Trang 1
Bài 4-5. MỘT SỐ HỆ THỨC VỀ CẠNH VÀ GÓC TRONG TAM GIÁC VUÔNG
ỨNG DỤNG THỰC TẾ CÁC TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA GÓC NHỌN
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1. Liên hệ giữa cạnh và góc trong tam giác vuông
Trong một tam giác vuông, mỗi cạnh góc vuông bằng
▪ Tích của cạnh huyền với sin của góc đối hoặc cô-sin
của góc kề.
▪ Tích của cạnh góc vuông kia với tang góc đối hoặc
cô-tang góc kề.
Trong hình bên, ta có
sin cos ;
sin cos ;
b a B a C
c c C a B
= =
= =
tan cot ;
tan cot .
b c B c C
c b C b B
= =
= =
2. Giải tam giác vuông
▪ Giải tam giác vuông là tìm tất cả các cạnh và các góc còn lại của tam giác vuông đó khi biết
trước hai cạnh hoặc một cạnh và một góc nhọn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1: Giải tam giác vuông
▪ Vận dụng các công thức liên hệ giữa cạnh và góc trong tam giác vuông để tìm cạnh.
▪ Vận dụng công thức liên hệ giữa cạnh và đường cao trong tam giác vuông để tìm cạnh.
▪ Vận dụng các tỉ số lượng giác của góc nhọn để tính góc.
Lưu ý:
▪ Nếu cho trước 1 góc nhọn thì nên tìm góc nhọn còn lại.
▪ Nếu cho trước hai cạnh thì dùng định lý Py-ta-go tìm cạnh thứ hai.
Ví dụ 1. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
3,5AB =
và
4,2AC =
.
Lời giải
Ta có
.
Suy ra
ˆ
50 12B
mà
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 50 12 39 48CB

= − = − =
.
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có
2 2 2 2
3,5 4,2 5,5.BC AB AC= + = +
Ví dụ 2. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
3,0AB =
và
4,5BC =
.
Lời giải
Trang 2
Do giả thiết ta có
3,0
sin sin 41 49
4,5
AB
C
BC
= =
suy ra
ˆ
41 49C
=
.
Mà
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 41 49 4811BC

= − = − =
.
Mặt khác theo định lí Py-ta-go
2 2 2 2 2 2
BC AB AC AC BC AB= + = −
.
suy ra
2 2 2 2
4,5 3,0 3,4.AC BC AB= − = −
Ví dụ 3. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
ˆ
50B
=
và
3,7AB =
.
Lời giải
Ta có
ˆ
ˆ
90 90 50 40CB
= − = − =
.
Mặt khác
tan 3,7 tan50 4,4AC AB B
= =
.
Tương tự
3,7
5,8
cos cos50
AB
BC
B
= =
.
Ví dụ 4. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
ˆ
57B
=
và
4,5BC =
.
Lời giải
Ta có
ˆ
90 57 33C
= − =
.
Mặt khác
cos 4,5 cos57 2,5AB BC B
= =
và
sin 4,5 sin 57 3,8AC BC B
= =
.
Ví dụ 5. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
, đường cao
AH
. Biết
2,5AB =
,
1,5BH =
. Tính
ˆ
B
,
ˆ
C
và
AC
.
Lời giải
Xét tam giác
ABH
vuông tại
H
, ta có
1,5
cos cos53 8
2,5
BH
B
AB
= =
suy ra
ˆ
53 8B
.
Mà
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
90 53 8 36 52C

= − =
.
Xét
ABC
vuông tại
A
, ta có
tan 2,5 tan53 8 3,3AC AB B
= =
.
Dạng 2: Giải tam giác nhọn
Trang 3
▪ Bước 1: Vẽ đường cao để vận dụng các hệ thức lượng trong tam giác vuông.
▪ Bước 2: Tính đường cao rồi tính các độ dài cạnh hay góc trong tam giác đã cho.
Lưu ý: Dùng đường cao làm trung gian để tính các độ dài cạnh hoặc số đo góc.
▪ Nếu tam giác cho trước một cạnh (hoặc một góc) thì khi vẽ đường cao không thể chia đôi
cạnh đó (hoặc góc đó) vì như vậy sẽ khó khăn cho việc tính toán.
Ví dụ 6. Cho tam giác
ABC
có
ˆ
65B
=
,
ˆ
45C
=
và
2,8cmAB =
. Tính các góc và cạnh còn lại của
tam giác đó (gọi là giải tam giác
ABC
).
Lời giải
Ta có
ˆˆ
ˆ
180 180 65 45 70A B C
= − − = − − =
.
Kẻ đường cao
AH
. Xét
ABH
vuông tại
H
, ta có
( )
sin 2,8 sin 65 2,54 cmAH AB B
= =
.
Tương tự
( )
cos 2,8 cos65 1,18 cmBH AB B
= =
.
Mặt khác, do giả thiết suy ra tam giác
HAC
vuông cân tại
H
nên
HA HC=
. Do đó
( )
2,54 1,18 3,7 cmBC + =
.
Xét
AHC
vuông tại
H
, ta có
( )
2,54
3,6 cm .
sin sin 45
HA
AC
C
=
Ví dụ 7. Giải tam giác
ABC
biết
ˆ
65B
=
,
ˆ
40C
=
và
4,2cmBC =
.
Lời giải
Ta có
ˆˆ
ˆ
180 180 65 40 75A B C
= − − = − − =
.
Kẻ đường cao
BH
. Xét
BCH
vuông tại
H
, ta có
( )
sin 4,2 sin 40 2,70 cmBH BC C
= =
.
Tương tự, xét
ABH
vuông tại
H
, ta có
( )
2,70
2,8 cm .
sin sin 75
BH
AB
A
= =
Mặt khác, ta có
( )
( )
( )
cot cot
2,70 cot 75 cot 40 3,9 cm
AC AH CH BH A C

