân BOP rơi vào trạ
thái nguy hi m nh t do thâm h t r t l n (c hai tài kho u thâm h t). Góc ể ấ ụ ấ ớ ả ản CA và KA đề ụ
phần tư II thể hiện cán cân BOP thặng dư kép (cả hai tài khoản CA và KA đều thặng dư).
Hai góc ph i chia thành 2 n a khác nhau, BOP thâm h t và BOP th ần tư còn lạ ử ụ ặng dư.
Trở l i v i B ng 1: Mô ph ng các tr ng thái BOP, v nh v ạ ớ ả ỏ ạ ị trí các nước A đến H được đị ị
trên tọa độ. Nhờ đó, các nhà chính sách có th ể hiểu rõ trạng thái BOP và đưa ra các chính
sách qu n lý n n kinh t ả ề ế vĩ mô phù hợp từng trường h p. Ví dợ ụ, E và C đều có BOP th ng ặ
dư, nhưng E có thể lên giá hơn là C vì E có CA thặng dư lớ cho phép nội tệ n (thu nhập
lớn hơn chi ặng dư, trong đó KA thặng dư tiêu); trong khi C thì CA thâm hụt và KA th
nhưng khoả ặng dư này không phản th i là ngo i t c a qu c gia C mà ch y u là do dòng ạ ệ ủ ố ủ ế
12
vốn vào ròng t i d i c a qu c gia khác s h u tài s n và cho C ừ bên ngoài dướ ạng ngườ ủ ố ở ữ ả
vay thêm.
Phần II – c hành trên d u Trung Qu c và Vi t Nam Thự ữ liệ ố ệ
Thực hành 1: Đọc và diễn d c Viịch ý nghĩa BOP của hai nướ ệt Nam và Trung Quốc.
Hãy b u công vi c phân tích cán cân thanh toán BOP và hi b n ch t BOP ắt đầ ệ ểu đúng về ả ấ
của m t qu c gia cộ ố ụ thể bằng cách tìm hi u s u th c cể ố liệ ự ủa Trung Qu c và Vi t Nam ố ệ
qua các t ập tin đính kèm sau đây:
1. File: Vietnam Report IMF 2017.pdf: Vietnam, trang 28, B ng Cán cân Thanh toán, ả
giai đoạn 2010-2017
2. File: : , , BChina Report IMF 2017.pdf Trung Quốc trang 44 ảng Cán cân Thanh
toán, giai đoạn 2011-2021
Yêu c u c : ầ ụ thể
Phân tích tr ng thái cán cân vãng lai CA, cán cân v n và tài chính KA tạ ố ừng năm
Phác h a trên t (CA, KA) tình hình BOP c a m t k ng ọ ọa độ ủ ột năm bấ ỳ và xu hướ
thay đổ ời gian cùng ý nghĩa củi của trạng thái BOP theo th a chúng.
Ki trểm tra mối quan hệ ạ ự ữ ạng thái cán cân thanh toán BOP, d tr ngo i hối FR và
ΔFR.
Thực hành 2: Trườ ững hợp Trung Quốc và Việt Nam có gì khác nhau trong d liệu và
trạng thái cán cân thanh toán BOP?
Sử d ng d ụ ữ liệu các t ập tin sau để thực hi n yêu c u này: ệ ầ
Vietnam Report IMF 2010.pdf; n 2006-2015. Cán cân Thanh toán, trang 27, giai đoạ
China Report IMF 2010.pdf; n 2005-2011. Cán cân Thanh toán, trang 32, giai đoạ
Gợi ý:
Sẽ r t thú v n u chúng ta phân tích BOP c a Vi t Nam và Trung Quấ ị ế ủ ệ ốc trong giai đoạn
trước năm 2012. Điể ếu là thườm nổi bật giống nhau giữa hai quốc gia chủ y ng có
thặng dư cán cân thanh toán BOP. Nhưng điểm khác nhau cơ bản là BOP thặng dư kép
của Trung Qu c (c hai tài kho u thố ả ản CA và KA đề ặng dư; trong đó CA thặng dư lớn hơn
nhiều so KA; trong khi đó, thặng dư BOP củ ặng dư lớa Việt Nam chủ yếu do KA th n trong
khi CA l i thâm hạ ụ ủt là ch yếu).
