PHƢƠNG PHÁP PHẦN BÙ
TÍNH THỂ TÍCH KHỐI ĐA DIỆN PHỨC TẠP
Tác giả: Vương Thanh Bình
Bản Full đáp án tại Facebook: https://www.facebook.com/ThanhBinhKami
Link video full miễn phí tại : http://moon.vn/Pro/1/228
Mọi góp ý và bài tập liên quan đến phương pháp vui lòng Inbox Facebook
A-LÝ THUYẾT CHUNG
1) Khái niệm khối đa diện phức tạp : Là khối đa diện không cơ bản ( không phải chóp tam
giác, chóp tứ giác, hình lăng trụ, hình hộp, hình lập phương ... ) Hoặc cơ bản nhưng khó tính
chiều cao và diện tích đáy.
2) Ý tƣởng : Ta sẽ xây dựng khối đa diện phức tạp
H
nằm trong khối chóp cơ bản
A
. Ví
dụ dụ khối chóp
A
gồm khối đa diện phức tạp
H
và khối chóp cơ bản
B
khi đó
H A B
V V V
3) Các dạng thƣờng gặp : +) Dạng 1: (Cơ bản)
H A B
A H B V V V
+) Dạng 2: (Nâng cao)
H A B C
A H B C V V V B
+) Dạng 3: (Sao)
H A B C D
A H B C D V V V V V
4) Kiến thức liên quan :
4.1. Định lý Talet: Cho tam giác
ABC
, đường thẳng
d
song song với
đồng thời cắt các
cạnh
,AB AC
hoặc các đường kéo dài của 2 cạnh này tại
,MN
thì ta có tỉ lệ :
AM AN
AB AC
4.2. Định lý 3 đƣờng giao tuyến: Cho 3 mặt phẳng
,,P Q R
giao nhau theo 3 giao tuyến
1 2 3
,,d d d
thì 3 giao tuyến này một là đôi một song song hai là đồng quy.
DẠNG 1:
H A B
V V V
Ví dụ minh họa: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình thang với đáy lớn
3AB a
,
đáy nhỏ
CD a
, cạnh bên
4
2,
3
a
AD a BC
. Chiều cao
3SA a
. Tính thể tích của khối chóp
.S ABCD
A.
3
82
3
a
B.
3
16 2
9
a
C.
3
11 3
9
a
D.
3
75
9
a
Phân tích ý tƣởng
+) Để tính thể tích khối chóp
.S ABCD
ta phải tính được diện tích đáy
ABCD
là một
hình thang rất khó tính diện tích ( Vì không phải hình thang cân, không phải hình thang
vuông và chiều cao trong hình thang khó tính được )
+) Trong trường hợp này ta sẽ sử dụng phƣơng pháp phần bù tính thể tích
Ta xây dựng khối chóp
.S ABCD
nằm trong khối chóp
.S IAB
khi đó
. . .S ABCD S IAB S ICD
V V V
Đương nhiên ta phải chọn sao cho khối chóp
.S IAB
và khối chóp
.S ICD
đều dễ dàng
tính được thể tích.
Giải
+) Kéo dài AD và BC cắt nhau tại I. Khi đó
. . .
1
.
3
IAB ICD
S ABCD S IAB S ICD
V V V SA S S
+) Theo định lý Talet ta có:
1
3
ID IC CD
IA IB AB
1
9
ICD IAB
SS
hay
8
9
ABCD IAB
SS
+) Từ
4
2,
3
a
AD a BC
dễ tính được
3 , 2IA a IB a
.
+) Theo định lý Herong ta có:
2
22
IAB
S p p IA p IB p IC a
Vậy
3
2
1 8 1 8 16 2
. .3 . .2 2
3 9 3 9 9
ABCD IAB
a
V SA S a a
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình chóp S.ABCD có thể tích là
3
a
đáy ABCD là hình bình hành tâm O. Mặt phẳng
qua AM và song song với BD cắt SB, SD tại E và F. Tính thể tích của khối đa diện AEMCB
A.
3
22
a
B.
3
3
a
C.
3
2
23
a
D.