= + = +
+
Ví dụ 8. Giải tam giác nhọn
ABC
biết
2,1AB =
,
3,8AC =
và
ˆ
70B
=
.
Lời giải
Trang 4
Vẽ
AH BC⊥
. Xét
ABH
vuông tại
H
, ta có
sin 2,1 sin 70 1,97AH AB B
= =
.
Tương tự, xét
cos 2,1 cos70 0,72BH AB B
= =
.
Mặt khác, xét
AHC
vuông tại
H
, ta có
1,97
sin sin3114
3,8
AH
C
AC
=
do đó
ˆ
3114C
.
Mà
( )
ˆ
180 70 3114 78 46A

= − + =
.
Ta có
cos 3,80 cos3114 3,25HC AC C
=
.
Mà
0,72 3, 25 3,97BC BH HC= + = + =
.
Dạng 3: Tính diện tích tam giác, tứ giác
▪ Tính các yếu tố cần thiết rồi thay vào công thức tính diện tích và thực hiện phép tính.
Ví dụ 9. Cho tam giác
ABC
như hình vẽ bên. Chứng minh rằng diện tích tam giác
ABC
có diện
tích là
1
sin
2
S b c
=
.
Lời giải
Vẽ đường cao
BH
của tam giác
ABC
.
Xét
ABH
vuông tại
H
, ta có
sin sinBH AB A c
= =
.
Do đó diện tích
S
của tam giác
ABC
là
11
sin
22
S AC BH b c
= =
.
Nhận xét: Qua ví dụ này ta có thêm một cách tính diện tích tam giác. Diện tích tam giác bằng nửa
tích hai cạnh nhân với sin của góc nhọn xen giữa hai đường thẳng chứa hai cạnh đó.
Trang 5
Ví dụ 10. Tứ giác
ABCD
như hình vẽ phía dưới. Biết
3,8AC =
,
5,0BD =
và
65
=
. Tính diện tích của tứ giác đó.
Lời giải
Vẽ
AH BD⊥
và
CK BD⊥
. Xét
OAH
ta có
sinAH OA
=
.
Tương tự, xét
OCK
ta có
sinCK OC
=
.
Mà
11
sin .
22
ABD
S BD AH BD OA
= =
Tương tự
11
sin .
22
BCD
S BD CK BD OC
= =
Gọi
S
là diện tích tứ giác
ABCD
ta có
11
sin sin
22
ABD BCD
OS S S BD A BD OC

+ = +=
( )
1
sin
2
BD OA OC
= +
11
sin 5,0 3,8 sin 65 8,6
22
BD AC
= =
.
Ví dụ 11. Tam giác
ABC
có
ˆ
ˆ
60BC
+=
,
3AB =
,
6AC =
. Tính độ dài đường phân giác
AD
.
Lời giải
Do giả thiết
ˆ
ˆ
60BC
+=
nên
180 60 120BAC
= − =
.
Mà
AD
là đường phân giác nên
60BAD CAD
==
.
Mà
1 1 18
sin 3 6 sin120 sin 60
2 2 2
ABC
S AB AC BAC