13
Chính vì v y, Trung Qu n l c ròng; trong khi Vi t Nam (giai ậ ốc là nước tích lũy nguồ ự ệ
đoạn trướ ập niên trước đó) chủc 2012 và kéo dài gần hai th yếu là thâm hụt NX và
CA nên Việt Nam là nước đi vay ròng. Ngay cả khi KA thặng dư thì về b n ch t không ả ấ
phả ải là tiền c m giủa chúng ta mà chính là người nước ngoài đang nắ ữ tài s n và cho
vay ròng vào đất nước mình. Đây cũng là bả ủa BOP và là cơ sởn chất c của các quyết
sách kinh t ng m t khi b n hi u rõ v u trúc c a NIA và ế vĩ mô quan trọ ộ ạ ể ề ý nghĩa và cấ ủ
BOP.
Thực hành 3: Sử ụ d ng số liệu t file v ừ BOP ADBVietnam2000-2016.xlsx đính kèm để ẽ
ra các bi v ng c a các tài kho n và kho n m c quan tr ng c u thành cán ểu đồ ề xu hướ ủ ả ả ụ ọ ấ
cân thanh toán BOP c a m t qu c gia theo th i gian. ủ ộ ố ờ
Ví d phân tích m i quan h ụ: Để ố ệ giữ ủ ạ ầa X, M, NX, CA c a Việt Nam, b n sẽ c n vẽ ra biểu
đồ sau đây:
Nguồn: ADB 2016
Phân tích tương tự ập sơ cấ với bảng CA (X, M, NX, Thu nh p, thứ cấp)
Phân tích tương tự ảng KA (FDI, FPI…) với b
Phân tích tương tự ới BOP (CA, NX, KA, EO, ΔFR) v
…
-100.0
-80.0
-60.0
-40.0
-20.0
0.0
20.0
40.0
60.0
80.0
100.0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
X/GDP M/GDP (X-M)/GDP CA/GDP
14
Danh m c tài liụ ệ ảu tham kh o
David A. Moss (2014), A Concise Guide to Macroeconomics What Managers, –
Executives, and Students Need to Know, , 2 edition.Harvard Business School Press
nd
N. Gregory (2012), Kinh t hMankiw ế ọc Vĩ mô, NXB Cengage Learning, Bản in Ti ng Viế ệt
2014. [Principles of Macroeconomics, 6 edition, Cengage Learning]
th
Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld, and Marc J. Melitz (2012), International Economics:
Theory and Policy, Ninth Edition, Pearson Publisher.
BPM6 (2014). IMF Sixth Edition of Balance of Payments Manual.

Tài liệu khác của Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Preview text:

1 NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG CS-2017-81-02
Tên Tác Giả 1: Th.S Châu Văn Thành
Tên Tác Giả 2: TS. Ngô Hoàng Thảo Trang
Tên Tác Giả 3: Th.S Nguyễn Ngọc Hà Trân
Hiểu đúng về cán cân thanh toán
– Trường hợp Trung Qu c và ố Việt Nam 1
Phần I – Bối cảnh và khung phân tích Giới thiệu
Cán cân thanh toán (BOP) là một khái niệm phổ biến trong kinh tế học và là chỉ tiêu kinh
tế vĩ mô quan trọng. Cùng với các chỉ tiêu trong hạch toán thu nhập quốc gia (NIA), các
chỉ tiêu về cán cân thương mại (NX), cán cân vãng lai (CA), cán cân vốn và tài chính (KA)
trong cán cân thanh toán sẽ cung cấp cho chúng ta nhiều điều về s c kh ứ ỏe kinh tế vĩ mô
của một quốc gia. Cho đến nay, vẫn tồn tại nhiều sự hiểu biết chưa t thậ sự chính xác về
bản chất của những chỉ báo này. Vậy cán cân thanh toán (BOP) là gì và vì sao việc hiểu đúng BOP lại quan trọng?
1 Tình huống này được viết và sử dụng chỉ cho mục đích giảng dạy và không được dự định tái hiện việc ra
quyết định quản trị thành công hay thất bại. Tác giả có thể đổi tên tổ chức, nhân vật; che giấu các thông tin
tổ chức, tài chính khác để bảo vệ sự bí mật của nguồn thông tin.
Bản quyền Tình huống này thuộc về trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh. Tài liệu này không được
số hóa, sao chép, tái bản, chỉnh sửa, đăng và chuyển tải mà không có sự cho phép của trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh.