3
5
14
a
GIẢI
+) Ta xây dựng khối đa diện AEMCB nằm trong khối chóp S.ABC.
Khi đó:
..AEMCB S ABC S AEM
V V V
+) Ta có:
.
..
.
2 1 1 1
..
3 2 3 3
S AEM
S AEM S ABC
S ABC
V
SE SM
VV
V SB SC
3
. . .
21
3 3 3
AEMCB S ABC S AEM S ABC ABCD
a
V V V V V
Bài 2: Cho lăng đứng
. ' ' 'ABC A B C
có đáy ABC là tam giác vuông cân,
AB BC a
cạnh bên
'2AA a
. Gọi M và N là 2 điểm thỏa mãn sao cho
' ' 1
' ' ' 3
B M B N
BA B C

. Tính thể tích khối đa điện
'B MNCBA
A.
3
2
a
B.
3
43
15
a
C.
3
92
28
a
D.
3
13
27
a
GIẢI
+) Ta xây dựng khối đa diện
'B MNCBA
nằm trong khối chóp tam giác
.I ABC
+) Ta có
.'
.
' 1 1 1 1
. . . .
3 3 3 27
I B MN
I ABC
V
IM IN IB
V IA IC IB
' ' .
1 26
27 27
IB MN IABC B MNCBA I ABC
V V V V
+) Mà
3
.
1 1 1 1
. . .3 . . .
3 2 3 2 2
I ABC
a
V IB BA BC a a a
+) Vậy
33
'
26 13
.
27 2 27
B MNCBA
aa
V 
Bài 3: Cho hình hộp chữ nhật
. ' ' ' 'ABCD A B C D
có
3 , 4 , ' 3AB a AD a AA a
. Gọi G là
trọng tâm tam giác
'CC D
. Măt phẳng chứa
'BG
và song song với
'CD
chia khối hộp thành 2
phần. Gọi
H
là khối đa diện chứa
C
. Tính tỉ số
H
V
V
với
V
là thể tích khối hộp đã cho.
A.
3
25
2
a
B.
3
57
5
a
C.
3
38
3
a
D.
3
23 3
4
a
+) Khối đa diện
H
chứa
C
là:
'CMNABB
+) Ta xây dựng khối đa diện
H
nằm trong khối chóp
.'I ABB
Khi đó
.'H I BB A ICMN
V V V
+) Tính
3
.'
1 1 1 1
. '. .12 . .3 .3 18
3 2 3 2
I BB A
V IB BB BA a a a a
+) Tính
3
'
'
8 19 38
27 27 3
ICMN
H IBB A
IBB A
V
V V a
V
DẠNG 2:
H A B C
V V V V
Ví dụ minh họa: [THPT THĂNG LONG 2016] Cho hình lập phương
. ' ' ' 'ABCD A B C D
cạnh a
có M và N lần lượt là trung điểm
' ',A B BC
. Mặt phẳng
DMN
chia hình lập phương thành 2
phần. Khối đa diện đỉnh A kí hiệu là
1
H
, phần còn lại kí hiệu là
2
H
. Tính tỉ số
1
2
H
H
V
V
A.
37
48
B.
55
89
C.
2
3
D.
1
2
Phân tích tƣ duy
+) Nhìn vào hình vẽ ta thấy mặt phẳng
DMN
chia khối lập phương thành 2 khối đa
diện trong đó khối đa diện
1
H
là ABNDENF và phần còn lại
+) Khối đa diện
1
H
cực kì phức tạp (không phải chóp, không phải lăng trụ, không phải
hộp...) nên việc tính toán là rất phức tạp
+) Để dễ tính ta sẽ sử dụng phƣơng pháp phần bù tính thể tích khối đa diện phức tạp
Ta sẽ đi xây dựng khối đa diện
1
H
nằm trong khối đa diện dễ tính
.I ADJ
Khi đó
1
.I ADJ IANE FBNJ
H
V V V V
Giải
+) Theo định lý Talet ta có:
1
2
JB JN JF
JA JD JI
và
' ' 1
4
IA IN IE A N
IA IJ ID AJ
Từ đó ta có thể tích được hết các đoạn thẳng ví dụ như:
2
; , ...