= = =
.
Mặt khác
11
sin sin60
22
ABD
S AB AD BAD AB AD
= =
và
11
sin sin60
22
ACD
S AC AD DAC AC AD
= =
Ví dụ 12. Hình bình hành
ABCD
có
AC AD⊥
và
3,5AD =
,
ˆ
50D
=
. Tính diện tích của hình
bình hành.
Lời giải
Xét
ADC
vuông tại
A
, ta có
Trang 6
tan 3,5 tan50AC AD ADC
= =
.
Khi đó gọi
S
là diện tích hình bình hành
ABCD
, ta có
3,5 3,5 tan50 14,6.S AD AC
= =
Dạng 4: Ứng dụng thực tế của hệ thức lượng trong tam giác vuông
▪ Vẽ lại hình vẽ theo yêu cầu bài toán (chú ý tạo ra tam giác vuông).
▪ Xác định các yếu tố cần thiết rồi tính theo các hệ thức giữa cạnh và góc trong tam giác
hoặc sử dụng tỉ số lượng giác của góc nhọn để tìm góc.
Ví dụ 13. Tính khoảng cách giữa hai điểm
A
và
B
trên
một bờ hồ nước sâu, biết
ˆ
58C
=
,
13mCB =
,
44mCH =
như hình bên.
Lời giải
Xét
HAC
vuông tại
H
, ta có
( )
44
83 m
cos cos58
HC
AC
C
= =
.
Mà
( )
83 13 70 mAB AC BC= − − =
.
Ví dụ 14. Trong hình vẽ bên dưới, tính chiều rộng
AB
của con sông, biết
47mOC =
,
74AOC
=
,
23BOC
=
.
Lời giải
Xét
AOC
vuông ở
C
, ta có
tan 74AC OC
=
và
tan 23BC OC
=
.
Do đó
( )
( )
( )
tan74 tan 23
tan74 tan 23
47 tan 74 tan 23 144,0 m .
AB AC BC OC OC
OC



= − = −
= −
= −
Vậy
AB
bằng
144,0m
.
Ví dụ 15. Khoảng cách giữa hai chân tháp
AB
và
MN
là
a
như hình vẽ bên dưới. Từ đỉnh
A
của
tháp
AB
nhìn lên đỉnh
M
của tháp
MN
ta được góc
. Từ đỉnh
A
nhìn xuống chân
N
của tháp
Trang 7
MN
ta được góc
(so với phương nằm ngang
AH
). Hãy tìm chiều cao
MN
nếu
120ma =
,
30
=
,
20
=
.
Lời giải
Xét
MAH
vuông tại
H
, ta có
tanHM AH
=
.
Tương tự, xét
MAH
vuông tại
H
, ta có
tanHN AH
=
.
Mà
( )
( )
( )
tan tan
tan tan
120 tan30 tan 20 113,0 m .
MN HM HN AH AH
AH



= + = +
= +
= +
Vậy chiều cao
MN
là
113,0m
.
C. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
a)
2,7AB =
và
4,5AC =
; b)
4,0AC =
và
4,8BC =
.
Lời giải
a) Xét
ABC
vuông ở
A
, ta có
4,5
tan tan59 04
2,7
AC
B
AB
= =
Suy ra
ˆ
59 04B
mà
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 59 04 30 56 .CB

= − = − =
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có
2 2 2 2
2,7 4,5 5,25.BC AB AC= + = +
b) Xét
ABC
vuông ở
A
, ta có
4,0
sin sin56 44
4,8
AC
B
BC
= =
Suy ra
ˆ
56 44B
mà
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 56 44 33 16 .CB