Khi có nhu cầu về sao chép hoặc tái bản, xin vui lòng liên lạc với Phòng Quản lý khoa học – Hợp tác quốc
tế, điện thoại: 08-3-8295603, hoặc email: rmic@ueh.edu.vn. 2
Khung phân tích sau đây sẽ giúp chúng ta tìm hiểu sâu hơn về cán cân thanh toán của
một nền kinh tế cả trên phương diện lý thuyết lẫn thực hành. Trước tiên, chúng ta sẽ tìm
hiểu về cách thức trình bày BOP và cấu trúc của nó. Tiếp theo, một số các mô phỏng nhằm
giúp các bạn hiểu đúng bản chất c a
ủ cán cân thanh toán nhằm tránh các sai sót trong
phân tich kinh tế và hoạch định chính sách. Cuối cùng sẽ là phần thực hành d a t ự rên s ố
liệu BOP thực tế của Việt Nam và Trung Quốc .
Cán cân thanh toán (BOP) là gì?
Cán cân thanh toán (Balance of Payments, BOP) là một bảng dữ liệu cung cấp thông tin về kết quả c a
ủ các giao dịch quốc tế c a m ủ
ột quốc gia với phần còn lại c a t ủ hế giới thể hiện
qua hai tài khoản chính đó là tài khoản vãng lai (CA) và tài khoản v n
ố và tài chính (KA). Tài
khoản vãng lai ghi chép tất cả giao dịch hàng hóa và dịch v
ụ như giá trị xuất khẩu, nhập khẩu, các khoả ậ
n nh n thu nhập hay thanh toán thu n ậ h p yếu tố sả ấ n xu t. Tài khoản vốn
và tài chính 2 ghi chép các khoản vay hay cho vay nước ngoài, các dòng đầu tư trực tiếp
và gián tiếp với nước ngoài diễn ra trong m t th ộ ời kỳ c
ụ thể - thường là một năm.
Một mô hình mô phỏng bảng ghi chép các giao dịch quốc tế c a
ủ một quốc gia với phần còn lại c a th ủ
ế giới qua BOP 3 như sau:
2 Từ năm 1993, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thay “tài khoản vốn” bằng “tài khoản vốn và tài chính”, theo đó,
tài khoản vốn (nằm trong tài khoản vốn và tài chính) chỉ bao gồm các khoản chuyển nhượng vốn đơn
phương, như xóa nợ giữa các chính phủ. Do vậy, tài khoản vốn theo nghĩa này là một khoản mục không
đáng kể trong cán cân thanh toán.
3 Hiện nay, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã bắt đầu áp dụng cách trình bày mới về cán cân thanh toán (BOP)
theo hướng dẫn xuất bản mới nhất (BPM6 2014). Các khoản mục của tài khoản vãng lai (CA) như xuất
khẩu (X) và nhập khẩu (M) hàng hóa và dịch vụ cũng tương tự. Tuy nhiên, trong hệ thống mới (BPM6), cả
X và M đều ghi bên số dương. Cán cân thương mại (TB hay NX) vẫn là X-M. Trong khi khoản mục thu
nhập yếu tố ròng (“income”) được gọi là thu nhập sơ cấp (“primary income”) và các khoản chuyển nhượng
ròng (“transfers”) được gọi là thu nhập thứ cấp (“secondary income”). Cũng theo hệ thống mới, tài khoản
vãng lai cộng tài khoản vốn cộng mục sai và sót trừ tài khoản tài chính sẽ bằng 0 (trong khi hệ thống cũ, cả
bốn khoản mục cộng lại bằng 0). 3 (+) (Có) (-) (Nợ)
Tài khoản vãng lai Xuất khẩu Nhậ ẩ p kh u (CA) (Bao gồm NX, NFP và NTR) Tài khoản vốn và tài
Dòng vốn và tài chính vào
Dòng vốn và tài chính ra chính (KA) (Bao gồm FDI, FPI, ODA…) Ngoài ra, có thể ghép vào đây thành phần sai và sót (EO), và
thay đổi dự trữ ngoại hối (ΔFR)
Quy tắc ghi chép có tính quy ước trong BOP là nếu bạn thanh toán cho một cư dân nước
ngoài để đổi lấy một thứ gì đó mang v ề trong nướ c thì kết quả đó ghi bên Nợ (debit hay
“-“); và khi người nước ngoài thanh toán cho ạn b
để đổi một thứ gì đó thì ghi bên Có (credit hay “+”).
Mỗi giao dịch phát sinh sẽ đ ợc ư
ghi bút toán kép trong BOP, một bên cột Có (credit)(“+”:
nhận ngoại tệ) và một bên cột Nợ (debit)(“-“: trả ngoại tệ). Chính vì thế, tổng hợp lại,
BOP luôn có kết quả là 0: tổng bên Có bằng tổng bên Nợ).