2 3 4
a a a
JB BF IA
+) Tính
3
1 1 1 1 4 1 4
. . . . . . .2 .
3 3 2 3 3 2 9
IADJ ADJ
a
V IAS IA AD AJ a a a
+) Tính
3
1 1 1 1
. . . . . .
3 2 3 3 2 4 2 144
IANE
a a a a
V IA AE AN
+) Tính
3
1 1 1 2 1
. . . . . . .
3 2 3 3 2 2 18
FBNJ
a a a
V FB BN BJ a
Vậy
1
3
.
55
144
I ADJ IANE FBNJ
H
V V V V a
21
33
89
144
HH
V a V a
Vậy
1
2
55
89
H
H
V
V
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình lăng trụ đều
. ' ' 'ABC A B C
cạnh đáy là a, cạnh bên là
2a
. Gọi M và N lần lượt
là trung điểm của các cạnh
' ',C 'B C C
. Mặt phẳng
AMN
chia khối lăng trụ thành 2 khối đa
diện. Gọi
H
là khối đa diện chứa đỉnh B. Tính tỉ số
H
V
V
với
V
là thể tích của khối lăng trụ
đều.
A.
3
3
a
B.
3
3
42
a
C.
3
72
15
a
D.
3
23 3
72
a
GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh B là B'MEABCN (khối đa diện H )
+) Ta xây dựng khối đa diện H nằm trong khối chóp I.ABJ
Khi đó:
. . ' .H I ABJ I EB M N ACJ
V V V V
+) Tính
3
0
.
1 1 1 1 3 3 3
. . sin60 .3 . .
3 2 3 2 2 8
I ABJ
aa
V IB BABJ a a
+) Theo công thức tỉ số thể tích thì
3
.
'
.
.
1 1 23 23 3
,
27 9 27 72
N ACJ
IEB M
H I ABC
IABC I ABC
V
V
a
VV
VV
Bài 2: Cho hình lập phương
. ' ' ' 'ABCD A B C D
cạnh a. Gọi M và N lần lượt là trung điểm
' ', ' 'A B A D
và điểm P thỏa mãn
1
'
4
CP CC
. Mặt phẳng
MNP
chia khối lập phương thành 2
khối đa diện. Gọi
1
H
là khối đa diện chứa đỉnh C'. Gọi
2
H
là khối đa diện còn lại. Tính tỉ
số
1
2
H
H
V
V
A.
3
4
a
B.
3
4
25
a
C.
3
25
96
a
D.
3
41
155
a
GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh
'C
là : PFB'MND'EC' là khối đa diện
1
H
+) Ta xây dựng khối đa diện
1
H
trong chóp
.'PC IJ
Khi đó:
1
. ' . ' . 'H P C IJ E D IN F B MJ
V V V V
+) Tính
3
.'
1 1 1 3 1 3 3 9
'. . . . . .
3 2 3 4 2 2 2 32
P C IJ
a a a a
V PC CI CJ
+) Theo công thức tỉ số thể tích thì:
3
. ' . ' . . '
1 25 25
27 27 96
E D IN F B MJ P CIJ H P C IJ
a
V V V V V
DẠNG 3:
H A B C D
V V V V V
Ví dụ minh họa: Cho hình lập phương
. ' ' ' 'ABCD A B C D
cạnh a, có M và N là trung điểm của
''AB
và
. Mặt phẳng
qua MN và song song với
''BD
chia khối đa điện thành 2 phần.
Tính thể tích của khối đa diện chứa đỉnh A.
A.
3
2
a
B.
3
2
3
a
C.
3
3
5
a
D.
3
4
7
a
Phân tích ý tƣởng
+) Xác định thiết diện và ta xác định được khối đa diện chứa A là A'MJINFEBA (ta gọi
đây là khối đa diện H )
+) Đến dạng 3 thì chắc chúng ta đã quen với ý tưởng: Nếu tính thể tích 1 khối đa diện
phức tạp ta sẽ sử dụng phương pháp phần bù
+) Vậy ta sẽ xây dựng khối đa diện H nằm trong khối chóp tam giác S.APQ (dễ tính thể
tích) và
. . ' .S APQ S A MJ E BPF IDNQ
H
V V V V V
Giải
+) Ta có
. . ' .S APQ S A MJ E BPF IDNQ
H
V V V V V
+) Sử dụng tính chất của quan hệ song song và định lý Talet ta dễ dàng tính được độ dài
các đoạn thẳng SA', A'J, ID....