= − = − =
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có
2 2 2 2
4,8 4,0 2,65.AB BC AC= − = −
Bài 2. Giải tam giác
ABC
vuông tại
A
, biết
Trang 8
a)
4,5BC =
và
ˆ
35C
=
; b)
3,1AB =
và
ˆ
65B
=
.
Lời giải
a) Xét
ABC
vuông ở
A
,
ta có
sin 4,5 sin 35 2,58AB BC C
= =
.
Tương tự,
cos 4,5 cos35 3,69AC BC C
= = =
.
Do
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 35 55 .BC
= − = − =
b) Xét
ABC
vuông ở
A
, ta có
3,1
7,34
cos cos65
AB
BC
B
= =
.
Tương tự,
tan 3,1 tan65 6,65AC AB B
= = =
.
Do
ˆ
ˆ
90BC
+=
nên
ˆ
ˆ
90 90 65 25 .CB
= − = − =
Bài 3. Cho tam giác
ABC
cân tại
A
, đường cao
BH
. Biết
ˆ
50A
=
,
2,3BH =
. Tính chu vi của
ABC
.
Lời giải
Do giả thiết suy ra
ˆ
ˆ
BC=
nên
( )
( )
11
ˆˆ
180 180 50 65 .
22
CA
= − = − =
Xét
AHB
vuông tại
H
, ta
có
cot 2,3 cot 50 1,92.AH BH HAB
= =
Tương tự, xét
CHB
vuông tại
H
, ta có
cot 2,3 cot 65 1,07.CH BH HCB
= =
và
2,3
2,54
sin65
sin
BH
BC
HCB
= =
.
Mà
1,92 1,07 2,99AC AH HC= + + =
. Do đó chu vi tam giác
ABC
bằng
2 2,99 2,54 8,52.AB BC CA+ + + =
Bài 4. Hình thang
ABCD
có
ˆ
ˆ
90AD
==
. Biết
2,6AB =
,
4,7CD =
và
ˆ
35C
=
. Tính diện tích
hình thang.
Trang 9
Lời giải
Vẽ
BH CD⊥
, do giả thiết suy ra
ABHD
là hình chữ nhật nên
2,6AB DH==
.
Mà
4,7 2,6 2,1CD DH HC HC DC DH= + = − = − =
.
Xét
BHC
vuông tại
H
, ta có
tan 2,1 tan35 1,5.BH HC BCH
= =
Gọi
S
là diện tích hình thang
ABCD
.
Ta có
( ) ( )
2,6 4,7 1,5
5,5.
22
AB CD BH
S
+ +
= =
Bài 5. Cho tam giác nhọn
ABC
,
AB AC
, đường cao
AH
và đường trung tuyến
AM
. Gọi
là
số đo góc
HAM
.
a) Chứng minh rằng
2HB HC HM−=
;
b) Chứng minh rằng
cot cot
tan
2
BC
−
=
.
Lời giải
a) Do giả thiết
AM
là trung tuyến nên
BM MC=
.
Mà
( ) ( )
2.HB HC HM BM MC MH MH− = + − − =
b) Đặt
AH h=
, xét
AHB
, ta có
cot cotHB AH ABH h ABH= =
.
Tương tự, xét
AHC
, ta có
cot cotHC AH ACH h ACH= =
.
Suy ra
( )
cot cotHB HC h ABH ACH− = −
hay
( )
2 cot cotHM h B C= −
. (1)
Mặt khác, xét
AMH
vuông tại
H
, ta có
tan tanHM h MAH h
= =
hay
2 2 tanHM h
=
. (2)
Từ
(1)
và
(2)
suy ra
( )
cot cot
2 tan cot cot tan
2
BC
h h B C

−
= − =
.
Bài 6. Giải tam giác nhọn
ABC
biết
ˆ
60B
=
,
3,0AB =
và
4,5BC =
.
Lời giải
Kẻ đường cao
AH BC⊥
. Xét
ABH
vuông tại
H
, ta có
sin 3,0 sin 60 2,6AH AB B
= =
.
Tương tự, xét
cos 3,0 cos60 1,5BH AB B
= = =
.
Trang 10
Mà
4,5 1,5 3,0HC BC BH= − = − =
.
Theo định lí Py-ta-go ta có
2 2 2 2 2
3,0 2,6 15,76AB BH AH= + = + =
suy ra
15,76 4,0AB =
.
Xét
AHC
vuông tại
H
ta có
2,6
tan tan 40 55
3,0
AH
ACH
HC
=
.
Do
( )
ˆˆ
ˆ
180 180 60 40 55 79 5A B C

= − − − + =
.
Bài 7. Hình thang
ABCD
(
AB CD
) có
ˆ
90D
=
,
ˆ
38C
=
,
3,5AB =
,
3,1AD =
. Tính diện tích
hình thang đó.
Lời giải
Vẽ
BH CD⊥
, do giả thiết suy ra
ABHD
là hình chữ
nhật. Do đó
3,1BH =
,
3,5DH =
.
Xét
BHC
vuông tại
H
, ta có
cot 3,1 cot38 4,0.HC BH C
= =
Mà
3,5 4,0 7,5CD DH HC= + = + =
.
Gọi
S
là diện tích hình thang
ABCD
khi đó
( ) ( )
3,5 7,5 3,1
17,1.
22
AB CD BH
S
+ +
= = =
D. BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 8. Các cạnh của một tam giác vuông có độ dài 4cm; 6cm và 6cm. Hãy tính góc nhỏ nhất của
tam giác đó.
Bài 9. Tam giác
ABC
vuông tại
A
có
21AB =
cm,
ˆ
40C
=
. Hãy tính các độ dài
a)
AC
; b)
BC
; c) Phân giác
BD
.
Bài 10. Cho hình bên, biết:
8AB AC==
cm,
6CD =
cm,
34BAC
=
và
42CAD
=
. Hãy tính
a) Độ dài cạnh
BC
;
b)
ADC
;
c) Khoảng cách từ điểm
B
đến cạnh
AD
.
Bài 11. Trong một tam giác
ABC
có
11AB =
cm,
38ABC
=
,
30ACB
=
,
N
là chân đường vuông góc kẻ từ
A
đến
BC
. Hãy tính
AN
,
AC
.
Bài 12. Tìm
x
và
y
trong các hình sau
Trang 11
Bài 13. Cho tam giác
BCD
đều cạnh
5
cm và
40DAB
=
. Hãy tính
a)
AD
; b)
AB
.
--- HẾT ---