Một cách chi tiết hơn thì khoản nào sẽ ghi vào cột “+” và khoản nào được ghi vào cột “-
“? Để đơn giản, ta có thể hiểu rằng việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ hay tài sản tài chính
cho người nước ngoài là khoản ghi “+” (Có) vì nhận ngoại tệ. Việc nhận hàng hóa, dịch
vụ hay tài sản tài chính từ người nước ngoài là khoản ghi “-“ (Nợ) vì trả ngoại tệ. Có ba
loại giao dịch chính trong BOP. Thứ nhất, giao dịch phát sinh từ xuất khẩu hay nhập
khẩu hàng hóa và dịch ụ
v được ghi vào tài khoản vãng lai (CA) c a ủ BOP. Th ứ hai, giao
dịch phát sinh từ mua sắm tài sản tài chính được ghi vào tài khoản tài chính (trước đây
được gọi là tài khoản vốn) c a
ủ BOP. Thứ ba, giao dịch về tài sản phi sản xuất, phi tài 4
chính và vô hình được ghi vào “tài khoản ốn” v
(một khoản xóa nợ giữa các chính phủ chẳ ạ ng h n).
Nếu bỏ qua thủ thuật ghi chép rắc rối này, chúng ta có thể hiểu đơn giản rằng, mỗi khi
ngoại tệ vào hay quốc gia nhận được ngoại tệ thì ghi phía “+” (Có); và ngược lại, khi
ngoại tệ ra hay chi ngoại tệ thì ghi bên phía “-“ (Nợ). Sau đây là một bảng tổng hợp các ví d v
ụ ề việc ghi bên “+” hay bên “ “ để - chúng ta dễ hình dung.
Các khoản ghi nợ và ghi có trong một báo cáo cán cân thanh toán Các khoản ghi nợ (-) Các khoản ghi có (+) Ví dụ: Ví d : ụ Nhập khẩu Xuất khẩu
Các khoản thanh toán thu nhập
Các khoản nhận thu nhập (như lãi và
(như lãi và cổ tức trả cho người
cổ tức nhận từ đầu tư nước ngoài) nước ngoài)
Chuyển nhượng đơn phương
Chuyển nhượng đơn phương từ
đến người nước ngoài (như viện
nước ngoài (như viện trợ nước ngoài
trợ nước ngoài hay viện trợ nhân
hay viện trợ nhân đạo nhận được từ
đạo cung cấp đến người nước người nước ngoài) ngoài)
Các dòng vốn ra (gia tăng của các
Các dòng vốn vào (gia tăng của các khoản tiền g i
ử nội địa ở các ngân khoản tiền g c ngoài ửi nướ ở các ngân
hàng nước ngoài hay người
hàng trong nước hay người nước
trong nước mua công ty, cổ
ngoài mua công ty, cổ phiếu, hay trái
phiếu, hay trái phiếu nước ngoài) phiếu trong nước)
Tăng dự trữ chính thức (trữ Giảm ự d t ữ
r chính thức (trữ lượng
lượng vàng hay ngoại tệ của
vàng hay ngoại tệ c a chính ph ủ ủ) chính phủ) 5
Các Quy tắc (liên quan đến các khoản
Các Quy tắc (liên quan đến các khoản ghi ghi nợ trong BOP) có trong BOP) Sử dụng ngoại hối Nguồn của ngoại hối
Tăng một tài sản (an asset) (gia
Tăng một nghĩa vụ nợ (a liability)
tăng một trái quyền trong nước
(gia tăng trách nhiệm nợ trong nước
đối với một đơn vị nước ngoài)
đối với người nước ngoài) Giảm một nghĩa vụ ợ n (giảm
Giảm một tài sản (giảm một trái
trách nhiệm nợ trong nước đối
quyền đối với một đơn vị nước ngoài)
với người nước ngoài) Nguồn: David Moss (2007)
Nhìn vào bảng BOP bên trên chúng ta có thể sắp xếp thành phần c a t ủ ừng tài khoản theo
một trật tự của bảng BOP tiêu bi ểu đơn giản sau đây:
Tài khoản và tiểu mục trong BOP Cán cân tích lũy
Tài khoản vãng lai (Current Account, C ) A
Hàng hóa (Merchandise or goods)
Cán cân hàng hóa (Merchandise balance) Dịch vụ (Services)
Cán cân hàng hóa và dịch vụ (Balance of goods and services)
Thu nhập yếu tố ròng (Net factor
Cán cân hàng hóa, dịch vụ và thu nhập yếu tố receipts))
(Balance of goods, services, and income)
[Thu nhập sơ cấp (Primary income), chủ yếu thu nhập từ đầu tư]
Chuyển nhượng đơn phương ròng
Cán cân tài khoản vãng lai (Current account (Net unilateral transfers) balance)
[Thu nhập thứ cấp (Secondary income)] 6 Tài khoản V n
ố và Tài chính (Capital and Financial Account, ) KA
Tài khoản vốn (Capital account) (Xóa nợ gi a
ữ các chính phủ. Không đáng kể)
Tài khoản tài chính (Financial account) Đầu tư trực ếp ti nước ngoài (FDI)
Đầu tư gián tiếp (FPI hay FII)
(chứng khoán và dòng vốn qua ngân hàng (Securities and banking flows) o Dài hạn
Cán cân cơ bản (Basic balance) o Ngắ ạ n h n Cán cân thanh toán t ng ổ thể (Overall balance of payments) Các giao dịch dự tr ữ chính th c ứ (Official Reserve Transactions – ORT)
Thay đổi tài sản trong nước được nắm gi b
ữ ởi các NHTU nước ngoài.