+) Tính
3
1 1 1 3 1 3 3 9
. . . . . .
3 2 3 2 2 2 2 16
SAPQ
a a a a
V SA AP AQ
+) Tính
3
.'
1 1 1 1
'. ' . ' . . . .
3 2 3 2 2 2 2 48
S A MJ
a a a a
V SA A M A J
+) Tương tự
3
.
48
E BPF IDNQ
a
VV
+) Vậy
3
. . ' .
2
S APQ S A MJ E BPF IDNQ
H
a
V V V V V
Bình luận
+) Bài này còn 1 cách làm nhanh nữa là dựa và tính chất đối xứng của 2 khối đa diện tạo
thành bởi mặt phẳng
ta thấy thể tích của 2 khối đa diện này đều bằng nhau và bằng 1
nửa thể tích khối lập phương.
+) Do dạng này khá phức tạp nên ví dụ minh họa tác giả đã cố tính cho các bạn tỉ số rất
đẹp (toàn là trung điểm ) nên mới sinh ra cách đặc biệt kia.
+) Nếu các bạn muốn bài toán mang tính chất tổng quát hơn. Tác giả sẽ sửa lại vị trí điểm
thuộc cạnh A'D' như trong bài tập tự luyện số 2 thì bài toán sẽ căng thẳng hơn rất nhiều.
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' cạnh a. M, N là trung điểm
' ',A B CD
. H là điểm
thuộc cạnh
''AD
sao cho
' 3 'HA HD
. Mặt phẳng
HMN
chia khối chóp thành 2 đa diện.
Tính thể tích khối đa diện chứa điểm C.
A.
3
2
a
B.
3
2
a
C.
D.
3
2
3
a
GIẢI
+) Khối đa diện chứa điểm C là CNFEB'C'D'HMG gọi tắt là hình
H
+) Ta có:
. ' 'J CIA JCNF GD IH EB MA
H
V V V V V
+) Tính
3
.
1 1 1 7 1 7 7 343
. . . . . .
3 2 3 4 2 4 6 576
J CIA
a a a
V JC CACI a
+) Tính
3
.
1 1 1 3 1 3 3
. . . . . .
3 2 3 4 2 2 4 64
J CNF
a a a a
V JC CN CF
+) Tương tự
3
. 'M
3
64
E AB
a
V
+) Tính
3
.'
1 1 1 1
. '. . ' . ' . . .
3 2 3 4 2 4 6 576
G D HI
a a a a
V GD D I D H
Vậy
3
. ' '
2
J CIA JCNF GD IH EB MA
H
a
V V V V V
Bài 2: Cho hình lập phương
. ' ' ' 'ABCD A B C D
cạnh
a
. Gọi M và N lần lượt là trung điểm của
' ', ' 'A B A D
. E là điểm thỏa mãn
'5
12
'
DE
DD
. Mặt phẳng
MNE
chia khối lập phương thành 2
khối đa diện. Gọi
H
là khối đa diện chứa đỉnh
'C
. Tính thể tích khối đa điện
H
A.
3
3
a
B.
3
15
37
a
C.
3
154
365
a
D.
3
1549
3600
a
GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh C' là EPCQFMND'C'B' (khối da diện H )
+) Ta có:
. ' . . ' . 'H K C IJ K CPQ E D IN F B MJ
V V V V V
+) Tính
3
.'
1 1 1 5 1 3 3 15
'. ' . ' . . . .
3 2 3 4 2 2 2 32
K C IJ
a a a a
V KC C I C J
+) Tính
3
.
1 1 1 1 3 3 3
. . . . .
3 2 3 4 2 10 10 800
K CPQ
a a a a
V KC CPCQ
+) Tính
3
.'
1 1 1 5 1 5
. '. ' . ' . . . .
3 2 3 12 2 2 2 288
K D IN
a a a a
V ED D I D N
+) Tính
3
.'