Preview text:

Bài 4-5. MỘT SỐ HỆ THỨC VỀ CẠNH VÀ GÓC TRONG TAM GIÁC VUÔNG
ỨNG DỤNG THỰC TẾ CÁC TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA GÓC NHỌN
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1. Liên hệ giữa cạnh và góc trong tam giác vuông
Trong một tam giác vuông, mỗi cạnh góc vuông bằng
▪ Tích của cạnh huyền với sin của góc đối hoặc cô-sin của góc kề.
▪ Tích của cạnh góc vuông kia với tang góc đối hoặc cô-tang góc kề. Trong hình bên, ta có
b = a sin B = a cosC;
b = c  tan B = c cot C;
c = c sin C = a cos ; B
c = b  tan C = b cot . B
2. Giải tam giác vuông
▪ Giải tam giác vuông là tìm tất cả các cạnh và các góc còn lại của tam giác vuông đó khi biết
trước hai cạnh hoặc một cạnh và một góc nhọn.
B. CÁC DẠNG BÀI TẬP VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI
Dạng 1:
Giải tam giác vuông
▪ Vận dụng các công thức liên hệ giữa cạnh và góc trong tam giác vuông để tìm cạnh.
▪ Vận dụng công thức liên hệ giữa cạnh và đường cao trong tam giác vuông để tìm cạnh.
▪ Vận dụng các tỉ số lượng giác của góc nhọn để tính góc. Lưu ý:
▪ Nếu cho trước 1 góc nhọn thì nên tìm góc nhọn còn lại.
▪ Nếu cho trước hai cạnh thì dùng định lý Py-ta-go tìm cạnh thứ hai.
Ví dụ 1. Giải tam giác ABC vuông tại A , biết AB = 3,5 và AC = 4, 2 . Lời giải AC 4, 2 Ta có tan B = =  tan 50 1  2 . AB 3,5 Suy ra ˆB  50 12   mà ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ
C = 90 − B = 90 − 50 12  = 39  48 .
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có 2 2 2 2
BC = AB + AC = 3,5 + 4, 2  5,5.
Ví dụ 2. Giải tam giác ABC vuông tại A , biết AB = 3,0 và BC = 4,5 . Lời giải Trang 1 AB 3,0
Do giả thiết ta có sin C = =  sin 4149 suy ra BC 4,5 ˆ C = 4149 . Mà ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ
B = 90 − C = 90 − 4149 = 48 11   .
Mặt khác theo định lí Py-ta-go 2 2 2 2 2 2
BC = AB + AC AC = BC − AB . suy ra 2 2 2 2
AC = BC − AB = 4,5 − 3,0  3, 4.
Ví dụ 3. Giải tam giác ABC vuông tại A , biết ˆB 50 = và AB = 3,7 . Lời giải Ta có ˆ  ˆ C 90 B 90 50 40 = − = − = . Mặt khác AC
AB tan B 3,7 tan 50 =  =   4, 4 . AB 3,7 Tương tự BC = =  5,8 . cos B cos50
Ví dụ 4. Giải tam giác ABC vuông tại A , biết ˆB 57 = và BC = 4,5 . Lời giải Ta có ˆ C 90 57 33 = − = .
Mặt khác AB BC cos B 4,5 cos57 =  =   2,5
và AC BC sin B 4,5 sin 57 =  =   3,8 .
Ví dụ 5. Cho tam giác ABC vuông tại A , đường cao AH . Biết AB = 2,5 , BH = 1,5 . Tính ˆB , ˆ C và AC . Lời giải
Xét tam giác ABH vuông tại H , ta có BH 1,5 cos B = =  cos53 8
  suy ra ˆB  53 8   . AB 2,5 Mà ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ C = 90 − 53 8  = 36  52 .
Xét ABC vuông tại A , ta có
AC = AB  tan B = 2,5 tan 53 8    3,3 .
Dạng 2: Giải tam giác nhọn Trang 2
▪ Bước 1: Vẽ đường cao để vận dụng các hệ thức lượng trong tam giác vuông.
▪ Bước 2: Tính đường cao rồi tính các độ dài cạnh hay góc trong tam giác đã cho.
Lưu ý: Dùng đường cao làm trung gian để tính các độ dài cạnh hoặc số đo góc.