Thay đổi tài sản nước ngoài được
nắm giữ bởi NHTU trong nước . Vàng
Tín dụng và Quyền rút vốn đặc biệt IMF Dự trữ ngoại hối 7
Nguồn: Jeffrey Frankel (2016)
Những đồng nhất thức quan trọng trong BOP và ý nghĩa
Lưu ý đầu tiên, tất cả các khoản mục trong bảng BOP là biến lưu lượng (flow) không phải
tích lượng (stock). Đây là những giao dịch xuất hiện trong một khoảng thời gian (quý hay năm).
Đối với cán cân vãng lai CA, khi CA thặng dư có nghĩa là quốc gia tích lũy tài n sả ròng
so với nước ngoài; ngược lại, khi CA thâm hụt có nghĩa là quốc gia vay ròng từ bên ngoài.
Tài khoản vốn và tài chính KA có ý nghĩa đặc biệt, đó là dòng vốn vào (người nước ngoài
sở hữu thêm hay cho vay thêm đến người trong nước) trừ cho dòng vốn ra (người trong nước sở h u
ữ thêm, cho vay thêm hay trả nợ cho người bên ngoài). Một cán cân KA thặng dư có nghĩa là dòng vố ớn hơn n vào l
dòng vốn ra, hay năm đó người nước ngoài sở hữu thêm tài s i v
ản hay cho vay ròng đố ới trong nước .
Theo truyền thống, dấu của CA và KA thường nghịch nhau. CA thâm hụt thường đi kèm
KA thặng dư và ngược lại. Ví d ụ khi CA thâm h t
ụ (quốc gia có thu nhập nhỏ hơn chi
tiêu), do vậy KA thặng dư hàm ý dòng v n ố vào lớn hơn dòng n
vố ra tài trợ và vì vậy
người nước ngoài sở ữu thêm hay cho vay ròng đố h i với nước mình.
BOP = CA + KA: hàm ý tình trạng BOP (cán cân cơ bản và cán cân tổng thể cũng khác
nhau) có thể là thâm h t, cân b ụ ằng hay thặng dư.
Tình trạng thặng dư cung ngoại hối thường có nguồn gốc t
ừ khu vực tư nhân; và vì vậy
để giữ ổn định tỷ giá ối đoá h
i, ngân hàng trung ương (NHTU) sẽ mua ngoại tệ dư thừa,
hấp thu thành dự trữ ngoại hối (FR).
BOP thặng dư, cung lớn cầu trên thị trường ngoại hối, nội tệ có thể lên giá và quốc gia
tích lũy và tăng FR. Ngược lại, BOP thâm h t,
ụ cầu lớn cung trên thị trườ ạ ng ngo i hối, nội
tệ có thể mất giá và quốc gia giảm FR. Chính vì thế, CA + KA kết hợp với ΔFR sẽ bằng 0
(để đơn giản, hãy giả sử khoản mục sai và sót EO không đáng kể hay bằng không). Do
vậy, con số 0 này không có nghĩa là BOP cân bằng!
Thay đổi dự trữ ngoại ối
h ΔFR mang dấu âm “-“ có nghĩa là dự trữ ngoại ối h FR tăng.
Ngược lại, ΔFR mang dấu dương “+” có nghĩa là dự trữ ạ ngo i hối FR giảm. Trong m t
ộ quốc gia theo cơ chế t ỷ giá hối đoái
thả nổi, sẽ không có s ự can thiệp của
NHTU vào thị trường ngoại hối, nên BOP = CA + KA = 0; thay vào đó, t giá h ỷ ối đoái sẽ điều ch cân b ỉnh để
ằng cung và cầu trên thị trường ngoại hối. 8
Đọc và hiểu BOP như thế nào cho đúng?