1 1 1 5 1 5
'. ' . ' . . .
3 2 3 12 2 2 2 288
F B MJ
a a a a
V FB B M B J
Vậy
3
. ' . . ' . '
1549
3600
H K C IJ K CPQ E D IN F B MJ
a
V V V V V

Preview text:

PHƢƠNG PHÁP PHẦN BÙ
TÍNH THỂ TÍCH KHỐI ĐA DIỆN PHỨC TẠP
Tác giả: Vương Thanh Bình
Bản Full đáp án tại Facebook: https://www.facebook.com/ThanhBinhKami
Link video full miễn phí tại : http://moon.vn/Pro/1/228
Mọi góp ý và bài tập liên quan đến phương pháp vui lòng Inbox Facebook A-LÝ THUYẾT CHUNG
1) Khái niệm khối đa diện phức tạp :
Là khối đa diện không cơ bản ( không phải chóp tam
giác, chóp tứ giác, hình lăng trụ, hình hộp, hình lập phương ... ) Hoặc cơ bản nhưng khó tính
chiều cao và diện tích đáy.
2) Ý tƣởng : Ta sẽ xây dựng khối đa diện phức tạp H  nằm trong khối chóp cơ bản  A . Ví
dụ dụ khối chóp  A gồm khối đa diện phức tạp  H  và khối chóp cơ bản  B khi đó
V V V H A B
3) Các dạng thƣờng gặp : +) Dạng 1: (Cơ bản) A H B V V V H A B
+) Dạng 2: (Nâng cao) A H B C V V V B H A B C
+) Dạng 3: (Sao) A H B C D V V V V V H A B C D
4) Kiến thức liên quan :
4.1. Định lý Talet:
Cho tam giác ABC , đường thẳng d song song với BC đồng thời cắt các AM AN cạnh A ,
B AC hoặc các đường kéo dài của 2 cạnh này tại M , N thì ta có tỉ lệ :  AB AC
4.2. Định lý 3 đƣờng giao tuyến: Cho 3 mặt phẳng P,Q,R giao nhau theo 3 giao tuyến
d , d , d thì 3 giao tuyến này một là đôi một song song hai là đồng quy. 1 2 3 DẠNG 1: V
V V H  A B
Ví dụ minh họa: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình thang với đáy lớn AB  3a , đáy nhỏ 4a
CD a , cạnh bên AD  2a, BC
. Chiều cao SA  3a . Tính thể tích của khối chóp 3 S.ABCD 3 8a 2 3 16a 2 3 11a 3 3 7a 5 A. B. C. D. 3 9 9 9
Phân tích ý tƣởng
+) Để tính thể tích khối chóp S.ABCD ta phải tính được diện tích đáy ABCD là một
hình thang rất khó tính diện tích ( Vì không phải hình thang cân, không phải hình thang
vuông và chiều cao trong hình thang khó tính được )
+) Trong trường hợp này ta sẽ sử dụng phƣơng pháp phần bù tính thể tích
Ta xây dựng khối chóp S.ABCD nằm trong khối chóp S.IAB khi đó  VVV S.ABCD S.IAB S.ICD
Đương nhiên ta phải chọn sao cho khối chóp S.IAB và khối chóp S.ICD đều dễ dàng tính được thể tích.  Giải
+) Kéo dài AD và BC cắt nhau tại I. Khi đó 1 VVVS . A SS S .ABCD S.IAB S.ICD         3 IAB ICD ID IC CD 1 8
+) Theo định lý Talet ta có:    1  SS hay SS IA IB AB 3 ICD 9 IAB ABCD 9 IAB 4a
+) Từ AD  2a, BC
dễ tính được IA  3 , a IB  2a . 3
+) Theo định lý Herong ta có: S
pp IA p IB p IC 2  2 2a IAB 3 1 8 1 8 16 a 2 Vậy 2 VS . A S  .3 . a .2 2a ABCD 3 9 IAB 3 9 9
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình chóp S.ABCD có thể tích là 3
a đáy ABCD là hình bình hành tâm O. Mặt phẳng
  qua AM và song song với BD cắt SB, SD tại E và F. Tính thể tích của khối đa diện AEMCB 3 a 3 a 3 a 2 3 5a A. B. C. D. 2 2 3 2 3 14 GIẢI
+) Ta xây dựng khối đa diện AEMCB nằm trong khối chóp S.ABC. Khi đó: VVV AEMCB S.ABC S.AEM V SE SM 2 1 1 1
+) Ta có: S.AEM  .  .  VV S .AEM S . V SB SC 3 2 3 3 ABC S. ABC 3 2 1 aVVVVVAEMCB S .ABC S .AEM S . 3 ABC 3 ABCD 3
Bài 2: Cho lăng đứng AB .