▪ Nếu tam giác cho trước một cạnh (hoặc một góc) thì khi vẽ đường cao không thể chia đôi
cạnh đó (hoặc góc đó) vì như vậy sẽ khó khăn cho việc tính toán.
Ví dụ 6. Cho tam giác ABC có ˆB 65 = , ˆ C 45 =
và AB = 2,8cm . Tính các góc và cạnh còn lại của
tam giác đó (gọi là giải tam giác ABC ). Lời giải Ta có ˆ  ˆ ˆ A 180
B C 180 65 45 70 = − − = − − = .
Kẻ đường cao AH . Xét ABH vuông tại H , ta có AH
AB sin B 2,8 sin 65 =  =   2,54(cm) . Tương tự BH
AB cos B 2,8 cos 65 =  =  1, ( 18 cm).
Mặt khác, do giả thiết suy ra tam giác HAC vuông cân tại H nên HA = HC . Do đó
BC  2,54 +1,18 = 3,7(cm) .
Xét AHC vuông tại H , ta có HA 2,54 AC =   3,  ( 6 cm). sin C sin 45
Ví dụ 7. Giải tam giác ABC biết ˆB 65 = , ˆ C 40 = và BC = 4, 2cm . Lời giải Ta có ˆ  ˆ ˆ A 180
B C 180 65 40 75 = − − = − − = .
Kẻ đường cao BH . Xét BCH vuông tại H , ta có BH
BC sin C 4, 2 sin 40 =  =   2,70(cm) .
Tương tự, xét ABH vuông tại H , ta có BH 2,70 AB = =  2,  ( 8 cm). sin A sin 75 Mặt khác, ta có
AC = AH + CH = BH (cot A + cot C)
 2,70(cot 75 + cot 40 )  3,9(cm)
Ví dụ 8. Giải tam giác nhọn ABC biết AB = 2,1,
AC = 3,8 và ˆB 70 = . Lời giải Trang 3
Vẽ AH ⊥ BC . Xét ABH vuông tại H , ta có AH
AB sin B 2,1 sin 70 =  =   1,97 . Tương tự, xét BH
AB cos B 2,1 cos 70 =  =   0,72 . AH 1,97
Mặt khác, xét AHC vuông tại H , ta có sin C =   sin 311
 4 do đó ˆC  3114   . AC 3,8
Mà ˆA = 180 − (70 + 3114 ) = 78  46 .
Ta có HC = AC  cosC  3,80 cos3114    3,25.
Mà BC = BH + HC = 0,72 + 3, 25 = 3,97 .
Dạng 3: Tính diện tích tam giác, tứ giác
▪ Tính các yếu tố cần thiết rồi thay vào công thức tính diện tích và thực hiện phép tính.
Ví dụ 9. Cho tam giác ABC như hình vẽ bên. Chứng minh rằng diện tích tam giác ABC có diện 1
tích là S = b c sin . 2 Lời giải
Vẽ đường cao BH của tam giác ABC .
Xét ABH vuông tại H , ta có BH = AB sin A = c sin . 1 1
Do đó diện tích S của tam giác ABC là S =  AC BH = b c sin . 2 2
Nhận xét: Qua ví dụ này ta có thêm một cách tính diện tích tam giác. Diện tích tam giác bằng nửa
tích hai cạnh nhân với sin của góc nhọn xen giữa hai đường thẳng chứa hai cạnh đó. Trang 4
Ví dụ 10. Tứ giác ABCD như hình vẽ phía dưới. Biết AC = 3,8 , BD = 5,0 và  65 =
. Tính diện tích của tứ giác đó. Lời giải
Vẽ AH ⊥ BD và CK ⊥ BD . Xét OAH ta có AH = OAsin .
Tương tự, xét OCK ta có CK = OC sin . 1 1 Mà S
=  BD AH =  BD OAsin. ABD 2 2 1 1 Tương tự S
=  BD CK =  BD OC sin. BCD 2 2
Gọi S là diện tích tứ giác ABCD ta có 1 1 S = S + S
=  BD OAsin +  BD OC sin ABD BCD 2 2 1
=  BD sin (OA+ OC) 2 1 1 BD AC sin 5,0 3,8 sin 65 =    =     8,6 . 2 2
Ví dụ 11. Tam giác ABC có ˆ ˆ B C 60 + =
, AB = 3 , AC = 6 . Tính độ dài đường phân giác AD . Lời giải Do giả thiết ˆ ˆ B C 60 + =
nên BAC 180 60 120 = − = .
Mà AD là đường phân giác nên BAD CAD 60 = = . Mà 1 1  18 S AB AC sin BAC 3 6 sin120 sin 60 =    =    =  . ABC 2 2 2 Mặt khác 1 1 S AB AD sin BAD AB AD sin 60 =    =    ABD 2 2 1 1 và S AC AD sin DAC AC AD sin 60 =    =    ACD 2 2