Ghi chú quan trọng: Nhắc lại một lần nữa, theo định nghĩa, khi kết hợp kết quả CA, KA
và ΔFR sẽ cho kết quả là 0, nhưng không có nghĩa là BOP cân bằng. Cán cân của BOP
được quyết định bởi CA và KA (chưa kể ΔFR). Hãy thử mô ỏ ph ng các trạn g thái BOP
qua một bảng tóm tắt sau đây (giả s EO = 0 và t ử
ỷ giá hối đoái là cố định). Bảng 1: Mô ph ng các tr ỏ ạng thái BOP Nước A B C D E F G H CA 0 -5 -3 -3 +5 +2 +5 -2 KA 0 +5 +5 +1 -2 -5 +2 -3 Cán cân Cân Cân Thặng Thâm Thặng Thâm Thặng Thâm BOP bằng bằng
dư (+2) hụt (-2) dư (+3) hụt (-3) dư hụt kép kép (+7) (-5) ΔFR 0 0 -2 +2 -3 +3 -7 +5 FR Không Không Tăng Giảm Tăng Giảm Tăng Giảm đổi đổi
Nước A và B cho thấy BOP cân bằng không nhất thiết CA = 0 và KA = 0 mà ế k t ợ h p kết quả trạ ủ
ng thái c a cả hai tài khoản CA và KA bằng 0 cũng có nghĩa BOP ng. cân bằ Nước C và D thể h ệ
i n kết quả cho thấy CA thâm h t thì không nh ụ ất thiết BOP thâm h t. ụ
Nước C, BOP vẫn thặng dư do KA thặng dư lớn, không chỉ bù đắ p thâm hụt CA mà còn
góp phần tăng dự trữ FR (và ΔFR mang dấu “-“). Nước D, thặng dư KA không đ ủ bù
đắp thâm hụt CA, tổng hợp lại cho thấy BOP thâm h t và d ụ ự tr
ữ ngoại tệ FR giảm để bù
vào (và ΔFR mang dấu “+“).
Nước E và F cho thấy một trường hợp khác nữa, cả CA thặng dư nhưng cũng không nhất
thiết BOP thặng dư vì còn phụ thuộc vào trạng thái cán cân của KA.
Nước G và H là hai thái c c ự dù rất ít xảy ra ớ v i nhiều ố
qu c gia và trong mọi giai đoạn.
Tuy nhiên, đã từng xảy ra với Trung Quốc và Việt Nam (dạng G, thặng dư kép cả hai tài khoản CA và KA) góp ầ ph n làm cho cung ng ạ
o i tệ tăng mạnh và tích lũy nhanh dự trữ 9
ngoại tệ FR. Trong khi Thái Lan năm 1997 rơi vào thâm hụt kép cả CA và KA do vốn tháo chạ ủ y sau kh ả ng ho ng (dạ ạ ng H, c n kiệt dự trữ ạ ngo i tệ FR).
Bảng 2 - Một ví dụ về cán cân thanh toán Việt Nam giai đoạn 2000-2015
CÁN CÂN THANH TOÁN (Triệu USD) 2000 2005 2010 2015
Cán cân tài khoản vãng lai CA 1.296 -561 -4.276 884 Cán cân hàng hóa 376 -2.439 -5.136 7.374 Xuất khẩu (fob) (+) 14.448 32.447 72.237 162.016 Nhập khẩu (fob) (-) 14.072 34.886 77.373 154.642 Cán cân dịch vụ -550 -296 -2.461 -4.300 (+) 2.702 4.176 7.460 11.200 (-) 3.252 4.472 9.921 15.500
Cán cân thu nhập sơ cấp -262 -1.206 -4.564 -9.925 (+) 331 364 456 399 (-) 593 1.570 5.020 10.324
Cán cân thu nhập thứ cấp 1.732 3.380 7.885 7.735 (+) 1.732 … 8.222 8.586 (-) – … 337 851
Tài khoản vốn và tài chính (KA) -754 3.087 6.201 1.587 c ti Đầu tư trự ếp 1.298 1.889 7.100 10.700 p Đầu tư gián tiế – 865 2.370 -65 Ch ng khoán phái sinh tài ứ chính … … … … 10 Đầu tư khác -2.052 333 -3.269 -9.048 Sai và sót ròng (EO) -864 -395 -3.690 -8.503 Cán cân tổng thể (BOP) -322 2.131 -1.765 -6.032 Thay đổi d
ự trữ ngoại hối và khoản mục liên quan (ΔFR) 322 -2.131 1.765 6.032
Nguồn: ADB, Key Indicators for Asia and the Pacific 2016, www.adb.org/statistics