C A' B 'C ' có đáy ABC là tam giác vuông cân, AB BC a cạnh bên B ' M B ' N 1
AA'  2a . Gọi M và N là 2 điểm thỏa mãn sao cho 
 . Tính thể tích khối đa điện BA' B 'C ' 3 B ' MNCBA 3 a 3 4 3a 3 9a 2 3 13a A. B. C. D. 2 15 28 27 GIẢI
+) Ta xây dựng khối đa diện B ' MNCBA nằm trong khối chóp tam giác I.ABC V IM IN IB ' 1 1 1 1 1 26
+) Ta có I.B'MN  . .  . .   VVVV V IA IC IB 3 3 3 27 IB 'MN IABC B 'MNCBA I . 27 27 ABC I .ABC 3 1 1 1 1 a +) Mà VI . B B . A BC  .3 . a . . a a I .ABC 3 2 3 2 2 3 3 26 a 13a +) Vậy V  .  B 'MNCBA 27 2 27
Bài 3: Cho hình hộp chữ nhật ABC .
D A' B 'C ' D' có AB  3 , a AD  4 ,
a AA'  3a . Gọi G là
trọng tâm tam giác CC ' D . Măt phẳng chứa B 'G và song song với C ' D chia khối hộp thành 2  V H
phần. Gọi  H  là khối đa diện chứa C . Tính tỉ số
với V là thể tích khối hộp đã cho. V 3 25a 3 57a 3 38a 3 23a 3 A. B. C. D. 2 5 3 4
+) Khối đa diện  H  chứa C là: CMNABB'
+) Ta xây dựng khối đa diện  H  nằm trong khối chóp I.ABB ' Khi đó V VV H I .BB' A ICMN 1 1 1 1 +) Tính 3 VI . B
BB '.BA  .12 . a .3 .
a 3a  18a I .BB ' A 3 2 3 2 V 8 19 38 +) Tính ICMN 3  V Va H IBB ' V 27 27 A 3 IBB ' A DẠNG 2: V
V V V H  A B C
Ví dụ minh họa: [THPT THĂNG LONG 2016] Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' cạnh a
có M và N lần lượt là trung điểm A' B ', BC . Mặt phẳng  DMN  chia hình lập phương thành 2  V 1 H
phần. Khối đa diện đỉnh A kí hiệu là  H , phần còn lại kí hiệu là  H . Tính tỉ số 2  1   V H2 37 55 2 1 A. B. C. D. 48 89 3 2
Phân tích tƣ duy
+) Nhìn vào hình vẽ ta thấy mặt phẳng  DMN  chia khối lập phương thành 2 khối đa
diện trong đó khối đa diện  H là ABNDENF và phần còn lại 1 
+) Khối đa diện  H cực kì phức tạp (không phải chóp, không phải lăng trụ, không phải 1 
hộp...) nên việc tính toán là rất phức tạp
+) Để dễ tính ta sẽ sử dụng phƣơng pháp phần bù tính thể tích khối đa diện phức tạp
Ta sẽ đi xây dựng khối đa diện  H nằm trong khối đa diện dễ tính I.ADJ 1  Khi đó  VVVV H I .ADJ IANE FBNJ 1   Giải +) Theo đị JB JN JF 1 IA' IN IE A' N 1 nh lý Talet ta có:    và     JA JD JI 2 IA IJ ID AJ 4 a a a
Từ đó ta có thể tích được hết các đoạn thẳng ví dụ như: 2 JB  ; BF  , IA  ... 2 3 4 1 1 1 1 4a 1 4 +) Tính 3 VI . A SI . A .A . D AJ  . . .2 . a a a IADJ 3 ADJ 3 2 3 3 2 9 3 1 1 1 a 1 a a a +) Tính VI . A
AE.AN  . . . .  IANE 3 2 3 3 2 4 2 144 3 1 1 1 2a 1 a a +) Tính V  .F . B BN.BJ  . . . .a FBNJ 3 2 3 3 2 2 18 55 89 Vậy 3 3 3  VVVVa Va Va H I .ADJ IANE FBNJH H 2   1 1  144 144  V H 55 1  Vậy   V 89 H2 
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình lăng trụ đều AB .