Ví dụ 12. Hình bình hành ABCD có AC ⊥ AD và AD = 3,5 , ˆ D 50 =
. Tính diện tích của hình bình hành. Lời giải
Xét ADC vuông tại A , ta có Trang 5 AC
AD tan ADC 3,5 tan 50 =  =  .
Khi đó gọi S là diện tích hình bình hành ABCD , ta có S AD AC 3,5 3,5 tan 50 =  =   14,6.
Dạng 4: Ứng dụng thực tế của hệ thức lượng trong tam giác vuông
▪ Vẽ lại hình vẽ theo yêu cầu bài toán (chú ý tạo ra tam giác vuông).
▪ Xác định các yếu tố cần thiết rồi tính theo các hệ thức giữa cạnh và góc trong tam giác
hoặc sử dụng tỉ số lượng giác của góc nhọn để tìm góc.
Ví dụ 13. Tính khoảng cách giữa hai điểm A và B trên
một bờ hồ nước sâu, biết ˆ C 58 = , CB = 13m ,
CH = 44m như hình bên. Lời giải
Xét HAC vuông tại H , ta có HC 44 AC = =  8 .  (3m) cosC cos58
Mà AB = AC − BC  83 −13 = ( 70 m).
Ví dụ 14. Trong hình vẽ bên dưới, tính chiều rộng AB của con sông, biết OC = 47m , AOC 74 = , BOC 23 = . Lời giải
Xét AOC vuông ở C , ta có AC OC tan 74 =  và BC OC tan 23 =  . Do đó
AB = AC − BC = OC  tan 74 − OC  tan 23
= OC (tan 74 − tan 23 )
= 47(tan74 − tan 23 ) 144, ( 0 m).
Vậy AB bằng 144, 0m .
Ví dụ 15. Khoảng cách giữa hai chân tháp AB và MN là a như hình vẽ bên dưới. Từ đỉnh A của
tháp AB nhìn lên đỉnh M của tháp MN ta được góc  . Từ đỉnh A nhìn xuống chân N của tháp Trang 6
MN ta được góc  (so với phương nằm ngang AH ). Hãy tìm chiều cao MN nếu a = 120m ,  30 = ,  20 = . Lời giải
Xét MAH vuông tại H , ta có HM = AH  tan .
Tương tự, xét MAH vuông tại H , ta có HN = AH  tan  . Mà
MN = HM + HN = AH  tan + AH  tan 
= AH (tan + tan  )
= 120(tan30 + tan 20 ) 113, ( 0 m).
Vậy chiều cao MN là 113, 0m . C. BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1.
Giải tam giác ABC vuông tại A , biết
a) AB = 2,7 và AC = 4,5 ;
b) AC = 4,0 và BC = 4,8 . Lời giải
a) Xét ABC vuông ở A , ta có AC 4,5 tan B = =  tan 5904 AB 2,7
Suy ra ˆB  5904 mà ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ
C = 90 − B = 90 − 5904 = 30  56 .
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có 2 2 2 2
BC = AB + AC = 2,7 + 4,5  5, 25.
b) Xét ABC vuông ở A , ta có AC 4,0 sin B = =  sin 5644 BC 4,8
Suy ra ˆB  5644 mà ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ
C = 90 − B = 90 − 5644 = 33 16   .
Mặt khác, theo định lí Py-ta-go ta có 2 2 2 2
AB = BC − AC = 4,8 − 4,0  2,65.
Bài 2. Giải tam giác ABC vuông tại A , biết Trang 7 a) BC = 4,5 và ˆ C 35 = ;
b) AB = 3,1 và ˆB 65 = . Lời giải
a) Xét ABC vuông ở A ,
ta có AB BC sin C 4,5 sin 35 =  =   2,58 .
Tương tự, AC BC cosC 4,5 cos35 =  =  = 3,69 . Do ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ B 90 C 90 35 55 . = − = − =
b) Xét ABC vuông ở A , ta có AB 3,1 BC = =  7,34 . cos B cos 65 Tương tự, AC
AB tan B 3,1 tan 65 =  =  = 6,65 . Do ˆ ˆ B C 90 + = nên ˆ  ˆ C 90 B 90 65 25 . = − = − =
Bài 3. Cho tam giác ABC cân tại A , đường cao BH . Biết ˆA 50 =
, BH = 2,3 . Tính chu vi của ABC . Lời giải Do giả thiết suy ra ˆ ˆ B = C nên 1 C (  A) 1 ˆ ˆ 180 (180 50) 65 . = − = − =
Xét AHB vuông tại H , ta 2 2 có AH
BH cot HAB 2,3 cot 50 =  =  1,92.
Tương tự, xét CHB vuông tại H , ta có CH
BH cot HCB 2,3 cot 65 =  =  1,07. BH 2,3 và BC = =  2,54 . sin HCB sin 65
Mà AC = AH + HC  1,92 +1,07 = 2,99 . Do đó chu vi tam giác ABC bằng
AB + BC + CA  2 2,99 + 2,54 = 8,52.
Bài 4. Hình thang ABCD có ˆ ˆ A D 90 = =
. Biết AB = 2,6 , CD = 4,7 và ˆ C 35 = . Tính diện tích hình thang. Trang 8 Lời giải
Vẽ BH ⊥ CD , do giả thiết suy ra ABHD là hình chữ nhật nên AB = DH = 2,6 .
Mà CD = DH + HC HC = DC − DH = 4,7 − 2,6 = 2,1.
Xét BHC vuông tại H , ta có BH HC tan BCH 2,1 tan 35 =  =  1,5.
Gọi S là diện tích hình thang ABCD .
(AB +CD)BH (2,6+ 4,7)1,5 Ta có S = =  5,5. 2 2
Bài 5. Cho tam giác nhọn ABC , AB AC , đường cao AH và đường trung tuyến AM . Gọi  là số đo góc HAM .
a) Chứng minh rằng HB − HC = 2HM ; cot B cot C b) Chứng minh rằng tan − = . 2 Lời giải
a) Do giả thiết AM là trung tuyến nên BM = MC .
Mà HB − HC = (HM + BM ) − (MC − MH ) = 2 MH.
b) Đặt AH = h , xét AHB , ta có HB = AH cot ABH = h cot ABH .
Tương tự, xét AHC , ta có HC = AH cot ACH = h  cot ACH .
Suy ra HB − HC = h (cot ABH −cot ACH ) hay 2HM = h(cot B − cotC) . (1)
Mặt khác, xét AMH vuông tại H , ta có HM = h  tan MAH = h  tan
hay 2HM = 2h  tan . (2) B C
Từ (1) và (2) suy ra hh ( B C ) cot cot 2 tan cot cot tan −  =  −  = . 2
Bài 6. Giải tam giác nhọn ABC biết ˆB 60 =
, AB = 3,0 và BC = 4,5 . Lời giải
Kẻ đường cao AH ⊥ BC . Xét ABH vuông tại H , ta có AH
AB sin B 3,0 sin 60 =  =   2,6 . Tương tự, xét BH
AB cos B 3,0 cos 60 =  =  =1,5 . Trang 9
Mà HC = BC − BH = 4,5 −1,5 = 3,0 .
Theo định lí Py-ta-go ta có 2 2 2 2 2
AB = BH + AH = 3,0 + 2,6 = 15,76 suy ra AB = 15,76  4,0 . AH 2,6
Xét AHC vuông tại H ta có tan ACH =   tan 4055. HC 3,0 Do ˆ  ˆ ˆ
A = 180 − B − C  180 − (60 + 4055 ) = 79  5 .
Bài 7. Hình thang ABCD ( AB CD ) có ˆ D 90 = , ˆ C 38 =
, AB = 3,5 , AD = 3,1. Tính diện tích hình thang đó. Lời giải
Vẽ BH ⊥ CD , do giả thiết suy ra ABHD là hình chữ
nhật. Do đó BH = 3,1, DH = 3,5 .
Xét BHC vuông tại H , ta có
HC BH cot C 3,1 cot 38 =  =   4,0.
Mà CD = DH + HC = 3,5 + 4,0 = 7,5 .
Gọi S là diện tích hình thang ABCD khi đó
(AB +CD)BH (3,5+ 7,5)3,1 S = = =17,1. 2 2 D. BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài 8.
Các cạnh của một tam giác vuông có độ dài 4cm; 6cm và 6cm. Hãy tính góc nhỏ nhất của tam giác đó.
Bài 9. Tam giác ABC vuông tại A có AB = 21cm, ˆ C 40 = . Hãy tính các độ dài a) AC ; b) BC ; c) Phân giác BD .
Bài 10. Cho hình bên, biết: AB = AC = 8 cm, CD = 6 cm, BAC 34 = và CAD 42 = . Hãy tính
a) Độ dài cạnh BC ; b) ADC ;
c) Khoảng cách từ điểm B đến cạnh AD .
Bài 11. Trong một tam giác ABC có AB = 11cm, ABC 38 = , ACB 30 =
, N là chân đường vuông góc kẻ từ A đến BC . Hãy tính AN , AC .
Bài 12. Tìm x và y trong các hình sau Trang 10
Bài 13. Cho tam giác BCD đều cạnh 5 cm và DAB 40 = . Hãy tính a) AD ; b) AB . --- HẾT --- Trang 11