Nhìn vào Bảng 2, lấy năm 2000 làm ví dụ, ta thấy CA thặng dư 1.296 triệu USD, KA thâm
hụt 754 triệu USD, EO (đi ra ròng) là 864 triệu USD, như vậy cán cân BOP tổng thể thâm
hụt 322 triệu USD và dự trữ ngoại hối giảm 322 triệu USD (Khoản mục ΔFR mang dấu
“+” 322 có nghĩa là FR giảm). Tương tự, năm 2005, CA thậm h t 561 ụ triệu USD, KA thặng
dư lớn lên đến 3.087 triệu USD, trong khi đó khoản EO (đi ra ròng) là 395 triệu USD, nên
cán cân BOP tổng thể thặng dư 2.131 triệu USD, góp phần tăng dự tr ữ ngoại hối 2.131
triệu USD (Khoản mục ΔFR mang dấu “-” có nghĩa là FR tăng). Năm 2015 khá đặc biệt,
cả hai tài khoản CA và KA đều thặng dư (thặng dư kép), nhưng do EO (dòng ra ròng của
khoản sai và sót) lớn hơn cả hai ả
kho n thặng dư của CA và KA ộ g p lại. Kết ả qu là cán
cân BOP tổng thể thâm h t
ụ lớn, lên đến 6.032 triệu USD, khoản này tương ứng lượng
giảm FR (ΔFR bằng “+” 6032 triệu USD).
Một dạng biểu diễn BOP trên tọa độ 4
Có một dạng đồ thị h u
ữ ích có thể biểu diễn trạng thái BOP và xu hướng di chuyển của
trạng thái BOP theo thời gian cũng như so sánh giữa các nước trong một thời điểm được thiết kế như sau:
4 Xem thêm Atish Ghosh và các cộng sự (2008), Capital Inflows and Balance of Payments, Pressures –
Tailoring Policy Responses in EMEs – Discussion Paper – IMF. 11
Trên đó KA đặt trên trục tung và CA ở trên trục hoành. Mỗi trục x ất u phát điểm từ giá
trị gốc (bằng 0) đi ra hai hướng, thặng dư (+) và thâm hụt (- ph ). Đường 45 độ ân chia các
góc phần tư giúp chúng ta có thể nhìn ra vùng BOP thặng dư hay t t hâm hụ nhờ vào giá
trị CA và KA. Các góc phần tư I, II, III và IV thể hiện các trạng thái khác nhau của BOP.
Chúng ta có thể nhận ra ngay rằng góc phần tư IV là khu vực cán cân BOP rơi vào trạng
thái nguy hiểm nhất do thâm h t r
ụ ất lớn (cả hai tài khoản CA và KA u thâm h đề t). Góc ụ
phần tư II thể hiện cán cân BOP thặng dư kép (cả hai tài khoản CA và KA đều thặng dư).
Hai góc phần tư còn lại chia thành 2 n a khác nhau, BOP ử thâm h t và BOP ụ thặng dư.
Trở lại với Bảng 1: Mô phỏng các trạng thái BOP, vị trí các nước A đến H được định vị
trên tọa độ. Nhờ đó, các nhà chính sách có thể hiểu rõ trạng thái BOP và đưa ra các chính
sách quản lý nền kinh tế vĩ mô phù hợp từng trường hợp. Ví dụ, E và C đều có BOP thặng
dư, nhưng E có thể cho phép nội tệ lên giá hơn là C vì E có CA thặng dư lớn (thu nhập
lớn hơn chi tiêu); trong khi C thì CA thâm hụt và KA thặng dư, trong đó KA thặng dư
nhưng khoản thặng dư này không phải là ngoại tệ c a ủ quốc gia C mà ch y ủ ếu là do dòng 12
vốn vào ròng từ bên ngoài dưới dạng người c a
ủ quốc gia khác sở hữu tài sản và cho C vay thêm.
Phần II – Thực hành trên dữ liệu Trung Quốc và Việt Nam
Thực hành 1: Đọc và diễn dịch ý nghĩa BOP của hai nước Việt Nam và Trung Quốc.