C A' B 'C ' cạnh đáy là a, cạnh bên là 2a . Gọi M và N lần lượt
là trung điểm của các cạnh B 'C ',CC ' . Mặt phẳng  AMN  chia khối lăng trụ thành 2 khối đa  V H
diện. Gọi  H  là khối đa diện chứa đỉnh B. Tính tỉ số
với V là thể tích của khối lăng trụ V đều. 3 a 3 a 3 3 7a 2 3 23a 3 A. B. C. D. 3 4 2 15 72 GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh B là B'MEABCN (khối đa diện H )
+) Ta xây dựng khối đa diện H nằm trong khối chóp I.ABJ Khi đó: V VVV H I .ABJ I .EB 'M N .ACJ 3 1 1 1 1 3a 3a 3 +) Tính 0 VI . B B . A BJ sin 60  .3 . a . aI . ABJ 3 2 3 2 2 8 3 V 1 V 1 23 23a 3
+) Theo công thức tỉ số thể tích thì IEB'M N .  , ACJ  V VH I . V 27 V 9 27 ABC 72 IABC I . ABC
Bài 2: Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' cạnh a. Gọi M và N lần lượt là trung điểm 1
A' B ', A' D ' và điểm P thỏa mãn CP
CC ' . Mặt phẳng MNP chia khối lập phương thành 2 4
khối đa diện. Gọi  H là khối đa diện chứa đỉnh C'. Gọi  H là khối đa diện còn lại. Tính tỉ 2  1  V số H1 VH2 3 a 3 4a 3 25a 41 A. B. C. D. 3 a 4 25 96 155 GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh C ' là : PFB'MND'EC' là khối đa diện  H 1 
+) Ta xây dựng khối đa diện  H trong chóp . P C ' IJ 1 
Khi đó: V VVV 1 H P.C ' IJ E.D'IN F .B'MJ 3 1 1
1 3a 1 3a 3a 9a +) Tính V
PC '. CI.CJ  . . . .  P.C ' IJ 3 2 3 4 2 2 2 32 3 1 25 25a
+) Theo công thức tỉ số thể tích thì: VVVV VE.D ' IN F .B 'MJ P.CIJ H P.C ' 27 27 IJ 96 DẠNG 3: V
V V V V H  A B C D
Ví dụ minh họa: Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' cạnh a, có M và N là trung điểm của
A' B ' và CD . Mặt phẳng   qua MN và song song với B ' D ' chia khối đa điện thành 2 phần.
Tính thể tích của khối đa diện chứa đỉnh A. 3 a 3 2a 3 3a 3 4a A. B. C. D. 2 3 5 7
Phân tích ý tƣởng
+) Xác định thiết diện và ta xác định được khối đa diện chứa A là A'MJINFEBA (ta gọi
đây là khối đa diện H )
+) Đến dạng 3 thì chắc chúng ta đã quen với ý tưởng: Nếu tính thể tích 1 khối đa diện
phức tạp ta sẽ sử dụng phương pháp phần bù
+) Vậy ta sẽ xây dựng khối đa diện H nằm trong khối chóp tam giác S.APQ (dễ tính thể tích) và  VVVVV H S.APQ S.A'MJ E.BPF IDNQGiải +) Ta có  VVVVV H S.APQ S.A'MJ E.BPF IDNQ
+) Sử dụng tính chất của quan hệ song song và định lý Talet ta dễ dàng tính được độ dài
các đoạn thẳng SA', A'J, ID.... 3 1 1
1 3a 1 3a 3a 9a +) Tính VS . A A . P AQ  . . . .  SAPQ 3 2 3 2 2 2 2 16 3 1 1 1 a 1 a a a +) Tính V
SA'. A'M.A' J  . . . .  S. A'MJ 3 2 3 2 2 2 2 48 3 +) Tương tự a VVE.BPF IDNQ 48 3 a +) Vậy  VVVVVH S.APQ S .A 'MJ E .BPF IDNQ 2  Bình luận
+) Bài này còn 1 cách làm nhanh nữa là dựa và tính chất đối xứng của 2 khối đa diện tạo
thành bởi mặt phẳng   ta thấy thể tích của 2 khối đa diện này đều bằng nhau và bằng 1
nửa thể tích khối lập phương.
+) Do dạng này khá phức tạp nên ví dụ minh họa tác giả đã cố tính cho các bạn tỉ số rất
đẹp (toàn là trung điểm ) nên mới sinh ra cách đặc biệt kia.
+) Nếu các bạn muốn bài toán mang tính chất tổng quát hơn. Tác giả sẽ sửa lại vị trí điểm
thuộc cạnh A'D' như trong bài tập tự luyện số 2 thì bài toán sẽ căng thẳng hơn rất nhiều.
BÀI TẬP TƢƠNG TỰ
Bài 1: Cho hình lập phương ABCD.A'B'C'D' cạnh a. M, N là trung điểm A' B ',CD . H là điểm
thuộc cạnh A' D ' sao cho HA'  3HD ' . Mặt phẳng  HMN  chia khối chóp thành 2 đa diện.
Tính thể tích khối đa diện chứa điểm C. 3 a 3 a 3 a 3 a 2 A. B. C. D. 2 2 3 3 GIẢI
+) Khối đa diện chứa điểm C là CNFEB'C'D'HMG gọi tắt là hình  H  +) Ta có:  VVVVV H J .CIA JCNF GD' IH EB'MA 1 1
1 7a 1 7a 7a 343 +) Tính 3 VJC. C . A CI  . . . .  a J .CIA 3 2 3 4 2 4 6 576 3 1 1
1 3a 1 a 3a 3a +) Tính V
JC. CN.CF  . . . .  J .CNF 3 2 3 4 2 2 4 64 3 +) Tương tự 3a VE. AB 'M 64 3 1 1 1 a 1 a a a +) Tính V
 .GD'. .D' I.D' H  . . .  G.D ' HI 3 2 3 4 2 4 6 576 3 a Vậy  VVVVVH J .CIA JCNF GD 'IH EB 'MA 2
Bài 2: Cho hình lập phương ABC .
D A' B 'C ' D ' cạnh a . Gọi M và N lần lượt là trung điểm của D ' E 5
A' B ', A' D ' . E là điểm thỏa mãn 
. Mặt phẳng MNE chia khối lập phương thành 2 D ' D 12
khối đa diện. Gọi  H  là khối đa diện chứa đỉnh C ' . Tính thể tích khối đa điện  H  3 a 3 15a 3 154a 3 1549a A. B. C. D. 3 37 365 3600 GIẢI
+) Khối đa diện chứa đỉnh C' là EPCQFMND'C'B' (khối da diện H )
+) Ta có: V VVVV H K .C ' IJ K .CPQ E.D' IN F .B 'MJ 3 1 1
1 5a 1 3a 3a 15a +) Tính V
KC '. C ' I.C ' J  . . . .  K .C ' IJ 3 2 3 4 2 2 2 32 3 1 1
1 a 1 3a 3a 3a +) Tính VKC. C . P CQ  . . .  K .CPQ 3 2 3 4 2 10 10 800 3 1 1 1 5a 1 a a 5a +) Tính V
 .ED'. D' I.D' N  . . . .  K .D ' IN 3 2 3 12 2 2 2 288 3 1 1 1 5a 1 a a 5a +) Tính V
FB '. B 'M.B ' J  . . .  F .B 'MJ 3 2 3 12 2 2 2 288 3 1549a Vậy V VVVVH K .C ' IJ K.CPQ . E ' D IN . F ' B MJ 3600