Hãy bắt đầu công việc phân tích cán cân thanh toán BOP và hiểu đúng về bản chất BOP
của một quốc gia cụ thể bằng cách tìm hiểu số liệu thực của Trung Quốc và Việt Nam
qua các tập tin đính kèm sau đây:
1. File: Vietnam Report IMF 2017.pdf: Vietnam, trang 28, Bảng Cán cân Thanh toán, giai đoạn 2010-2017
2. File: China Report IMF 2017.pdf: Trung Quốc, trang 44, Bảng Cán cân Thanh toán, giai đoạn 2011-2021 Yêu cầu cụ thể:
Phân tích trạng thái cán cân vãng lai CA, cán cân vốn và tài chính KA từng năm
và xu hướng của hai tài khoản này theo thời gian.
Phác họa trên tọa độ (CA, KA) tình hình BOP c a
ủ một năm bất kỳ và xu hướng
thay đổi của trạng thái BOP theo thời gian cùng ý nghĩa của chúng.
Kiểm tra mối quan hệ trạng thái cán cân thanh toán BOP, ự d t ữ r ạ ngo i hối FR và ΔFR.
Thực hành 2: Trường hợp Trung Quốc và Việt Nam có gì khác nhau trong ữ d liệu và
trạng thái cán cân thanh toán BOP? Sử dụng d
ữ liệu các tập tin sau để thực hiện yêu cầu này:
Vietnam Report IMF 2010.pdf; Cán cân Thanh toán, trang 27, giai đoạn 2006-2015.
China Report IMF 2010.pdf; Cán cân n 2005-201
Thanh toán, trang 32, giai đoạ 1. Gợi ý:
Sẽ rất thú vị nếu chúng ta phân tích BOP c a
ủ Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn
trước năm 2012. Điểm nổi bật giống nhau giữa hai quốc gia chủ yếu là thường có
thặng dư cán cân thanh toán BOP. Nhưng điểm khác nhau cơ bản là BOP thặng dư kép
của Trung Quốc (cả hai tài khoản CA và KA đều thặng dư; trong đó CA thặng dư lớn hơn
nhiều so KA; trong khi đó, thặng dư BOP của Việt Nam chủ yếu do KA thặng dư lớn trong khi CA lại thâm hụ ủ t là ch yếu). 13
Chính vì vậy, Trung Quốc là nước tích lũy n nguồ l c r
ự òng; trong khi Việt Nam (giai
đoạn trước 2012 và kéo dài gần hai t ập h
niên trước đó) chủ yếu là thâm hụt NX và
CA nên Việt Nam là nước đi vay ròng. Ngay cả khi KA thặng dư thì về bản chất không
phải là tiền của chúng ta mà chính là người nước ngoài đang nắm giữ tài sản và cho
vay ròng vào đất nước mình. Đây cũng là bản chấ ủa BOP t c
và là cơ sở của các quyết sách kinh tế ng m vĩ mô quan trọ
ột khi bạn hiểu rõ về ý nghĩa và cấu trúc c a NIA ủ và BOP. Thực hành 3: Sử ụ d ng số liệu t
ừ file BOP ADBVietnam2000-2016.xlsx đính kèm để vẽ
ra các biểu đồ về xu hướng c a
ủ các tài khoản và khoản mục quan trọng cấu thành cán
cân thanh toán BOP của một quốc gia theo thời gian.
Ví dụ: Để phân tích mối quan hệ giữa X, M, NX, CA của Việt Nam, bạn sẽ cần vẽ ra biểu đồ sau đây: 100.0 80.0 60.0 40.0 20.0 0.0 -20.0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 -40.0 -60.0 -80.0 -100.0 X/GDP M/GDP (X-M)/GDP CA/GDP Nguồn: ADB 2016
Phân tích tương tự với bảng CA (X, M, NX, ập sơ cấ Thu nh p, thứ cấp)
Phân tích tương tự với bảng KA (FDI, FPI…)
Phân tích tương tự ới BOP v (CA, NX, KA, EO, ΔFR) … 14
Danh mục tài liệu tham khảo
David A. Moss (2014), A Concise Guide to Macroeconomics – What Managers,
Executives, and Students Need to Know, Harvard Business School Press, 2nd edition. N. Gregory (2012), Mankiw
Kinh tế học Vĩ mô, NXB Cengage Learning, Bản in Tiếng Việt
2014. [Principles of Macroeconomics, 6th edition, Cengage Learning]
Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld, and Marc J. Melitz (2012), International Economics:
Theory and Policy, Ninth Edition, Pearson Publisher.
BPM6 (2014). IMF Sixth Edition of Balance of Payments Manual.

Tài liệu liên quan: